ĐẶNG PHNG QUN

HUSSERL V CHỦ NGHĨA (L) TƯỞNG

TRONG THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI 

bin khảo triết học nhiều kỳ

kỳ 16

(tiếp theo)

 

Kỳ 1, Kỳ 2 , Kỳ 3 , Kỳ 4 , Kỳ 5 , Kỳ 6 , Kỳ 7 , Kỳ 8 , Kỳ 9 , Kỳ 10 , Kỳ 11 , Kỳ 12 , Kỳ 13 , Kỳ 14 , Kỳ 15 , Kỳ 16 ,

 

Chương I

Khởi sinh từ trít lý toán học

Đ̉ giài thích khái nịm đặc thù v̀ chủng loại ở trong những trường hợp khác nhau khi đ́m ś ví dụ như trái táo, khi đó trái táo là khái nịm chủng loại, đ́m ngựa, khi đó ngựa là khái nịm chủng loại. Tóm lại ṃt cách đơn giản, những con ś tạo thành qua trừu tượng khởi từ những phức ś mà con ś bỉu hịn, theo ṃt quan ḥ nào đó, với tư cách tương đẳng giữa chúng. Tóm lại, "những phức ś của sự ṿt tương đẳng giữa chúng với nhau" - theo những tư tưởng v̀ mặt trừu tượng - đó là "những con ś".

Husserl xác định, những nghin cứu nói trn cho chúng ta những phương tịn khai phá ra những ǹn tảng tm lý học của quá trình trừu tượng k̉ đ́n ở đy. Người ta có th̉ th́y ngay ở đy tương giao cơ sở bín chuỷn những phức tạp tương giao hịn dịn ở đy là những bỉu hịn th́ng nh́t, thành những t̉ng th̉, khng có th̉ là tương đẳng, nhưng chỉ là dy lin lạc ṭp hợp. Chẳng hạn, khi phát bỉu hai trái táo, đìu này khng mún nói trái táo này bằng/tương đẳng với trái táo kia, mà chỉ mún nói ṃt trái táo và/với ṃt trái táo, ṃt cách chung chung là như ṿy. Khng phải 1 = 1 là 2, mà chính là 1 và 1 là 2, v.v... [41]

Khi nhìn nḥn đìu trn, rõ ràng là trừu tượng hóa khái nịm ph̉ c̣p chỉ lin quan đ́n những phức ś của những đ́i tượng tương đẳng giữa chúng với nhau, h̀u như cùng quá trìnhi đã cho khái nịm ph̉ c̣p ở đó sắp x́p những phức ś đ́i tượng tuỵt đ́i nào đó. Những khai trỉn nói trn có giá trị, mĩn là có ṃt b̉ túc: tḥt ṿy, ńu bắt đ̀u từ những phức ś cụ th̉ của ṇi dung tương đẳng giữa chúng với nhau, cái gì chúng ta phải bỏ qua và giữ lại đ̉ có khái nịm p̉ c̣p ? đó là có th̉ giữ lại những ṇi dung đã nói đ́n có đặc trưng khu bịt ngoại tại.

Tuy nhin, ngoài khái nịm này và khái nịm lin lạc ṭp hợp ću tạo ra khái nịm ś, cũng phải k̉ đ́n khái nịm tương đẳng. Như đã nói đ́n ở trn, khái nịm hai khng phải là "ṿt này và ṿt kia" hay "ṃt ṿt và ṃt ṿt" mà là "ṃt ṿt và ṃt ṿt tương đẳng/bằng với nó. Khái nịm ba cũng ṿy, mún nói: "ṃt ṿt và ṃt ṿt và ṃt ṿt - chúng bằng/tương đẳng giữa chúng với nhau".

Husserl cũng đ̀ c̣p đ́n học thuýt đ́i nghịch, tuy ŕt g̀n với học thuýt ng bảo ṿ, song ph phán cơ sở của những b̉ trợ học thuýt này, vì ý tưởng cơ bản của những b̉ trợ nàylà chì có những ṇi dung đ̀ng dạng có th̉ đ́m ś được với nhau, chắc chắn là khng đúng. Chẳng hạn khi hỏi: Jupiter, ṃt mu thũn và ṃt thin th̀n là bao nhiu? ta có th̉ trả lời ngay là: ba. Song đìu gì trong tm trí ta xét đ́n trước tin ńu những ṇi dung này bằng nhau theo ṃt tương quan nào đó? Có phải chúng ta tưởng tượng trước h́t Jupiter, ṃt thin th̀n và ṃt mu thũn như th̉ bằng/tương đẳng với nhau khi nào m̃i thứ của chúng là ṃt cái gì đó? hay chúng ta phải so sánh chúng trong khi đ́m ṃt cách tịm tín? khng có gì lạ, vì đơn giản chỉ đ́m ś: Jupiter là ṃt, và mu thũn là ṃt, tạo thành ṃt và ṃt, và thin th̀n là ṃt, tạo thành ṃt và ṃt và ṃt - tức là ba.

Đương nhin những đơn vị bằng /tương đẳng với nhau, song những tương đẳng này là ḱt quả của trừu tượng hoá những con ś, chứ khng phải ǹn tảng hay tìn giả định của nó.

Chắc chắn, ṃt trái táo và ṃt trái táo là hai trái táo, vì m̃i cái là ṃt trái táo, song tại sao ṃt cách chung chung, chúng là hai? Khng phải vì ṇi dung đ̀u của bỉu hịn bằng/tương đẳng với cái kia với tính cách là táo hay dưới bắt kỳ tương quan xác định nào khác, nhưng bởi vì m̃i cái là ṃt ṃt hay ṃt cái nào đó. Hai trái táo, hai con người, ṃt trái táo và ṃt con người, v.v..

