photo:https://media1.britannica.com/



 

Marguerite Duras

 

RẠP ĖDEN

 

 

Nguyễn Đăng Thường

 

dịch và giới thiệu (6 kỳ)

 

 

kỳ 6, (cuối)

 

 

 

Kỳ 1

Kỳ 2

Kỳ 3

Kỳ 4

Kỳ 5

 

Rạp Ėden là một vở kịch kể lại câu chuyện gia đ́nh nhà văn Marguerite Duras thời kỳ c̣n ở Đông Dương và trước đó đă được kể lại trong tiểu thuyết Đập Ngăn Thái B́nh Dương. Một câu truyện nửa hiện thực nửa hư cấu.

Rạp Ėden chào đời năm 1977, lúc t́nh h́nh thế giới đă bớt căng thẳng sau chiến tranh VN, và thuyền nhân di tản trốn chế độ cộng sản chưa thực sự bắt đầu.

Đập Ngăn Thái B́nh Dương xuất bản năm 1950, lúc "chế độ đế quốc thực dân" bị lên án gắt gao, và viết bởi một tác giả thuộc cánh tả, đă gia nhập — để tránh nói "kết nạp" Đảng Cộng sản Pháp, thập niên 60-70 đă xuống đường chống Đế quốc Mỹ và chiến tranh VN — cho nên độc giả cần thận trọng và cần sáng suốt khi đọc, do bởi Đập Ngăn Thái B́nh Dương, qua một gia đ́nh "nạn nhân" đại diện, cũng là bản án kết tội chế độ thực dân Pháp ở Đông Dương.

Rạp Ėden kể lại những ngày cuối cùng của một bà mẹ (vô danh) trong ngôi biệt thự của bà và hai người con c̣n sống: cậu con trai cả Joseph 20 tuổi, và cô con gái Suzanne 16 tuổi, trong sự túng quẩn. Người chồng và con trai út đă qua đời lâu rồi.

Người mẹ thời trẻ là một gái quê miền Bắc nước Pháp. Nhờ sự giúp đỡ của nhà nước đă trở thành giáo viên. Cô giáo trẻ giàu nghị lực và tham vọng, muốn thoát ly gia đ́nh nghèo và giai cấp bần nông, đă có một giấc mơ — Giấc mơ Đông Dương — sang thuộc địa làm giàu và lấy chồng. Lấy chồng sanh được ba con th́ góa bụa. Đồng lương giáo chức không đủ để nuôi đám con nhỏ, người mẹ phải đánh dương cầm tại rạp xi nê Ėden làm nhạc đệm cho phim câm thuở ấy.

Làm giàu bắng cách sử dụng tiền dành dụm trong mười năm để thuê lại của chính phủ vài trăm mấu đất trồng lúa. Nhưng giấc mơ đă không thành v́ ruộng bị nước biển tràn ngập mỗi năm dù có đập ngăn nước. Tuy vậy, lúc cuối đời, người phụ nữ cương nghị, bướng bỉnh, gần như điên loạn, vẫn cố bám víu, cố t́m mọi cách (kể cả việc "bán" con gái) để tiếp tục giấc mơ xưa.

Dưới ng̣i bút Duras, người mẹ đă được lư tưởng hóa thành một bà "mẹ cam đảm", một "chiến sĩ" (cái đập chận sống biển) đứng về phía "dân cùng đinh, bọn nô lệ" trên thế giới (dân bản xứ), chống áp bức bạo tàn (Thái B́nh Dương, chế độ thuộc địa).

Nếu chúng ta để qua một bên thông điệp xă hội và biểu tượng chính trị, th́ câu chuyện tan rả của một gia đ́nh kėm may mắn, và về một giấc mơ phai tàn, th́ câu chuyện được kể lại trong Đập Ngăn Thái B́nh Dương và Rạp Ėden vẫn c̣n mănh lực gây xúc cảm nơi người đọc (truyện, kịch) và người xem (phim, kịch).

