đào trung đạo

thi sĩ / thi ca

(78)

 

RENÉ CHAR

Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3, Kỳ 4, Kỳ 5, Kỳ 6, Kỳ 7, Kỳ 8, Kỳ 9, Kỳ 10, Kỳ 11, Kỳ 12, Kỳ 13, Kỳ 14, Kỳ 15, Kỳ 16, Kỳ 17, Kỳ 18, Kỳ 19, Kỳ 20, Kỳ 21, Kỳ 22, Kỳ 23, Kỳ 24, Kỳ 25, Kỳ 26, Kỳ 27, Kỳ 28, Kỳ 29, Kỳ 30, Kỳ 31, Kỳ 32, Kỳ 33, Kỳ 34, Kỳ 35, Kỳ 36, Kỳ 37, Kỳ 38, Kỳ 39, Kỳ 40, Kỳ 41, Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45, Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48, Kỳ 49, Kỳ 50, Kỳ 51, Kỳ 52, Kỳ 53, Kỳ 54, Kỳ 55, Kỳ 56, Kỳ 57, Kỳ 58, Kỳ 59, Kỳ 60, Kỳ 61, Kỳ 62, Kỳ 63, Kỳ 64, Kỳ 65, Kỳ 66, Kỳ 67, Kỳ 68, Kỳ 68,Kỳ 66, Kỳ 69, Kỳ 70, Kỳ 71, Kỳ 72, Kỳ 73, Kỳ 74, Kỳ 75, Kỳ 76, Kỳ 77, Kỳ 78,

Nietszche/Char

Căn cứ trên những ghi chú khi René Char đọc những sách của Nietszche, những ư tưởng biểu đạt trong những bài thơ và những thông tin do những người viết tiểu sử và sách về René Char chúng ta có thể biết được Char đă không ngừng đọc và suy ngẫm Nietszche cũng như đọc những sách/bài viết về Nietszche của Bataille, Blanchot, Heidegger, Jaspers, Fink, Deleuze, Klossowski... từ những năm giữa thập niên 30 cho đến những năm cuối đời. Những khái niệm Char chịu ảnh hưởng Nietszche: lên cao/người vượt lên cao (escension/ascendants), Qui hồi Vĩnh cửu, Siêu nhân, Nghệ thuật nằm trên Khoa học, diễn giải Héraclite, làm thơ đoạn rời và những h́nh ảnh ẩn dụ ngay từ tập thơ Arsenal như: rắn, chim ưng (trong Ainsi parlait Zarathoustra nhà tiên tri coi đây là “những con vật của tôi” và kết hợp chúng bằng một dấu hiện bí ẩn tượng trưng cho sự kết hợp những thứ đối nghịch)[274] , kẻ phiêu lưu, búa (Nietszche: triết lư bằng cái búa, Char đặt tên tập thơ “Le Marteau sans Maître/Búa vô chủ”), chớp, mặt trời, mộ chí, lâu đài ...[275].

Quay trở về Nietszche

Char viết trong bài Lombes: “Sự nhiệt thành dịu dàng trong việc bác bỏ Nietszche bởi v́ chúng ta tới sau ông ta và rằng cảnh quang của ông ấy vốn bị tàn phá giờ đây lại tươi tốt, an ủi ông ta.”[276] Đoạn rời này của Char khá bí hiểm. Tại sao bác bỏ Nietszche lại cảm thấy sự nhiệt thành dịu dàng? Ai bác bỏ Nietszche, kẻ bác bỏ có phải là Char? Ai tàn phá cảnh quang của Nietszche? Tại sao cảnh quang ấy tươi tốt lại? Để trả lời những câu hỏi này phải bắt đầu từ ư định của Char: xét lại vị trí riêng biệt của Nietszche ở thời điểm hôm nay, cũng có nghĩa làm một cuộc trở lại Nietszche. Quang cảnh Nietszche bị hủy hoại tàn phá v́ quan niệm về Qui hồi Vĩnh cửu do Ư chí hướng tới Quyền năng của Nietszche bị ngộ nhận nên người ta từ chối khảo sát quang cảnh tư tưởng đó, và “chúng ta tới sau Nietszche” có nghĩa Nietszche đă bị vượt qua, đă trong quá khứ, vô dụng. Thế nhưng người ta lại cảm nhận “sự dịu dàng” của ḷng nhiệt thành khi đứng trước cảnh quang tư tưởng Nietszche bị tàn phá khi muốn trùng tu, khôi phục lại cảnh quang này. Làm vậy chính là an ủi Nietszche. Đoạn rời này của Char chỉ ra sự cần thiết định lại vị trí riêng biệt của Nietszche qua việc khôi phục cảnh quang tư tưởng của Nietszche: Đó chính là Retour à Nietszche/Trở lại với Nietszche, trở lại này cũng có nghĩa Retour amont/Trở lại Thượng nguồn như Char đặt tên cho một tập thơ của ḿnh.[277]. Trở lại Thượng nguồn theo René Char không phải là “trở về nguồn” (retour aux sources). Nhân dịp ra mắt tập thơ Retour amont René Char giải thích sự khác biệt căn bản này với Édith Mora (đăng trên báo Le Monde ngày 28 tháng 5, 1966): “Trở về nguồn là một trong những ảo tưởng của kẻ đang hối hận. Ngược lại phải đi “trên” những nguồn, đi tới cái cho phép nguồn tự tạo; ở đó nơi bản chất của hữu là ác cảm nhất, và ở nơi đó có những thực phẩm nguyên sơ. Một lúc nào đó chúng ta có nhu cầu dấn bước về phía đỉnh cao này, với hành trang của nhận thức và của sự sáng suốt.”[278]

