ĐO TRUNG ĐẠO

(124)

Edmond Jabs

Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3, Kỳ 4, Kỳ 5, Kỳ 6, Kỳ 7, Kỳ 8, Kỳ 9, Kỳ 10, Kỳ 11, Kỳ 12, Kỳ 13, Kỳ 14, Kỳ 15, Kỳ 16, Kỳ 17, Kỳ 18, Kỳ 19, Kỳ 20, Kỳ 21, Kỳ 22, Kỳ 23, Kỳ 24, Kỳ 25, Kỳ 26, Kỳ 27, Kỳ 28, Kỳ 29, Kỳ 30, Kỳ 31, Kỳ 32, Kỳ 33, Kỳ 34, Kỳ 35, Kỳ 36, Kỳ 37, Kỳ 38, Kỳ 39, Kỳ 40, Kỳ 41, Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45, Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48, Kỳ 49, Kỳ 50, Kỳ 51, Kỳ 52, Kỳ 53, Kỳ 54, Kỳ 55, Kỳ 56, Kỳ 57, Kỳ 58, Kỳ 59, Kỳ 60, Kỳ 61, Kỳ 62, Kỳ 63, Kỳ 64, Kỳ 65, Kỳ 66, Kỳ 67, Kỳ 68, Kỳ 68,Kỳ 66, Kỳ 69, Kỳ 70, Kỳ 71, Kỳ 72, Kỳ 73, Kỳ 74, Kỳ 75, Kỳ 76, Kỳ 77, Kỳ 78, Kỳ 79, Kỳ 80, Kỳ 81, Kỳ 82, Kỳ 83, Kỳ 84, Kỳ 85, Kỳ 86, Kỳ 87, Kỳ 88, Kỳ 89, Kỳ 90, Kỳ 91, Kỳ 92, Kỳ 93, Kỳ 94, Kỳ 95, Kỳ 96, Kỳ 97, Kỳ 98, Kỳ 99, Kỳ 100, Kỳ 101, Kỳ 102, Kỳ 103, Kỳ 104, Kỳ 105, Kỳ 106, Kỳ 107, Kỳ 108, Kỳ 109, Kỳ 110, Kỳ 111, Kỳ 112, Kỳ 113, Kỳ 114, Kỳ 115, Kỳ 116, Kỳ 117, Kỳ 118, Kỳ 119, Kỳ 120, Kỳ 121, Kỳ 122, Kỳ 123, Kỳ 124,

Chương 3

Quyển Sch

Ở ba 4 của LQ1 Jabs cho in tm lược đnh km (prire dinserer): Quyển sch Cu hỏi l quyển sch của k ức, của lưu đầy v của lắng nghe; l chuỗi những tc phẩm m ba quyển đầu, nay được in gộp lại, tạo thnh ci li trung tm. Quanh một truyện tnh đơn giản v bi thảm của Sarah v của Yukel, quanh những tra hỏi m ảnh về đời sống, về Thượng đế, vể Do thi gio, về tự do, về chọn lựa, về Bản văn, về ci chết, lm nn tiếng vang đp lại những cu hỏi v những suy tưởng của những bậc hiền giả tưởng tượng, những nh diễn giải đặc biệt của quyển sch.[48] Theo Jabs LQ1 tuy l bi tnh ca v bi ca tang chế nhưng vẫn l bi ca hy vọng cất ln từ mỗi trang sch. Bi ca ny c tham vọng lm cho chng ta chứng kiến sự ra đời v những khoảnh khắc cuối cng của một lời ni (parole) đ bị kết n từ trước v trong một chiều kch n thực hơn thực, n chứng kiến sự tăng trưởng ci ngưỡng của sự khổ đau, nỗi khổ đau ny minh họa tnh chất tập thể bị hnh hnh với lời than khc được nhắc đến mi mi bởi những nạn nhn.

Những bước chn của Yukel dẫn tới ci chết, như bước trn ci chết của chnh mnh v của giống ni, bước trn nghĩa cũng như sự v nghĩa của mọi ci chết. Jabs nhận rằng chnh mnh l kẻ buộc Yukel bước đi, l kẻ reo rắc những bước đi của Yukel trong quyển sch. Nhưng cũng chnh Jabs l người nghĩ tưởng đến Yukel, chấp lời Yukel, tm kiếm v đếm bước v ta l văn tự, ngươi l vết thương. Yukel, ta c phản bội ngươi khng? V chắc chắn l ta đ phản bội ngươi. Ta đ chỉ giữ lại, giữa trời v đất, vết cắt xuyn thấu ngy thơ nỗi khổ đau của ngươi. Ngươi l một trong những nhnh nụ của tiếng ku tập thể mặt trời nhuộm vng. Ta đặt tn ngươi v tn của Sarah vo trong tiếng ku khng chịu im bặt ny, cho tiếng ku ha nhập vo hơi thở của c ta v tiếng ku đ xưa cũ hơn tất cả chng ta, cho tiếng ku của mi mi, xưa cũ hơn cả hạt mầm.[49] Jabs ngỏ lời xin lỗi Yukel v đ chấp lời, v Yukel l tiếng ni lịm tắt giữa những dối tr của giai thoại. Jabs tự hỏi: lm sao Yukel c thể thốt lời v Yukel chỉ mở miệng để tiếp tục ku go, lm sao Yukel c sự ham muốn v kin nhẫn để giải thch con đường đi của mnh.?