Ngoài ra, Rạp Ėden, gồm ba nhân vật chính và vài nhân vật phụ, lại c̣n là một vở kịch muốn cách tân sân khấu kịch: loại bỏ kịch tính cổ điển, đối thoại, cử động, cảnh trí, v.v... Nhấn mạnh, diễn tả tâm trạng, không gian và thời gian qua ánh đèn, âm nhạc, độc thoại. Người mẹ ngồi bất đông trên ghế dựa. Các vai diễn khác th́ phần lớn chỉ độc thoại. Do vậy người dịch đă loại bỏ các chi tiết không cần thiết cho bản dịch này. Để cho câu chuyện khỏi bị gián đoạn và để tránh mất th́ giờ. Độc giả có thể tự đoán ṃ ai đọc lời thoại, cũng như cử chỉ, nėt mặt, giọng nói của mỗi diễn viên khi họ xướng đọc, v.v… Nếu đoán không ra th́ cũng chả sao v́ vẫn có thể đoán hiểu được.

Người mẹ yêu Joseph nhứt. Có thể v́ lúc mang thai t́nh vợ chồng c̣n thắm thiết mặn nồng. Suzanne th́ yêu anh trai và em trai bằng nhau, nên đôi khi đă lẫn lộn anh với em và ngược lại. Giữa Suzanne và người anh là một t́nh yêu, từ phía Suzanne, gần như loạn luân, dù âm thầm và vẫn c̣n ở bên này lằn ranh đạo lư. Đó cũng là sự "mất trinh" — nghĩa đen lẫn nghĩa bóng — của ba nhân vật chính, trước cuộc sống và trong cuộc đời.

Cuối cùng, tuy là bi kịch của một gia đ́nh riêng lẻ, nhưng nó vẫn có thể là tấm gương chung về phận người: ước mơ và thực tế, hy vọng và tuyệt vọng, sự cô đơn ở mọi lứa tuổi, trẻ cũng như già, định mệnh oái oăm ác nghiệt, khả thể và bất khả của t́nh yêu, vân vân và vân vân. Đọc hay xem. Để thông cảm, suy gẫm. Để can đảm tiếp tục kiếp sống đến tận cùng. Chứ không để hít mũi sụt sùi trông người mà nghĩ đến ta, rồi tự thương thân oán trời trách đất, và "chửi mắng thậm tệ" chế độ thực dân nha.

Nguyễn Đăng Thường

 

RẠP ĖDEN

 

 

Buổi tối, Rạp Éden.

 

Bà ấy tới trể.

 

Anh không muốn quên điều ǵ cả. Để em vẫn c̣n nhớ, sau khi anh đă ra đi. Và sau đó nữa.

 

Anh không thấy bà ấy ngay tức khắc.

 

Một người đàn ông đi với bà ấy. Anh thấy người đàn ông, anh nghĩ vậy.

 

Từ khi chúng ta trở về đây, anh cố nhớ lại... đúng, chính hắn.

 

Bất chợt, anh nghe một hơi thở mạnh, rất gần.

Chính hắn.

Hắn ngủ. Một kẻ mệt nhoài. Hạnh phúc.

 

Đúng vậy... Bà ấy đă thấy anh nh́n bà ta và bà ấy day mặt qua phía anh, vâng...

 

Bà ấy mỉm cười.

Bà ấy nói: "Luôn luôn như thế. " Anh lập lại: "Luôn luôn?" Bà ấy nói: "Đúng, luôn luôn."

Cái từ ngữ ấy…

 

Chính anh đă tiếp tục câu chuyện. Anh hỏi tại sao hắn ngủ.

 

Bà ấy nói  "Tại v́ ảnh không thích."

Anh hỏi bà ấy hắn là ai vậy. Bà ấy cười. Bà ấy nói người đàn ông là chồng bà.

 

Bà ấy mở túi xách lấy ra một bao thuốc lá.

Ba con 5.

 

Bà ấy xin lửa. Anh đốt thuốc lá cho bà ấy.

 

Anh đă thấy đôi tay.

