ĐẶNG PHNG QUN

HUSSERL V CHỦ NGHĨA (L) TƯỞNG

TRONG THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI

bin khảo triết học nhiều kỳ

kỳ 118

(tiếp theo)

Kỳ 1, Kỳ 2 , Kỳ 3 , Kỳ 4 , Kỳ 5 , Kỳ 6 , Kỳ 7 , Kỳ 8 , Kỳ 9 , Kỳ 10 , Kỳ 11 , Kỳ 12 , Kỳ 13 , Kỳ 14 , Kỳ 15 , Kỳ 16 , Kỳ 17 , Kỳ 18 , Kỳ 19 , Kỳ 20 , Kỳ 21 , Kỳ 22 , Kỳ 23 , Kỳ 24 , Kỳ 25 , Kỳ 26 , Kỳ 27 , Kỳ 28 , Kỳ 29 , Kỳ 30 , Kỳ 31 , Kỳ 32 , Kỳ 33 , Kỳ 34 , Kỳ 35 , Kỳ 36 , Kỳ 37 , Kỳ 38 , Kỳ 39 , Kỳ 40 , Kỳ 41 , Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45,  Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48, Kỳ 49, Kỳ 50, Kỳ 51, Kỳ 52, Kỳ 53, Kỳ 54, Kỳ 55, Kỳ 56, Kỳ 57, Kỳ 58, Kỳ 59, Kỳ 60, Kỳ 61, Kỳ 62, Kỳ 63, Kỳ 64, Kỳ 65, Kỳ 66, Kỳ 67, Kỳ 68, Kỳ 69, Kỳ 70,Kỳ 71, Kỳ 72, Kỳ 73, Kỳ 74, Kỳ 75, Kỳ 76, Kỳ 77, Kỳ 78, Kỳ 79, Kỳ 80, Kỳ 81, Kỳ 82, Kỳ 83, Kỳ 84, Kỳ 85, Kỳ 86, Kỳ 87, Kỳ 88, Kỳ 89, Kỳ 90, Kỳ 91, Kỳ 92, Kỳ 93, Kỳ 94, Kỳ 95, Kỳ 96, Kỳ 97, Kỳ 98, Kỳ 99, Kỳ 100, Kỳ 101, Kỳ 102, Kỳ 103,  Kỳ 104, Kỳ 104, Kỳ 104, Kỳ 105, Kỳ 106, Kỳ 107, Kỳ 108, Kỳ 109, Kỳ 110, Kỳ 111, Kỳ 112, Kỳ 113, Kỳ 114, Kỳ 115, Kỳ 116, Kỳ 117, Kỳ 118,

 

Chương IV

Thin địa thời : Chủ nghĩa (l)ý tưởng trong Hịn dịn hịn tượng lụn

 

Ý thức thời như th̉ trì đ̣ng của thin-địa-thời

 

Khng gian và thời gian là hai khái nịm đã được Kant nói đ́n trong khi lụn v̀ Mỹ cảmlụn siu nghịm/transzendentale sthetik là "khoa học v̀ mọi nguyn lý của cảm giác tính tin thin", ở đó, "như những nguyn lý của tri thức tin thin, là hai hình thái thùn túy của trực quan khả giác, đó là khng gian và thời gian". Cũng trong tác ph̉m Ph bình lý trí thùn túy này, ng xác định : "Thời gian là ṃt bỉu tương thít ýu, trải ṛng ra cơ sở mọi trực quan. Ta khng th̉ ĺy thời giaqn ra khỏi những hin tượng nói chung, d̀u có th̉ ĺy hịn tượng ra khỏi thời gian. vì ṿy thời gian có được tin thin ... Những thời gian khu bịt chỉ là những thành ph̀n của cùng ṃt thời gian duy nh́t ... Nói rằng thời gian là v ṭn chỉ đ̉ nói là t́t cả đại lượng được xác định của thời gian khả hữu nhờ vào giới hạn của ṃt thời gian đ̣c nh́t làm cơ sở hạ t̀ng của nó".[58] Trong Hịn tượng lụn tinh th̀n, Hegel đ̀ c̣p đ́n ḿi quan ḥ của khng gian và thời gian trong chuỷn đ̣ng, nghĩa là v̀ khoảng cách và ṿn t́c, song khi lụn v̀ đời śng,ng xác định nó là "bản ch́t đơn thùn của thời gian, trong bình đẳng tự tại có hình tượng chắc nịch của khng gian"; trong lụn v̀ tri thức tuỵt đ́i, xác định "hình tượng ṭt cùng của tinh th̀n, mà tinh th̀n ở đy có ṇi dung hoàn hảo và chn thực mang hình thái của tự Ngã và qua khái nịm của nó cũng th̉ hịn như th̉ ṽn trong khái nịm của nó trong thực hịn này, là tri thức tuỵt đ́i"; bản nhin, thời khoảng và ṿn đ̣ng của tri thức này được chỉ ra là tri thức này là hữu-quy-ngã thùn túy của ý thức tự tại, là cái Ti, là ý thức, mà ṇi dung là tinh th̀n và có hình tượng của khái nịm trong tính khách quan của nó; đ́i với hịn th̉ của khái nịm này, trong thời gian và trong cng hịu khoa học khng bỉu hịn trước khi tinh th̀n đạt tới ý thức này trn chính tự ngã. Thời gian được xác định là "chính khái nịm, ở đó, và bỉu hịn với ý thức như ṃt trực quan tŕng khng. Chính vì th́ tinh th̀n thít ýu tự bỉu hịn trong thời gian, và càng lu đ̉ khng nắm giữ khái nịm thùn túy của nó, nghĩa là khng xỏa bỏ thời gian".[59]

