Wilhelm G. Solheim II

University of Hawaii

 

NAM TRUNG HOA THỜI TIỀN SỬ:

 

THUỘC TRUNG HOA HAY

 

THUỘC Đ�NG NAM �? *

 

 

Ng� Bắc dịch

 

 

������ T�i đ� xem miền Nam Trung Hoa l� một phần của Đ�ng Nam �, cho sự nghi�n cứu của ri�ng t�i, kể từ khoảng năm 1962.� T�i đ� hỏi �ng Kwang-chih Chang, một người bạn tốt, l� liệu �ng ta sẽ bi�n soạn một phần đặc biệt trong một số b�o của Tạp Ch� Asian Perspectives để tr�nh b�y về thời tiền lịch sử của Đ�i Loan (Taiwan) hay kh�ng.� V�o giữa thập ni�n 1950, khi gắng sức để l�m quen với thời tiền sử của Đ�i Loan, t�i kh�m ph� rằng hầu như mọi điều viết về đề t�i n�y đều nằm trong c�c tạp ch� tiếng Nhật, hay c�c tạp ch� phi-Anh ngữ kh�c, v� hơn nữa c�c tạp ch� tiếng Nhật n�y trong thực tế kh�ng thể được t�m thấy tại Hoa kỳ.� T�i cảm thấy rằng thật qu� gi� để c� một sự t�m lược về thời tiền sử của Đ�i Loan bằng Anh ngữ l�m cơ sở từ đ� tr� hoạch cho sự nghi�n cứu tương lai.� �ng Chang đ� đồng � (1963a) v� theo đ� đ� hỏi rằng liệu t�i sẽ c� đ�ng g�p một b�i viết về mối quan hệ thời tiền lịch sử của Đ�i Loan với Đ�ng Nam � hay kh�ng, v� t�i đ� đồng � về điều n�y (1963).� Một �t dữ liệu m� t�i c� thể n�u ra được về Đ�i Loan gợi � rằng �Đa số c�c mối quan hệ thời tiền lịch sử giữa Formosa v� Đ�ng Nam �, đối với t�i, kh�ng c� vẻ l� trực tiếp, m� l� kết quả của c�c sự di chuyển nhỏ b� từ một nguồn gốc tổng qu�t chung tại miền Nam Trung Hoa v� miền bắc Đ�ng Dương, v� c� thể, quan trọng hơn nữa, sự ph�t t�n c�c th�nh tố văn h�a đặc biệt từ cuối thời t�n thạch (đ� mới) trờ về sau� (Silhelm 1963:258).

������ C�ng l�c, t�i đ� tổ chức một cuộc hội thảo về �Sự Di Chuyển của giống d�n Malayo-Polynesians (M� Lai-Đa Đảo): từ 1500 Trước C�ng Nguy�n (TCN) đến 500 Sau C�ng Nguy�n (SCN)� được triệu tập tại phi�n họp h�ng năm của Hội � Ch�u Học (Association for Asian Studies) hồi Th�ng Ba 1963.� �ng Chang đồng � với lời y�u cầu của t�i v� đ� đưa ra một b�i viết về �c�c ch�n trời v� c�c truyền thống văn h�a thời tiền lịch sử v� thời lịch sử ban sơ tại Nam Trung Hoa� (1964).� Kh�ng l�u sau cuộc hội thảo n�y v� trước khi c�c b�i viết của ch�ng t�i được ấn h�nh, ấn bản đầu ti�n quyển Khảo Cổ Học Trung Hoa Cổ Thời (The Archaeology of Ancient China) (1963b) của �ng Chang xuất hiện.� Tr�n căn bản kiến thức của t�i về thời tiền lịch sử của Đ�ng Nam � v� Nam Trung Hoa � sự hiểu biết về miền đất kể sau của t�i đến ch�nh yếu từ �ng Chang � t�i cảm thấy rằng m�nh sẽ buộc kh�ng đồng � với �ng ta về sự giải th�ch của �ng ấy tr�n mối quan hệ giữa miền Nam với Bắc Trung Hoa.

������ Trong khi sự hiểu biết của t�i về Nam Trung Hoa ho�n to�n dựa đ�ng ra tr�n c�c nguồn t�i liệu thứ yếu, �ng Chang đ� c� một kiến thức kh� hơn về thời tiền lịch sử Đ�ng Nam � v� đ� từng c�ng bố hai b�i viết về c�c vấn đề quan trọng trong thời tiền lịch sử Đ�ng Nam �.� V�o l�c ch�ng được in ra, t�i đ� xem ch�ng l� c�c b�i viết quan trọng (1962, 1974a).� Kh�ng may, kh�ng b�i n�o trong ch�ng đ� được lưu h�nh một c�ch rộng r�i b�n ngo�i Đ�i Loan v� Ấn Độ, do đ� sự hiểu biết của �ng Chang về thời tiền lịch sử Đ�ng Nam � đ� kh�ng được nh�n nhận một c�ch tổng qu�t.

