Đặng Phùng Quân

 

NGƯỜI THỰC HIỆN BẢN THỂ :

NICOLAI HARTMANN

kỳ 16

kỳ 1, kỳ 2, kỳ 3, kỳ 4, kỳ 5, kỳ 6 , kỳ 7, kỳ 8, kỳ 9, kỳ 10, kỳ 11, kỳ 12, kỳ 13, kỳ 14, kỳ 15, kỳ 16,

 

 

Phản lý là vấn đề khác của hiện tượng nhận thức khi xét đến phương pháp khảo sát. Hartmann khởi từ hữu thể luận tổng hợp của những nhà kinh viện và Christian Wolf (1679-1754) mô phỏng khoa hình học để ứng dụng vào những nguyên lý đầu tiên nhằm diễn dịch ra một hệ thống, mà trong hữu thể luận này, đồng nhất con đường của tư tưởng triết lý với hệ thống của hữu thể. Điều đó có nghĩa là ratio cognoscendi/lý khả tri đồng nhất với ratio essendi/lý bản thể. Phương pháp này chỉ khả hữu khi có những nguyên lý hiển nhiên. Ông nhận xét khi ta coi những nguyên lý hữu thể là những nguyên lý tiên thiên của luận lý, thì cũng có thể tin là một triết học tổng hợp trước tiên cho ta nhận thức có hệ thống của hữu. Song khi phản lý hiện ra thì có vấn đề khó tránh, có nghĩa là khám phá ra phản lý trong "sự vật tự tại".

Khởi từ đó, phương pháp phân tích nhằm giả minh những điều kiện của nhận thức, có thể áp dụng vào mọi đối tượng. Nó cũng có thể trải rộng trên mọi điều kiện của hữu, chỉ có những kết quả khác nhau. Điều này tùy thuộc vào tiện nghi có thể áp dụng vào những lĩnh vực này hơn vào những lĩnh vực khác. Tuy nhiên trong mọi trường hợp, chính phương pháp tổng hợp của hữu thể luận mà phê bình muốn hủy hoại , song không phải chính hữu thể luận. Không phê bình nào có thể chứng tỏ là không vào được những phương diện hữu thể nền tảng; phía hữu thể ở cùng khắp. Có thể nghiên cứu phương diện hữu thể này nhờ vào phân tích những  đường quanh chu vi của đối tượng, kể cả mỗi lĩnh vực đặc thù.

 Trong hữu thể luận phân tích này, giải thích sau cùng của hữu thể không thể lẫn với chính nghiên cứu và những giai đoạn khác nhau của nó. Nghiên cứu phải đi ngược lên từ cái bị buộc theo điều kiện đến chính điều kiện, từ cái tự tại có sau đến cái tự tại có trước. Nó cũng phải theo một con đường ngược lại với con đường phụ thuộc thực sự giữa những sự vật. Lý khả tri không thể nào đi theo lý bản thể, vì lý trước không đạt đến chỗ hiểu theo lý sau khi chính nó đến chỗ tận cùng. Cái tự tại có trước và cũng có thể cấu thành khởi điểm duy nhất khả hữu của diễn dịch, chỉ có thể giữ được khởi từ cái gì tự tại có sau.

Quả thực phát triển của một hệ thống triết học, cũng như người ta có thể nói về một hệ thống hoàn toàn phát triển, không thể mang cùng những giai đoạn như hệ thống của hữu mà nó nhằm tái tạo. Chắc chắn hữu định đặt sự nghiên cứu triết học một cách hiệu quả, nghiên cứu này như thể liên hệ với Ý niệm toàn bộ mà chúng ta có với hữu.  Song hệ thống triết học không thể là một bản sao chép của nó, bởi vì nó chỉ là một hệ thống của nhận thức và một hệ thống nhận thức phải phù hợp với những luật lệ của liên hệ những nhận thức mà những luật lệ thiết yếu không là cùng với những luật lệ của hữu.[32]

 

-------------------------------

[32] N. Hartmann, Grundzüge einer Metaphysik der Erkenntnis, Dritter Teil : Der Gegenstand der Erkenntnis. II Abschnitt : Anlage und Gliederung der Ontologie. 29. Kap. Ratio cognoscendi und ratio essendi. a) Synthetische und analytische Methode :     

In ihr [synthetische Ontologie] deckte sich der Aufbau des philosophischen Gedankens mit dem von ihm intendierten System des Seienden, die ratio cognoscendi fiel mit der ratio essendi zusammen...

Dieses Verfahren ist nur möglich, wo die Prinzipien unmittelbar einsichtig sind. Solange man die a priori einsichtigen Prinzipien der logischen Sphäre ohne weiteres für ontologische Prinzipien hielt, konnte man sich dem Glauben hingeben, im synthetischen System der Philosophie das System des Seins in Händen zu halten. Mit dem Auftauchen des Irrationalen als Problem mußte dieser Glaube fallen. Im "Ding an sich" wurde das Irrationale wieder entdeckt. Von hier ab ist alles, was der Philosophie zu tun übrig bleibt, auf den umgekehrten Weg, die "Analytik" angewiesen.

Daß Analytik sich nur auf  Erörterung der Erkenntnisbedingungen beziehen könne,... Analytik ist indifferent gegen ihren Gegenstand. Sie erstreckt sich mit gleichem Recht auf die Seinsbedingun- gen. Nur ihr Resultat muß verchieden ausfallen, je nach der Zugänglichkeit des Problemgebiets. In Wahrheit unterlag nur das synthetische Verfahren der Ontologie, nicht sie selbst, der Auflösung durch die Kritik. Die Tatsache, daß alle philosophischen Problemgebiete gewisse Grundzüge des Seins enthalten, kann von keiner Kritik wegdemonstriert werden. Und daß sie durch sachgemäße, kritisch orientierte Analyse aus diesen Problemgebieten herausgearbeitet werden können, unterliegt so wenig einem Zweifel, wie die gleiche Möglichkeit auf den Spezialgebieten selbst...

In dieser aber kann das intendierte Systembild des Seins unmöglich  mit dem des philosophischen Gedankens, dem Stufengang der Untersuchung zusammenfallen. Der letztere muß vom Bedingten  zum Bedingenden, vom an sich Späteren zum an sich Früheren aufsteigen, also dem realen Abhängigkeitsverhältnis zuwider laufen. Die ratio cognoscendi kann der ratio essendi nicht folgen, weil sie sie vor ihrem eigenen Ablauf gar nicht zu fassen bekommt. Das prius, aus dem allein die Deduktion stattfinden könnte, wird selbst erst vom posterius aus faßbar.

Die Entwicklung des philosophischen Systems, sofern es zu einem solchen überhaupt kommt, zeigt daher notwendig eine andere Stufenfolge als das intendierte Seinssystem, dessen Darstellung es geben will. Es ist sachlich zwar durch dasselbe bedingt und durch die Idee vseines Gesamtbildes gebunden. Es kann aber nicht sein getreues Gegenbild sein, weil es eben nur ein System von Erkenntnissen ist und dieses einzig den Folgegesetzen der Erkenntnis, und nicht denen  des Seins, nachgehen kann.     

 

(còn nữa)    

 Đặng Phùng Quân

http://www.gio-o.com/DangPhungQuan.html

 

© gio-o.com 2018