phỏng vấn

nh� văn

Đ�o Trung Đạo

l� thị huệ thực hiện

Kỳ 4 (tiếp theo)

 

Kỳ 1 (bấm v�o đ�y)

Kỳ 2 (bấm v�o đ�y)

Kỳ 3 (bấm v�o đ�y)

 

L� Thị Huệ: Anh nghĩ sao về cụm từ �Hậu Hiện Đại� (Postmodernism) được một số người viết tiếng Việt cả trong v� ngo�i nước hay d�ng?

 

Đ�o Trung Đạo: Một c�ch kh�i qu�t: Anh c� đọc đ�i ba người ngo�i nước viết về Hậu Hiện Đại. Nh�n chung, nhờ ở ngo�i Việt Nam những người viết n�y c� ho�n cảnh tham khảo những s�ch về Hậu Hiện Đại (hầu hết l� s�ch tiếng Anh) n�n c� đưa ra được một số th�ng tin cần thiết. Thế nhưng những s�ch Mỹ n�y phần lớn lại do những người viết kh�ng chuy�n về Triết n�n c� khuynh hướng chỉ xem x�t Hậu Hiện Đại trong phạm vi văn chương nghệ thuật hoặc ch�nh trị x� hội v� đa số họ l� những người thi�n tả. Chẳng hạn s�ch của J�rgen Habermas, Frederic Jameson hay Terry Eagleton (anh n�y th� qu� th� thiển). Quyển The Condition of Postmodernity của David Harvey hay quyển Paraesthetics của David Carroll kh� hơn. Nếu quả thực l� người muốn t�m hiểu Hậu Hiện Đại một c�ch nghi�m t�c v� tường tận th� kh�ng thể kh�ng đọc những s�ch của Michel Foucault, Giles Deleuze, Jacques Derrida, v� Richard Rorty. Khốn nỗi s�ch của ba triết gia đầu kh� đọc v� cả ba vị trong s�ch vở của họ kh�ng hề nhắc tới �Postmodernisme�! Thi thoảng trong v�i b�i viết hay phỏng vấn họ chỉ nhắc đến việc ch�ng nh�n gọi họ l� những triết gia hậu-cấu-tr�c. Mặc d� Jean-Fran�ois Lyota t�c giả quyển Condition Postmoderne được nhiều người biết đến (h�nh như ở Việt Nam c� bản dịch tiếng Việt) nhưng quan điểm của Lyotard về Hậu Hiện Đại kh�ng được giới triết học Ph�p hoan ngh�nh [C� thể xem b�i Rorty phản b�c Lyota Cosmopolitanism without emancipation: A Response to Jean-Fran�ois Lyota trong Objectivity, Relativism, and Truth). Người viết về Hậu Hiện Đại trong nước? Hết sức �vớ vẩn�, �sở tri bất t�c�! Cũng chẳng tr�ch được v� trong nước trước hết nếu hiểu v� huỵch toẹt ra l� Lyotard quan niệm chủ thuyết Hậu Hiện Đại ho�n to�n b�c bỏ �si�u-tự-sự� M�c-xit v� học thuyết ph�n t�m học của Freud th� sẽ được Tuy�n gi�o �sờ g�y� ngay [cũng may c�c l�nh đạo Tuy�n gi�o phần đ�ng thuộc th�nh phần �bổ củi g�nh nước� cho n�n � nếu quả thực c� bản dịch n�y � đ� để cho bản tiếng Việt Condition postmoderne của Lyotard tho�t v�ng kiểm duyệt); sau nữa những người viết trong nước kh�ng c� khả năng ngoại ngữ v� chuy�n m�n cũng như kh�ng c� s�ch vở �u-Mỹ viết về Hậu Hiện Đại để tham khảo.

 

L� Thị Huệ: V� thơ T�n H�nh Thức l�o x�o với c�c bạn thơ Việt trong v� ngo�i nước nữa chứ!

 

Đ�o Trung Đạo: Thơ T�n H�nh Thức Việt cả ngo�i lẫn trong nước tuy l� một nỗ lực �l�m mới� nhưng cho đến nay chưa c� những th�nh tựu đủ thuyết phục cả về l� thuyết lẫn thực h�nh. L� Thị Huệ d�ng chữ �l�o x�o� để m� tả t�nh cảnh n�y kh� th� vị v� theo anh biết những người l�m thơ theo kiểu T�n H�nh Thức dường như �chẳng ai chịu ai�. Khế I�m người chủ trương Thơ T�n H�nh Thức ở Mỹ cho rằng đổi mới thơ phải đổi mới cả h�nh thức lẫn nội dung nhưng khi đưa ra cơ sở l� thuyết kh�ng những c� t�nh chất �chiết trung� m� c�n dựa tr�n những kết quả kh�m ph� sinh học chưa được nh�n nhận: kết hợp nhịp điệu v� cảm x�c của thơ truyền thống (từ b�n cầu n�o phải nơi ph�t sinh nhịp điệu, cảm x�c) với ng�n ngữ v� kiến thức của thơ tự do (ph�t xuất từ b�n cầu n�o tr�i).

