Đoàn Nhă Văn

BN TÔI

tản mạn


Tôi gặp anh trong một buổi họp của sinh viên liên trường San Diego, thuở ấy. Chắng có ấn tượng ǵ. Người hơi cao, ốm, da trắng như con gái. Đôi mắt sáng trên khuôn mặt gầy, hơi dài.  Hai tai th́ vễnh ra hai bên nhiều hơn người thường. Theo tử vi, tướng này gặp nhiều chông gai trên đường đời.

Sau này, khi biết nhau hơn, qua một số công việc xă hội từng làm chung với nhau, tôi rất quư trọng tính t́nh thẳng thắn của anh.  Nói như một nhà văn thời trước, th́ dù tên anh không phải là Trạch Văn Đoành, nhưng tánh t́nh anh cũng thẳng như ṇng súng và rắn như ḥn đạn. 

Tôi biết anh, là lúc anh c̣n mặc đồng phục trắng của Hải quân Hoa Kỳ. Và anh lớn tuổi hơn tôi, dĩ nhiên.

 

Anh cực đoan hết sức. Cái ǵ cũng muốn hoàn chỉnh. Công việc ǵ đụng đến cũng muốn hoàn hảo, thấy cái ǵ hơi khó chịu là nổ liền, chẳng nể nang người bên cạnh....Tánh t́nh như thế, cộng với cái lư tưởng cao vời vợi, với giấc mộng đội đá vá trời, nên anh là người khó ḥa nhập vào cuộc sống, nhất là cuộc sống ở Mỹ.  Có người quen biết anh 1 thời gian, phải thốt lên rằng: hắn điên.

 

Anh làm ǵ cũng gây ngạc nhiên. Nhiều lúc tôi nói: ông làm tui muốn chửi thề.

Trong lúc kinh tế Mỹ đang đà xuống dốc, quốc pḥng cắt giảm, tại Cali, người người thất nghiệp những năm đầu 1990's. Một tối, anh gọi, nói:

- Tạo ơi, anh sắp sang Tiệp.

- Sang Tiệp? làm ǵ bên đó?

- Qua đó xem thử những anh em du sinh bên đó sống và làm việc ra sao.

- Bộ quởn hả?

- Thiệt chứ. Nghe nói tụi nó làm báo Cánh én, Tia sáng, Diễn Đàn v.v.  Tụi nó đầy chất lửa, mà nghèo lắm. Tụi nó muốn chuyển tải thông tin bên ngoài này về trong nước. Qua coi thử ra sao. Anh có liên lạc thư từ mấy tháng nay. Nhưng quan trọng là anh đang quyên góp, dự định mang  qua đó 2 dàn computer, với bộ chữ tiếng Việt, cho "tụi nó" làm báo.

-Thiệt hông? Ông ở trong đảng nào à, sao lâu nay ông không cho biết?

-Làm ǵ có. Nhiều tổ chức, hôi đoàn, cũng mời anh gia nhập, nhưng anh nói: để tui tự do, tui giúp nhiều hơn.  Tui ra đi là để t́m tự do, nếu bây giờ vào đoàn, vào đảng, vào hội, tui sẽ mất tự do... Anh qua đó kỳ này chẳng có mục đích ǵ lớn cả. Qua cho biết thôi. Vừa rồi anh ĐQAT có qua đó. Về đây, anh ấy có chia sẻ một số thông tin. V́ thế anh muốn đi một chuyến.

Và anh đi thiệt. Gom góp trong anh em, người chút ít, cùng với những tháng lương mà anh dành dụm, nhưng chưa gởi về bên nhà. Anh gom lại, không biết có đủ như dự định không. Và anh đem qua cho "tụi nó". Cái tiếng "tụi nó" anh nói gọn lỏn. "Tụi nó" là một cách nói hết sức thân mật, với anh.

 

Mấy tuần sau, gặp lại.

-Tụi nó khổ hơn ḿnh nhiều. Như những con chim xổ lồng, muốn bay xa, nhưng sức c̣n hạn chế. Ḿnh ráng giúp tụi nó.

 

Một thời gian ngắn sau, anh bàn, làm sao cho tụi nó mượn một số vốn, để tự xoay sở đời sống. Có như vậy tụi nó mới làm báo nổi, mới chuyển được thông tin về ngược lại trong nước nhiều hơn. Lúc đó tôi vừa ra trường, chưa kiếm được việc làm, đói như con bà phước. Bàn bạc th́ nhiều, anh em ở đây cũng c̣n chật vật lắm, nên có gom góp chút ít ǵ, th́ cũng như muối bỏ biển. Và rồi, anh gánh hết. ....

