H�NG MỚ QUAN LẠI

(Mandarins in Batches)

 

 

NG� BẮC dịch

 

 

Lời người dịch; Bản tin ngắn dưới đ�y được đăng tải tr�n tạp chi Time Magazine số ra ng�y 3 th�ng Mười năm 1932, tường thuật buổi lễ Ho�ng Đế Bảo Đại l�n nắm quyền ch�nh sau khi hồi loan từ Paris, với một số chi tiết v� vị vua trẻ tuổi được huấn luyện tại Ph�p từ khi c�n nhỏ v� về cựụ Ho�ng Th�nh Th�i. �B�i viết �t nhiều phản ảnh dư luận b�o ch� Hoa Kỳ về chế đồ nh� Nguyễn khi đ�.

 

-----

Thứ hai, ng�y 03 th�ng Mười năm 1932

 

Quay lại �Cấm Th�nh� kiểu Trung Hoa cuối c�ng tr�n thế giới, tại Huế b�n d�ng s�ng Hương, một thanh ni�n 19 tuổi trở về từ Paris để l�n Ngai hồi tuần qua.

 

C�c quan lại mặc �o d�i bằng lụa với c�c đ�i hia hoa h�e đứng sắp h�ng ch�o đ�n thanh ni�n tr�ng hiền từ, bụ bẫm l�n l�m Ho�ng Đế An Nam, �vi Chủ Tể v� bậc Phụ Mẫu Chuy�n Chế�.� Trong đống n�i h�nh l� nh� vua kh�ng được nh�n th�y bởi người d�n An Nam c� 7,000 đĩa h�t, một thư viện �m nhạc bằng tiếng Ph�p-Anh-� Đại Lợi, mười bộ b�ng b�n v� h�ng trăm t� banh b�ng b�n.� Kh�ng phải v� dụng khi Ho�ng Đế Bảo Đại đ� sống nửa cuộc đời ở Paris, được dạy dỗ bởi người Ph�p để cai trị An Nam như nước Ph�p chỉ đạo.� Khi trở lại Huế vị Ho�ng Đế được r�n luyện ho�n hảo đ� trả lời bằng tiếng Ph�p to�n hảo, lưu lo�t, trước c�c lời ch�c tụng được thốt ra bởi kẻ thực sự cai trị Đ�ng Dương thuộc Ph�p, vi�n To�n Quyền �c� h�ng ria bạc trắng v� c� t�nh t�nh hay x�t n�t, Pierre Pasquier.

 

An Nam, đế quốc duy nhất tại � Ch�u thuộc Ph�p, quay ra Th�i B�nh Dương, nằm giữa c�c v�ng đất bảo hộ của Ph�p l� Nam Kỳ (Cochin-China) v� Bắc Kỳ (Tonking).� Với diện t�ch ngang bằng tiểu bang Kentucky v� d�n số đ�ng hơn gấp hai, An Nam xuất cảng gạo v� hạt ti�u hạng ngon nhất, tr� loại kh�, đồ trang sức rẻ tiền.� Chắc hẳn l� vị hoang đế trẻ tuổi của n� ưa th�ch ở lại Paris v� anh ta gần như đ� c� cơ hội để ở lại đ�.� Một Sứ Giả Oai Nghi�m của Nhiếp Ch�nh An Nam xuống t�u m�a xu�n qua để đ�n Nh� Vua hồi loan, đ� đi tr�n một chiếc t�u sang trọng mới tinh của Ph�p, chiếc Georges Phillipar.� Khi chiếc t�u bi ch�y v� đắm ngo�i biển th�ng Năm vừa qua, quan Đại Thần Oai Nghi�m Th�i văn Tỏan [?] may mắn tho�t chết.� Tuần qua, �ng quan n�y đ� lấy l�m h�i l�ng khi nh�n thấy Ho�ng Đế Bảo Đại bước l�n ng�i tại Điện Th�i H�a.� Trong nhiều giờ & nhiều giờ & nhiều giờ Nh� Vua đ� phải ngồi bất động, tay vươn ra vương trượng bằng bạch ngọc trong khi h�ng đo�n quan lại b�i lạy theo từng nh�m.

 

���� Theo nghi lễ Đề QuốcTrung Hoa, ng�y nay chỉ c�n đuợc t�n trọng duy nhất tại Triều Đ�nh An Nam, �kh�ng người n�o được đặt mắt nh�n v�o vị Ho�ng Đế ngồi tr�n ngai, kh�ng c� phụ nữ n�o được hiện diện trong Ph�ng Đặt Ngai Vua, v� cặp mắt của Ho�ng Đế phải nh�n bất động v�o khoảng kh�ng trong khi đầu �c của �ng chất đầy c�c Tư Tưởng Uy Nghi�m.�

 

���� Tại Paris, nơi m� người Ph�p đưa anh ta sang l�c mới c� chin tuổi, một Bảo Đại trẻ con vui sướng đ� gắng hết sức để học hỏi mọi điều, tinh th�ng c�c ng�n ngữ v� to�n học hiện đại, tập đ�nh quần vợt với Henri Cochet, luyện tập từ c�c huấn luyện vi�n cưỡi ngựa người Ph�p nghi�m khắc để nhảy l�n lưng ngựa.� Sau hết, Nh� Vua đ�nh b�ng b�n rất giỏi.