Đôi mắt. Bà ấy nh́n anh.

 

Anh không c̣n nhớ màu mắt của bà ấy. Trong sáng. Thế nhưng...

 

Chính vào lúc đó anh đă tự nhủ anh sẽ đi theo họ lúc trở ra ngoài, với chiếc B12, để biết chỗ ở của bà ấy.

 

Bà ấy đă hỏi tuổi anh. Anh nói hai mươi. Bà ấy hỏi anh từ đâu tới. Anh nói Réam. Bà ấy hỏi chỗ đó ở đâu. Anh nói gần Xiêm La.

Bà ấy nói chồng bà ấy chắc có đi săn ở đó, nhưng bà ấy th́ không biết nó ở đâu. Bà ấy cũng có nói bà ấy tới thuộc địa chưa được lâu, hai năm, anh nghĩ vậy, đúng, phải rồi, hai năm.

 

Buồn chán, bà ấy nói. Nhiều lắm.

 

Trong cuốn phim, có một người đàn ông đă ngă xuống, bị một người đàn ông khác giết. Sau đó, anh không biết nữa.

 

Bàn tay của bà ấy rất mảnh, rất mềm. Gẫy, có thể nói vậy. Không ai nói nữa. Anh không c̣n nhớ bao lâu.

Chắc anh đă làm bà ấy đau.

 

Anh hốt hoảng, đèn sắp bật sáng.

Anh buông tay bà ấy ra.

Bàn tay đă trở lại.

Anh đă nghĩ tới chuyện bỏ đi.

Anh không thể.

Anh đă thầm nhủ, đây là một phụ nữ có thói quen nhặt đàn ông trong rạp xi nê.

 

Ánh sáng đă trở lại. Bàn tay bà ấy rút lại.

Anh không dám nh́n thẳng vào mặt bà ấy.

Bà ấy th́ không ngại, bà ấy đă nh́n vào mặt anh.

 

Người đàn ông đă tỉnh ngủ. Anh thấy hắn khá đẹp trai.

Loại đàn ông chúng ta thấy lái những chiếc xế khủng, trên con đường xuyên rừng, họ sở hữu một mảnh đất, tới đó ngủ qua đêm, bắn mộr con cọp, rồi ra đi.

 

Bà ấy chỉ anh, nói: "Một tay săn bắn ở Réam."

 

Hắn nói hắn đă phải tới đó năm ngoái.

 

Cả ba bước ra ngoài rạp hát. Anh đi sau bà ấy.

 

Họ tiến tới một chiếc xế cao tốc Delage tám phân khối.

 

Hắn xoay người lại. Hắn nói với anh: "Cậu lên xe". Anh nói dạ.

 

Cả ba ghé lại hộp đêm đầu tiên ở cuối một vườn cây. Đông nghẹt.

 

"Chúng ta sẽ uống một ly whisky" hắn nói. Và ở đó anh đă hiểu, khi nh́n hắn uống. Bà ấy nói rất khẻ: "Vâng, như vậy đó."

 

Cả ba lại lên đường. Tới một hộp đêm khác phía bến cảng. Uống thêm.

 

Anh thầm nhủ mỗi đêm bà ấy phải đi theo hắn như vậy tới các quán rượu, đôi khi với một gă họ đă tóm được.

 

Cả ba lại ra đi. Cả ba lại uống. Hắn chạy chậm hơn.

 

Rất lâu. Rất chậm.

 

Băng qua thành phố một lần nữa. Anh hỏi hắn tại sao cứ băng qua thành phố, không ngừng, hắn nói hắn chỉ biết trung tâm thành phố và các hộp đêm.

 

Đă kéo dài như vậy. Và thêm nữa.

 

Trở lại các chỗ cũ.

 

Anh đă yêu cầu người đàn bà hăy tách riêng, bỏ hắn, đi với anh.

 

Hắn chạy thật chậm. Bà ấy chỉ đường, chỗ rẽ, hướng nào.

 

Bất chợt, trời bỗng sáng.

 

Cả ba lại vào một hộp đêm.

