Marguerite Duras

 

 

RẠP ĖDEN

 

 

Nguyễn Đăng Thường

 

dịch và giới thiệu (6 kỳ)

 

 

kỳ 4

 

 

 

Kỳ 1

Kỳ 2

Kỳ 3

 

Rạp Ėden là một vở kịch kể lại câu chuyện gia đ́nh nhà văn Marguerite Duras thời kỳ c̣n ở Đông Dương và trước đó đă được kể lại trong tiểu thuyết Đập Ngăn Thái B́nh Dương. Một câu truyện nửa hiện thực nửa hư cấu.

Rạp Ėden chào đời năm 1977, lúc t́nh h́nh thế giới đă bớt căng thẳng sau chiến tranh VN, và thuyền nhân di tản trốn chế độ cộng sản chưa thực sự bắt đầu.

Đập Ngăn Thái B́nh Dương xuất bản năm 1950, lúc "chế độ đế quốc thực dân" bị lên án gắt gao, và viết bởi một tác giả thuộc cánh tả, đă gia nhập — để tránh nói "kết nạp" Đảng Cộng sản Pháp, thập niên 60-70 đă xuống đường chống Đế quốc Mỹ và chiến tranh VN — cho nên độc giả cần thận trọng và cần sáng suốt khi đọc, do bởi Đập Ngăn Thái B́nh Dương, qua một gia đ́nh "nạn nhân" đại diện, cũng là bản án kết tội chế độ thực dân Pháp ở Đông Dương.

Rạp Ėden kể lại những ngày cuối cùng của một bà mẹ (vô danh) trong ngôi biệt thự của bà và hai người con c̣n sống: cậu con trai cả Joseph 20 tuổi, và cô con gái Suzanne 16 tuổi, trong sự túng quẩn. Người chồng và con trai út đă qua đời lâu rồi.

Người mẹ thời trẻ là một gái quê miền Bắc nước Pháp. Nhờ sự giúp đỡ của nhà nước đă trở thành giáo viên. Cô giáo trẻ giàu nghị lực và tham vọng, muốn thoát ly gia đ́nh nghèo và giai cấp bần nông, đă có một giấc mơ — Giấc mơ Đông Dương — sang thuộc địa làm giàu và lấy chồng. Lấy chồng sanh được ba con th́ góa bụa. Đồng lương giáo chức không đủ để nuôi đám con nhỏ, người mẹ phải đánh dương cầm tại rạp xi nê Ėden làm nhạc đệm cho phim câm thuở ấy.

Làm giàu bắng cách sử dụng tiền dành dụm trong mười năm để thuê lại của chính phủ vài trăm mấu đất trồng lúa. Nhưng giấc mơ đă không thành v́ ruộng bị nước biển tràn ngập mỗi năm dù có đập ngăn nước. Tuy vậy, lúc cuối đời, người phụ nữ cương nghị, bướng bỉnh, gần như điên loạn, vẫn cố bám víu, cố t́m mọi cách (kể cả việc "bán" con gái) để tiếp tục giấc mơ xưa.

Dưới ng̣i bút Duras, người mẹ đă được lư tưởng hóa thành một bà "mẹ cam đảm", một "chiến sĩ" (cái đập chận sống biển) đứng về phía "dân cùng đinh, bọn nô lệ" trên thế giới (dân bản xứ), chống áp bức bạo tàn (Thái B́nh Dương, chế độ thuộc địa).

Nếu chúng ta để qua một bên thông điệp xă hội và biểu tượng chính trị, th́ câu chuyện tan rả của một gia đ́nh kėm may mắn, và về một giấc mơ phai tàn, th́ câu chuyện được kể lại trong Đập Ngăn Thái B́nh Dương và Rạp Ėden vẫn c̣n mănh lực gây xúc cảm nơi người đọc (truyện, kịch) và người xem (phim, kịch).

Ngoài ra, Rạp Ėden, gồm ba nhân vật chính và vài nhân vật phụ, lại c̣n là một vở kịch muốn cách tân sân khấu kịch: loại bỏ kịch tính cổ điển, đối thoại, cử động, cảnh trí, v.v... Nhấn mạnh, diễn tả tâm trạng, không gian và thời gian qua ánh đèn, âm nhạc, độc thoại. Người mẹ ngồi bất đông trên ghế dựa. Các vai diễn khác th́ phần lớn chỉ độc thoại. Do vậy người dịch đă loại bỏ các chi tiết không cần thiết cho bản dịch này. Để cho câu chuyện khỏi bị gián đoạn và để tránh mất th́ giờ. Độc giả có thể tự đoán ṃ ai đọc lời thoại, cũng như cử chỉ, nėt mặt, giọng nói của mỗi diễn viên khi họ xướng đọc, v.v… Nếu đoán không ra th́ cũng chả sao v́ vẫn có thể đoán hiểu được.

