photo:http://www.indochinatravelservice.com/

 

Sydney J. Legendre

MỘT TIỀN ĐỒN PH�P Ở Đ�NG DƯƠNG

Ng� Bắc dịch

 

C�c người �u Ch�u sống tại c�c x� xa x�i của đế quốc thường ph�t triển những n�t kỳ quặc trong phong th�i v� đ�nh mất khả năng đối xử thoải m�i với c�c người kh�ch lạ.� Thỉnh thoảng, vi�n chức c� mặt tại một nhiệm sở hẻo l�nh đ� n�o đ� l� �v� �ng ta đ� bị thất bại ở c�c nơi kh�c: ngay d� kh�ng phải như thế, �ng ta d� sao vẫn thường tin rằng �ng ta bị bỏ lơ v� sự bất m�n của �ng ta cần được l�m r� cho c�c du kh�ch hay biết.� C�c nh�n vật m� c�c người Hoa Kỳ, �ng b� Sydney v� Gertrude Legendre, đ� gặp trong cuộc h�nh tr�nh của họ xuy�n qua nội địa Đ�ng Dương đ� chứng minh điều n�y.� Họ đang cầm đầu một đo�n th�m hiểm đi thu thập c�c vật mẫu (specimens) cho Bảo T�ng Viện Lịch Sử Tự Nhi�n của Hoa Kỳ (American Museum of Natural History) tại New York.� Khi họ đến Lai Ch�u, một tiền đồn dọc bi�n giới Việt Nam v� L�o v� kh�ng xa Trung Hoa, sự ngờ vực đ� nhường bước cho l�ng hiếu kh�ch.� Nhưng, như họ kh�m ph� ở những nơi kh�c, c�c vi�n chức ch�nh quyền cũng c� thể buồn tẻ v� kh� khăn.

 

 

���� Khi t�i đọc xong, vi�n đại �y v� vi�n chỉ huy trưởng, kẻ đ� d� x�t ch�ng t�i bằng đ�i mắt soi m�i hỏi chương tr�nh của ch�ng t�i l� g�, v� ch�ng t�i dự định ở lại trong bao l�u.� Ch�ng t�i trả lời rằng một tuần hay mười ng�y c� lẽ sẽ đủ để l�m c�ng việc thu thập của ch�ng t�i.

���� �Qu� vị c� đồ cắm trai hay kh�ng? Bởi nếu kh�ng c�, ở đ�y c� một kh�ch sạn bản xứ�, vi�n đại �y n�i.� Vi�n đại �y c� một vết sẹo d�i tr�n một con mắt v� một phong c�ch kh� chịu.� Thoạt ti�n, t�i kh�ng th�ch �ng ta, nhưng sau n�y �ng tỏ ra l� một th�n hữu rất tử tế.� Vi�n chỉ huy trưởng, kẻ đến giờ n�y vẫn giữ im lặng, n�u � kiến rằng may ra c� một t�a biệt thự để trống c� thể đặt dưới sự sử dụng của ch�ng t�i.� Khu�n mặt c� vết sẹo, nh�n theo chiều gi� thổi, n�i rằng �ng biết chắc c� biệt thự đ�, v� như một cử chỉ th�n thiện bổ t�c, mời ch�ng t�i d�ng cơm tối với b�c sĩ v�o tối h�m đ�.� Ch�ng t�i chưa từng gặp vị b�c sĩ, hay �ng ta chưa hề tỏ dấu hiệu n�o rằng �ng ta chờ đợi ch�ng t�i đến ăn tối.� D� sao, ch�ng t�i đ� chấp nhận bữa tiệc nấu bởi nh� bếp [tiếng Việt trong nguy�n bản, ch� của người dịch] với sự th�ch th�.

���� Căn nh� m� ch�ng t�i được giao cho l� một cung điện.� N� gỗm ba buồng, mỗi buồng đều c� một ph�ng tắm.� C�c buồng n�y mở v�o một buồng kh�c xuy�n qua lối cửa rộng, nơi m� c�c c�nh cửa chưa bao giờ mở ra, v� ch�ng c� vẻ l� c�c gian ph�ng ri�ng biệt tuyệt hảo cho một cuộc định cư chung.� C�c ngọn đồi của Lai Ch�u được điểm chấm với những ng�i biệt thự trắng, xanh v� hồng n�y m� người Ph�p đ� mang theo họ từ c�c b�i biển ngập nắng của v�ng Riviera.� Chừng n�o ch�ng vẫn giừ chỉ x�y một tầng v� hơi ngoắt ngh�o một t�, ch�ng thật l� th� vị, nhưng khi một toan t�nh được thực hiện một vẻ huy ho�ng với th�p cao v�t, hiệu ứng trong một khung cảnh nhiệt đới thật l� đau đớn như bị đ�ng đinh.� May mắn thay, ng�i biệt thự của ch�ng t�i thuộc loại hấp dẫn.� N� được bao quanh bởi một h�ng hi�n rộng, m� ở một đầu hi�n c� lối chạy ra ngo��, đ�m v�o một t�a nh� nhỏ hơn l�m nơi ở của đầu bếp v� một b�p l� bằng gạch vĩ đại, l� m� từ đ�, anh bếp bảo đảm với ch�ng t�i, l� sẽ sản xuất ra b�nh m� ngon nhất Đ�ng Dương.