������ T�i tr�nh b�y tin tức n�u tr�n để đưa ra v�i � nghĩ về mối quan hệ của t�i với �ng Chang, v� kiến thức của �ng về Đ�ng Nam �, sao cho những g� kể sau sẽ kh�ng bị xem như một sự tấn c�ng c� nh�n đối với �ng ta hay c�ng tr�nh của �ng.� T�i vẫn xem �ng Chang như một người bạn v� hy vọng �ng c�n xem t�i theo c�ng cung c�ch.� Sự việc xảy ra rằng ch�ng t�i đ� ph�t triển c�c sự giải th�ch kh�c biệt đối với c�c dữ liệu về Nam Trung Hoa thời tiền lịch sử kể từ khoảng 1963 v� t�i cảm thấy rằng c�ch thức tốt nhất cho t�i để tr�nh b�y lập luận của m�nh l� xuy�n qua sự khảo s�t sự tiến h�a của sự giải th�ch của �ng Chang li�n quan với sự giải th�ch của t�i.� C�u hỏi m� t�i đang cứu x�t l� liệu Nam Trung Hoa thuộc về Trung Hoa hay thuộc về Đ�ng Nam � trong suốt bất kỳ ph�n đoạn quan trọng n�o của thời tiền lịch sử.

������ T�i đ� tr�nh b�y định nghĩa sau đ�y về Đ�ng Nam � trong một b�i viết hồi năm 1967 (a): Đ�ng Nam � bao gồm �Đ�ng Nam � Lục Địa, gồm khu vực từ bắc vĩ tuyến thứ 13 (ở khoảng s�ng Dương Tử) đến mỏm ph�a nam của M� Lai v� từ bờ biển của Biển Nam Trung Hoa đến s�ng Irrawaddy của Miến Điện; v� Đ�ng Nam � Hải Đảo, bao gồm tất cả c�c h�n đảo ngo�i khơi bờ biển Đ�ng Nam � Lục Địa, kể cả Formosa v� Indonesia về ph�a đ�ng cho m�i đến v�ng West Irian�.� Định nghĩa n�y được dựa tr�n một nghị quyết được th�ng qua bởi Hội Nghị Khoa Học Th�i B�nh Dương (Pacific Science Congrees) lần thứ 11 tại Tokyo hồi năm 1966 (Solheim 1967b:2) với c�c ranh giới dự liệu cho c�c khu vực được n�u t�n trong nghị quyết theo sau (1967b).� Kể từ định nghĩa đ�, t�i đ� mở rộng khu vực, cho việc nghi�n cứu của t�i, để bao gồm bộ phận ph�a bắc của luồng tho�t nước của s�ng Dương Tử, biến rặng n�i Tsinling (Tần Lĩnh) th�nh ranh giới ph�a bắc m� kh�ng c� nỗ lực n�o để vươn xa hơn về ph�a t�y tại Trung Hoa.

������ C�c sự ph�t biểu đầu ti�n của �ng Chang li�n quan đến Nam Trung Hoa thời tiền lịch sử dẫn đến sự giải th�ch của t�i kh�c biệt với sự giải th�ch của �ng đ� xuất hiện trong quyển s�ch tuyệt hảo của �ng ta (1963b), Khảo Cổ Học Trung Hoa Cổ Thời.� Bằng chứng li�n hệ sớm nhất từ Nam Trung Hoa l� từ thời Đồ Đ� Trung Kỳ (Mesolithic), nơi �ng n�i đến c�c địa điểm c� c�ng nghiệp đồ đ� như H�a B�nh của Việt Nam hay ở về ph�a t�y, v� chất liệu bộ xương sườn giống d�n �Negroid� từ một số nơi thuộc c�c địa điểm n�y.� �Khu�n mẫu Đ�ng Nam � tổng qu�t n�y tự n� biểu lộ địa phương t�nh tại Nam Trung Hoa �� (1963b:46).� �ng nhấn mạnh sự kh�c biệt trong d�n ch�ng miền nam n�y với d�n ch�ng thuộc Bắc Trung Hoa qua việc đề cập rằng �� c�c th�nh tố Negroid đ� được chứng thực một c�ch rộng r�i cho giai đoạn n�y tại phần c�n lại của Đ�ng Nam �, v� kh�c biệt với c�c cư d�n giống M�ng Cổ (Mongoloid) c�ng thời ở ph�a bắc� (1963b:49).

������ V�o thời điểm đ� một Sơ Kỳ Đ� Mới (Early Neolithic) kh�ng được hay biết tại Trung Hoa, d� miền bắc hay nam, nhưng điều được đồng � tổng qu�t rằng n� sẽ được nh�n nhận bởi đồ gốm m�u x�m in dấu d�y thừng của n�, nằm ở địa tầng b�n dưới, hay một c�ch n�o kh�c được nhận thức thuộc kỷ nguy�n sớm hơn Trung Kỳ Đ� Mới (Middle Neolithic).� Thời Trung Kỳ Đ� Mới n�y, một c�ch tổng qu�t, l� Văn H�a Ngưỡng Thiều (Yangshao Culture) của Khu Vực Hạt Nh�n của Bắc Trung Hoa.� Thời Hậu Kỳ Đ� Mới (Late Neolithic), theo t�c giả Chang, đ� ph�t triển tại Bắc Trung Hoa với một chuỗi c�c văn h�a tương quan với v�ng Long Sơn (Lungshan).� C�c n�ng d�n Long Sơn đ� di chuyển về ph�a đ�ng v� ph�a nam, mang theo việc canh t�c c�ng với họ v�o v�i khu vực thuộc Nam Trung Hoa.� �Nhưng tới mức độ li�n quan đến c�c � tưởng v� kiến thức đầu ti�n của việc trồng c�y v� chăn nu�i gia s�c, c�c khu vực n�y thuộc Nam Trung Hoa kh�ng phải l� c�c trung t�m độc lập của c�c sự ph�t minh đầu ti�n của n�ng nghiệp.� Đ�y l� điều cũng đ�ng thực cho phần c�n lại của Nam Trung Hoa �� (1963b: 109). �Giai đoạn sơ kỳ Long Sơn n�y ti�p tục cho đến khi c� sự du nhập được cảm thấy của thuật luyện kim đến từ nền văn minh Bắc Trung Hoa� (1963b: 109).