 

Trước khi đi Tiệp, anh là 1 cây viết cho tờ Diễn Đàn Thanh Niên, tại San Diego. Viết nhiều bài nảy lửa. Đặt nhiều vấn đề gai góc. V́ thế, có những va chạm xảy ra.  Có cái cần thiết, có cái không. Trong đó có 1 bài về quan điểm: Trẻ, Già và những công việc trong cộng đồng.  Bài viết đầy sức nóng, tạo ra những tranh luận trên báo chí trong vùng. Anh ghét những "ông già" cứ chực chờ tuổi trẻ tổ chức sự kiện này, nọ, để được đọc diễn văn. Có ông c̣n giận, v́ mời ông A, bà B đọc mà không mời ông ta đọc. Bài viết của anh làm chạm tự ái nhiều người. Anh thẳng thừng tranh luận với ư tưởng: tuổi trẻ chúng tôi không cần nhận lại những ngọn đuốc sắp tàn. Chúng tôi sẽ tự thắp lên những ngọn đuốc cho chính ḿnh, sẽ tự mở những con đường ḿnh đi, có lợi cho cộng đồng, cho tương lại của VN.  Trong cộng đồng, biết bao nhiêu người thích đọc diễn văn, thích trao những ngọn đuốc, thích vỗ vai, xoa đầu những người tuổi trẻ mới vào đời, th́ tiếng nói của anh, dưới mắt họ có khác ǵ một con ngựa chứng?

 

Một thời gian sau, tôi kéo anh về, viết bài cho Tổng Hội sinh viên. Anh tham gia một thời gian ngắn, đóng góp một vài số, rồi ngưng. Rồi anh liên lạc với nhiệu người trẻ khác, khắp nơi, tổ chức anh em, thành lập một nhóm. Anh em sống tứ tản, anh như con thoi chạy ngược chạy xuôi, liên lạc, vận động. Thuở ấy, chỉ có điện thoại và thư bưu điện. Làm ǵ có email để gơ phiếm và nhấn chuột. Một lần, anh đưa ra một "project". Trên điện thoại, anh nói: ḿnh phải làm project này Tạo ơi.

- Nhưng mà làm ǵ?

-Anh muốn kêu gọi khắp nơi, ngay cả trong nước, viết về chủ đề: "Con Người Việt Nam Hôm Nay và Ngày Mai".

- Sao ông không đưa ra chủ đề ǵ khác, chứ cái này coi bộ khô khan quá?

- Chiến tranh mấy mươi năm, con người Việt Nam bị phá sản, nhất là sự băng hoại về đạo đức. Mà sự băng hoại này hiển hiện từ trong nước, ra đến ngoài này. Anh muốn gióng lên một tiếng chuông.  Bởi v́, trong tương lai, thế hệ tụi ḿnh, cả trong lẫn ngoài nước, là thế hệ phải tạo ra những lực đẩy. Mà một trong những điều tiên quyết là phải dựng lại CON NGƯỜI....

Tôi thầm nghĩ, trong khi bao nhiêu tổ chức chính trị, bao nhiêu hội đoàn bên ngoài này, muốn thay đổi, và ngay cả lật đổ chế độ trong nước. C̣n  trong nước, chế độ lo nghĩ đến sự tồn vong của ḿnh, bế quan tỏa cảng như thời nhà Nguyễn. Anh lại đưa ra đề án xây dựng con người, một tiếng chuông gióng lên về vấn đề xă hội và văn hóa. Tôi nghĩ anh đi xa hơn người khác, trong hướng nh́n về tương lai. Nhưng Sức đâu? Lực đâu? Vậy mà anh làm, và làm được. Anh gởi thông báo đi đến các tờ báo, đến một số đài như VOA, RFI nhờ đưa tin. Anh gôm bài vở, đọc, chọn, sữa lỗi chính tả, đánh máy lại.  Anh làm hết. Sách in ra với sự đóng góp của nhiều cây viết tại Bắc Mỹ và Đông Âu, nhưng không vó 1 bài viết nào từ VN gởi sang như anh hy vọng. Và anh đă gởi những cuốn sách ấy, ngược trở về trong nước. Hệ lụy từ cuốn sách này cũng bắt đầu, từ cả hai bên. Bên này bảo: thằng đó thân cộng. Bên kia bảo: thằng phá hoại. Bên nào cũng có lư. Bên này bảo anh là xa rời thực tế, làm sao xây dựng con người VN khi mà chúng ta c̣n lưu vong. Bên kia bảo, đó là thằng phá hoại v́ đất nước đang tiến lên CNXH. CNXH th́ có con người xă hội chủ nghĩa. Con người XHCH là con người hoàn hảo, toàn diện, là trí khôn của nhân loại, là lương tâm của loài người. Vậy mà hắn bảo phải xây dựng lại, v́ sự băng hoại của đạo đức. Rơ là thằng phá hoại. Giữa hai làn nước lũ, anh vẫn thản nhiên, đi tới.