Sau Kant và Hegel, khng phải chỉ có v́n đ̀ khng gian và thời gian, hay khng-thời gian là v́n đ̀ chủ ýu trong hịn tượng lụn Husserl, mà là v́n đ̀ ý thức thời gian/Zeitbewutsein đ́i với ng là hình thái cơ bản nh́t của ý thức.

Trong D̃n nḥp vào tác ph̉m đã nói ở nơi trn V̀ hịn tượng lụn ý thức thời gian ṇi tại, Husserl xác định ngay từ khởi đ̀u :

"Phn tích ý thức thời gian là ṃt ñi khó khăn lu đời của tm lý học miu tả và tri thức lụn. Nhà tư tưởng đ̀u tin ŕt nḥy cảm su xa với những khó khăn bao la, đã kh̉ cng đ́n tuỵt vọng là Augustinus... Ngay ngày nay v̀ v́n nạn thời gian, ta ṽn có th̉ nói như với Augustinus là : si nemo a me quaerat, scio, si quaerenti explicare velim, nescio/ńu khng ai hỏi ti, ti bít, ńu ai hỏi trình bày ra sao, ti khng bít.

Đương nhin, thời gian là gì, mọi người chúng ta đ̀u bít; nó là đìu quen thục nh́t trong mọi đìu. Song ngay khi chúng ta toan tính giải thích v̀ ý thức thời gian, đặt thời gian khách quan và ý thức thời gian chủ quan vào trong tương quan tương xứng và đ̉ chúng ta hỉu bít v̀ th́ nào là tính khách quan của thời gian, cũng như tính khách quan cá nhn nói chung, có th̉ ću thành trong ý thức thời gian chủ quan, quả thực ngay khi chúng ta chỉ toan tính đưa ra ṃt phn tích ý thức thời gian chủ quan thùn túy vào ṇi dung hịn tượng lụn của kinh nghịm śng v̀ thời gian, chúng ta vướng vào những khó khăn, mu thũn, ŕi ren kỳ quặc nh́t.[60]

Những nghin cứu v̀ ý thức thời gian của Husserl thực sự đã khởi từ 1893 với những phn tích v̀ tri giác, h̀i ức và mong đợi, song mở đ̀u phn tích trn trong những bài giảng năm 1905 chỉ ra trọng tm quan trọng ở những phn tích hịn tượng lụn vào giai đoạn 1904-1917 này.

Husserl trong đoạn vít ḱ trn cũng xác nḥn phn tích thời gian của Brentano trình bày ở những bài giảng là khởi đỉm cho nghin cứu của ng, chứng tỏ những ảnh hưởng ban đ̀u của Brentano . Tuy nhin vào giai đoạn 1906-1907, ng xác định khng xem phn tích này là phn tích chung ḱt, mà chỉ mún vén màn che phủ th́ giới của ý thức thời gian ṽn còn đ̀y huỳn bí.

