Đặng Phùng Quân

 

NGƯỜI THỰC HIỆN BẢN THỂ :

NICOLAI HARTMANN

kỳ 15

kỳ 1, kỳ 2, kỳ 3, kỳ 4, kỳ 5, kỳ 6 , kỳ 7, kỳ 8, kỳ 9, kỳ 10, kỳ 11, kỳ 12, kỳ 13, kỳ 14, kỳ 15,

 

Sau khi đã trình bày lý luận về những nan đề khác nhau của Hartmann, từ nan đề thể hiện sự phụ thuộc của những nguyên lý bao gồm giai đoạn chức năng phát sinh lý luận đến lối giải thích tương quan giữa nguyên lý và cụ thể tương tự như tương quan giữa cái chung, tổng quát và cái riêng, cá thể, Schlittmaier nhận định mục đích của lý luận này là phản ảnh thực tại  khả hữu có tính cách công chính, mà những tương quan cơ bản của nó như giữa thể xác và tinh thần, hay giữa chủ thể và khách thể. Tuy nhiên, theo Hartmann, có một giới hạn  trong chứng thực này, nghĩa là có những nan đề không thể giải quyết. Quả thực những nan đề phát sinh lý luận bị ngăn chặn bởi những nan đề không thể giải quyết. Vấn đề đặt ra là làm sao biết một nan đề thuộc vào loại nào ? Làm thế nào biết nó có nhằm loại trừ một lý luận, hay phát triển, hoặc có chỉ ra một biên giới của nhận thức khả hữu ?

Về phương diện này, Hartmann lạc quan, xem việc phân biệt những loại khác nhau của nan đề trên lý thuyết có thể giải quyết. Theo ông, khu biệt giữa những loại nan đề không thuộc nan đề.

Đứng trên quan điểm phê phán, Schlittmaier nhận xét biên giới giữa nan đề giải quyết được và nan đề không giải quyết được trong lý luận về nan đề của Hartmann thành ra mờ nhạt, vì một đằng nhận thức luôn luôn gặp những nan đề trên nguyên tắc giải quyết được, song mặt khác, với việc giải quyết mỗi nan đề, người ta lại tiến sâu vào một chân trời nan hóa vô tận trên nguyên tắc là không thể giải quyết, do đó có thể nhận ra là loại nan đề chủ chốt (với Hartmann, là loại phát sinh lý luận đã nói đến ở trên) đã mang tính cách nan hóa. Vì lý do này, theo Schlittmaier, đường biên giữa các loại nan đề khác nhau không xác đáng, nghĩa là không thể vẽ ra ranh giới giữa các loại nan đề khác nhau.[30]

Nicholas Rescher trong tiểu luận về nan đề triết lý của Hartmann chỉ ra một đặc tính siêu triết học, đặt để những vấn nạn và vấn đề trên mặt nổi hơn là học thuyết.

Nan đề triết học của Hartmann khởi từ ảnh hưởng của Aristote và Hegel trong quá trình nghiên cứu những nan đề sẵn sàng trong phương pháp luận triết học. Hai luận điểm cơ bản ở trung tâm dự án này là :

1. Nhiệm vụ sơ khởi và nền tảng nhất của triết lý không phải để bảo vệ những chủ đề và những học thuyết bản thể, mà là đồng nhất hóa những vấn đề và lập thành những vấn nạn.

2. Giai đoạn nền tảng tiếp theo của công việc này là nhìn chung dãy đáp án khả hữu và có thể hứa hẹn kế tiếp cho những vấn nạn này cũng như chứng thựckhi nào giải quyết được những vấn đề này.

Rescher nhận định ý niệm về việc gạn lọc những vấn loại là công việc đầu tiên và nền tảng nhất, vì có ít và sau nữa là không có lợi ích trong đề xuất những đáp án và giải quyết cho tới khi trước tiên có thể sắp đặt chính xác vấn nạn là cái gì. Tuy nhiên tranh luận này không phải là nghiên cứu mà Hartmann yêu cầu. Nó ít liên quan tới chi tiết bàn bạc trong bản văn về những nan đề, và liên quan nhiểu hơn đến toàn bộ dự án mà những nét ông đề ra cho việc khai triển và ứng dụng mường tượng có một vai trò lớn lao và quan trọng trong những nghiên cứu triết lý.[31]

Từ vấn nạn nan đề, thực sự chính là đi tìm giải đáp cho câu hỏi : liệu người ta có thể biết được những gì ? hơn nữa, nhận thức được cái gì là đích thực ?

 

------------------------------------------------

[30] A. Schlittmaier, Sdt. :

How do we know which kind an aporia belongs to ? How do we know whether it is intended for the elimination of a theory, or for its development, or whether it indicates a boundary of possible knowledge ? In this respect, Hartmann is rather optimistic and considers  the problem of the distinction between the different kinds of aporias to be, in theory, solvable. According to Hartmann, the issue of the distinction between kinds of aporias is itself free from aporias.

...The boundary between solvable and unsolvable becomes fuzzy ... On the one hand, knowledge always meets with aporias  that are in principle solvable. But on the other hand, with the solution of each aporia, we penetrate further into an infinite aporetical horizon that is in principle unsolvable. Therefore, we could claim that the central kind of aporia (the theory-generating kind, according to Hartmann's conception) has itself an aporetic character. For this reason,... the boundary between the differrent kinds of aporias is problematic... It can never be decided to which kind an aporia belongs. A line between the different kinds of aporias cannot be drawn.    

[31] N. Recher, Aporetics in Nicolai Hartmann and Beyond trong The philosophy of Nicolai Hartmann, R. Poli, C. Scognamiglio, F. Tremblay (Eds.) :

Nicolai Hartmann's concern for philosophical aporetics gives a characteristic cast to his metaphilosophical views. Aporetics puts questions and problems into the foreground rather than doctrine...

Leaning on Aristotle and Hegel, Nicolai Hartmann brought the investigation process of aporetics to the fore in philosophical methodology. At the heart of this project are two basic contentions :

1. That the prinary and most fundamental task of philosophizing is not to defend theses and substantive doctrines but to identify problems and formulate questions.

2. That the next fundamental order of business is to survey the range of possible and promising alternative available answers to these questions and to verify whether they solve these problems.

The idea is that the clrification of issues is the first and most fundamental order of business, because there is little and ultimately no profit in propounding answers and solutions until after one has first settled just exactly what the question is. The present discussion is not, however, a study in Hartmann exegesis.  It is less concerned with the textual detail of deliberations regarding aporetics, and more with considering the overall project whose lineaments he projected and for whose development and application he envisioned a large and important rule in philosophical studies.

 

(còn nữa)    

 Đặng Phùng Quân

http://www.gio-o.com/DangPhungQuan.html

 

© gio-o.com 2018