đào trung đạo

thi sĩ / thi ca

(92)

Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3, Kỳ 4, Kỳ 5, Kỳ 6, Kỳ 7, Kỳ 8, Kỳ 9, Kỳ 10, Kỳ 11, Kỳ 12, Kỳ 13, Kỳ 14, Kỳ 15, Kỳ 16, Kỳ 17, Kỳ 18, Kỳ 19, Kỳ 20, Kỳ 21, Kỳ 22, Kỳ 23, Kỳ 24, Kỳ 25, Kỳ 26, Kỳ 27, Kỳ 28, Kỳ 29, Kỳ 30, Kỳ 31, Kỳ 32, Kỳ 33, Kỳ 34, Kỳ 35, Kỳ 36, Kỳ 37, Kỳ 38, Kỳ 39, Kỳ 40, Kỳ 41, Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45, Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48, Kỳ 49, Kỳ 50, Kỳ 51, Kỳ 52, Kỳ 53, Kỳ 54, Kỳ 55, Kỳ 56, Kỳ 57, Kỳ 58, Kỳ 59, Kỳ 60, Kỳ 61, Kỳ 62, Kỳ 63, Kỳ 64, Kỳ 65, Kỳ 66, Kỳ 67, Kỳ 68, Kỳ 68,Kỳ 66, Kỳ 69, Kỳ 70, Kỳ 71, Kỳ 72, Kỳ 73, Kỳ 74, Kỳ 75, Kỳ 76, Kỳ 77, Kỳ 78, Kỳ 79, Kỳ 80, Kỳ 81, Kỳ 82, Kỳ 83, Kỳ 84, Kỳ 85, Kỳ 86, Kỳ 87, Kỳ 88, Kỳ 89, Kỳ 90, Kỳ 91, Kỳ 92,

GIUSEPPE UNGARETTI

Chương I

Khái quát, tiểu sử tóm lược, một số bài thơ tiêu biểu

 

NỖI HÂN HOAN ĐẮM TẦU                                                                                ALLEGRIA DI NAUFRAGI                         

Và lập tức hắn lại tiếp tục                                                                                      E subito riprende

cuộc hải hành                                                                                                       il viaggio

như                                                                                                                     come

sau đắm tàu                                                                                                         dopo il naufragio                                  

con sói biển                                                                                                         un suoerstite                                        

sống sót                                                                                                                              lupo di mare  

 

TÔI LÀ MỘT SINH VẬT                                                                                     SONO UNA CREATURA

Như hòn đá này                                                                                                    Comme questa pietra

của san Michele                                                                                                    del S. Michele

cũng lạnh                                                                                                                            così fredda

cũng cứng                                                                                                                            così dura                                             

cũng khô                                                                                                                              così prosciugata

cũng sức nóng                                                                                                      così refrattaria

cũng hoàn toàn                                                                                                     così totalmente

bất động                                                                                                                              disanimata

 

Như hòn đá này                                                                                                    Come questa pietra

là nước mắt tôi                                                                                                     è il mio pianto

người đời không thấy                                                                                                             che non si vede

 

Cái chết                                                                                                                              La morte

nợ trả xong                                                                                                          si sconta

khi sống                                                                                                                              vivendo

                                                                                                                                          Valloncello di Cima 4 il 5 Agosto

 

HÀNH HƯƠNG                                                                                                  PELLEGRINAGGIO

                                                                                           

Trong ổ phục kích                                                                                                 In agguato

 

trong những hố hầm                                                                                                              in queste budella

của gạch vụn                                                                                                        di macerie

giờ qua giờ                                                                                                          ore e ore

tôi kéo theo                                                                                                          ho strascicato

thân xác tôi                                                                                                          la mia carcassa

mòn cũ bởi bùn                                                                                                     usata dal fango

như một cái đế giầy                                                                                                               come una suola

hay như một hạt                                                                                                    o come un seme

táo gai                                                                                                                                di spinalba

 

Ungaretti                                                                                                                             Ungaretti

con người của đớn đau                                                                                           uomo di pena

đủ rồi một ảo tưởng                                                                                                              ti basta un’illusione

để ngươi can đảm                                                                                                  per farti coragio                                                                                                                                                                              

Một ngọn đèn pha                                                                                                 Un riflettore

dưới kia                                                                                                                               di là

đặt biển                                                                                                                               mette un mare

vào trong sương mù                                                                                                               nella nebbia

                                                                                                                          Valloncello dell’Alberto Isolato il 16 agosto 1916

 

 

Chương II

Thi pháp và Thi ca của Ungaretti

(Phần giới thiệu thơ sẽ tiếp tục trong những kỳ tới)

Thi pháp: Trong bài diễn văn ở Viện C.M. Lereci ở Stockholm, đại học Upsala, nhân dịp tuyển tập thơ của mình do dịch giả Anders Österling chuyển ngữ sang tiếng Thụy Điển được xuất bản năm 1968 Ungaretti đã nói về thi pháp ông đã sử dụng cũng như những ảnh hưởng đã ghi dấu trên lộ trình thi ca trong hơn nửa thế kỷ của mình.[3]   Sau khi bầy tỏ lòng biết ơn và sự ngưỡng mộ đối với dịch giả Anders Österling nhà thơ nói về sự giới hạn trong việc chọn lựa những bài thơ được dịch đã chỉ được rút ra từ những tập Allegria, Sentimento del tempo, Il DoloreLa Terra promessa còn những bài thơ trong hai tập Il TaccuinoDialogo thật đáng tiếc đã không được dịch giả chọn dịch. Nhất là tập Dialogo là một cuộc đối thoại tình yêu của tác giả với một phụ nữ trẻ tuổi ở Brésil là những bài ngợi ca tình yêu và thi ca. Để giúp cho độc giả Thụy Điển có thể nhận định về thơ của mình Ungaretti đưa ra một số chỉ dẫn.

