đo trung đạo

thi sĩ / thi ca

(48)

 

Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3, Kỳ 4, Kỳ 5, Kỳ 6, Kỳ 7, Kỳ 8, Kỳ 9, Kỳ 10, Kỳ 11, Kỳ 12, Kỳ 13, Kỳ 14, Kỳ 15, Kỳ 16, Kỳ 17, Kỳ 18, Kỳ 19, Kỳ 20, Kỳ 21, Kỳ 22, Kỳ 23, Kỳ 24, Kỳ 25, Kỳ 26, Kỳ 27, Kỳ 28, Kỳ 29, Kỳ 30, Kỳ 31, Kỳ 32, Kỳ 33, Kỳ 34, Kỳ 35, Kỳ 36, Kỳ 37, Kỳ 38, Kỳ 39, Kỳ 40, Kỳ 41, Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45, Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48,

 

REN CHAR

 

Chương 2: Những nguồn cội của thơ Ren Char

Như Mary Ann Caws nhận xt Ren Char l một thi sĩ tc phẩm của ng rộng lớn về phạm vi v phức tạp về bản chất[52] cho nn cần tm điểm nhấn khởi đầu để buớc vo những chn trời, những lnh thổ thi ca của Ren Char. Thiết nghĩ đ l cch tiếp cận tương đối dễ dng c thể gip người đọc lm quen với thơ kh đọc của Ren Char . Hơn nữa v thi ca của Ren Char trải di trn một lộ trnh kh phức tạp nn việc chọn ba chủ đề dễ tiếp nhận tuổi thơ (enfance), cảnh thổ (paysage) v căn nh (maison) l những đề ti cụ thể, thuộc kinh nghiệm tức thời dễ nắm bắt v đ cũng l cch những người viết về Ren Char thường lm như Jean-Claude Mathieu, Dominique Fourcade, Eric Marty lấy lm khởi điểm diễn giải.

Tuổi thơ v qu cũ: Như tiểu sử cho biết Ren Char c một thời thơ ấu kh khăn: l đứa con t trong bốn người con của mile Char v Marie-Thrse Rouget, người cha Char yu qu chết sớm khi Char mới 10 tuổi, người mẹ xung khắc thiếu cảm thng đứa con t, cn người chị cả Julia m Char yu thương đi lấy chồng sớm cn người anh trai lại độc đon hay hiếp đp Char (năm 16 tuổi Char đ đấm vo mặt người anh ny đến mức đổ mu) cộng thm bệnh suyễn cho nn thời thơ ấu Ren Char l một đứa trẻ mơ mộng lặng lẽ, c đơn hoang dại như một con co. Niềm im lặng trong cuồng nộ chống đối ny sẽ ha thn thnh lời của thơ. Im lặng như một cần thiết được Char nối kết với ngn ngữ sng tạo.

Ren Char rất buồn khổ về ci chết của cha. Trong bi thơ Le Deuil des Nvrons thi sĩ khắc khoải về sự vắng khuất người cha: Que dannes grandir/Sans pre pour mon bras!/ Cn biết bao năm nữa để trưởng thnh/Khng c cha cho cnh tay ti. Ren Char cũng viết về ci chết của cha trong La Nuit talismatique: Những thng ngy của mười năm của ti chẳng thiếu khng gian. Rồi ci g phải đến đ đến, ng đ bắt đầu đau đớn, [ng] đặt bn tay, như thể đột nhin, ln vai phải của ti. Ti khng hiểu tại sao mi ng run rẩy. Tối tối ng đi vo nh bếp, quần o đầy bụi bậm, với sự nhọc mệt của ng khng cn thể che dấu. Mẹ ti m ng thật lu. ng nhiều lần đưa mắt muốn đi nằm nghỉ ngơi. Một khu rừng sồi đi vo l sưởi. Thế rồi sự đớn đau từng hnh hạ ng bỏ đi. ng chết.[53]

Trong ghi ch về bi thơ Jacquemard et Julia Ren Char cho biết mẹ tuy lun đối xử tốt với mnh tuy đi khi b vụng về. Trong một bi viết trước đ kh lu (Le surrealisme au Service de la rvolution) Ren Char xếp mẹ mnh vo loại người cứng cỏi, ni năng như trong sch vở một cch dễ dng đng ngạc nhin, sẵn sng quyết liệt lm trận, v nhất l tham dự/gh mũi vo mọi thứ trong đời sống của con. Tuy nhin khi lớn tuổi Ren Char vẫn cho rằng mẹ mnh l một người mẹ duyn dng (Charmante mre.) Nhn tổng thể bức tranh Ren Char phc họa về mẹ mnh ta thấy tnh cảm của Char đối với mẹ c sự thay đổi: thời tuổi thơ v tuổi trẻ Char c tnh cảm tiu cực về mẹ nhưng khi trưởng thnh v về gi Char tỏ ra hiểu biết v knh mến mẹ hơn.