������ T�m lược thời Trung Kỳ Đồ Đ� v� Thời Đ� Mới của Nam Trung Hoa, t�c giả họ Chang đ� viết:

Tại Nam Trung Hoa, c�c d�n săn bắn-đ�nh c� thời Sơ Kỳ Cận Đại r� r�ng l� một phần của d�n số phổ qu�t c� nền văn h�a, được kh�m ph� khắp nơi của phần Đ�ng Nam � Lục Địa, vẫn c�n mang c�c sự tương đồng r� rệt từ v�ng n�y sang v�ng kh�c, v� thuộc nền văn h�a được đặt t�n l� văn h�a H�a B�nh, gọi theo địa phương của ch�ng �� C�c n�ng d�n Long Sơn đi xuống từ thung lũng s�ng Ho�ng H� đ� kh�ng chỉ đồng h�a hay thay thế d�n ch�ng săn bắn-đ�nh c�, thu nhặt của T�y Nam Trung Hoa, m� c�n rất c� thể chịu tr�ch nhiệm về sự xuất hiện của n�ng nghiệp tại một phần lớn miền Đ�ng Nam Trung Hoa.� (Chang 1963b: 129).

������ Đối với Bắc Trung Hoa, Văn H�a nh� Thương (Shang Culture) theo sau Hậu Kỳ Đ� Mới.� �Nhiều phần nền văn minh nh� Thương được ph�t sinh một c�ch trực tiếp từ giai đoạn Honan (H� Nam) thuộc �thế giới Long Sơn �� (1963b: 149).

������ Địa h�nh của Nam Trung Hoa theo giả định được ph�t triển trực tiếp từ văn h�a Long Sơn.� �ng ta cảm thấy rằng sự ph�t triển n�y được li�n kết với sự ph�t triển của đồ gốm nặng Yin-Shang (Y�n-Thương) ở ph�a bắc v� đ� tiếp tục �� � dưới sự khuyến kh�ch li�n tục của c�c t�c động văn h�a nh� Thương v� nh� Chu� (1963b: 257).� �Người d�n v� văn h�a Bắc Trung Hoa li�n tục đổ v�o Nam Trung Hoa sau khi c� sự bắt đầu của n�ng nghiệp tại Bắc Trung Hoa � C�c văn h�a thời Đ� Mới tại Nam Trung Hoa vẫn li�n tục trong thời nh� Thương v� sơ kỳ nh� Chu �� (1963b: 301).

Sự ph�c họa sơ lược n�y về thời tiền lịch sử v� lịch sử ban sơ Nam Trung Hoa cho thấy ba l�n s�ng quan trọng của ảnh hưởng văn h�a vươn tới Nam Trung Hoa từ Miền Bắc, tức, Văn H�a Long Sơn, Đ�ng Chu, v� của nh� Tần (Ch�in) v� nh� H�n, trước khi Nam Trung Hoa trở thanh một bộ phận kết hợp của một Trung Hoa c� văn h�a (1963b: 302).

������ Trong một b�i b�nh luận về b�i viết của họ Chang về thời tiền lịch sử v� sơ kỳ lịch sử Nam Trung Hoa, t�c giả Cheng Te-k�un c�n đi xa hơn họ Chang về ảnh hưởng của Miền Bắc tr�n Nam Trung Hoa.� �ng ta đ� viết �Nam Trung Hoa l� một bộ phận của thế giới Trung Hoa.� N� đ� l� một lối tho�t tự nhi�n cho c�c sự b�nh trướng văn h�a Trung Hoa từ Lưu Vực s�ng Ho�ng H� � N�i một c�ch đơn giản nhất, sự tăng trưởng văn h�a tại Nam Trung Hoa l� một nh�nh của văn minh Trung Hoa được ph�t triển kể từ thời Đ� Mới� (Chang 1964: 385-86).

������ Phản ứng đầu ti�n của t�i tương đối �n h�a, cảm thấy rằng Nam Trung Hoa đ� bị ước lượng thấp nhưng kh�ng viết ra. �Khi ch�ng t�i bắt đầu c� được c�c ni�n đại ban sơ cho đồ đồng từ địa điểm khảo s�t của ch�ng t�i tại miền đ�ng bắc Th�i Lan hồi m�a h� năm 1966, c�c � tưởng của t�i khởi sự ph�t tiển v� được biểu lộ ở v�i mức độ. �Trong năm kế đ� (1967a), ch�ng t�i đ� kh�ng loan b�o một c�ch c�ng khai c�c ni�n đại sớm sủa m� ch�ng t�i c� được cho đồ đồng tại Th�i Lan cho m�i đến năm 1968 (Solheim 1968) v� c�c � tưởng của t�i tiếp tục tiến h�a phần lớn trong một cung c�ch tổng qu�t, kh�ng c� biệt chỉ v�o Nam Trung Hoa (1970: 149-58) v� di chuyển trước ti�n kh� xa trong niềm phấn khởi v�o thời điểm đ�.� Trong khi đ�, �ng Chang c�ng bố ấn bản thứ nh� của �ng (1968).