Những chủ đề thi ca của Char mang dấu vết ảnh hưởng Nietszche.

Lên Thượng nguồn một cách nào đó đồng nghĩa trở lại với Nietszche là cần thiết để tư duy về sự vắng mặt, khuất biệt cảnh quang tư tưởng, đất nước, tổ quốc: Heidegger trong Über den Humanismus/Thư về Chủ nghĩa Nhân bản (1946) nhận định: “Nietszche là người cuối cùng đă phải kinh qua sự vắng mặt của tổ quốc này.”[279]  Và Nietszche đă kinh qua sự thiếu vắng này bằng trực giác về Qui hồi Vĩnh cửu. Với René Char Qui hồi Vĩnh cửu có tính chất tích cực. Trong Feuillets d’Hypnos Char viết: “L’acte est vierge, même répété/Hành vi là trinh nguyên, dù rằng là lập lại.”(frag.46). Như vậy qui hồi vĩnh cửu là làm mới chứ không chỉ là quay trở lại, là đi tới, phục sinh, theo nhịp nhanh (allégresse), trong sớm mai. Trong bài thơ La Passe de Lyon Char nói về một điểm khởi hành ngay từ khi bắt đầu của lộ tŕnh kép của người đàn ông và người phụ nữ: “Anh sẽ tới bằng cây cầu cách xa công viên Bellecour nhất để em có th́ giờ là người tới trước. Em sẽ dẫn anh đến bên cửa sổ ở đó mắt em du hành, từ đó ân sủng của em nhào lặn khi tự do của em trao đổi ánh sáng của nó với ánh sáng của những ngôi sao băng, tự do của em ở lại và tự do của những ngôi sao băng biến đi. Với những mơ tưởng của anh, với cuộc chiến tranh của anh, với nụ hôn của anh, dưới cây dâu hồi sinh, trong sự ngưng nghỉ những đan dệt, anh sẽ cố cô lập cuộc chinh phục một sự hiểu biết trước đó của em, sự hiểu biết khác với hiểu biết của anh.”[280] Patrick Née dựa trên bản văn của Nietszche và diễn giải của Heidegger để làm sáng tỏ trích đoạn trên: trong bài “Zarathoustra của Nietszche là ai?” Heidegger trích dẫn hai đoạn văn trong quyển Zarathoustra, trích dẫn thứ nhất Zarathoustra nói: “Nếu như con người thoát khỏi được sự trả thù, khi đó với tôi [Zarathoustra] chính là cây cầu hướng đến sự kỳ vọng cao nhất,” trích dẫn thứ nh́ soi sáng trích dẫn thứ nhất: “Cái này, đúng thế, chỉ có cái này chính là sự trả thù: sự căm hận của ư chí hướng tới quyền năng đối với thời gian và “cái đă có của thời gian,” và Heidegger suy diễn: như vậy sự trả thù trong thời gian dể phủ nhận sự “trôi qua” của thời gian, nói có với thời gian tức là “ư chí muốn sự qua đi ở lại”, sự qua đi không giới hạn trong việc bỏ đi như qua đi, nhưng là nó luôn luôn đi tới do đó “thoát khỏi sự trả thù, chính là đi từ sự căm phẫn đối với thời gian tới ư chí dung tưởng vật hiện sinh trong qui hồi vĩnh cửu của cùng một, “[như vậy] con người có thể đi qua cây cầu [..] chính là Siêu nhân kẻ băng qua.”[281] Patrick Née cũng dựa trên quan điểm của Heidegger để đối nghịch quan niệm về Qui hồi Vĩnh cửu của René char với giải thích Qui hồi Vĩnh cửu của Deleuze và của Klossowski. Theo Patrick Née, nếu như diên/trở thành (devenir) chính là của Hữu v́ Hữu trở thành trong Qui hồi Vĩnh cửu của ư chí trên chính ư chí, muốn sức mạnh của nó như không gian của sự sống, như sự ở lại trong khi khuếch đại: trong bài Recours au Ruisseau [282] (tập Les Martinaux) Char chỉ ra Qui hồi Vĩnh cửu của ư chí trên chính ư chí này tuy là một, một cách đồng nhất (identiquement) nhưng ở cấp độ cao hơn, “nous/chúng tôi” bắt đầu xây dựng lại cái thành phố, Ngôi nhà Hữu đă suy sụp. Dựa trên diễn giải Nietszche của Heidegger “Ư chí quyền năng cao nhất, nghĩa là cái sinh động nhất trong mọi đời sống, trở lại tự h́nh dung sự “đi qua” như trở thành thường hằng trong Qui hồi vĩnh cửu của cái Đồng nhất và làm cho sự qui hồi này vừa vững bền vừa thường hằng. Việc h́nh dung này là một tư tưởng, như Nietszche nhấn mạnh lưu ư , “ghi dấu” trên vật hiện sinh tính chất hữu của nó.  “tư tưởng này chăm sóc và bảo vệ  sự trở/diên thành, sự trở/diên thành này gắn liền với một sự thương tổn liên tục và nỗi khổ đau.” Nhưng theo René Char ư chí quyền năng này dứt khoát chống lại đi theo đường thẳng (anti-linéaire) như trong bài Tựa René Char viết cho quyển Tác Phẩm của Rimbaud: “Trong thi ca, người ta luôn luôn chỉ cư ngụ nơi chốn người ta bỏ đi, người ta chỉ sáng tạo tác phẩm người ta tự tách khỏi, người ta chỉ giữ lại thời gian trôi chảy trong khi phá hủy thời gian.”[283] Như vậy Qui hồi Vĩnh cửu theo Char là “bến bờ tự nhiên của mọi lên đường, là sức căng của phép nghịch hợp (tension de l’oxymore), là nơi chốn của mực và của khung vải “Hôn phối và không hôn phối ngôi nhà của ngươi.” (Feuillets d’Hypnos frag.34: “Épouse et n’épouse pas ta maison”)