 

Anh tự hỏi ḿnh đang làm cái đếch ǵ ở đó, với những kẻ như vậy.

Anh đứng dậy. Anh mời một con bé, khá xinh. Bà ấy réo anh trở lại. Rằng bà ấy chịu hắn hết nổi rồi. Anh trở lại.

 

Anh đă nh́n bà ấy.

 

Tóc bà ấy bị gió tung. Môi trắng.

Bà ấy không c̣n đẹp.

 

Bà ấy có đôi mắt rất trong.

 

Xám.

 

Hay xanh.

 

Cả hai rung lạnh.

 

Lúc đó sáu giờ sáng. Người đàn ông thiếp ngủ, đầu tựa vào bàn. Bà ấy nghiêng ḿnh trên người hắn. Anh và bà ấy hôn nhau.

 

Anh tưởng ḿnh đă chết.

Không c̣n biết ǵ nữa sau đó.

 

Bà ấy nói đă bỏ hắn lại trong hộp đêm cuối cùng, nhờ gă pha rượu trông coi, bà ấy thường làm vậy.

 

Anh chỉ c̣n nhớ rằng bà ấy đă vắng mặt khá lâu, đă bảo anh ngồi chờ, hắn đă biến mất, người ta đă mang hắn về: hắn bảo mọi người hăy để hắn yên.

 

Và nhớ anh ngồi lại một ḿnh tại bàn.

Anh c̣n nhớ chung quanh hộp đêm có vườn cây, bồn nước, bể bơi.

Thảy đều rất... rất sáng sủa...trống vắng... trống vắng...

Anh đợi chờ bà ấy...

Ừ... đúng vậy... anh thầm nhủ anh sẽ giết bà ta... ừ... anh muốn bả quá đến đỗi...

 

Anh đă nghĩ tới mẹ, em.

 

Anh biết thảy đă chấm dứt.

 

Anh đă khôn hơn. Anh đă hiểu tất cả.

Anh đă nghĩ tới các viên chức ở Kampot. Anh tự bảo rằng một ngày nào đó anh sẽ biết chúng nó nhiều hơn, không như ở đồng bằng, không đau khổ, v́ anh sẽ tiêu diệt chúng nó khi biết rơ chúng nó hơn.

 

Anh đă hiểu, anh là một kẻ độc ác. Lúc trước anh chưa biết.

Em cũng vậy.

Một gă sẽ bỏ lại mẹ già để ra đi.

Luôn luôn ra đi. Từ khắp nơi.

Bà ấy cũng vậy. Anh sẽ bỏ bà ấy.

 

Anh đă lái chiếc Delage. Tới một khách sạn. Cả hai đă ở lại đó suốt tám ngày.

 

Một hôm bà ấy bảo anh kể chuyện đời anh cho bà ấy nghe.

Anh đă kể chuyện viên kim cương. Bà ấy bảo anh đi lấy nó, bà ấy muốn mua. Khi anh trở lại khách sạn, anh thấy nó trong túi áo anh, với số tiền.

 

Người mẹ chờ ngày khởi hành của Joseph. Bà không muốn nấu nướng cho chúng tôi nữa.

Chính ông hạ sĩ đi mua cơm vắt, nấu ra-gu sếu.

Bà không chuyện tṛ nữa, người mẹ.

Bà ngồi ghế dựa, đối diện Thái B́nh Dương. Day lưng lại con đường xuyên rừng.

 

Bà không nh́n chúng tôi một lần nào

trong những ngày đó.

Bà không t́m cách bán viên kim cương nữa.

 

Một hôm bà bảo tôi đem bán cái máy hát của ông Jo. Tôi bỏ nó vô trong một cái bao, đưa cho anh tài xế lái xe đ̣ tới Kampot bảo đưa cho Agosti, một chủ đồn điền ở Réam.

 

Một lần khác tôi lấy các tặng vật của ông Jo, chiếc áo xanh, hộp phấn, chai thuốc sơn móng tay, và đem ném hết xuống ḍng suối.