������ Nhiều cuộc khai quật v� ấn phẩm khảo cổ đ� được thực hiện tại Trung Hoa giữa ấn bản thứ nhất v� thứ nh� của �ng Chang v� �ng ta đ� đưa ra c�c sự thay đổi quan trọng trong quan diểm của �ng về Nam Trung Hoa.� Đối với thời Đ� Giữa (Trung Thạch: Mesolithic)/văn h�a H�a B�nh �ng kh�ng đưa ra c�c sự thay đổi (1968: 76-77).� Tuy nhi�n,

Kh�ng c� thắc mắc rằng c�c n�n văn h�a Đ� Mới của miền t�y nam ti�p tục từ nền m�ng văn h�a thời Đ� Giữa của khu vực, một t�nh trạng cũng thịnh h�nh tại Đ�ng Dương (Indochina) �điều xem ra c� nhiều x�c xuất rằng n�ng nghiệp v� một nền c�ng nghiệp v� văn h�a ho�n to�n thuộc thời Đ� Mới đ� xuất hiện tại miền t�y nam từ l�u trước khi sự t�c động trọn vẹn của thời cuối văn minh lịch sử Trung Hoa được cảm nhận trong v�ng.� Điều đ�ng ghi nhận rằng trung lưu Thung Lũng Dương Tử Giang đ� cung cấp điểm tiếp x�c quan trọng duy nhất được hay biết trong t�i liệu khảo cổ giữa Khu Vực Hạt Nh�n Bắc Trung Hoa (North China Nuclear Area) v� Nam Trung Hoa Đ� Mới, v� c�c sự trao đổi văn h�a giữa hai miền n�y � trong bất kỳ chiều hướng n�o � hẳn phải c� t�nh chất thường xuy�n v� quan trọng.� Sự kiện rằng thời kỳ văn h�a Yangshao (Ngưỡng Thiều) sớm nhất được hay biết từ miền Tần Lĩnh (Tsinling) v� rằng c�c địa điểm Ngưỡng Thiều tại miền t�y nam H� Nam ph� b�y c�c đặc t�nh �địa phương quan trọng khiến nghĩ rằng phần thượng lưu thung lũng S�ng Hanshui (H�n Thủy?) v� phần trung lưu s�ng Dương Tử tại miền t�y Hồ Bắc v� miền đ�ng Tứ Xuy�n đ� cung cấp một con đường tiếp x�c quan trọng giữa c�c giai đoạn khởi đầu n�ng nghiệp của Bắc Trung Hoa v� Đ�ng Nam � (1968: 175-76).

Li�n quan đến Hậu Kỳ Thời Đ� Mới, họ Chang đ� viết:

Về mối quan hệ khởi nguy�n của thế giới Long Sơn n�y với văn h�a Ngưỡng Thiều, hai sự giải th�ch kh� hữu tự ch�ng hiển hiện.� Hoặc c�c văn h�a n�y đ� tạo ra một hệ thống văn h�a ri�ng biệt � (v� bắt nguồn) tại miền đ�ng nam Trung Hoa �, di chuyển theo hướng t�y bắc để thiết lập sự tiếp x�c với văn h�a Ngưỡng Thiều v� l�m ph�t sinh ra c�c văn h�a Long Sơn của miền đ�ng Bắc Trung Hoa; hay c�c văn h�a Long Sơn được sinh ra từ văn h�a Ngưỡng Thiều của Khu Vực Hạt Nh�n, đại diện cho sự b�nh trướng v�o c�c khu vực ph�a đ�ng v� đ�ng nam Trung Hoa, v� l� tổ ti�n của c�c văn h�a Long Sơn địa phương kh�c nhau.� Bằng chứng khảo cổ cung ứng chưa x�c định c�ch giải th�ch n�o � Li�n can đến bằng chứng hiện nay, c� khuynh hướng nghi�ng nhiều về lối giải th�ch thứ nh� (1968: 146-47).

Sau đ� �ng c� viết �Sự kiện rằng văn h�a Long Sơn l� tiền th�n của văn h�a nh� Thương l� điều chắc chắn �� (1968: 239).

������ Trong Th�ng Năm 1973, t�i c� một buổi diễn thuyết tại Hội Khảo Cổ Hồng K�ng (Hong Kong Archaeological Society) tr�nh b�y c�c tư tưởng của t�i về cuối thời tiền sử của Nam Trung Hoa v� c�c phản ứng đối với c�c sự ph�t biểu của �ng Chang.� Buổi n�i chuyện n�y được k� �m, t�i c� bi�n tập ch�t �t, v� đ� được ấn h�nh (1973).� Trong b�i viết n�y t�i đ� tr�nh b�y sự tin tưởng của m�nh rằng c�ch giải th�ch thứ nhất được đưa ra bởi �ng Chang l� sự giải th�ch ch�nh x�c v� rằng văn h�a Long Sơn c� nguồn gốc tại miền đ�ng nam Trung Hoa v� đ� di chuyển l�n ph�a bắc.� T�i đ� viết, �Ch�nh v� thế, nếu một số trong c�c văn h�a của Long Sơn đ� di chuyển từ ph�a nam l�n ph�a bắc, v� một hay nhiều văn h�a n�y đ� ph�t sinh ra văn h�a Long Sơn, khi đ� dĩ nhi�n th�nh tố miền nam phải l� nguồn cội ch�nh yếu trong văn minh Trung Hoa thời tiền k� lịch sử [proto-historic: chỉ giai đoạn nằm giữa thời tiền sử (prehistoric) v� lịch sử (history) trong đ� một văn h�a hay văm ninh chưa ph�t triển chữ viết, nhưng sự hiện hữu đ� được ghi nhận trong văn tự của c�c nền văn h�a kh�c, ch� của người dịch]� (1973: 25).� Theo sau lời ph�t biểu của họ Chang được tr�ch dẫn b�n tr�n �Sự kiện rằng văn h�a Long Sơn l� tiền th�n của văn h�a nh� Thương l� điều chắc chắn �� t�i c� viết tiếp �c�c sự đ�ng g�p theo giả thuyết n�y từ Nam Trung Hoa v�o miền bắc, đ�ng g�p cho văn h�a Ngưỡng Thiều v� xuy�n qua Long Sơn dẫn đến văn h�a Shang-Yin (Thương-Y�n), c� nghĩa rằng Nam Trung Hoa �t nhất l� một đối t�c ngang h�ng với Bắc Trung Hoa trong sự ph�t triển văn minh Trung Hoa� (1973: 29).