 

Một đêm, không c̣n nhớ năm nào. Anh gọi, bảo: anh muốn nhóm tụi ḿnh làm cái này.

-Làm cái ǵ?

-Ông Nguyễn Hộ  vừa bị bắt chiều nay. Anh muốn nhóm ḿnh đứng ra làm một cái thông cáo báo chí, và cùng lúc vận động trong, ngoài cho sự đa nguyên, đa dảng, dân chủ, tự do...

-Anh biết ông Nguyễn Hộ là ai không? Tôi vờ hỏi.

-Th́ ông ấy theo đảng bao nhiêu năm, bây giờ hô hào đổi mới, nên cộng sản ghét ông và bắt để bịt miệng.

Tôi "tới luôn bác tài" với anh:

- Một đảng viên, bị đảng của ḿnh bắt, th́ tại sao ông ở ngoài đảng mà lên tiếng? Cũng chỉ là chuyện nội bộ của nhau. Ông xăm xỏ vào nội bộ người khác làm ǵ.

- Ổng bỏ đảng rồi Tạo ơi.

- Ổng theo đảng, để đảng thành công, rồi bỏ đảng, rồi bị đảng cũ của ổng bắt, cũng là chuyện nội bộ của người ta. Nếu ông kêu tui đi kêu gọi giúp đở 1 người lương thiện, bị bắt oan, tui sẵn sàng. C̣n chuyện này, tui thấy kỳ quái. Hơn nữa, ông là ai, mà vận động. Ông lại vác ngà voi nữa rồi.

-Th́ lấy cái tên nhóm của tụi ḿnh mà ra thông cáo với báo chí. Anh phân trần, muốn t́m "đồng minh".

- Anh làm vậy để làm ǵ.  Không phải tui tiếc ǵ cái tên của nhóm tụi ḿnh, mà tui thấy việc này chẳng đi tới đâu. Làm, tui đâu có ngán, huống hồ ǵ cho mược cái tên. Phụ tổ chức đi bộ cho thuyền nhân, có tui. Tổ chức văn nghệ gây quỹ, có tui. Tham gia tổ chức hội Tết, có tui.. Tui đâu có ngán ba cái chuyện làm, chuyện vận động.  Nhưng mà chuyện này coi hổng được. Tại sao ông không "bắn" cái tin này cho tờ Người Việt để người ta đăng. Dù sao đây cũng là tờ nhật báo, cần những tin tức mới nhất từ trong nước. Thêm nữa, báo chí là nghề của họ, không phải của ḿnh. (C̣n nhớ, h́nh như lúc đó chỉ có Người Việt là tờ nhật báo. Tuy nhiên những tin tức về VN c̣n rất nghèo nàn, và dịch lại từ các báo Mỹ. Họ chưa có những "nguồn" từ VN cung cấp).

Tôi và anh tranh luận, và anh đă bỏ ư định đó. 

 

Bẵng đi một thời gian, anh gọi điên thoại. Lần này, anh như một kẻ bước đi trên những đám mây.

-Anh định làm một cuộc dàn xếp, để bên trong và bên ngoài này bắt tay với nhau.

-Ai là bên trong? và ai là bên ngoài.

-Bên trong là những người kháng chiến cũ, kêu gọi đa nguyên, đa đảng. Bên ngoài là các đảng phái chính trị ở đây.

-Tại sao ông cứ làm những cái chuyện trời ơi đất hỡi này. Phải xem lại: anh là ai. Bên trong ai tin anh? Bên ngoài ai tin anh. Anh là 1 kẻ không đảng phái, th́ đảng phái nào tin anh? Lấy tư cách ǵ để ḿnh làm cái gạch nối trong-ngoài.

 Giấc mộng con của anh sao mà chỉ toàn là những chuyện đội đá, vá trời.