Đ l những cảm nghĩ của thi sĩ về song thn. Về qu cũ Ren Char viết những bi thơ thật đẹp về sng ni đồng cỏ v những con người qu ma đơn giản cậu b Ren thn thương chẳng hạn người thợ rn trong vng. Niềm im lặng trong c đơn bị vy bủa được Ren Char m tả trong bi:

DCLARER SON NOM:

Javais dix ans. La Sorgue menchssait. Le soleil chantait les heures sur le sage cadran des eaux. Linsouciance et la douleur avaient scell le coq de fer sur le toit des maisons et se supportaient ensemble. Mais quelle roue dans le cur de lenfant aux aguets tournait plus fort, tournait plus vite que celle du moulin dans son incendie blanche?

(Trong tập La parole en archipel, uvres compltes [OC] trang 401.)

TUYN BỐ TN MNH

 

Ti mười tuổi. Con sng Sorgue vy lấy ti. Mặt trời ca ht giờ giấc trn ci mặt đồng hồ khn ngoan của nước. Sự v tư v niềm đớn đau đ gắn chặt con g bằng sắt trn mi những căn nh v chng nng đỡ nhau. Thế nhưng ci vng quay no trong tri tim đứa b đang ng nhn quay mạnh hơn, nhanh hơn ci vng quay của ci cối xay trong đm chy trắng.

Những từ quan trọng trong bi thơ: enchssait, scell, le cadran, la roue, v incendie blanche ni ln kinh nghiệm phối hợp sự tương đồng v chia cch của đứa trẻ vừa ở giữa những sự vật đồng thời cũng chia cch, tch khỏi chng, giữa lng phn cch cụ thể của khng gian v thời gian. Đặc biệt hnh ảnh la roue/cnh quạt cối xay c nghĩa kh đặc biệt trong thơ Ren Char: đ l biểu tượng của sự xao xuyến về ci chết lun m ảnh suốt đời thi sĩ. Về động từ m tả sng La Sorgue enchsser/m giữ, vy bủa Eric Marty cho rằng động từ ny để chỉ ci chết v sự sống cn (la mort et la survie). V Ren Char l thi sĩ của thi ca như Maurice Blanchot đ chỉ ra v bi thơ ny được Char chọn lm bi thơ mở đầu cho tập Commune prsence/Hiện diện chung cng cho nn việc ni về tuổi thơ ở đy khng để tự sự về tuổi thơ m để ni về thi ca. Eric Marty nhận xt: Lời của bi thơ quay trở lại, nhn đi v tự tch rời khỏi chnh n: được bắt đầu ở ngi thứ nhất (ti mười tuổi), lời thơ ny kết thc ở ngi thứ ba, sự chia cch chủ quan nơi nội tại tnh v ngoại giới tnh tiếp nối nhau v chia cắt nhau bởi khoảng cch m khng bao giờ đồng nhất.[54]

Tuổi thơ của Char gắn liền với qu nh LIsle-sur-Sorgue. Thị trấn ny di khoảng 8 cy số rộng 6 cy số cch Avignon thủ phủ của Vaucluse chừng trn 20 cy số một thị trấn nhỏ bn dng sng La Sorgue thuộc vng Vaucluse nơi Char cho đời. Vũ trụ tuổi thơ của Char gồm cảnh v người của ci thnh phố tuy qu ma ny nhưng ghi đậm nt trong tr tưởng v thế giới thi ca của Char. Trong bi thơ Dclarer son nom nu trn con sng La Sorgue v những ci cối xay la m tạo nn phong cảnh của bi thơ. Cnh quạt trn xoay theo gi (la roue) của ci cối xay thường xuất hiện trong thơ Ren Char l hnh ảnh biểu trưng cho nỗi xao xuyến trong tri tim đứa trẻ nơi bi thơ trn sau ny cn được tc giả dng như biểu tượng của khoi cảm tnh dục (jouissance rotique) như trong bi Envotement la Renardire trong tập Seuls demeurent.[55] Bi thơ về dng sng La Sorgue l một trong những bi thơ đẹp nhất Ren Char viết về qu nh:

LA SORGUE

Rivire trop tt partie, dune traite, sans compagnon,

Donne aux enfants de mon pays le visage de ta passion.

Rivire o lclaire finit et o commence ma maison,

Qui roule aux marches doubli la rocaille de ma raison.

Rivire, en toi terre est frisson, soleil anxit.

Que chaque pauvre dans sa nuit fasse son pain de ta moisson.

Rivire souvent punie, rivire labandon.

Rivire des apprentis la calleuse condition,

Il nest vent qui ne flchisse la crte de tes sillons.

Rivire de lme vide, de la guenille et du soupcon,

Du vieux malheur qui se dvide, de lormeau, de la compassion.

Rivire des farfelus, des fivreux, des quarisseurs,

Du soleil lchant sa charrue pour sacoquiner au menteur.

Rivire des meilleurs que soi, rivire des brouillards clos,

De la lampe qui dsaltre langoisse autour de son chapeau.

Rivire des gards au songe, rivire qui rouille le fer,

O les toilles ont cette ombre quelles refusent la mer.

Rivire des pouvoirs transmis et du cri embouquant les eaux,

De louragan qui mord la vigne et annonce le vin nouveau.