Như vậy chẳng c̣n ǵ nữa để bán.

 

Tôi vẫn c̣n nhớ những hôm đó, cơn hấp hối đó. Dai dẳng. Mặt trời đó. Cơn hạn hán đó, gây cơn sốt.

 

Sự đợi chờ kéo dài trong một tháng.

 

Rồi một đêm —  Vào lúc tám giờ tối.

 

Không một ai đă đoán trước được lúc bà ấy tới, kể luôn Joseph. Chắc bà ấy đă tới nơi khá lâu rồi, ở phía bên kia cây cầu trước khi quyết định bóp c̣i. Nhưng bà ấy đă làm.

 

Con phải đi. Con không thể làm khác được.

 

Ừ. Con đi đi Joseph.

 

Con sẽ trở lại. Vài ngày nữa con sẽ trở lại.

 

Ừ.

 

Con sẽ trở lại.

 

Chúng ta sẽ bán lại tất cả.

 

Con sẽ đem mẹ và em đi.

 

Ừ.

 

Con không mang theo ǵ theo, kể luôn súng ống.

 

Con sẽ trở lại.

 

Nói cho mẹ biết rằng anh sẽ trở lại.

 

Ảnh sẽ trở lại.

 

Trong tám ngày.

 

Sau tám ngày ảnh sẽ trở lại.

 

Con đi ăn đi.

 

Không.

 

Tốt.

 

Nó sẽ bỏ bà ấy. Nó sẽ ra đi từ khắp nơi.

 

Mẹ im đi.

 

Ừ.

 

Chỉ với tao thôi nó sẽ ở lâu.

 

Tao không nói nữa.

 

Ba tuần lễ trôi qua không có chuyện ǵ xảy ra.

 

Người mẹ ngủ say.

 

Tôi đứng chờ những tay thợ săn gần con đường xuyên qua rừng trong nhiều ngày.

Cứ khoảng sau ba tiếng tôi lên gác chăm sóc người mẹ.

Bà đă bị một cơn khủng hoảng sau khi Joseph ra đi.

Bác sĩ từ Réam tới: tim.

 

Rồi một buổi tối Agosti đến.

Anh đă nghe tin về một cô gái cô đơn.

Anh tới.

 

Tôi đưa Agosti lên gặp người mẹ.

Anh cho người mẹ biết anh đang trồng dứa tại đồn điền anh.

Rằng dứa bán được, rằng anh sử dụng chất phốt phát. Rằng sau ba năm anh có thể từ giă đồng bằng.

Người mẹ nói đất đồn điền Agosti là đất tốt, c̣n miếng đất nhà nước nhượng lại cho bà không thể trồng trọt được v́ là đất mặn.

Rồi bà im bặt.

 

Agosti và tôi, chúng tôi lái xe vô rừng.

Trời mát dưới cây sau những ruộng dứa.

Mát và tối.

 

Anh lấy khăn mù xoa của anh ra chùi vết máu trên áo tôi, và trên cơ thể tôi.

Chiều xuống, tại nơi đó, trong khu rừng.

 

Đêm đó tôi ngủ trong pḥng Joseph lần đầu tiên.

Nó vẫn y nguyên như Joseph đă để nó lại.

Có những khẩu súng, những băng đạn rỗng — một gói thuốc lá. Giường chưa được dọn dẹp.

Nếu Joseph có mặt ở đó tôi sẽ kể lại cho anh nghe nó đă thế nào, giữa Joseph và tôi.

 

Nhưng anh không có đó.

 

Tôi vẫn c̣n nhớ: khu rừng và Thái B́nh Dương bao quanh ngôi nhà. Tiếng gió thét gào.

Gió đập vào ngọn núi.

Tôi ở trên đường bay của gió.

 

Agosti hôm sau trở lại.

Anh hỏi tôi có muốn kết hôn với anh không?

Tôi nói không. Tôi thích đi theo Joseph hơn nếu anh trở lại.

 

Và rồi đă có lá thư đó của Joseph.

