đào trung đạo
THI SĨ THI CA
(130)
Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3, Kỳ 4, Kỳ 5, Kỳ 6, Kỳ 7, Kỳ 8, Kỳ 9, Kỳ 10, Kỳ 11, Kỳ 12, Kỳ 13, Kỳ 14, Kỳ 15, Kỳ 16, Kỳ 17, Kỳ 18, Kỳ 19, Kỳ 20, Kỳ 21, Kỳ 22, Kỳ 23, Kỳ 24, Kỳ 25, Kỳ 26, Kỳ 27, Kỳ 28, Kỳ 29, Kỳ 30, Kỳ 31, Kỳ 32, Kỳ 33, Kỳ 34, Kỳ 35, Kỳ 36, Kỳ 37, Kỳ 38, Kỳ 39, Kỳ 40, Kỳ 41, Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45, Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48, Kỳ 49, Kỳ 50, Kỳ 51, Kỳ 52, Kỳ 53, Kỳ 54, Kỳ 55, Kỳ 56, Kỳ 57, Kỳ 58, Kỳ 59, Kỳ 60, Kỳ 61, Kỳ 62, Kỳ 63, Kỳ 64, Kỳ 65, Kỳ 66, Kỳ 67, Kỳ 68, Kỳ 68,Kỳ 66, Kỳ 69, Kỳ 70, Kỳ 71, Kỳ 72, Kỳ 73, Kỳ 74, Kỳ 75, Kỳ 76, Kỳ 77, Kỳ 78, Kỳ 79, Kỳ 80, Kỳ 81, Kỳ 82, Kỳ 83, Kỳ 84, Kỳ 85, Kỳ 86, Kỳ 87, Kỳ 88, Kỳ 89, Kỳ 90, Kỳ 91, Kỳ 92, Kỳ 93, Kỳ 94, Kỳ 95, Kỳ 96, Kỳ 97, Kỳ 98, Kỳ 99, Kỳ 100, Kỳ 101, Kỳ 102, Kỳ 103, Kỳ 104, Kỳ 105, Kỳ 106, Kỳ 107, Kỳ 108, Kỳ 109, Kỳ 110, Kỳ 111, Kỳ 112, Kỳ 113, Kỳ 114, Kỳ 115, Kỳ 116, Kỳ 117, Kỳ 118, Kỳ 119, Kỳ 120, Kỳ 121, Kỳ 122, Kỳ 123, Kỳ 124, Kỳ 125, Kỳ 126, Kỳ 127, Kỳ 128, Kỳ 129, Kỳ 130,
Francis Ponge
NHẬP
(tiếp theo)
Ngay từ khi còn là thanh niên Francis Ponge đã là một kẻ cuồng nộ, chống đối, có tình càm và thái độ giận dữ đối với thế giới con người chung quanh và với nền văn hóa thời đại: Ponge kẻ sống trong những căng thẳng. Chàng Ponge trẻ tuổi mang tình cảm không thỏa mãn đối với những khía cạnh của đời sống, phủ nhận những điều kiện tự nhiên của đời sống con người, của tổ chức xã hội và kinh tế thời bấy giờ. Thế giới, thiên nhiên với Ponge chỉ là một thứ bát nháo (chaos) không thể hiểu được trong đó con người bó buộc phải diễn trò hề vô nghĩa. Nhưng quan trọng hơn hết là Ponge chống đối cách thực hành ngôn ngữ thời đại. Trong Grand Receuil (1930) Ponge viết: “Như bạn biết, tôi không đồng ý với bất cứ cái gì.” Một chứng cớ: năm 18 tuổi khi ngồi trong thư viện Sainte-Genevière Ponge đã viết một ghi chú như sau: “Tôi để ý một cách rõ ràng khá nhiều thứ: Rằng nhân cách ra vẻ là một kết quả của thái độ, những “giả bộ”, những trò hề (...) Rằng xã hội con người là một đám không biết ngượng ngùng (...) Xã hội ghê tởm của sự sa đọa.”[6] Không những có thái độ chống đối trong cuộc sống Ponge cũng không có ảo tưởng về những di sản văn chương và ngôn ngữ. Nhưng điều quan trọng ở Ponge là tuy thất vọng, chống đối nhưng không rút lui mà giữ thái độ tích cực nhằm thay đổi hiện trạng. Tình cảnh của Ponge khi đặt bút làm thơ khi hai mươi tuổi: có thể nào còn làm thơ được khi đứng trước những bóng lớn như Mallarmé, Valéry, Claudel? Chủ nghĩa Siêu thực có phải là thi ca mới? Chính vì một thời ngả theo siêu thực Ponge mất tình bạn với Paulhan vì Paulhan là kẻ thù của Breton. Ponge bày tỏ khá rõ thái độ đối với ngôn ngữ và cách dùng ngôn ngữ thông thường trong những bài thơ trong tập Proêmes như Pas et le Saut, Justification nihilist de l’art, L.Aigle commun, La Mort à Vivre, Les Écuries d’Augias, Rhétorique, Des Raisons d’Écrire. Cũng như Mallarmé cho rằng nhà văn nhà thơ thua kém những nghệ sĩ khác vì không có chất liệu riêng để sáng tác mà bó buộc phải dùng ngôn ngữ đời thường đã mòn rỉ qua sử dụng. Ponge viết: “Nhưng thê thảm hơn cả là, bởi ngôn ngữ thiết yếu tham dự vào đời sống nội tâm của chúng ta, sự nhiễm trùng và tính chất thô lậu xâm lấn và gây nhiễm tới chỗ sâu xa nhất ngay nơi chúng ta, đưa vào, bằng những từ, những lo toan tầm thường chúng chuyên chở, xóa bỏ lời nói chính thực của bản ngã sâu xa của chúng ta dưới lời đồn thổi của đám đông.Thế nên tôi bị vong hoại một cách thê thảm bởi cái mà Bước và nhảy gọi là “tất tật những gì bên trong anh làm cho anh giống những kẻ khác, nó làm nghẹt tiếng nói của cái phần quý giá nhất.”[6]