Người mẹ yêu Joseph nhứt. Có thể v́ lúc mang thai t́nh vợ chồng c̣n thắm thiết mặn nồng. Suzanne th́ yêu anh trai và em trai bằng nhau, nên đôi khi đă lẫn lộn anh với em và ngược lại. Giữa Suzanne và người anh là một t́nh yêu, từ phía Suzanne, gần như loạn luân, dù âm thầm và vẫn c̣n ở bên này lằn ranh đạo lư. Đó cũng là sự "mất trinh" — nghĩa đen lẫn nghĩa bóng — của ba nhân vật chính, trước cuộc sống và trong cuộc đời.

Cuối cùng, tuy là bi kịch của một gia đ́nh riêng lẻ, nhưng nó vẫn có thể là tấm gương chung về phận người: ước mơ và thực tế, hy vọng và tuyệt vọng, sự cô đơn ở mọi lứa tuổi, trẻ cũng như già, định mệnh oái oăm ác nghiệt, khả thể và bất khả của t́nh yêu, vân vân và vân vân. Đọc hay xem. Để thông cảm, suy gẫm. Để can đảm tiếp tục kiếp sống đến tận cùng. Chứ không để hít mũi sụt sùi trông người mà nghĩ đến ta, rồi tự thương thân oán trời trách đất, và "chửi mắng thậm tệ" chế độ thực dân nha.

Nguyễn Đăng Thường

 

RẠP ĖDEN

 

 


gia đ́nh M. Duras

 


ảnh mẹ của M. Duras trên thẻ giáo viên

 


Marguerite & Joseph.
Joseph chết trẻ v́ thời chiến tranh thiếu thuốc men.

 

 

 

PHẦN HAI

 

 

Chủ tiệm kim hoàn thứ nhứt người mẹ gạ bán cái hột xoàn trả mười ngàn đồng.

Hắn nói cái hột xoàn có một khuyết điểm quan trọng: cái mà người ta gọi là "cóc" theo ngôn ngữ của giới buôn bán nữ trang. Một vết đen, một cục than nhỏ khiến cho sự trong sáng của viên đá quư mất phần tinh khiết. Và làm mất đi phân nửa giá trị của nó.

 

Người mẹ không tin. Bà đ̣i cho được hai chục ngàn đồng.

Bà tới một tiệm kim hoàn khác.

Rồi tiệm thứ ba. Rồi một chủ tiệm thứ tư.

Thảy đều nói về con cóc.

 

Bả không thối chí, người mẹ.

Bả vẫn muốn giữ cái giá hai chục ngàn.

Tiền mua vào càng giảm tiền bán ra bà càng đ̣i đủ hai chục ngàn.

Hai chục ngàn đồng là món nợ chà sếch-ty của bà, đó là giá tiền của những cái đập mới, những cái đập bà muốn dựng lên trước khi bà qua đời.

 

Người ta trả mười một ngàn. Sáu ngàn.

Tám ngàn đồng.

Bà từ chối.

 

Việc này kéo dài tám ngày. Bà ra đi buổi sáng. Bà trở về buổi tối.

Trước tiên bà tới các tiệm kim hoàn của người da trắng. Rồi đến những tiệm khác. Người Ấn Độ. Rồi người Hoa trong Chợ Lớn.

 

Joseph và tôi đứng chờ bà trước cửa các tiệm kim hoàn, trong tám ngày.

Lúc đầu Joseph trở về Khách sạn Trung ương.

Và rồi một buổi tối anh không trở về nữa.

Anh đă bỏ đi với chiếc xế B12.

 

Người mẹ không để ư tới chuyện Joseph biến mất. Bà bận lo nghĩ về chuyện bán cái hột xoàn. Bà lo đêm lo ngày về chuyện bán viên kim cương.

 

Bà lẫn lộn ông Jo với con cóc trong hột xoàn. Tôi nhớ, bà bảo tôi: "Tao đă phải đề pḥng về con cóc đó ngay trong ngày đầu tiên, ngay lúc tao thấy hắn trong pḥng ăn ở Réam." Và bà để trong đầu việc t́m kiếm ông Jo.

 

Một buổi tối bà nói với tôi rằng cách duy nhứt để thoát nguy, là phải t́m lại ông Jo. Để giải thích với ông rằng ông phải đưa cho tôi hai cái hột xoàn khác, hai cái hột xoàn ông ấy đă đưa cho tôi xem.

 

Người mẹ nói rằng bà, bà sẽ đảm nhận công việc t́m kiếm ông Jo trong thành phố và đem ông ta về Khách sạn Trung ương.

 

Nhưng tôi đă hứa với ngưới mẹ rằng tôi sẽ t́m gặp lại ông ấy và đ̣i lại hai viên kim cương ông ta đă khoe với tôi trên cánh đồng.