Sau Et tu seras dans le livre l Le livre de labsent/Quyển sch của người vắng mặt gồm ba phần: Phần thứ nhất mở đầu bằng lời của gio sĩ Reb Tal: Tất cả mọi chữ tạo hnh sự vắng mặt. Cũng vậy Thượng đế l con ci của Danh xưng của Ngi [50] sau đ Jabs viết 13 tản mạn ngắn c lin quan tới Quyển Sch, văn tự, nh văn...Đoạn thứ nhất [1] l lời tự sự của chnh Jabs kẻ sống lưu đầy lang thang chạm mặt nghe ngng những kẻ xa lạ trn đường phố. Nhưng để qun đi tiếng ni của những kẻ xa lạ ny hắn bước đi mải miết khng nghĩ tới trở về nh, v để về nh phải c k ức về thời gian v khng gian. Giờ đy hắn bước đi bung bỏ, khng chủ động, trong tim v dưới chn c rất nhiều chiếc l đ chết. Kẻ v xứ sống đong đưa chao đảo khng phải v sự mỏi mệt hiện tại nhưng v một sự mỏi mệt thin nin kỷ đ nặng như muốn chn vi hắn. Hắn đ đi qua rất nhiều con đường nhưng tất cả những con đường ny vẫn chỉ l một con đường. Tuy hắn tự hỏi: lm sao giải thch sự việc ny nhưng hắn đ chẳng bao giờ biết giải thich ra sao v bỗng nhận ra giờ đy mọi sự đ qu muộn mng. Thay vo đ hắn mơ về những ci cối xay chạy bằng nước ở Phi chu, về lời ủy lạo kẻ chiến bại của một gio sĩ t nhn, về tro cốt của những gio sĩ ở một vng đất Ả rập no đ v những lời ni của một gio sĩ trong một thnh phố. Với hắn giờ đy điều c thực chẳng phải l những phố phường hắn đ đi qua m l: hắn cn sống. Hắn bị m ảnh bởi một khun mặt với mi tc bạch kim cắt ngắn [Sarah] v một tiếng ku [Yukel] trn đường phố nhưng Nơi đy l nơi khc, nơi khc cột chặt vo cẳng, đ khng phải l một xứ sở cũng khng phải l một lục địa m tiếng ku ln n, nhưng l thế giới; đ khng phải l một người nhưng l tất cả mọi người.[51] Thay lời Yukel hắn quyết tm trả th cho Sarah v Sarah l chn l phn xt. Lang thang hắn bỗng nhn thấy hng chữ viết bằng phấn trắng trn một bức tường được đn pha một chiếc xe hơi chạy qua v tnh rọi sng MORT AUX JUIFS/JEWS GO HOME/GIẾT HẾT BỌN DO THI. LŨ DO THI HY XO VẾ NƯỚC nhưng rồi hắn khng nhớ r đ nhn thấy những khẩu hiệu ny ở khu phố no? Hay trn những bức tường tại rất nhiều đường phố hắn đ đọc đi đọc lại mỗi khi dừng bước.

Đoạn thứ nh [2] nhắc đến Yukel như nhn chứng thầm lặng cng những suy tưởng về viết với lời mở đầu: Tuổi thơ l một vng đất được nước thấm đẫm trn đ những con thuyền giấy nhỏ b tri nổi. Rồi th những con thuyền biến thnh những con bọ cạp; lập tức, cuộc sống bị giết chết từ từ bởi nọc độc. Nọc độc ở trong mỗi trng hoa, giống như tri đất ở trong mặt trời. Ban đm, tri đất tự dng mnh, nhưng con người ngủ yn một cch hạnh phc. Trong giấc ngủ họ khng thể bị tấn cng. Nọc độc l giấc mơ.[52] Yukel kẻ thầm lặng thường được triệu thỉnh trong quyển sch hắn viết viết cho bn tay hắn, cho cy bt của hắn, để lm cho ci nhn nhẹ nhm bởi nếu hắn khng viết th bn tay, cy bt, ci nhn sẽ ra sao? Bt thnh v dụng, rỉ st, bn tay sẽ vắng bng khng thấy trong từ no, chữ no, ci nhn sẽ đắm chm trong trang giấy: Chỉ c văn tự giữ cho ci nhn của nh văn lộ r. (Seule lcriture maintient le regard de lcrivain la surface.) Hắn tra hỏi nhưng khng c th giờ trả lời bởi c qu nhiều cu hỏi chạy tuột khỏi tiếng ni của hắn, chng tm kiếm suốt dọc cnh tay hắn để tới lng bn tay, cũng như rất nhiều sự ham muốn thắt chặt cy viết của hắn khiến những ngn tay hắn xiết chặt cy viết nn hắn khng biết đi theo con đường no. Hắn hiểu rằng lun lun phải tm cho ra con đường. Một tờ giấy trắng chứa đầy những con đường, c thể đi theo hướng phải hay tri v đi khi cũng biết trước khi trang giấy đen đặc những dấu chỉ ta sẽ x bỏ. Tm đường cả trăm ngn lần từ mũi, từ ngực, từ miệng, con đường của vầng trn v của linh hồn. V tất cả những con đường ny chng c ngả ring của chng. Bằng khng, chng sẽ khng phải l những con đường[53] Thế nn tm được đng con đường hẳn đ phải l một n huệ. Hắn hồi ức kỷ niệm mt buổi trưa nọ li xe lng vng quanh quẩn nhiều hướng trong sa mạc v cuối cng thấy mnh đối diện với v tận, với hư v, với trang giấy trắng.

