Đ�O TRUNG ĐẠO

Nguyn Th�y Song Thanh

 

C�nh Cửa: giữa Đi v� Về

 

đọc s�ch

 

■� Người đời sử dụng ng�n ngữ như dụng cụ để th�ng giao trong khi thi sĩ buộc lời n�i c�n ở dạng th� sơ (parole brute) n�y phải im tiếng để cho lời n�i thiết yếu (parole essentielle) tức ng�n ngữ thi ca cất tiếng. Thi sĩ �p đặt niềm im lặng l�n ng�n ngữ th�ng thường th� sơ để lắng nghe lời n�i thiết yếu cất tiếng trong niềm im lặng. Thế n�n b�i thơ bao giờ cũng l� sự khởi đầu v� khởi đầu lại tr�n triền dốc của ng�n ngữ thơ, những bước ch�n bỏ đi v� trở về qua c�nh cửa, bỏ đi ra biển lớn hay tr�i dạt nơi hải gi�c thi�n nhai đầu ghềnh cuối b�i nhưng rồi cũng sẽ trở về kh�u gầy bếp lửa gia đ�nh. C�nh Cửa một ẩn dụ văn chương, một dấu vạch bi�n giới trong/ngo�i - với c�i bản lề như nghịch l� kh�ng c� lời giải đ�p (double bind) - khai từ cho đi v� về. C�nh cửa: sở cứ của biệt ph�n (diff�rance), phạm vi nơi kiến/bất kiến (le visible/l�invisible) đối mặt trong niềm im lặng thầm lặng của ng�n ngữ, nhưng cũng lại l� nơi kh�ng đ�u cả (nulle part), hay n�i như Blanchot, ở đ� ng�y kh�c đến trước ng�y sắp tới, đ�m kh�c chờ đợi đ�m nay trở về. Ph�a ngo�i C�nh Cửa l� ng�n ngữ th� sơ của nh�n gian cả tin v�o sự khiếm diện của sự vật kh�ng c� hữu khi sử dụng, ph�a trong khi kh�p lại l� ng�n ngữ thiết yếu kiếm t�m hữu trong tra vấn c�i g� c� trước khi ng�n ngữ th� sơ đ�nh mất hữu. C�nh cửa: sự tương hữu (Ereignis) giữa trong v� ngo�i, qu� độ của hủy thể, của c�i trung t�nh (le n�gatif, le neutre) hướng ra c�i ngo�i. Ra v�o đi về qua c�nh cửa: thi sĩ sau khi bỏ/ra đi lại trở về để hồi tưởng cội nguồn của thi ca, viết xuống con chữ đ� h�a th�n, viết kh�ng ngưng nghỉ trong c�i nh�n sinh đam m� kh�ng rời để �Chong ngọn thi�ng � thu trời đất lại/ Dầm trong thơ thăm thẳm nh�n sinh� hiện thực yếu t�nh thi ca trong ng�n ngữ thiết yếu. Nguyễn Th�y Song Thanh đ� cảm thức được điều n�y khi viết:

 

Chim bay đi để lại c�i tổ

Ta ra đi bỏ lại c�nh cửa

����������

Ch�o người ra Biển Lớn thi gan

��������� Phỉ cơn đại mộng hay tr�i giạt

Buổi chiều c�nh cửa đ�n ta về

Nh�m cụm lửa ấm ch�y cơn m�

Bếp x�ng hương nồi cơm gạo mới

��������� M�m xum vầy tay bưng bối rối.

Chong ngọn thi�ng � thu trời đất lại

Dầm trong thơ thăm thẳm nh�n sinh.

��������..

Một h�m c�nh cửa tiễn ta đi

Đ�u biết ta đi sẽ kh�ng về

Sẽ kh�ng về nữa kh�ng về nữa

Sẽ lạc về đ�u c�i mịt m�.

Chim kh�ng c�n ai chim bỏ tổ

Ta vẫn c�n ai sao bỏ cửa

Khung cửa hẹp c�n ai tr�ng theo

���������� (C�nh Cửa)

 

�� Thi sĩ kẻ lang thang d�i t�m dấu ch�n của kẻ lang thang tiền kiếp đ� bỏ đi khi thời đại đi v�o khổ nạn. Tự nhủ l�ng m�nh rằng Đ�u biết ta đi sẽ kh�ng về/Sẽ kh�ng về nữa kh�ng về nữa. Nhưng sự mời gọi quyến rũ của c�nh cửa mở ra dẫn v�o cảnh gia đ�nh xum họp ấm c�ng b�n bếp lửa buổi chiều � hay v�o một Đ�m Đ�ng như thơ của Georg Trakl (1) � đ� cầm ch�n thi sĩ c�nh chim lang thang v� thi sĩ vẫn �c�n ai tr�ng theo�: �nh mắt tr�ng theo n�y chất chứa to�n bộ t�nh y�u người thi�ng li�ng. Thơ l� tụng ca sự thi�ng li�ng.