đ̀ng thời là hai, bởi vì chúng bỉu hịn những toàn ḅ hịn th̉ cụ th̉ mà quá trình đ́m ś minh nhin sắp đặt dưới hình thái phức ś trừu tượng: ṃt và ṃt, và khng dưới hình thái nào khác. [42]

Husserl quan nịm hành vi so sánh và khu bịt, hành vi ṭp hợp (th́ng nh́t những ṇi dung cụ th̉ thành toàn ḅ) cũng như hành vi đ́m ś (trừu tượng hóa những hình thái chung của toàn ḅ) là những hoạt đ̣ng tinh th̀n khá khu bịt phn cách với nhau.

Đ́i với những hình thái ḱt hợp của tương đẳng cũng chính là những khái nịm ś, ng khng phủ nḥn chúng bỉu hịn những cng trình xy dựng khái nịm hoàn toàn hợp lý, song phủ nḥn chúng đ̀ng nh́t với những khái nịm ś trong tính ph̉ quát toàn dịn. Chính vì ṿy những hình thái này khng có danh xưng đặc bịt, những danh xưng sẽ v ích ṃt khi đã tạo nn và chỉ tn những khái nịm thực v̀ ś. Đ̉ dĩn tả ṃt cách trừu tượng dãy khái nịm này, chỉ c̀n thm vào thục từ của tương đẳng - đó là cách tín hành khi phát bỉu: hai ṿt bằng nhau, ba ṿt bằng nhau, b́n ṿt bằng nhau, v.v... Theo cách này, những con ś, với tư cách là những hình thái của toàn ḅ khái quát nh́t tạo thành ṃt phương tịn quan trọng cho tư tưởng đ̉ trù lịu và hướng d̃n những t̉ hợp nhằm dĩn tả trong ngn ngữ. Đó là cách chẳng hạn khi ta nói: ṃt toàn th̉ g̀m ba ph̀n mà ph̀n đ̀u có ću thành ṇi tại [đặt tn là] x, ph̀n thứ hai có ću thành [đặt tn là] y, v.v... Cái trước tin hịn dịn, đó là hình thái tŕng của toàn ḅ: ṃt sự ṿt và ṃt sự ṿt và ṃt sự ṿt, r̀i típ theo là ṃt cá tính hóa và hình thái tŕng b̉ sung cho ṃt ṇi dung cụ th̉.[43]

---------------------------

[41] Husserl, Sdt: Nos recherches précédentes nous offrent tous les moyens de découvrir les soubassements psychologiques du processus abstractif qui entre ici en ligne de compte (in nghing do ti - ĐPQ). On voit aussitt que la relation fondamentale qui transforme les complexes de relations qui sont présents ici en des représentations unitaires, en des tous, ne peut pas tre l'égalité, mais seulement la liaison collective (theo nguyn tác). Deux pommes, cela ne veut pas dire une pomme égale (nt) à une autre pomme, mais une pomme et une pomme; et de mme aussi d'une manière générale. Ce n'est pas 1 = 1 qui est 2, mais c'est 1 et (nt) 1 qui est 2, etc.

[42] Husserl, Sdt: Naturellement les unités sont égales entre elles; mais ces égalités qu'elles ont sont un résultat de l'abstraction des nombres et non pas son soubassement ni sa présupposition...

Certainement, une pomme et une pomme sont deux pommes, puisque chacune est une pomme. Mais pourquoi sont-elles d'une manière générale deux? Non pas parce que le premier contenu de représentation est égal à l'autre en tant que pomme ou sous n'importe quel autre rapport déterminé, mais parce que chacun est un un ou un quelque chose. Deux pommes, deux hommes, une pomme et un homme, etc., sont ensemble (smmtlich) deux, parce qu'ils représentent (reprsentiren) des ensembles (Inbegriffe) concrets que le processus du dénombrement range précisément sous la forme de multiplicité abstraite: un et un, et sous aucune autre.

[43] Husserl, Sdt: En ce qui concerne les formes composées de l'égalité qui.... seraient les concepts de nombres eux-mmes, [je] ne nie absolument pas qu'elles représentent (reprsentiren) des constructions conceptuelles tout à fait légitimes... [je] nie seulement qu'elles soient identiques aux concepts de nombre dans leur complète généralité. C'est pourquoi elles ne possèdent pas non plus de noms particuliers, noms qui seraient inutiles une fois construits et dénommés les véritables concepts de nombre. Pour exprimer d'une manière abstraite cette suite de concepts, il suffit d'ajouter simplement l'attribut de l'égalité; et c'est bien aussi de cette faon que nous procédons quand nous disons: deux choses égales, trois choses égales, quatre choses égales, etc. De cette manière, les nombres, en tant que formes d'ensemble les plus générales, constituent un moyen important au service de la pensée qui combine et qui amène ses combinaisons à s'exprimer dans le langage. Ainsi nous disons par exemple un tout de trois parties dont la première possède la constitution intrinsèque x, la seconde la constitution y, etc. Ce qui apparat (entsteht) tout d'abord, c'est la forme vide d'ensemble: quelque chose et quelque chose et quelque chose, et ensuite il y a une individualisation et la forme vide se remplit d'un contenu concret.

 (cn tiếp)

Đặng Phng Qun
 

http://www.gio-o.com/DangPhungQuan.html

 

gio-o.com 2015

)