 

Người mẹ đă chờ ông Jo trước cửa các rạp xi nê khi tan hát. Trước những quán cà phê bên lề đường. Trước cửa các tiệm bán xa xí phẩm. Các khách sạn.

 

Thêm tám ngày nữa sau khi Joseph đă bỏ đi.

 

Sau đó, người mẹ đă bắt đầu tuyệt vọng trong cuộc truy lùng ông Jo.

Nhưng bà vẫn tiếp tục chờ ông. T́m ông. Ở khắp các nơi trong thành phố.

 

Khi bà đặt ḿnh nằm xuống, bà nói về cái chết.

Chúng tôi tới Khách sạn Trung ương khi xuống Sài G̣n.

Khách sạn Trung ương một mặt day ra bờ sông, mặt kia day ra đường xe điện nối liền thành phố Chợ Lớn với khu thương mại của Sài G̣n.

 

Chính Carmen, con gái của cô Marthe, đứng ra trông coi Khách sạn Trung ương.

Cô Marthe từng làm gái điếm trong một nhà chứa gái trên bến cảng Sài G̣n.

Cô Marthe đă mua Khách sạn Trung ương cho con gái là Carmen.

Cô Marthe và Carmen có cảm t́nh đặc biệt đối với người mẹ, từ nhiều năm qua đă không nhận tiền pḥng của người mẹ.

 

Lần này cũng vậy, Carmen đă muốn giúp người mẹ. Cô đă gạ bán viên kim cương cho khách trong Khách sạn Trung ương.

Nhưng không được.

Họ là những đại diện thương mại, những tay săn bắn, cũng có những chủ đồn điền, sĩ quan hải quân ghé lại đôi ba ngày, những phụ nữ thuộc nhiều quốc tịch đang ở đó chờ chuyển tới các nhà chứa của khu phố người da trắng hay khu bến cảng. Nhưng mà ai sẽ mua viên kim cương của ông Jo?

 

Những ngày đầu tiên, khi trở về nhà, buối tối, người mẹ hỏi có nhận được tin tức ǵ về Joseph không.

Rồi bà không hỏi han nữa, nhẹ nhơm, người ta có thể nói vậy, v́ Joseph đă bỏ đi.

 

Bà đă muốn bán tôi, người mẹ, để thay thế cho việc bán viên kim cương.

 

Bà nhờ Carmen làm mối lái.

Kiếm một người đàn ông để gả tôi, sẽ mang tôi đi xa, vĩnh viễn.

Bà muốn ở lại một ḿnh, người mẹ.

Vĩnh viễn.

 

Bà không c̣n muốn có tôi hay Joseph.

Bà không muốn có con cái.

 

Carmen để tôi ngủ trong pḥng cô.

Cô không muốn tôi ngủ trong pḥng của người mẹ.

Cô lo sợ dùm tôi.

 

Carmen bảo tôi phải quên bà mẹ, chúng tôi phài thoát ra khỏi t́nh thương của người mẹ.

Bất cứ cuộc hôn nhân nào cũng sẽ hơn: "Một thằng đàn ông nào cũng được hết, cô nói, em sẽ cắm sừng nó sau ba tháng."

Nhưng bà ấy, th́ phải bỏ. Trốn đi. Con mẹ điên đó. Con mẹ khùng đó.

 

Bỏ trốn bà ấy.

Con quái vật ngấu nghiến đó, người mẹ.

Bà ta muốn thiên hạ tin điều ǵ?

Bà ta đă xúi đám nông dân vùng châu thổ tin tưởng vào điều chi?

Bà ta đă tiêu diệt sự thanh thản của đám nông dân đồng bằng.

 

Bà ta muốn bắt đầu lại. Bán con bán cái, bắt đầu lại từ đầu.

 

Bà ta muốn thắng công lư, người mẹ, công lư cơ bản đang điều hành lịch sử của bọn cùng đinh trên thế giới. Một lần nữa.

Bà ta muốn thắng sức mạnh của những trận cuồng phong, sức mạnh của đợt triều. Một lần nữa.

Của Thái B́nh Dương.

Bà ta c̣n thấy những lối đi trên sóng nước Thái B́nh Dương.

Lúa.

 

Nên đề pḥng người mẹ.

 

Carmen chải tóc tôi. Cô sắm áo mới cho tôi. Cô cho tôi tiền.

 

Cô bảo tôi đi vào thành phố.

Quên bà ấy đi.

 

Tôi lấy những chiếc áo của Carmen. Tiền của cô.

 

Tôi đi vô khu phố sang trọng.

 

T́m Joseph.

 



(C̣n Tiếp)

 

http://www.gio-o.com/NguyenDangThuong.html

 

 

© gio-o.com 2017