 

�� Lộ tr�nh thơ của Nguyễn Th�y Song Thanh được đ�nh dấu bởi những �chốt s�ng� đ� xuất hiện (theo b�i Phỏng vấn Nguyễn Th�y Song Thanh của L� Thị Huệ tr�n Gi�-O] từ những năm cuối thập ni�n 50 thế kỳ trước cho thấy một khởi đầu, một l�n đường của một giọng điệu tươi tắn của thơ thời trẻ tuổi. Nhưng rồi thảm họa chiến tranh ập xuống qu� hương: Th�n xanh thổ mộ nhịp nh�ng/T�ng hoa điệp trổ bừng bừng hỏa ch�u, v� khi cuộc chiến tranh phi l� k�o d�i v�y bủa qu� hương trong tối thẳm với c�i chết cận kề như một �m ảnh kh�ng rời Tr�n đầu phố những nỗi buồn ch�nh v�nh/Trong hồn t�i t�nh y�u n�y v� �m ảnh chiến tranh tưởng như đ� x� đẩy thi sĩ v�o nỗi tuyệt vọng Nửa đ�m chợt nh�n r� mặt định mệnh/Cuộc chiến bắt đầu từ bao giờ/B�y giờ b�n tay buồn như l� số để rồi một tương lai kh�ng tương lai như thảm họa cận kề Nếu mai n�y/Mỗi �nh đ�n nở một v�ng hoa thược dược/Cho�ng v�o cổ người �m buồn lẻ kh�c thầm đi trong mưa/Mỗi chuỗi cười v�ng �n �i tr�n tượng hồn xanh xao v� rồi tự vấn về sự l�ng qu�n c� thể T�i c� hết buồn hết buồn/Qu�n thời t�n phế cũ. Phải chăng những chốt s�ng đời Nguyễn Th�y Song Thanh sẽ m�i m�i biến mất? Thực ra những chốt s�ng n�y chỉ ra mối tương quan kh�ng tương quan (relation sans relation) trong lộ tr�nh thơ v� thi sĩ sau hơn hai thập ni�n kể từ thảm họa Th�ng Tư 75 l� thời khổ nạn của thi ca Việt (Thi sĩ đi t� chỉ c�n biết ngẩng đầu nh�n trời xanh v� �l�m thơ trong đầu� như Thanh T�m Tuyền hay �hưu ẩn� như Nguyễn Th�y Song Thanh v� đa số những người thơ Miền Nam kh�c) (2) nhưng quyết kh�ng than thở v� đi đến quyết định thiết lập mối tương quan giữa �c�i c�n lại� của đời m�nh với ng�n ngữ thiết yếu của thơ m� th�i �Kh�ng c� chốt s�ng n�o đ�ng kể ngo�i những b�i thơ lộng lẫy buồn�như c�u trả lời của Nguyễn Th�y Song Thanh với L� Thị Huệ khi được hỏi về những chốt s�ng đời m�nh. C�i chốt s�ng trung t�m nơi Nguyễn Th�y Song Thanh l� sự kiếm t�m dầy ắp hy vọng với �c�i c�n lại� sau thảm họa qua ngả chuy�n chở thi�n nhi�n v�o c�i thơ:

 

Buổi s�ng ra biển đ�ng

B�ng theo sau lẽo đẽo

Khi mặt trời đứng tuổi

B�ng tựa s�t b�n vai

Biển mộng chưa kịp đầy

Sửng nghe mặt trời nộ

Bức l�ng về N�i T�y

Thẫn thờ ta theo b�ng

Sa ch�n Vực im lặng

B�ng lạnh l�ng bỏ ta

Lần theo bờ thi�n thu

Họa chăng c�n c�i kh�c

������������������ ��������� (Ta v� B�ng)������������������

��������� ��������� N�ng lặng lẽ đ�o xới hư kh�ng

Gieo trồng hạt qu�n

Cắt tỉa nh�nh ưu phiền

Hơi thở n�o cũng mang theo hi vọng d� đang tuyệt vọng

N�ng hi vọng g�

������������������ ��������� (Người đ�n b� l�m vườn)

Niềm hy vọng ch�nh l� �c�i c�n lại� đ� cưu mang thơ:

H�y h�t l�n em

Tự họa ch�n phương đời m�nh

Tụng ca s�ng n�i

Điều trần dự cảm trước nh�n gian

���������������������������� (Điều c�n lại)

 

V� vậy c� thể coi C�nh Cửa l� ngọn gi� tinh kh�i từ cội nguồn thi sĩ thả tung thổi suốt thi ca của ch�ng ta h�m nay. V� đ� l� sự độc đ�o của thơ Nguyễn Th�y Song Thanh.