Rivire au cur jamais dtruit dans ce monde fou de prison,

Garde-nous violent et ami des abeilles de lhorizon.

(Trong tập La Fontaine narrative)

SNG LA SORGUE

Dng sng chẳng mấy chốc ra đi, một mạch, khng kẻ đồng hnh,

Cho những đứa trẻ của qu ti khun mặt đam m của ngươi.

Dng sng nơi tia chớp vụt tắt v l nơi căn nh ti bắt đầu,

Cuốn tri theo bước đi của sự qun lng sỏi đ của l tr ti.

Sng ơi, tri đất run rẩy trong lng ngươi, mặt trời xao xuyến,

Mong sao mỗi kẻ ngho kh trong đm tối nướng ổ bnh m ma mng của ngươi.

Dng sng thường bị trừng phạt, dng sng thường bị bỏ b.

Dng sng của những những kẻ tập nghề trong điều kiện kh khăn,

Khng luồng gi no lại chẳng ci rạp mnh trước đầu ngọn sng của ngươi.

Dng sng của của tm hồn trống rỗng, của o quần tả tơi v của sự ngờ vực,

Của nỗi khổ đau xưa cũ cắt chia, của cy cọ non, của lng trắc ẩn.

Dng sng của những dị kỳ, của những cơn sốt, của những kẻ lột da th vật,

Của mặt trời bung rơi bắp cy để đn đm với kẻ dối tr.

Dng sng của những kẻ kh hơn bản thn, dng sng của những sương m bung kn,

Của cy đn lm nỗi xao xuyến ngui ngoa quanh ci chụp của n.

Dng sng tn trọng giấc mơ, dng sng lm sắt han rỉ,

Nơi những v sao tỏa bng chối từ biển cả.

Dng sng của những sức mạnh lưu truyền v của tiếng ku khi len lỏi vo knh nước,

Của bo tố tn ph những bụi cy v tuyn bố sẽ c rượu nho mới.

Dng sng trong tri tim chẳng bao giờ hủy hoại trong ci thế giới ngục t khng đin ,

Chng ta hy bạo động v l bạn b của bầy ong nơi chn trời.

Trong quyển La Sorgue et autres pomes do Marie-Claude Char v Paul Veyne bin soạn (nxb Classiques Hachette, 1997) c một ch giải th vị về hai cu thơ Rivire des farfelus, des fivreux, des quarisseurs,/Du soleil lchant sa charrue pour sacoquiner au menteur như sau: Dng sng của những dị kỳ []với kẻ dối tr: những kẻ lột da th vật, họ xả thịt những con th đ chết, l những kẻ biết bung bỏ qu khứ của họ (những chiến thắng, những on th hay những lin hệ của họ) v khng để qu khứ ruỗng mục nơi họ. Theo một truyện cổ tch th: mặt trời l một nh nng lương thiện ngy ngy đẩy ci cầy trong bầu trời, rồi một ngy nọ c một thy ph thủy đi ngang qua lng ng, hắn ta l một kẻ miệng lưỡi ngon ngọt; mặt trời, bị quyến dụ, bỏ ci cầy của mnh để đi tm cuộc phiu lưu cng bạn b của ng. [56]

 

________________________________

[52] Mary Ann Caws, The Presence of Ren Char trang 3: [Ren Char] a poet whose work is vast in scope and complex in nature.

[53] Les jours de mes dix ans nont pas manqu despace. Il arrivait que mon pre, qui commenait soufrir, post, comme improvisant, sa main sur mon paul gauche. Ses lvres tremblaient sans que je sache pourquoi. Chaque soir il rentrait de lusine, les habits saupoudrs de pltre, avec sa fatigue de moins en moins bien cache. Ma mre lembrassait longuement. Il salita plusieurs reprises. Une fort de chnes passa dans la chemine. Puis le mal qui le rongeait se lassa. Il mourut.

[54] Eric Marty, Ren Char, trang 20: La parole du pome se retourne, se ddouble et scarte delle-mme: commenant la premire personne (javais dix ans), elle se termine la troisime, sparation subjective o intriorit et extriorit se succdent et sentrecoupent sans pouvoir jamais concider.

[55] Ren Char, Envotement la Renardire, OC trang 132: Sur notre plaisir sallongeait linfluence douceur de la grande roue consumable du mouvement, au terme de ses classes.

[56] La Sorgue et autres pomes trang 69: Rivire des farfelus [] au menteur: les quarrisseurs, qui dpcent les btes mortes, sont ceux qui savent se dbarrasser de leur pass (de leur triomphes, de leurs ressentiments ou de leurs liens) et ne le laissent pas pourrir en eux. Suit une fable express: le soleil tait un honntre laboureur qui poussait chaque jour sa charrue dans le ciel, quand passa par son village un charlatan, un beau parleur; le soleil, sduit, abandonna sa charrue pour chercher aventure en compagnie du camarade.

(cn tiếp)

đo trung đạo

 

http://www.gio-o.com/DaoTrungDao.html

 

 

gio-o.com 2017