������ Họ Chang đ� trả lời điều n�y kh� mạnh mẽ �� n�i rằng c�c văn h�a Long Sơn, hay một văn h�a Long Sơn của Nam Trung Hoa l� tổ ti�n ch�nh yếu của văn minh nh� Thương l� một lời n�i ho�n to�n phi l� đối với tất cả c�c sự kiện đ� được hay biết� (1974b: 37).� T�i nghĩ rằng t�i chỉ đơn gian ủng hộ giả thuyết thứ nhất của họ Chang, �t ra đ� l� điều t�i muốn l�m.� Trong c�ng b�i viết n�y, họ Chang tiếp tục viết:

Kh�ng c� g� c� t�nh chất t� thuyết về việc xem Nam Trung Hoa như l� mộ bộ phận của Đ�ng Nam � v�o đ�i l�c n�o đ� trong qu� khứ cho c�c mục đ�ch ph�n loại.� Gi�o Sư Ling Shun-sheng, th� dụ, sẽ mở rộng khu vực văn h�a của Đ�ng Nam � để bao gồm Nam Trung Hoa đến tận thung lũng s�ng Dương Tử, hay ngay cả đến ph�a nam s�ng Ho�i (Huai) v� rặng n�i Tần Lĩnh� � Ch�nh c� nh�n t�i đ� từng ph�t biểu rằng �v� mục đ�ch của một cuộc thảo luận trong lịch sử văn h�a của n� �. Đ�ng Nam � bao gồm một c�ch x�c thực Nam Trung Hoa cũng như c�c khu vực b�n đảo v� hải đảo ở ph�a nam� (Chang 1962: 1).� Hiển nhi�n đ�i l�c trong qu� khứ c�c cư d�n của Nam Trung Hoa rất giống nhau trong văn h�a của họ, v� c� lẽ c� li�n hệ về mặt chủng tộc, với c�c l�ng giềng của họ tại phương nam.� Chấp nhận quan điểm n�y kh�ng ngăn cản ch�ng ta khỏi việc ph�n loại Nam Trung Hoa một c�ch kh�c biệt v� một mục đ�ch kh�c biệ hay trong một thời gian kh�c biệt.� Bởi phần lớn thời kỳ lịch sử của Trung Hoa, Nam Trung Hoa chỉ c� thể được nh�n như một bộ phận của một Đại Trung Hoa, về mặt văn h�a cũng như ch�nh trị.

Cũng kh�ng phải t� thuyết g� cả khi n�i rằng Nam Trung Hoa đ� đ�ng g�p v�o văn h�a Trung Hoa từ l�c khởi đầu.� Trong thực tế, trong số c�c học giả Trung Hoa hiện đại đ�y l� một vấn đề c� sự đồng � chung.� Hơn bốn mươi năm trư�c đ�y, t�c giả Li Chi, trong khi thảo luận c�c nguồn gốc của văn minh nh� Thương, đ� n�u ra c�c th�nh tố �phương nam� của n�, v� �ng đ� xem c�c khu vực duy�n hải đ�ng nam như một trong c�c nguồn cội quan trọng của văn h�a nh� Thương � T�c giả Kuo Mo-jo � đ� xem c� nhiều x�c suất rằng sự k�ch th�ch cho sự ph�t triển thuật đ�c đồng đến với nh� Thương từ Thung Lũng s�ng Dương Tử � T�c giả Ling �.c�n đi xa đến mức n�i rằng �văn h�a Trung Hoa c� t�nh chất đa căn nguy�n v� t�ch lũy, v� nền m�ng của n� l� văn h�a đại dương c� nguồn gốc v� được ph�t triển tại c�c bờ biển của �Địa Trung Hải � Ch�u�.� N�i về �Địa Trung Hải � Ch�u�, họ Ling đề cập đến hải phận được bao quanh bởi bờ biển đ�ng nam Trung Hoa, Đ�ng Dương, v� c�c đảo Biển Nam Hải (South Sea).� (Chang 1973: 35-36).

������ T�i nhận thấy tất cả điều n�y rất hỗ trợ cho những g� t�i đang cố gắng ph�t biểu v� c� thể được n�i trong một cung c�ch ngoại giao hơn.