 

■� Giữa thời đại tuy những th�nh phố đ� mất t�n, qu� hương bản qu�n kh�ng c�n l� qu� nh�, cuộc sống tr�n ngập b�ng tối, nghệ thuật thi ca đi v�o mạt vận v� tự do linh thi�ng bỏ đi kh�ng ở với người, nhưng Nguyễn Th�y Song Thanh vẫn gắn b� với S�ig�n trinh trắng th�n thương ng�y cũ d� cho S�ig�n h�m nay đ� kh�c:

 

S�i G�n rất trắng

Trắng ngất m� những cung trời lụa bạch

Đất bỗng thi�n thai

Rợp c�nh �o ti�n giờ tan trường

Cổ k�nh Gia Long thục nh� Trưng Vương

Lăng tuổi ngọc một thời cắp s�ch

Tr�i tim S�i G�n hồng h�o Ch�a Nhật

Bầu trời thủy tinh

�p tr�n ng�i gi�o đường đỏ gạch

Cuốn l�n thi�n đường

Tiếng chu�ng nguyện tỉnh thức

Rền �m ba

������.

Một g�c n�o

S�i G�n rất đen �m u ng� tối

S�i G�n rất tối con k�nh nước đen

Theo ngọn thủy triều lựng khựng

Hạnh ph�c hấp hối

������������������ (S�ig�n Nhan Sắc Thời Gian)

Trong thơ Nguyễn Th�y Song Thanh Ng�y v� Đ�m, Hạnh ph�c v� Bất hạnh c�ng được x� đẩy th�c hối bằng hơi thở v� bằng nhịp đập tr�i tim gắn b� với c�i trần gian v� xứ ngo�a lịch sử. Ch�ng ta biết rằng Nguyễn Th�y Song Thanh đ� sinh ra v� lớn l�n trong một S�ig�n rực nắng nhưng mặt trời S�ig�n h�m nay đ� l� mặt trời đen. Thế nhưng Nguyễn Th�y Song Thanh vẫn gắn b� với S�ig�n bằng mọi gi� của đời sống m�nh:

S�i G�n trong ta thi�n thu m�u l�

L� ngọn c�y l�o trượng

L� cọng cỏ ấu nhi

Bất tận phục sinh

Bất tận ngo�i lịch sử.

 

■� Albert Camus trong b�i Tựa cho Tuyển tập Thơ Ren� Char chuyển ngữ sang tiếng Đức v� xuất bản lần đầu v�o năm 1958 đ� đặt c�u hỏi ở cuối b�i viết: �Ch�ng ta c�n c� thể đ�i hỏi thi sĩ điều g� hơn nữa trong thời đại của ch�ng ta?� v� cho rằng Char l� thi sĩ của tương lai ch�ng ta ch�nh v� Char đ� đem ch�ng ta lại gần nhau. (3) T�i muốn �p dụng nhận định n�y cho trường hợp thơ Nguyễn Th�y Song Thanh. V� xin k�m theo một lời cảm ơn.

 

______________________________

 

(1)     Trước thảm họa lịch sử Nguyễn Tr�i hưu ẩn: Đ� buồn v� trận mưa r�o/Lại đau v� nỗi �o �o gi� thu, Cao B� Qu�t hải gi�c thi�n nhai trong Sa H�nh Đoản Ca/B�i ca ngắn Đi tr�n b�i c�t: Trường sa phục trường sa/ Nhất bộ nhất hồi khước/ Nhật nhập h�nh vị dĩ/Kh�ch tử lệ giao lạc�Th�nh ng� nhất xướng c�ng đồ ca/Bắc sơn chi bắc sơn vạn diệp/ Nam hải chi nam hải vạn cấp/Qu�n hồ vi hồ sa thương lập? [B�i c�t d�i tiếp b�i c�t d�i/Bước một bước lại như l�i một bước/Mặt trời lặn rồi sao ta vẫn đi/Kẻ lang thang lệ đẫm rơi�N�y h�y nghe ta ca b�i đường c�ng/ Ph�a Bắc n�i Bắc kia sao cứ tiếp nối/ Ph�a Nam biển Nam sao s�ng đ�n vạn đợt/ Sao anh c�n đứng tr�n b�i c�t?], Thanh T�m Tuyền trong trại t� cải tạo: Đầm m�nh trong hạnh của ẩn mật/Mắt hoen nh�a hứng giọt thi�n th�u, v� Mai Thảo trong Nửa Đường: Chiều muộn đường xa mới nửa đường/Chập ch�ng rừng tiếp n�i mung lung/Đ�m nay về đ� b�n kia n�i/Ch�n mỏi c�n qua tới mấy rừng?

 

(2)     Georg Trakl, b�i Ein Winterabend/Một Đ�m M�a Đ�ng (version 2), khổ thứ ba :

Wanderer tritt still herein;

Schmerz versteinerte die Schwelle.

Da ergl�nzt reiner Helle

Auf dem Tisch Brot und Wein

Kẻ lang thang lặng lẽ bước v�o b�n trong;

Nỗi đớn đau h�a thạch ngưỡng cửa.

Trong �nh l�a thuần khiết

B�nh m� v� rượu vang tỏa s�ng

 

(3)     Albert Camus, Ren� Char, b�i Tựa cho tuyển tập Thơ Ren� Char bản tiếng Đức sau được Camus cho v�o Carnets I, nxb Gallimard.�� ��

 

đ�o trung đạo

Th�ng Mười 2014

 

http://www.gio-o.com/DaoTrungDao.html

 

� gio-o.com 2014