__________________________

[274] F. Nietszche, Zarathustras Vorrede 10: “Ein Adler zog in weiten Kreisen durch die Luft , und an ihm hing eine Schlange, nicht einer Beute gleich, sondern einer Freudin: denn sie hielt sich um seinen Hals  geringelt: “Es sind meine Tiers!” sagte Zarathustra und freute sich von Herzen/Một con chim ưng bay lượn trong không khí thành những ṿng tṛn lớn, và một con rắn đeo bám vào nó, không giống như một con mồi, nhưng như một người bạn: bởi v́ con rắn quấn quanh cố con chim ưng. “Đó là những con vật của tôi” Zarathustra nói và cảm thấy hân hoan trong ḷng.”

[275] Jean-Claude Mathieu, La Poésie de René Char, t.I, ghi chú 1 trang 144.

[276] “Lombe”, text 12, Aromates chasseurs, O.C. trang 518: Le tendre empressement de refuter Nietszche parce que nous arrivons après lui et que son site dévasté est à nouveau dispos, conforme à lui.

[277] Retour amont trong tập Le Nu perdu, O.C. trang 421.

[278] Le retour aux sources est une des grandes illusions de l’homme en regret. Il faut au contraire aller “au-dessus” des sources, à ce qui permet aux sources de se faire; là où la nature de l’être est le plus inhospitalière, et où se trouvent les aliments premiers. Il arrive un moment où nous avions besoin de faire cette marche vers la cime, avec le viatique de la connaissance et de la lucidité. (Trích dẫn theo Patrick Née trong René Char, Une Poétique du Retour trang 259)

 [279] Martin Heidegger, Lettre sur l’Humanisme trong Questions III&IV trang 97: Nietszche est le dernier à avoir expérimenté cette absence de patrie.

[280] René Char, O.C. trang 366: La Passe de Lyon: Je viendrai par le pont le plus distant de Bellecour, afin de vous laisser le loisir d’arriver la première. Vous me conduirez à la fenêtre où vos yeux voyagent, d’où vos faveurs plongent quand votre liberté échange sa lumière avec celle des météores, la vôtre demeurant et la leur se perdant. Avec mes songes, avec ma guèrre, avec mon baiser, sous le mûrier ressuscité, dans le répit des filatures, je m’efforcerai d’isoler votre conquête d’un savoir antérieur, autre que le mien.

[281] Martin Heidegger, Qui est le Zarathoustra de Nietszche trong Essais et Conférence các trang 134, 136, 137.

Trong bài này cũng như trong quyển Nietszche nỗ lực của Heidegger là chứng minh Nietszche là nhà siêu h́nh học cuối cùng của triết học Tây phương.

[282] René Char, Recours au Ruisseau trong O.C. trang 315:À ce moment, notre satisfaction commune l’effacerait, nous le recommencerions plus haut, identiquement, dans la certitude de notre amour.

[283] “Arthur Rimbaud” trong Recherche de la Base et du Sommet, O.C. trang 733: En poésie, on n’habite jamais que le lieu l’on quitte, on ne crée que l’œuvre dont on se détache, on n’obtient la durée qu’en détruisant le temps.

(c̣n tiếp)

đào trung đạo

http://www.gio-o.com/DaoTrungDao.html 

© gio-o.com 2017