������ Kế đ� xảy đến việc ấn định ni�n đại bằng phương ph�p x�t nghiệm 14 C v� c�c ni�n đại sớm hơn nhiều so với sự ước định cho nhiều địa điểm v� văn h�a tại Nam Trung Hoa.� Sau một v�i thời khoảng để suy ngẫm điều n�y, ấn bản thứ ba của họ Chang đ� xuất hiện (1977).� Trong ấn bản n�y, sự tr�nh b�y văn h�a H�a B�nh/Trung Kỳ Đồ Đ� vẫn y như trước.� Nhưng,

Bằng chứng khảo cổ cung ứng hiện nay hướng đến hai miền nơi sự chuyển đổi từ lối sống Thời Đồ Đ� Cũ (Palaeolithic) sang Thời Đồ Đ� Mới (Neolithic) xảy ra, tức lưu vực s�ng Ho�ng H� � v� c�c khu vực duy�n hải đ�ng nam �Ngay d� c�c d�y li�n kết chi tiết chưa được cung ứng ho�n to�n, c� thể kh�ng c�n thắc mắc giờ đ�y rằng c�c nền văn h�a Ngường Thiều v� Ta-p�en-keng (Đại Phần Khanh) đ� ph�t triển một c�ch bản địa từ c�c căn cứ li�n hệ của ch�ng.� Sự kiện rằng cả giai đoạn khởi sự của văn h�a Ngưỡng Thiều lẫn văn h�a Đại Phần Khanh đều được ti�u biểu bởi đồ gốm in dấu d�y thừng (với c�c mẫu thiết kế chạm khắc) khiến nghĩ đến một số kiểu c�ch tương li�n của hai nền văn h�a, nhưng khi nh�n dến c�c bản k� khai vật thể tổng qu�t v� c�ng kh�c biệt, r� r�ng l� kh�ng nền văn h�a n�o lại c� thể bi xem l� một sự chuyển h�a của nền văn h�a kia.� Văn h�a Ngưỡng Thiều ho�n to�n được giới hạn v�o Bắc Trung Hoa, nhưng văn h�a Đại Phần Khanh trong một số kh�a cạnh, giống với văn h�a H�a B�nh v� phần c�n lại của Đ�ng Dương, nhiều đến nỗi nhiều vấn đề c� thể t�y thuộc v�o một sự cứu x�t đến cả hai nền văn h�a (1977: 141-42).

������ Trong 1977 (413-14), họ Chang vẫn c�n xem đồ gốm kỷ h� học của miền đ�ng nam Trung Hoa được li�n kết với đồ gốm nh� Thương v� tiếp tục được cổ vũ bởi c�c văn h�a nh� Thương v� nh� Chu.� C�c ni�n đại gần đ�y hơn cho đồ gốm n�y khiến nghĩ rằng nếu c� một d�y li�n kết, sự kich th�ch đi theo hướng ngược lại.� Giờ đ�y ch�ng ta hay biết rằng đồ gốm kỷ h� học trở n�n đồ gốm phổ th�ng quanh Hồng K�ng v�o khoảng 2200 TCN (Meacham 1980: 56) v� c� nguồn gốc nội địa v�i trăm năm trước đ�.� Tiếp tục đến Hậu Kỳ Đ� Mới,

Nhiều đặc điểm văn h�a chung được nhận thấy khắp Nam Trung Hoa, ngược với miền bắc, điều c� thể chỉ cho thấy rằng c�c nền văn minh phương nam chứa đựng một số yếu tố thống nhất, nhiều yếu tố trong đ� r� r�ng l� kết quả của c�c sự điều chỉnh sinh th�i giống nhau đến một m�i trường thi�n nhi�n giống nhau, nhưng một số yếu tố c� thể chỉ cho thấy một mức độ n�o đ� của sự li�n hệ lịch sử.� C�c đặc điểm chung của Nam Trung Hoa gồm, th� dụ, nh� s�n dựng tr�n cột, canh t�c l�a gạo, mũi khoan h�nh ống (the tubular borer), việc mai t�ng trong c�c chiếc thuyền v� tr�n bờ dốc đ�, v� c�c trống h�nh b�n cầu (kettledrums) bằng đồng.� Tuy nhi�n, sự ph�n bố c�c đặc điểm n�y v� c�c đường n�t kh�c, khiến ta nghĩ rằng thực sự đ� c� c�c truyền thống văn h�a song h�nh hơn l� một khu vực văn h�a duy nhất tại Nam Trung Hoa trong thời khoảng n�y, v�, rằng sự diễn biến phổ qu�t của một số đặc điểm ti�u biểu n�o đ� l� kết quả của c�c sự tiếp x�c văn h�a hay c�c điều kiện sinh th�i giống nhau (1977: 469).

Văn h�a Trung Hoa bắt đầu từ đ�u, giờ đ�y c� phải ch�ng ta hay biết được rằng n� đ� khởi sự bằng n�ng nghiệp?� T�i thường nghĩ rằng văn h�a Trung Hoa chỉ khởi sự tại khu vực hạt nh�n của Bắc Trung Hoa, từ đ� dần dần tỏa s�ng ra b�n ngo�i để thu h�t c�c nền văn h�a phi-Trung Hoa tại c�c v�ng ngoại vi của n� v�o trong truyền thống Trung Hoa � C�c vật liệu khảo cổ được cung ứng trong v�i năm vừa qua đ� bắt đầu thuyết phục t�i rằng một c�i nh�n như thế trong thực tế phản ảnh một thi�n kiến lịch sử.� Tiến tr�nh tỏa s�ng theo đ� văn h�a khu vực hạt nh�n của Bắc Trung Hoa tiến tới việc đồng h�a nhiều l�ng giềng của n� kh�ng phải l� vấn đề cứu x�t.� C�u hỏi li�n quan đến nh�n hiệu Trung Hoa.� Giờ đ�y ch�ng ta được chỉ cho thấy rằng đ� c� c�c sự ph�t triển song h�nh của c�c nền văn h�a thời Đ� Mới tại Trung Hoa, nếu ch�ng ta �p dụng ti�u chuẩn t�nh li�n tục v� truy t�m văn h�a Trung Hoa hợp thời, ch�ng ta nhất thiết phải nh�n thấy rằng c�c t�nh li�n tục văn h�a vươn tới nhi�u nơi hơn chỉ mỗi khu vực hạt nh�n của Bắc Trung Hoa (1977: 480).