Ngoài thi ca ra Ponge còn phải chọn một thái độ chính trị. Thời trẻ Ponge đã từng chào đón Cách Mạng Tháng Mười Nga, vào rồi ra khỏi đảng cộng sản, tích cực sinh hoạt công đoàn, tham gia kháng chiến. Nhìn lại lộ trình chính trị của Ponge chúng ta thấy có sự chao đảo không những trong thời trẻ mà Ponge còn chứng tỏ là người đi từ thái cực này sang thái cực kia: từ những năm 60 trở đi Ponge theo phe de Gaule! Như lời Ponge khẳng định thi ca không thể tách rời chính trị như vậy câu hỏi đặt ra là: liệu có một nghịch lý lớn nơi Ponge, nghĩa là thay đổi thái độ chính trị có dẫn tới thay đổi quan niệm về thi ca hay không khi phần đông những người viết về Ponge cho rằng quan niệm về thi ca của Ponge là nhất quán?
Như vậy nhìn chung thi nghiệp và cuộc đời của Francis Ponge có khá nhiều nghịch lý. Nghịch lý rõ nhất: Phải chăng vì sự trung thành hầu như ngoan cố với bản thân khiến Ponge không cho những tác phẩm của mình xuất hiện với công chúng ở thời điểm sáng tác? Nghịch lý kế tiếp là danh vọng của Ponge vừa chậm trễ vừa bị tổn thương. Nhưng chính nghịch lý này lại khiến tác phẩm của Ponge chứa đựng những sức căng (tensions). Ponge vừa là kẻ có ý thức sắc bén về sự tương đối nhưng cũng là người khao khát tuyệt đối. Qua thi ca Ponge nhằm tìm ra giải pháp cho những sức căng và những xung đột bằng việc hòa giải những đối nghịch. Chúng ta cũng còn thấy có một nghịch lý khác nữa trong sự lệch pha giữa thời điểm của những bài viết và thời điểm chúng được xuất bản, nghĩa là chúng không đồng bộ. Thí dụ Le Parti pris des Choses được viết rất lâu sau Pièces nhưng lại được xuất bản trước. Nhưng theo những chuyên gia về Ponge như Henri Maldiney, Jean-Marie Gleich, Bernard Beugnot... xét toàn bộ những tác phẩm của Ponge theo thứ tự thời gian sáng tác ta thấy rõ có một sự liên tục bền bỉ và một sự triển khai càng ngày càng sung mãn. Do đó nhưng chuyên gia này khuyên người đọc cần chú ý tới thời điểm sáng tác chứ không phải thời điểm được cho ra mắt công chúng khi hầu hết tác phẩm của Ponge đã được xuất bản từ thập niên 70 thế kỷ trước.
Nghịch lý khác – có thể gọi đây là một nghịch hợp (oxymoron) đã xảy ra với Ponge từ những nhà phê bình văn chương. Tuy trước thế chiến thứ nhì Ponge có cho đăng rải rác một số bài thơ trên các tạp chí văn chương nhưng không những không gây tiếng vang mà còn bị phê phán tiêu cực, chẳng hạn Jean Cau mỉa mai rằng Ponge là “nhân vật nổi tiếng của nhóm những kẻ có ý tưởng giống nhau” (célébrité de cénacle). Trái lại từ năm 1924 Ponge đã được Jean Hytier cho đăng trên tạp chí Le Mouton blanc một bài viết đánh giá tài năng của Ponge khá xác đáng. Kế đến chính Jean Paulhan chủ biên của NRF và là bạn thân luôn khuyến khích nâng đỡ Ponge (Theo thư tín trao đổi cho thấy) tuy nhìn nhận tài năng của Ponge nhưng đôi khi cũng lưỡng lự về một số bài thơ Ponge gửi cho mình đọc và chỉ ra, tranh luận về những điểm không đồng ý.