 

L� Thị Huệ: Anh t�m đắc quyển thơ �Ta Thấy H�nh Ta Những Miếu Đền� của Mai Thảo, anh c� thể n�i về điều n�y?

 

Đ�o Trung Đạo: T�m đắc? C� v� kh�ng. Anh ch� � tới b�i viết �bờ c�i khởi đầu� Mai Thảo viết về Thơ đặt ở đầu tập �Ta Thấy H�nh Ta Những Miếu Đền� như một Khai từ, hay đ�ng ra l� �trực quan về Thơ� của t�c giả. N�i rằng đ� l� �trực quan� v� Mai Thảo l� con người cảm t�nh, trực gi�c chứ kh�ng phải con người của l� tr� văn chương, l� thuyết văn chương. Những thi sĩ tầm v�c thế giới thường c� b�i viết về quan niệm thi ca của m�nh, v� Mai Thảo đ� viết về �Thơ�, một điều hiếm c� đối với người l�m thơ Việt tuy chưa hẳn đ� bước v�o ngưỡng của một quan niệm về Thi Ca. Trong� �bờ c�i khởi đầu� Mai Thảo n�i về những c�i �c�i kh�ng� ph�a sau �tứ tượng� của vũ trụ thơ: dọc-ngang-tr�n-dưới đều dẫn tới �c�i kh�ng. Kh�ng c�n g� nữa hết.� V� Mai Thảo n�i r� �C�i kh�ng l� thơ. Nơi kh�ng c� g� nữa hết l� khởi đầu thơ. Một x�a bỏ tận c�ng. Từ x�a bỏ ch�nh n�. T�i x�a bỏ xong t�i. Kh�ng c�n g� nữa hết. T�i thơ.� Đ� l� c�i thơ Mai Thảo. Ảnh hưởng tư tưởng Trang Tử Nam Hoa Kinh rất r�. Nhưng điều đ�ng y�u l� Mai Thảo cuối c�ng đi tới sự x�a bỏ ch�nh bản ng� m�nh để chỉ giữ lại �t�i thơ.��� ���.

Tr�n 90 b�i thơ trong �Ta Thấy H�nh Ta Những Miếu Đền� phần lớn l� thơ cảm t�c viết suốt dọc lộ tr�nh thi ca tr�n 30 năm với những giai đoạn Mai Thảo �trốn� thơ thời trẻ v� đến cuối đời �kh�ng thể trốn� thơ. B�i �C�i Đầu� ban đầu Mai Thảo k� b�t hiệu l� Nhị được Thanh T�m Tuyền đăng tr�n trang Văn Nghệ của nhật b�o D�n Chủ (chủ nhiệm Vũ Ngọc C�c, t�a soạn ở đường Phạm Ngũ L�o, Saigon) năm 1957 (?). Ch�nh b�i thơ n�y l� khởi đầu một t�nh bạn l�u bền giữa Thanh T�m Tuyền v� Mai Thảo. C�n đa số những b�i kh�c Mai Thảo viết từ khi tỵ nạn ở Mỹ cho đến năm 1986. Mai Thảo th�ch sử dụng lối thơ bảy chữ, c� nhiều b�i bảy chữ bốn c�u. V� lục b�t Mai Thảo cũng kh� độc đ�o. Nhiều b�i viết về �thời kỳ trại đảo� khi Mai Thảo sống ở trại tỵ nạn d�nh cho thuyền nh�n. Một số b�i viết về th�n hữu với giọng điệu ri�ng tư th�n thương. Anh cho rằng những b�i thơ Mai Thảo n�i l�n được chủ đề thi ca c� t�nh chất phổ qu�t l� những b�i thơ hay: v� thơ hay phải vươn từ c�i ri�ng tư để tới c�i phổ qu�t. Chẳng hạn những b�i �Kh�ng tiếng�, �Em đ� hoang đường từ cổ đại�, �Trừ tịch�, �Nghe đất�, �Một m�nh�, �Dỗ bệnh�, �Mỗi ng�y một�, �Kh�ng hiểu�, �Nửa đường�, �Mộ thuyền�, �Thơ xa�. Anh đặc biệt th�ch b�i �Chỗ đặt� : �Đặt tay v�o chỗ kh�ng thể đặt/Vậy m� đặt được chẳng l�m sao/Mười năm gặp lại tr�n h� phố/Cười tủm c�n thương chỗ đặt n�o.� Thật th� vị khi đọc một Mai Thảo C�ng Tử H� Th�nh Độc Th�n Suốt Đời b�ng gi� b�ng đ�a! Trong kinh nghiệm đọc những tuyển tập thơ cả Việt lẫn ngoại quốc anh thấy một tập thơ c� được một phần ba những b�i hay đ� l� qu� rồi. Trong số những b�i hay n�y lọc lại cũng chỉ c�n năm ba b�i l� �thật hay� được người đời y�u th�ch v� những nh� ph� b�nh ngưỡng mộ.

 

đọc trang Đ�o Trung Đạo tại đ�y

 

� gio-o.com 2018