 

 

-------------------------------------

[58] Kant, Kritik der reinen Vernunft/Ph bình lý trí thùn túy, I. Transzendentale Elementarlehre/những ýu t́ của học thuýt siu nghịm , Erster Teil. Die transzendentale sthetik ,

1: "Eine Wissenschaft von allen Prinzipien der Sinnlichkeit a priori nenne ich die transzendentale sthetik", "[Bei dieser Untersuchung wird sich finden, da] es zwei reine Formen sinnlicher Anschauung als Prinzipien der Erkenntnis a priori gebe, nmlich Raum und Zeit."

Zweiter Abschnitt. Von der Zeit. 4 : Die Zeit ist eine nothwendige Vorstellung, die allen Anschauungen zum Grunde liegt. Mann kann in Ansehung der Erscheinungen berhaupt die Zeit selbst nicht aufheben, ob man zwar ganz wohl die Erscheinungen aus der Zeit wegnehmen kann ... Verschiedene Zeiten sind nur Theile eben derselben Zeit ... Die Unendlichkeit der Zeit bedeutet nichts weiter, als da alle bestimmte Gre der Zeit nur durch Einschrnungen einer einigen zum Grunde liegenden Zeit mglich sei."

[59] Hegel, Phnomenologie des Geistes, I. Wissenschaft der Phnomenologie des Geistes, IV. Die Wahrheit der Gewiheit seiner selbst : "[Die Bestimmung des Lebens...] das einfache Wesen der Zeit, das in dieser Sichselbstgleichheit die gediegene Gestalt des Raumes hat."

VIII. Das absolute Wissen : "Diese letzte Gestalt des Geistes, der Geist, der seinem vollstndigen und wahren Inhalte zugleich die Form dres Selbsts gibt, und dadurch seinen Begriff ebenso realisiert als er in dieser Realisierung in seinem Begriffe bleibt, ist das absolute Wissen".

"Die Natur, Momente und Bewegung dieses Wissens hat sich also so ergeben, da es das reine Frsichsein des Selbstbewutseins ist; es ist Ich, das dieses und kein anderes Ich und das ebenso unmittelbar vermittelt oder aufgehobenes allgemeines Ich ist.... Es hat einen Inhalt ... es ist Bewutsein...er ist der Geist ... dadurch daߠ er die Gestalt des Begriffes in seiner Gegenstndlichkeit hat"

"Was aber das Dasein dieses Begriffs betrifft, so erscheint in der Zeit und Wirklichkeit die Wissenschaft nicht eher, als bis der Geist zu diesem Bewutsein ber sich gekommen ist."

Die Zeit ist "der Begriff selbst, der da ist, und als leere Anschauung sich dem Bewutsein vorstellt, deswegen erscheint der Geist notwendig in der Zeit, und er erscheint solange in der Zeit, als er nicht seinen reinen Begriff erfat, das heit, nicht die Zeit tilgt."

[60] Husserl, Zur Phnomenologie des inneren Zeitbewutseins. Erster Teil : Die Vorlesungen ber das innere Zeitbewutsen aus dem Jahre 1905, Einleitung : Die Ansalyse des Zeitbewutseins ist ein uraltes Kreuz der deskriptiven Psychologie und der Erkenntnistheorie. Der erste, der die gewaltigen Schwierigkeiten, die hier liegen, tief empfunden und sich daran fast bis zur Verzweiflung abgemht hat, war Augustinus... Noch heute mag man mit Augustinus sagen : si nemo a me quaerat, scio, si quaerenti explicare velim, nescio. [Confessiones, lib. XI, cap. 14]

Natrlich, was Zeit ist, wissen wir alle; sie ist das Allerbekannteste. Sobald wir aber den Versuch machen, uns ber das Zeitbewutsein Rechenschaft zu geben, objektive Zeit und subjektives Zeitbewutsein in das rechte Verhltnis zu setzen und uns zum Verstndnis zu bringen, wie sich zeitliche Objektivitt, also individuelle Objektivitt berhaupt, im subjektiven Zeitbewutsein konstituieren kann, ja sowie wir auch nur den Versuch machen, das rein subjektive Zeitbewutsein, den phnomenologischen Gehalt der Zeiterlebnisse einer Analyse zu unterziehen, verwickeln wir uns in die sonderbarsten Schwierigkeiten, Widersprche, Verworrenheiten.

 

(cn tiếp)                                                                                           

Đặng Phng Qun     
 

http://www.gio-o.com/DangPhungQuan.html

 

  gio-o.com 2017