]\ DaoTrungDaoTSTC72

 

đào trung đạo

thi sĩ / thi ca

(72)

 

Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3, Kỳ 4, Kỳ 5, Kỳ 6, Kỳ 7, Kỳ 8, Kỳ 9, Kỳ 10, Kỳ 11, Kỳ 12, Kỳ 13, Kỳ 14, Kỳ 15, Kỳ 16, Kỳ 17, Kỳ 18, Kỳ 19, Kỳ 20, Kỳ 21, Kỳ 22, Kỳ 23, Kỳ 24, Kỳ 25, Kỳ 26, Kỳ 27, Kỳ 28, Kỳ 29, Kỳ 30, Kỳ 31, Kỳ 32, Kỳ 33, Kỳ 34, Kỳ 35, Kỳ 36, Kỳ 37, Kỳ 38, Kỳ 39, Kỳ 40, Kỳ 41, Kỳ 42, Kỳ 43, Kỳ 44, Kỳ 45, Kỳ 46, Kỳ 47, Kỳ 48, Kỳ 49, Kỳ 50, Kỳ 51, Kỳ 52, Kỳ 53, Kỳ 54, Kỳ 55, Kỳ 56, Kỳ 57, Kỳ 58, Kỳ 59, Kỳ 60, Kỳ 61, Kỳ 62, Kỳ 63, Kỳ 64, Kỳ 65, Kỳ 66, Kỳ 67, Kỳ 68, Kỳ 68,Kỳ 66, Kỳ 69, Kỳ 70, Kỳ 71, Kỳ 72,

 

RENÉ CHAR

      

Bataille/Char

Mối liên hệ Bataille-Char phức tạp hơn hẳn mối liên hệ Blanchot-Char tuy cả ba đều là bạn thân. Georges Bataille và René Char biết nhau từ thời gian đầu nhóm Siêu thực xuất hiện, cùng giao du với những thi sĩ siêu thực nhưng cả hai sau đó đều phản bác chủ trương đường lối của nhóm Siêu thực. Lần giao tiếp hụt giữa Bataille và Char  xảy ra vào cuối năm 1935 sau khi René Char tuy dứt khoát ra khỏi nhóm Siêu thực nhưng vẫn giữ t́nh bạn với Paul Éluard và André Breton. Khi Paul Eluard và André Breton tham gia tổ chức chống phát xít Contre-Attaque (Phản-Công) do Bataille thành lập và Éluard có ư định tiếp xúc René Char để mời tham gia nhưng Char đă “nói Không” dù chưa chính thức được mời tham gia như trong một bức thư Char gửi cho Roger Caillois trong đó Char phê phán phương thức hành động của nhóm này là ấu trĩ, ảo tưởng. Một lư do khác khiến Char “nói Không” v́ Char chưa quên vụ việc Bataille đă phản bội những người trong nhóm Siêu thực khi kư tên tham dự vào bản tuyên ngôn phát tán (tract)  “Un cadavre/Một xác chết” nhằm lên án Siêu thực nhất là đả kích Breton. Hơn nữa Char không coi trọng quyển “Histoire de l’œil/Lịch sử Con Mắt” của Bataille.

Thế nhưng hơn mười năm sau khi Bataille nhận chức quản thủ Thư Viện Carpentras (1949). Char đă bỏ công đến tận Carpentras thăm Bataille ngay sau khi Bataille và gia đ́nh dọn về sống ở tỉnh này. Sở dĩ Bataille phải nhận chức vụ thủ thư này v́ khi đó đang quá túng bấn và sắp rơi vào trầm cảm. Char chính là người nâng đỡ tinh thần Bataille ngay từ những ngày đầu.[224]. Tuy nhiên t́nh bạn giữa hai người chỉ thực sự nảy nở sau khi nuớc Pháp đă  hoàn toàn được giải phóng và qua trung gian của Paul Éluard và vợ chồng Zervos nhân dịp Char làm một chuyến đến Paris ngắn ngày họ đă giới thiệu René Char với Georges Braque, Georges Bataille và Maurice Merleau-Ponty.