���� Một tiếng kẽo kẹt inh tai r�t l�n l�m ch�ng t�i giật m�nh, loan b�o sự đến nơi của chiếc xe b� k�o c� b�nh bằng gỗ đặc, chở h�nh l� của ch�ng t�i từ c�c chiếc thuyền độc mộc về.� Th�ng đ�nh dấu �hộp quần �o th�nh phố� (bởi v� n� chứa c�c quần �o trắng của ch�ng t�i) bị n�m bung ra, v� ăn mặc thật lộng lẫy từ trong ra ngo�i, ch�ng t�i l�n đường đến nh� vị b�c sĩ để ăn tối.

���� B�c sĩ Palmas, vị b�c sĩ người Ph�p phụ tr�ch trạm n�y, l� một trong những người d�n �ng l�i cuốn nhất m� t�i đ� từng gặp, v� c� một sự quan t�m đến đời sống v� d�n ch�ng kh�ng hề bị phai nhạt sau t�m năm lưu tr� của �ng.� ��ng l� đời sống của trạm n�y�, vi�n đại �y n�i như thế, khi giới thiệu ch�ng t�i.� Về sau n�y t�i hiểu được rằng �ng ta thực l�ng nghĩ đ�ng như thế.� Ch�nh vị b�c sĩ l� người đ� ngăn chặn sự th� nghịch c�m lặng vốn được ph�t sinh rất thường giữa c�c người bị c� lập tại những nơi xa x�i.� Ch�nh vị b�c sĩ l� người đ� giữ tinh thần của họ sống động v� quan t�m đến c�c tin tức quốc tế, ngăn cản ch�ng khỏi trở n�n tr� trệ -- v� khỏi hỏa ngục xấu xa của việc ấp ủ c�c sai lầm hoang tưởng v� c�c sự bất c�ng tưởng tượng.� Với tất cả điều n�y, �ng đ� c� một phong th�i thanh nh� biết bao, một tinh thần vui vẻ biết bao, v� một sự l�i cuốn thật quyến rũ đến nỗi t�i hy vọng một ng�y n�o đ� c� được niềm vui gặp lại �ng một lần nữa.� Nếu bạn c� bao giờ ở Đ�ng Dương v� c� cơ hội gặp gỡ B�c Sĩ Palmas, đừng bỏ lỡ dịp đ�.

���� Giờ ch�ng t�i đ� c� một sự ph�ng m�nh đầu ti�n v�o cuộc sống x� hội của Lai Ch�u, vi�n đại �y đ� vội v� mời ch�ng t�i đến ăn trưa v�o ng�y kế tiếp.� C�c bức tường của ph�ng kh�ch, ph�ng ăn v� ph�ng ngủ �ng ta thật sinh động với c�c bức h�nh phụ nữ khỏa th�n, được chụp trong tư thế đang ăn kẹo chocolate từ c�c chiếc hộp c� thắt nơ lớn, đang đọc c�c tạp ch� khi nằm tr�n c�c chiếc giường lộng lẫy, v� đang nhảy cỡn l�n tr�n thảm cỏ, trong khi c�c ch�ng trai trẻ c� m�i t�c uốn �p nằm gần c�c tấm nỉ sạch bong, kh�t khao c�c c� g�i với c�c ly rượu nho champagne.� Cuộc đối thoại cho thấy đ� l� một sự trắc nghiệm t�i cao về sự hiểu biết của một người về tiếng Ph�p, bởi c�c đề t�i bao gồm ch�nh yếu về c�c người vợ, c�c t�nh nh�n, v� sự đ�ng mến [sympathique, tiếng Ph�p trong nguy�n bản, ch� của người dịch] dường n�o của c� vợ thứ ba của vi�n t� trưởng bản xứ.� Như mọi người hay biết, tiếng Ph�p l� ng�n ngữ tuyệt hảo cho một cuộc thảo luận như thế, với h�ng loạt c�c th�nh ngữ của n�, mỗi th�nh ngữ chứa đựng một tế nhị trong � nghĩa v� một � tứ b�ng gi� cho ph�p sự sử dụng n� v�o đ�ng khoảnh khắc th�ch hợp m� kh�ng bị xem l� th� tục.� Khi t�i cố n�i một hay hai c�u văn cầu kỳ, t�i nhận thức từ c�c sự biểu lộ nơi b�n ăn rằng nhất định l� m�nh đ� d�ng kh�ng đ�ng th�nh ngữ, v� v� đ�, bị điếng người, t�i rơi v�o sự c�m lặng.� Nhưng sự im lặng cũng g�y bối rối kh�ng k�m, v� để gỡ �mặt� t�i đ� hỏi xin c�o lỗi đi săn t�m c�c vật mẫu x�t nghiệm khoa học.� Ngay ph�t sau đ� t�i thấy m�nh l�u lưỡi khi thốt ra lời n�i n�y, khi nhớ ra rằng khẩu s�ng của t�i đ� bị hỏng, v� kh�ng c� s�ng t�i đương nhi�n trở th�nh người chụp ảnh trong buổi chiều h�m đ�.� Việc n�y đối với thật l� tai họa, bởi kh�ng c� g� t�i gh�t hơn l� chụp ảnh.