Le Parti pris des Choses được xuất bản năm 1942 khi nước Pháp còn bị Đức chiếm đóng và Ponge không có mặt ở Paris. Tập thơ do Jean Paulhan biên tập và nhà Gallimard cho xuất bản trong loại sách Métamorphoses tuy có số độc giả giới hạn nhưng đã tạo nên tiếng vang và được giới văn chương chào đón nồng nhiệt với những tên tuổi như Camus, Blanchot, Sartre... Quan trọng hơn cả là bài viết của Jean-Paul Sartre tựa đề Les Mots et les Choses [8] đăng trên tạp chí Poésie năm 1944 khen ngợi Ponge nhưng lại cho rằng thơ của Ponge chịu ảnh hưởng hiện-tượng-luận Husserl và có màu sắc triết lý hiện sinh. Bài viết của Sartre vào thời điểm đó tuy tạo tiếng tăm cho Ponge vì Sartre thời đó rất nổi tiếng nhưng sau này không còn được nhắc đến nữa.
______________________________________
[6] Francis Ponge, Proêmes trang 117: Mais le plus tragique est que, parce que le langage participe nécessairement à notre vie intérieure, cette infection et cette grossièreté atteignent et contaminent le plus intime de nous-mêmes, y introduisent, avec les mots, les préoccupations vulgaires qu’ils véhiculent, en effaçant la parole authentique de notre moi intime sous la rumeur de la foule. Je suis alors fatalement aliéné par ce que Pas et le saut appelle “toute cette majorité à l’intérieur de vous qui étouffe la voix du plus précieux.
[7] Trích dẫn bởi Jean Thibaudeau trong Francis Ponge, Gallimard 1969 trang 29: Je me rends compte nettement de plusieurs choses: Que la prétendue personnalité est un résultat de l’attitude, des “poses”, des mômeries (...) Que la societé des hommes est une assemblée sans pudeur (...) Societé hiseuse de débauche.
[8] Sau được Sartre cho vào Situations I.
(còn tiếp)
francis ponge
thơ
TRÁI MÂM XÔI
Trong những bụi rậm hình bản in đi vào việc làm thành bài thơ trên một con đường chẳng dẫn tới những sự vật cũng chẳng dẫn tới tinh thần, một vài trái được hình thành bởi một sự kết tụ những khối cầu, mỗi trái được đổ đầy bằng một giọt mực.
* * *
Mầu đen, hồng và cứt ngựa tụ nhau, đúng ra chúng bày ra quang cảnh một gia đình ngạo nghễ ở những thời điểm khác nhau hơn là một sự quyến dụ thật mạnh mẽ của việc hái trái.
Nhìn thấy sự không cân đối của những hạt so với cùi những con chim không mấy lưu ý tới hạt, vì hạt chẳng còn mấy chút sau khi chúng đi từ mỏ tới hậu môn.
* * *
Nhưng thi nhân trong cuộc dạo chơi nghiệp vụ, thấy chúng có lý: “Thật thế, hắn tự nhủ, những cố gắng kiên nhẫn của một bông hoa thật mảnh mai xét cho cùng vẫn thành công mặc dù được bảo vệ bởi một chùm gai gớm ghiếc. Chẳng có nhiều những phẩm tính khác, – trái mâm sôi, khi hoàn toàn chín mọng – giống như bài thơ này đã hoàn tất..
Les mûres
Aux buissons typographiques constitués par le poème sur une route qui ne mène hors des choses ni à l’esprit, certains fruits sont formés d’une agglomération de sphères qu’une goute d’encre remplit.
* * *
Noirs, roses, kakis ensemble sur la grappe, ils offrent plutôt le spectacle d’une famille rogue à ses âges divers, qu’une tentation très vive à la cueillette.
Vue la disproportion des pépins à la pulpe les oiseaux les apprécient peu, si peu de chose au fond leur reste quand du bec à l’anus ils en sont traversés.
* * *
Mais le poète au cours de sa promenade professionnelle, en prend de la graine raison: “Ainsi donc, se dit-il, réussissent en grand nombre les efforts patients d’une fleur très fragile quoique par un rébarbatif enchevêtrement de ronces défendue. Sans beaucoup d’autres qualités, –mûres, parfaitement elles sont mûres – comme aussi ce poème est fait.”
(Le Parti pris des Choses, TOME PREMIER trang 41-42)
(còn tiếp)
đào trung đạo
http://www.gio-o.com/DaoTrungDao.html
© gio-o.com 2019