Theo Christine Dupouy giữa Bataille và Char có “một sự đồng lơa trí thức thiết yếu” (une essentielle complicité intellectuelle). Sự đồng lơa trí thức này được chứng minh căn cứ trên những chủ đề văn chương triết lư khá gần nhau của Bataille và Char, chẳng hạn cả hai đều chịu ảnh hưởng triết lư Nietszche, ngợi ca t́nh dục (érotisme), và xuất thể (extase).[225] Tuy nhiên ở một điểm nh́n khác Laurence Bougault lại nêu nghi vấn về những chủ đề này trong bài “Georges Bataille et René Char, “alliés substantielles?”[226] Khi xét mối liên hệ Bataille/Char chúng ta không thể bỏ quên chi tiết: cả Bataille lẫn Char đều ngưỡng mộ những bức tranh thú vật cổ xưa ở động Lascaux và tác phẩm của Sade. Có lẽ chính v́ vậy nên hai người càng gần gũi nhau hơn và Didier Alexandre đă nói đến điều này trong bài “Trong những vùng kế cận của của René Char và của Georges Bataille. Những vách động Lascaux”. Didier Alexandre cũng nhấn mạnh tới những chủ đề chung của hai người như lễ hội (la fête), vật tế thần (le sacrifice), nghệ thuật và săn thú.[227] Tuy nhiên Jean-François Louette mới đây [228] lại nhấn mạnh tới sự khác biệt nhiều hơn là tương tự giữa Bataille và Char: Thứ nhất, theo J-F. Louette, tuy hai người cùng sử dụng những từ giống nhau trong những bản văn của họ nhưng những từ này lại có nghĩa khác nhau tùy theo màu sắc (nuance) và sự nhấn mạnh với những cường độ khác nhau. Thứ nh́, căn cứ vào cách h́nh dung t́nh bạn của Char khi Char khi nói về mối quan hệ của ḿnh với Camus ta có thể suy ra Char coi ḿnh và Batataille như “hai con nhạn”: “[...] t́nh bạn không tạo ra sự canh chừng cũng không ḍm ngó nhau. Hai con nhạn khi th́ lặng lẽ khi th́ líu lo chia nhau sự vô tận của bầu trời và cùng một cái mái hiên.”[229] Ngoài ra Jean-François Louette cũng chứng minh quan điểm của ḿnh dựa trên sự khác biệt trong quan niệm thi ca của Bataille và Char. Sự khác biệt thấy rơ trong quan niệm thi ca Bataille tŕnh bày trong quyển La Haine de la Poésie/Sự thù hận của Thi ca (1947) trong đó Bataille cho rằng thi ca chỉ hoàn tất nếu đạt tới cực điểm của thù hận và nổi loạn; thi ca chau chuốt đẹp đẽ, đường mật trong sự yêu kiều của nó chỉ xứng đáng sự thù hận mà thôi. Nhưng có lẽ J-F. Louette đă không nhận ra ảnh hưởng về quan niệm thi ca của Bataille trên Char. Trong bản văn Orestie Bataille nói về thi ca rơ hơn: “Chuyển vận của thi ca xuất phát từ cái đă biết và dẫn tới cái không biết. Chuyển vận này hoàn tất nếu mấp mé sự điên cuồng. Nhưng khi tiếp cận thi ca thủy triều bắt đầu rút xuống. Tất cả thi ca hầu như là thủy triều rút: chuyển vận hướng về thi ca, do vậy hướng về sự điên cuồng, t́m cách ở lại trong những hạn của cái khả hữu. Thi ca trong mọi cách thế là sự phủ nhận chính nó: nó tự phủ nhận trong khi tự duy tŕ và tự phủ nhận trong khi tự vượt qua.”[230]  Không khó nhận ra ở đây Bataille gọi thứ thi ca “tự phủ nhận trong khi tự duy tŕ” chính là thi ca đẹp đẽ (belle poésie) nhằm hội nhập vào “những hệ thống thích nghi lịch sử” để duy tŕ tính chất đồng nhất lư tưởng của xă hội. Chúng ta không khó nhận ra ở đây ảnh hưởng quan niệm thi ca của Bataille trên Char.