Đoạn [3] bắt đầu về sứ mệnh nh văn: Ti tin tưởng vo sứ mệnh của nh văn.Nh văn nhận sứ mệnh từ động từ mang vc sự khổ đau v niềm hy vọng của hắn nơi sứ mệnh. Hắn tra hỏi những từ chng cật vấn hắn, hắn đồng hnh với những từ đồnh hnh với hắn. Sự khởi đầu l của chung v như thể xảy đến bỗng nhin. Trở thnh hữu dụng với những từ trong việc sử dụng chng hắn cho đời sống của hắn v những từ một nghĩa su xa m chnh đời sống của hắn pht khởi từ đ.[54] Yukel vắng mặt v hắn l người tự sự v chỉ c cu chuyện l c thực. Yukel cũng l kẻ hủy bỏ những bin giới giữa đời sống v ci chết. Jabs viết những đối thoại tưởng tượng với Yukel về ci giếng Yukel đo trn đất Do thi ci mảnh đất m dn Do thi chẳng bao giờ cư ngụ về nước của giếng ny khng nơi đu snh bằng nhưng đ bị bỏ qun trong lng bn tay suốt năm mươi thế kỷ. V lời khuyn của gio sĩ Reb Segr Hy mở rộng bn tay để vi mặt trong đ, mặt sẽ biến đi như cy chạm nước. Cn Reb Hakim đưa ra luận về những ngn tay của bn tay: ngn trỏ để nhận ra sao trời, ngn giữa l giấc mơ...V ngn trỏ được vị gio sĩ ny ưa thch nhất v n lun sẵn sng để quệt kh nước mắt. Jabs tự hỏi phải chăng những quyển sch mnh viết ra đ bồi thm sự thất vọng giữa mnh v cc người anh em đồng chủng, biến hy vọng thnh thất vọng v tuy những cu mở đầu sch chứa chan hy vọng nhưng sự nghi hoặc đ ln lt xen vo v dần dần nở rộ.

_________________________________

[48] Le Livre des Questions est le livre de la mmoire, de lexil et de lcoute; long cycle douvrages dont les trois premiers, aujourdhui runis, constituent le noyau central. Autour dune idylle simple et tragique, celle de Sarah et de Yukel, dobsdantes interrogations, sur la vie, Dieu, le judasme, la libert, le choix, le Texte, la mort, font echo des questions et mditations de sages imaginaires, interprtes priviligis du livre.

[49] LQ1 trang 38-39: [...] car je suis criture/et toi blessure./Tai-je trahi, Yukel?/ Je tai srement trahi./ Je nai retenu, entre ciel et terre, que la perce purile de ta douleur./ Tu es lun des pis du cri collectif que le soleil dore./Jai donn ton nom et celui de Sarah ce cri qui sobstine/ ce cri qui a pous son souffre et qui est plus ancien que nous tous,/ ce cri de toujours,/plus ancien que la grain.

[50] LQ1 trang 51: Toutes les lettres forment labsence. Ainsi Dieu est lenfant de Son Nom./Reb Tal.

[51] LQ1 trang 55: Ici qui est ailleurs, ailleurs enchains nos chevilles, ce nest pas un pays que le cri met en cause ni un continent, mais le monde; ce nest pas un homme, mais tous.

[52] LEnfance est une terre baigne deau sur laquelle flottent de petits bateaux en papier. Il arrive que les bateaux se transforment en scorpions; alors, la vie meurt par le poison chaque instant.

Le poison est dans chaque corolle, comme la terre est dans le soleil. La nuit, la terre est livre elle-mme, mais les hommes dorment heureusement. Dans le sommeil, ils sont invulnrables.

Le poison est le rve.

[53] LQ1 trang 59: Et tous ces chemins ont leurs chemins propres. Autrement, ils ne seraient pas des chemins.

[54] LQ1 trang 64: Je crois la mission de lcrivain. Il la reoit du verbe qui porte en lui sa souffrance et son espoir. Il interroge les mots qui linterrogent, il accompagne les mots qui laccompagnent. Linitiative est commune et comme spontane. De les servir de sen servir , il donne un sens profond sa vie et leur dont elle est issue.

(cn tiếp)

ĐO TRUNG ĐẠO