������ Họ Chang đ� đi đến một kết luận trong c�ch kể sau:

T�i kh�ng phải kh�ng để � đến c�c sự nghịch l� lịch sử-ngữ học c� li�n can đến c�c vấn đề ph�n loại như thế, nhưng tuy�n bố rằng bất kỳ một trong c�c nền văn minh n�y l� phi-Trung Hoa v� sau đ� bị đồng h�a hay bị trục xuất bởi người Trung Hoa, c�c kẻ đến từ một khu vực hạt nh�n duy nhất, l� đi ngược lại bằng chứng khảo cổ� trong mọi trường hợp, nơi t�nh li�n tục với c�c sự biến đổi lu�n lu�n l� quy luật � Nếu c�c quan điểm n�y c� gi� trị trong thực chất, khi đ� ch�ng ta đối diện với một hiện tượng đ�ng kinh ngạc, tức, nền văn h�a Trung Hoa �t nhiều đ� tr�ng hợp với khu vực của Trung Hoa như ch�ng ta giờ đ�y lu�n lu�n hay biết n� kể từ l�c c� sự khởi đầu của lối sống n�ng nghiệp v� c� thể, mặc d� chưa được chứng minh, c�n sớm hơn trước đ�.� V� trong khu vực n�y, bất kể nhiều sự trao đổi văn h�a với thế giới b�n ngo�i, văn h�a Trung Hoa trong h�ng ngh�n năm kh�ng chỉ trường tồn m� c�n chứng tỏ tự căn bản c� t�nh chất tự chế (self-contained) (1977: 481).

������ Sự ph�t biểu gần đ�y nhất của họ Chang về chủ đề n�y xảy ra trong năm 1981.� �ng n�i đ�n:

Khu vực tương t�c của Trung Hoa.� Nếu trong thời khoảng từ 10,000 đến 5,000 TCN, khi c�c n�ng d�n đầu ti�n xuất hiện tại v�ng đất giờ đ�y được biết l� Trung Hoa, đ� c� �t nhất hai hay ba trung t�m văn h�a ri�ng biệt, sau năm 5,000 TCN, c�c nền văn h�a tại c�c trung t�m ri�ng biệt n�y hẳn phải được lan truyền v� tiếp x�c với nhau, trong thời gian rất l�u trước khi ch�ng được nối kết với nhau trong một mạng lưới chiếm cứ một khu vực c� thể được thừa nhận như khu vực tương t�c của một truyền thống văn h�a duy nhất.� Bởi c�c nền văn h�a n�y g�p phần v�o sự h�nh h�nh văn minh Trung Hoa� trong lịch sử, điều hợp l� để cho rằng khu vực tương t�c lịch sử n�y l� �thuộc [hay c� t�nh chất] Trung Hoa. (1981: 154).

������ T�i kh�ng đồng �.� Họ Chang đ� thay đổi quan điểm của �ng ta gần như 180 độ, từ ấn bản đầu ti�n của quyển s�ch của �ng ta, l� hợp l� v� cần thiết với sự xuất hiện của c�c dữ liệu mới v� c�c ni�n đại theo x�t nghiệm 14C m� t�i cảm thấy ph� hợp với sự giải th�ch trước đ�y của t�i hơn so với sự dẫn giải của �ng ta.� T�i phải cảm thấy sung sướng bởi giờ đ�y Nam Trung Hoa đ� trở th�nh một đối t�c b�nh đẳng với Bắc Trung Hoa trong h�ng tổ ti�n sinh ra nền văn minh Trung Hoa, nhưng trong tiến tr�nh, n� đ�nh mất căn cước nguy�n thủy của m�nh v� trở th�nh Trung Hoa thực sự từ l�c khởi đầu.� Một v�i nền văn h�a của c�c khu vực bi�n giới Nam Trung Hoa vẫn c�n được xem l� thuộc nh�m d�n tộc �t người Đ�ng Nam � nhưng c�c nền văn h�a thời tiền lịch sử của Nam Trung Hoa cũng l� tổ ti�n của họ kh�ng kh�c g� đối với văn h�a Trung Hoa.� T�c giả Richard Pearson (1982) gần đ�y đ� thực hiện một cuộc nghi�n cứu so s�nh đồ gốm thời tiền lịch sử của Nam Trung Hoa v� Đ�ng Nam �.� �ng đ� kết luận:

C�c địa điểm Đ� Mới Th�i Lan-M� Lai c� chia sẻ một số h�nh thể bồn (chậu, b�nh) giống nhau c�ng với c�c địa điểm được m� tả gần đ�y từ Nam Trung Hoa, kh�c biệt kh� nhiều� với c�c địa điểm Đ� Mới tại Bắc Trung Hoa được sử dụng trong c�c sự so s�nh tổng qu�t trước đ�y. (83) [Chỉ c�c dữ liệu ngữ học m� t�c giả n�i tiếp đ�n]� Điều n�y cũng khiến nghĩ rằng nh�nh Austroasiatic c� thể bắt nguồn tại v�ng Trung Lưu s�ng Dương Tử, v� rằng một nh�nh cộng sinh Tai-Austronesian l�u đời hơn c� thể đ� xảy ra � Trong trường hợp n�y, c� lẽ l� một li�n tục của c�c nền văn h�a từ s�ng Dương Tử dọc theo bờ biển miền nam Trung Hoa đến v�ng Đ�ng Nam � Lục Địa.� Việc ấn định ni�n đại v�o l�c n�y vẫn c�n l� một vấn đế rất kh� khăn, nhưng c�c sự tương đồng mạnh mẽ trong một số h�nh thể bồn (chậu, b�nh) khiến ta nghĩ đến c�c sự tương đồng văn h�a mạnh mẽ v� sự tiếp x�c, chứ kh�ng phải sự ph�t triển biệt lập, tại Nam Trung Hoa v� Đ�ng Nam � (Pearson 1982: 83-84).