 

Trước hết Ungaretti nói đến ảnh hưởng của Léopardi:  Ungaretti cho rằng Léopardi không những đã đưa ra một lý thuyết về sự tao nhã mà còn là người đầu tiên đã phân biệt ý nghĩa văn chương, cụ thể cnhững từ ý nghĩa mù mờ, không  được xác định rõ mà người ta thường gọi là “thi từ” (mot poétique) trong cấu trúc của một Bài Ca, từ đã được sức mạnh của cảm hứng (inspiration) thúc đấy để mở ra và khuếch đại không những tính chất ý nghĩa của nó mà còn cả một cái lề vô tận (une marge infinie) trong đó thi ca có thể hướng tới. “Một mặt, truyền thống, lịch sử, ký ức rõ ra là thiết yếu cho sự kiện thi ca; ở một mặt khác, lại có sự hủy bỏ những biên giới, những giới hạn của truyền thống – có một sự hồn nhiên được phục hồi. Thi ca hiện hữu khi, bằng sự tao nhã – và chính đó là điều Léopardi chỉ bảo chúng ta – chỉ bằng sự tao nhã, bằng sự khôn ngoan và hiểu biết, một tiêng nói xưa cũ dẫn tới việc tin tưởng rằng tiếng nói này lại trở thành nguyên ủy và phục hồi được sự hồn nhiên của nó.”[4]  Ungaretti cũng chịu ảnh hưởng của Bergson trong quan niệm về thời khoảng (la durée) để định nghĩa đời sống một người và chiều kích dòng chảy của những sự kiện xã hội. Theo Ungaretti, thời khoảng như Bergson quan niệm phần nào tương tự với quan niệm của Léopardi khi nói về sự nảy sinh và suy tàn của một ngôn ngữ. Bergson đã đưa trực giác để khám phá thời khoảng của tính chất liên tục lịch sử, khiến thời khoảng có tính khai lộ, có thi tính, và hồn nhiên tức thời. Chịu ảnh hưởng của cả Pétrarque lẫn Mallarmé nhưng Ungaretti cho rằng cả hai bậc thầy này không khác nhau mấy. Với Petraque, Ungaretti cho rằng Pétraque đã cho thi từ (mot poétique) giá trị của một huyền thoại trong việc đồng thời vừa triệt hủy vừa tái tạo truyền thống cổ điển, và khi làm như vậy ông ta vẫn tôn trọng chủ trương thi ca ngợi ca địa phương nhưng lược bỏ tính chất quỉ biện, yếu tố trang trí, lòe loẹt của chủ trương này. Trong khi nhân vật Laura trong thơ Pétrarque là một huyền thoại xóa bỏ lịch sử bằng sự phục hồi một kinh nghiệm lịch sử thì chủ nghĩa bí hiểm của  Mallarmé khi xóa bỏ chủ nghĩa Pétrarque lại làm mới sức sống của nó bằng sự tao nhã. “Sự tao nhã, như được tìm thấy và được theo đuổi bởi  Leopardi, sẽ được Mallarme gọi là “sự bí ẩn” – bí ẩn này là bất khả xâm phạm mỗi biểu lộ thi ca sở hữu nếu biểu lộ này dấu kín mộ hậu quả của sức  quyến rũ, của ma thuật, hay nếu như bạn muốn, của tinh chất thiêng liêng.”[5]  Thân thiết với Appolinaire, coi Appolinaire như một người anh,  Ungaretti cho rằng thi ca của Appopinaire luôn vui thú, như trong tập Calligrammes chiến tranh là một thứ hội vui và Appolinaire không thấy ở chiến tranh cái gì khác hơn là những trò chơi ngoạn mục được dàn dựng. Cũng chính trong cuộc chiến này Appolinaire bị thương ở đầu và sau đó vì vết thương này Appolinaire mắc chứng hoại não và từ trấn vào ngày hưu chiến. Ngoài những lời ngắn gọn trên Ungaretti cho rằng “Tôi chẳng cònđiều gì khác đe1 nói vế thi pháp của tôi” ngoài việc ai cũng phải có thầy. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ ta phải có cách riêng của mình ngay cả khi đã chọn được thầy. “Phần còn lại, chính tự tryuện khởi hứng cho thi sĩ, nó luôn tạo hứng khởi cho thi sĩ nếu hắn ta là thi sĩ thực sự, là sự độc đáo hoàn toàn. Mỗi thi sĩ thực sự chỉ thể là đôc nhât.”[6]

___________________________               

[3] Giuseppe Ungaretti, Ma poétique trong L’Herne, Ungaretti, 1973 trang 122-124.

[4] Sđd trang 123: D’un côté, la tradition, l’histoire, la mémoire paraissent indispensables à la naissance du fait poétique; de l’autre, il y a abolition des frontières, les limites de la tradition – il y a une innocence récupérée. La poésie existe lorsque, par élegance – et c’est ainsi que Léopardi nous l’apprend – seulement par élégance, par sagesse et connaissance, une vieille langue parvient à croire qu’elle est redevenue primitive et qu’elle recupère son innocence.

[5]  Sđd trang 123: L’élégance, tellement recherchée et poursuivie par Léopardi, s’appellera pour Mallarmé “secret” – ce secret inviolable que possède chaque expression poétique si elle recèle un effet de séduction, de magie, ou si vous voulez de sacralité.

[6] Pour le reste, c’est l’autobiographie qui inspire le poète, qui lui inspire toujours, s’il est vrai poète, l’originalité totale. Chaque vrai poète ne peut être qu’unique.

 

(còn tiếp)

đào trung đạo