 

���� Khi cha của �ng băng h� năm 1925, người Ph�p mang Bảo Đại về Huế, đặt �ng l�n ng�i năm 1926, chỉ định một quan Nhiếp Ch�nh v� vội v� đưa �ng quay trở lại một ng�i nh� trong th�nh phố Paris nơi anh ta tập đ�nh b�ng b�n nhiều hơn, thu thập cho đủ sưu tập lộng lẫy c�c đĩa nhạc.� Trong tuần qua anh ta đ� biến v�o hồi kết th�c ở Cấm Th�nh nơi nghi lễ bắt buộc Ho�ng Đế An Nam phải sống một c�ch v� h�nh với thần d�n của m�nh, xa c�ch, huyền b�, đ�ng nể sợ.

 

���� Cũng v� h�nh tương tự l� đảng Thanh Ni�n An Nam, bị xua đẩy phải trốn tr�nh bởi người Ph�p.� Rất giống với C�c Nh� C�ch Mạng Thổ Nhĩ Kỳ năm 1918, c�c đảng vi�n Thanh Ni�n An Nam ng�y nay đ�i hỏi sự tuy�n c�o một Cộng H�a An Nam.� Họ n�i một c�ch khinh thường đến một Bảỏ Đại Cầu Thủ B�ng B�n như một �Ho�ng Đế Ph�p� v� kh�ng ngần ngại �m mưu đ�nh bom chống lại To�n Quyền Ph�p Pierre Pasquier, kẻ đ� v�i lần tho�t chết trong đường tơ kẽ t�c.

 

���� Sự việc vui nhộn nhất trong Tử Cấm Th�nh được b�y ra bởi cựu Ho�ng Đế Th�nh Th�i.� C� điều lệ n�o trong nghi lễ, vị vua ng�y thơ n�y đặt c�u hỏi, ngăn cấm �ng kh�ng được dựng l�n một ng�i chợ tại s�n trong cung điện, với c�c th�i gi�m b�n rau thịt, Ho�ng Hậu v� c�c phi tần l� kẻ mua v� Nh� Vua l�m người b�n c�?� V� l�ng t�ng, quan phụ tr�ch Lễ Nghi trả lời rằng Nh� Vua c� thể dựng l�n một ng�i chợ.� Ng�y kế tiếp v� mọi ng�y sau đ� s�n triều đ�nh ồn �o với việc mặc cả, đặc biệt n�o nhiệt quanh quầy b�n c� của Nh� Vua.

 

���� Trong nhiều th�ng Triều Đ�nh c� sự vui nhộn cho đến một ng�y b� Ho�ng Hậu bạo gan la l�n ở cao điểm của cuộc mặc cả của b�, �C� �ng� kh�ng được tươi!�� Xấu hổ qu� mức Nh� Vua bẻ g�y tay b� Ho�ng H�u, tuy�n bố ch�nh �ng ch�n gh�t tr� b�n c�, đ� y�u cầu Ch�nh Phủ Ph�p thiết lập một đường xe điện tr�n đất ho�ng cung với ch�nh �ng l� người l�i xe.

 

���� Kh�ng phải nghi lễ m� ch�nh sự bủn xỉn của Ph�p đ� ngăn chăn � đồ n�y.� Cuối c�ng, Nh� Vua đ� quyết định chơi tr� giải phẫu, mổ bung một cung phi �để xem c� c�i g� b�n trong�.� Kh�ng l�u sau đ� c�c b�c sĩ Ph�p đ� ch�nh thức x�c nhận rằng nh� vua bi đi�n v� trong năm 1905 �ng bi đầy sang đảo Reunion, ngo�i khơi của Madagascar.� Tr�n đảo Reunion ng�y nay c�n k�o l� cuộc sống của một Abd-el-Krim nổi tiếng, từng l� thủ lĩnh băng thổ phỉ tại Morocco (Ma Rốc), kẻ đ� l�m phiền l�ng người Ph�p qu� mức bởi việc chiến đấu chống Ph�p một c�ch m�nh liệt, thiến d�i c�c l�nh L� Dương bắt được (xem b�o Time số ng�y 20 th�ng Ch�n, 1926)./-

 

 

 

Nguồn: http://www.time.com/time/magazine/articles/0,9171,74495.html

 

��� �����

�� ����� 

NG� BẮC dịch

  

 

http://www.gio-o.com/NgoBac.html

 

 

 

� 2008 gio-o