Anh nói anh mạnh khoẻ. Anh nói thư cho anh có thể gởi về Khách sạn Trung ương.

 

Và rồi người mẹ qua đời.

Người mẹ chết trong một buổi trưa.

Tôi ở trong rừng với Agosti.

Mẹ bảo tôi nên đi theo anh ta.

Khi tôi về người mẹ đang bị ngộp thở. Những âm thanh kèm theo những tiếng rên thoát ra từ cửa miệng bà, và tên mấy đứa con.

 

Agosti về Réam gọi giây nói cho Khách sạn Trung ương.

 

Khi chiều xuống người mẹ không rên nữa.

Bà đă bất tỉnh nhưng bà vẫn c̣n thở trong một khoảng thời gian khá dài.

 

Khuôn mặt bà trở thành lạ lùng. Thoạt tiên nó biểu lộ sự mệt mỏi. Rồi một hạnh phúc rất lớn.

 

Và rồi bà như có vẻ muốn nói thêm — một lần cuối cùng.

 

Tôi nói với mẹ tôi rằng tôi đang ở cạnh bà, tôi xưng tên tôi, nói rằng tôi là con của bà.

Bà không trả lời. Bà có vẻ như không c̣n nhớ.

Chắc hẳn là không phải với chúng tôi, đám con của bà, người mẹ muốn nói thêm, mà trước chúng tôi, với những người khác, những người khác và những người khác nữa, nào ai biết? với quần chúng, với thế giới.

Trước khi chết đă có một nụ cười đến từ đôi mắt khép, nó chạm nhẹ vào môi bà và nó ra đi.

 

Khi Agosti trở lại trái tim của người mẹ đă chết.

 

Như thường xuyên trong mỗi buổi chiều cơn gió Thái B́nh Dương đă nổi lên, nó bay trên cánh đồng, bay lướt qua cơ thể người mẹ, rồi nó chui vào rừng. Thảy đă tối sầm lại.

Đêm tới rất nhanh như ở nơi xa kia đêm đến rất tàn bạo.

Joseph tới nơi khi đêm vừa xuống.

Anh tới chỗ người mẹ nằm. Hai đứa chúng tôi đă nh́n bà, anh tôi và tôi.

 

Đôi mắt bà đầy bóng tối màu tím, nhạt mờ.

Miệng bà...

Đôi tay bà. Đôi tay gái quê miền Bắc... đôi tay bà.

 

Đám nông dân của đồng bằng đă tới bu quanh ngôi nhà.

 

Trong xe, trên con đường xuyên rừng, người đàn bà trong rạp Éden đang chờ Joseph.

 

Ngôi nhà sẽ để cửa mở. Hăy vào. Hăy lấy tất cả. Tôi để các khẩu súng lại cho các bạn. Muốn làm ǵ với chúng tùy nghi.

 

Tôi không có điều ǵ để nói với các bạn. Không.

 

Các bạn có thể xem bà ấy nếu muốn, bọn trẻ con cũng vậy.

 

Một nông dân hỏi chúng tôi sẽ ra đi măi măi.

Joseph nh́n tôi, nói rằng đúng vậy.

 

Người ta sẽ mang cơ thể bà xa chúng tôi.

 

Trắng, bà ấy toàn trắng. Dẫu cho bà ấy đă yêu mến các bạn. Dẫu cho niềm hy vọng của bà ấy cũng là niềm hy vọng của các bạn và nếu bà ấy đă khóc thương những đứa trẻ của đồng bằng, bà ấy vẫn xa lạ với quê hương các bạn.

 

Chúng tôi đă là những kẻ xa lạ với quê hương các bạn.

Bà ấy sẽ được mai táng trong nghĩa trang thuộc địa ở Sài G̣n.

 

Nguồn: L' Éden Cinéma, Marguerite Duras, Mercure de France, 1977 và 1986.

 

 

Nguyễn Đăng Thường dịch và giới thiệu

 

http://www.gio-o.com/NguyenDangThuong.html

 

© gio-o.com 2017