Ngoài những điểm nêu trên c̣n thêm điều ǵ đă xô đẩy Bataille và Char gần nhau? Nhân tố: Guy Lévis Mano (GLM) người chủ trương tạp chí Acéphale (số đầu ra năm 1936) và cũng là người đă xuất bản Sacrifices của Bataille và Dépendance de l’Adieu của Char. Hai người đă đọc nhau trong Acéphale? Rất có thể. Nhất là Char vốn hâm mộ Nietszche không thể không chú ư tới bài “Nietszche et les fascistes. Une réparation/Nietszche và bọn phát-xít. Một sự phân chia” của Bataille đăng trên Acéphale số kép ngày 21 tháng Giêng, 1937. Trong một bức thư gửi cho Henri Parisot vào mùa hè năm 1943 Char có nói đă đọc quyển L’Expérience intérieure/Kinh nghiệm nội giới (xuất bản tháng giêng 1943) của Bataille và Henri Parisot trong bức thư trả lời Char đă ca ngợi tiểu thuyết Madame Edwada của Bataille. Paul Éluard cũng như Henri Parisot ca ngợi quyển tiểu thuyết này của Bataille, cho đó là một quyển sách thiên tài được Bataille kư tặng. V́ có hai bản nên Éluard tặng Char một bản có lời Bataille ghi trên sách vào ngày 7 tháng 4, 1945 như sau “cuối cùng tôi được thỏa măn hôm nay đă gặp René Char”[231]  Khi quyển Madame Edwada tái bản (1956) Bataille lại gửi tặng Char quyển này và ngày 12 tháng 4, 1956 Char đă viết thư cám ơn Bataille đă tặng sách. Có thể nói từ đó Bataille và Char trở thành những người bạn thân thiết.

_____________________________

[224]  Theo tài liệu của Laurent Greilsamet trong René Char trang 334-335: Char trong một bức thư khá nồng nhiệt viết cho Bataille ca ngợi vẻ đẹp của tỉnh Carpentras (thuộc Vaucluse, Đông Nam nước Pháp) và nghĩ rằng Bataille sẽ thích Carpentras và sẽ được bạn bè sống ở đó chào đón. Hơn nữa qua một bức thư Bataille gửiu cho Char trước đó có tâm sự “ḿnh như đang trong c̣n tàu sắp đắm” nên Char hiểu được t́nh trạng tinh thần của Bataille nhất là sau khi Bataille phải để tạp chí Critique ngừng ra mắt từ tháng 9, 1949 v́ nhà xuất bản Calmann-Levy từ chối tiếp tục in báo và Bataille đă phải đến gơ cửa những nhà xuất bản khác nhưng không có kết quả. Thêm nữa dọn tới Carpentras Bataille phải xa cách bạn bè thân thiết. Để an ủi bạn Char kể cho Bataille biết về kinh nghiệm thất bại đắng cay của ḿnh với tạp chí Empédocle và rủ Bataille cùng với ḿnh hợp tác với tạp chí quốc tế Botteghe (bài viết bằng ba sinh ngữ Anh-Ư-Pháp với T.S. Eliot phụ trách phần Anh ngữ, Giuseppe Unragetti phụ trách Ư ngữ, ban đầu Albert Camus dự tính phụ trách phần Pháp ngữ nhưng sau đó Camus rút lui để viết sách). Tạp chí này  do công chúa Marguerite Caetani là mạnh thường quân đứng tài trợ.

[225] Christine Dupouy trong tác phẩm nhiều người viết do Didier Alexander chủ biên Autour de René Char, Presses de l’ENS 1991 trang 118-124.

[226] Laurence Bougault, “Georges Bataille et René Char, “alliés substatielles?”, trong Les Temps Modernes số 602 1998-1999.

[227] Didier Alexandre: Dans les voisinages de René Char et de Georges Bataille. Les parois de Lascaux trong René Char do Danièle Leclaire và Patrick Née chủ biên, nxb Minard 2005.

[228] Jean-François Louette, Bataille et Char, Deux Versions du Soleil trong René Char en son siècle trang 324.

[229] René Char, Je veux parler d’un ami trong O.C. trang 714: Dans la constance des cœurs expérimentés, l’amitié ne fait le guet ni n’inquisionne. Deux hirondelles tantôt silencieuses, tantôt loquaces se partage l’infini du ciel et le même auvent.

[230] Georges Bataille, Orestie, trong Œuvres complètes III, 531: Le mouvement de la poésie part du connu et mène à l’inconnu. Il touche à la folie s’il s’accomplit. Mais à l’approche de la poésie le reflux commence. À peu près toute la poésie n’est qu’un reflux: le mouvement vers la poésie, par là vers la folie, cherche à rester dans les limites du possible. La poésie est de toute façon négation d’elle-même: elle se nie en se conservant et se nie en se dépassant.

[231] Theo tài liệu của Marie-Claude Char trong Char, dans l’atelier du poète trang 378.

(c̣n tiếp)

đào trung đạo

http://www.gio-o.com/DaoTrungDao.html 

© gio-o.com 2017