���� Khi ch�ng t�i rời khỏi biệt thự, vi�n quản đốc trại t� đ� trực chờ v� xin mời ch�ng t�i ăn tối với �ng ta v�o đ�m h�m đ� �

***

���� Đ�ng sau khối lượng quan trọng của c�c đồ nghề c�ng việc lỉnh kỉnh l� một người đ�n �ng nhỏ, tr�ng ra vẻ quan trọng, mập mạp l� kẻ, khi ch�ng t�i bước v�o, cầm một l� thư l�n, đọc n�, lắc đầu, g�i cầm, v� rồi rung chu�ng gọi thư k� l� người m� �ng ta n�i thật mau với một giọng rất lớn, khi �ng y�u c�u anh ta h�y chuyển kết số mười triệu phật lăng của �ng sang một ng�n h�ng kh�c.� Vi�n thư k�, ho�n to�n qu� sững sờ v� lời y�u cầu, toan hỏi mười triệu phật lăng n�o, th� ủy vi�n ch�nh phủ đ� vẫy tay cho anh ta ra khỏi ph�ng v�, quay lại ch�ng t�i, hỏi ch�ng t�i muốn g�.� Điều m� ch�ng t�i thực sự muốn l�m, l� ph� l�n cười, nhưng khi đ� cơ may c� được c�c thuyền độc mộc v� người gi�p việc sẽ tan biến, bởi kh�ng c� sự trợ gi�p của ch�nh quyền,� lời y�u cầu như thế trỏ n�n bất khả thi.� Theo đ�, Gertrude [vợ của t�c giả v� l� đồng h�nh trong cuộc th�m hiểm khoa họpc, ch� của người dịch] đ� giải th�ch ch�ng t�i l� ai v� hỏi rằng �ng ta đ� kh�ng được th�ng b�o về sự đến nơi của ch�ng t�i từ ch�nh quyền hay sao.� V�o l�c �ng ta trả lời kh�ng, vi�n thư k� mới bước ra một ph�t trước đ� tiến v�o ph�ng với một sấp văn thư.� Đặt đống văn thư n�y tr�n b�n, anh ta n�i lớn tiếng: �Thưa c� c�c văn thư về Đo�n Th�m Hiểm Đ�ng Dương của �ng b� Legendre m� �ng đ� đọc qua trong ng�y trước đ�y�.

���� Kẻ đi�n kh�ng sau b�n giấy rống l�n, �T�i chưa hề tr�ng thấy c�c văn thư đ� trước đ�y, t�i chưa hề tr�ng thấy ch�ng trước đ�y!� rồi cầm c�c văn thư l�n v� bắt đầu đọc ch�ng.� Sau c�ng hướng về ch�ng t�i, �ng ta n�i: �T�i đ� kh�ng biết g� về chuyến th�m hiểm của �ng b� cho đến nay.� Thư k� của t�i qu� ngu dốt đến nỗi t�i phải tự m�nh l�m lấy mọi c�ng việc v� do đ� đ�i khi sơ xuất tr�n một v�i c�ng việc.� Kh�ng may, ng�y mai t�i sẽ l�m một cuộc du h�nh trong tỉnh của t�i.� Người d�n muốn gặp t�i v� xin sự cố vấn của t�i, v� thế, t�i sẽ để c�ng việc của �ng b� cho người phụ t� của t�i giải quyết�.

���� Khi vi�n phụ t� bước v�o, t�i c� bằng cớ n�i về một loại chim (birds of a feather) bay c�ng đ�n với nhau. �Vi�n phụ t� l� một người đ�n �ng Ph�p nhai trầu, h�t thuốc phiện, mắt nhỏ, bị l�c, kẻ m� th� vui trong đời c� vẻ sẽ n�i kh�ng trước mọi lời y�u cầu./-

 

Ng� Bắc dịch

15/7/2009��

_____

Nguồn: Sydney J. Legendre, Land of the White Parasol, Rich & Cowen, London, kh�ng ghi năm xuất bản, c�c trang 95-7 v� 168-9.

��� ��

http://www.gio-o.com/NgoBac.html

 

� gio-o.com 2009