������ T�i c� thể n�i d�i hơn nhiều để tr�nh b�y c�c sự tương đồng giữa c�c nền văn h�a Nam Trung Hoa thời tiền sử với c�c nền văn h�a Đ�ng Nam � nhưng kh�ng c� nhiều th� giờ. T�i muốn kết luận bằng một đoạn văn kết th�c một b�i viết kh�c của t�i (Solheim 1979a: 200), nhưng t�i đ� tr�ch dẫn c�c b�i viết kh�c trong thực tế cho to�n thể sự tr�nh b�y n�y.� T�i đề nghị ch�ng ta kh�ng gọi bất kỳ khu vực n�o của Trung Hoa ng�y nay l� �thuộc, hay của Trung Hoa� (Chinese) trước thời nh� H�n, m� thay v�o đ�, sử dụng c�c danh xưng của c�c nền văn h�a khảo cổ kh�c nhau kh�ng chỉ cho Nam Trung Hoa m� c�n cho to�n thể Trung Hoa ng�y nay.� Ch�ng ta kh�ng xem Nam Trung Hoa hoặc thuộc Đ�ng Nam � hay thuộc Trung Hoa, m� theo c�c t�n gọi của ch�nh n�, li�n hệ với cả hai khu vực văn h�a ch�nh yếu trong c�c c�ch kh�c nhau ở c�c thời gian kh�c nhau.� [In đậm để nhấn mạnh bởi người dịch](Cũng xem Meacham 1977)./-�

____

CH� TH�CH

*Dựa theo một b�i giảng tr�nh b�y bởi t�c giả tại Trường School of Oriental and African Studies, University of London, 11 Th�ng Mười Một, năm 1981.

T�I LIỆU THAM KHẢO

Chang, Kwang-chih

1962��� Major problems in the culture history of Southeast Asia, Bulletin of the Institute of Ethnology, Academia Sinica, No. 13:1-26.

������ 1963a� Special Taiwan Section.� Editor.� Asian Perspectives 7(2): 195-275.

������ 1963b� The Archaeology of Ancient China.� New Haven: Yale University Press.

1964��� Prehistoric and early historic culture horizons and traditions in South China.� Current Anthropology 5(50: 359, 368-75, 399-400.

1968��� The Archaeology of Ancient China, ấn bản thứ nh�, c� tu chỉnh v� tăng bổ.� New Haven: Yale University Press.

1974a� Ancient farmers in the Asian tropics: major problems for archaeological and� palaeoenvironmental investigations of Southeast Asia at the earliest Neolithic period.� Perspectives in Palaeoanthropology, bi�n tập bởi Asok K. Ghosh, Calcutta: Firma K. L. Mukhopadhyay, c�c trang 273-86.

1974b� Comments on the interrelationship of North China, South China, and Southeast Asia in ancient times.� Journal of the Hong Kong Archaeological Society 5: 34-38.

1977��� The Archaeology of Ancient China, ấn bản thứ ba, c� tu chỉnh v� tăng bổ.� New Haven: Yale University Press.

1981��� In search of China�s beginnings: new light on an old civilization.� American Scientist 69(2): 148-60.

Cheng Te-k�un

������ 1964��� Comment on Chang, 1984.� Current Anthropology 5(5): 385-86.

Meacham, William

1987��� Continuity and local evolution in the Neolithic of South China: a non-nuclear approach.� Current Anthropology 18(3): 419-27, 436-40.

1980��� Archaeology in Hong Kong.� Hong Kong, Singapore, Kuala Lumpur: Heinemann Asia.

Pearson, Richard J.

1982��� Interrelationship of mainland Southeast Asian and South Chinese prehistoric ceramic assemblages.� Proceedings of the International Conference on Sinology.� Section on History and Archaeology.� Taipei: Academia Sinica, c�c trang 63-86.

Solheim, Wilhelm G. H.

������ 1963��� Formosan relationship with Southeast Asia.� Asian Perspectives 7(2): 251-60.

������ 1967a� Southeast Asia and the West.� Science 157(3891): 896-902.

������ 1967b� International congresses and symposia.� Asian Perspectives 10: 1-8.

������ 1968��� Early bronze in northeastern Thailand.� Current Anthropology 9(1): 59-62.

1970��� Northern Thailand, Southeast Asia, and World Prehistory.� Asian Perspectives 13: 145-62.

1973��� Remarks on the Neolithic of South China and Southeast Asia.� Journal of the Hong Kong Archaeological Society 4: 25-29.

1979��� A look at �L�Art pr�bouddhique de la Chine et de l�Asie du Sud-Est et son influence en Oc�anie� forty years after.� Asian Perspectives 22(2): 165-205.

_____

Nguồn: Wilhelm G. Solheim II, Prehistoric South China, Chinese or Southeast Asian?, Computational Analyses of Asian & African Languages, Tokyo, No. 22, March 1984, c�c trang 13-19.

 

Ng� Bắc dịch v� phụ ch�

13.07.2015

 

http://www.gio-o.com/NgoBac.html

 

� gio-o.com 2015