 

Trên con đường tuổi trẻ của ḿnh, anh sống cho người khác, anh sống cho lư tưởng của ḿnh, và anh đă từng vấp phải những thất bại. Rồi anh vấp phải một thất bại lớn hơn, nó ảnh hưởng lớn lao đến những ngày tháng sau này: thất bại trong hôn nhân. Anh làm đám cưới lẹ quá. Lẹ vượt khỏi sức tưởng tượng của tôi. Tôi biết cả hai, nhưng không ngờ họ đến với nhau 1 cách mănh liệt và găy đổ cũng hết sức mau chóng, chỉ trong ṿng vài tháng, sau ngày cưới. Măi về sau, anh b́nh tâm nói: có lẽ tại cả hai đứa, nhưng tại anh  nhiều hơn. Và cái lỗi ở anh là: nghèo. Tôi tin anh, về việc này, chỉ 1 phần. Anh nghèo: đúng. Có thằng đàn ông, con trai nào, cả ngày cứ lo chuyện thiên hạ, mà lại toàn là những chuyện "lớn" không, lại giàu được? Nhưng trước khi đến với anh th́ người ta đă biết anh nghèo rồi. Nguyên nhân xa hơn, và theo tôi là quan trọng hơn, chính là anh quá thẳng. Với 1 người phụ nữ, anh cũng thẳng như ṇng súng và rắn như ḥn đạn, th́ chẳng có người phụ nữ nào chịu thấu.  Cú vấp ngă này đă đẩy anh bay khỏi Cali, dẫn theo những hệ lụy khác, những tin buồn khác về anh.

 

Khi c̣n ở Cali, anh có in mấy tập truyện ngắn, nhưng tôi chê. Chê anh viết thiếu cái chất Văn trong những truyện ngắn của ḿnh. Anh dùng chữ nghĩa để chở những luận đề. Anh viết về kẻ xấu, thật xấu. Ngay ở cái tên của họ, anh cũng đặt những cái tên... rất khủng khiếp.  Anh cười he he, bảo: không sao, miễn nó chở được cái ǵ anh cần chở, trong giai đoạn đó.  Tôi chưa bao giờ gọi anh là nhà văn. Anh biết, mà không hề buồn.

 

 Về tiểu bang khác, tôi nghe tin anh thất bại trong việc hùn hạp làm ăn. Rồi lại nghe tin anh buồn với cuộc t́nh mới. Rồi, vẫn như thuở nào, "ma đưa lối, quỹ dẫn đường / cứ t́m những nẻo đoạn trường mà đi", anh lại viết những bài báo đi giữa hai lằn đạn.  Tôi t́nh cờ biết được, từ 1 người bạn mới, nơi anh ở.  Chiếc mũ "thân cộng" người ta cũng tặng anh một cách dễ dàng.  Bài viết của một người lớn tuổi, phản bác lập luận của anh, được đăng trong 1 cuốn sách, mà tôi  rất t́nh cờ có được. Người viết này là bố của người bạn của tôi.  Tôi viết thư cho Bác, và kể sơ phần nào về anh, cùng với lời trần t́nh rằng: anh không hề, và chưa bao giờ là người thân cộng.  Nếu biết được phần nào lư lịch và quá khứ của anh, như tôi may mắn được biết, th́ người ta sẽ nghĩ ngược lại. Nhưng cuộc đời, ai đâu rỗi hơi đi t́m những chuyện đó.  Kết luận hắn thân cộng là việc dễ làm hơn và có nhiều người ủng hộ hơn.  

 

Về sau, tôi kể anh nghe về việc trần t́nh của tôi. Và có nói rằng: tưởng đâu anh bay khỏi Cali, là chấm dứt những giấc mộng lớn. Và hỏi anh đă viết những ǵ. Anh kể sơ sơ, và nói: có, anh có đọc bài viết đó và những bài viết khác trên 1 tờ báo đại phương, và nói đại để rằng, anh không buồn, không giận, nhưng dường như những "người già" rất khó thay đổi tư duy. Nói đến đây, tôi lại nhớ đến cái hôm ra mắt cuốn sách "Con Người Việt Nam Hôm Nay và Ngày Mai" tại Nam Cali. Anh là người đầu tiên, mà tôi được biết, chấp nhận cho người có ư tưởng khác ḿnh, lên diễn đàn, bày tỏ ư nghĩ của họ.  Hai "người già" diễn giả được dịp nói trên trời dưới đất, kể lễ những cái "tôi", và thậm chí c̣n nặng lời với người chủ trương ra mắt sách. Anh vẫn thản nhiên, cám ơn họ đă cho anh biết ư nghĩ, từ góc độ của người đọc sách. Đó là cách bày tỏ của một trí thức đúng nghĩa: chấp nhận những ư tưởng khác ḿnh, và tôn trọng họ đúng mức.  Tôi đi dự biết bao cuộc ra mắt sách, tham gia nhiều cuộc họp báo, tranh luận của người Việt, chưa từng thấy có trường hợp thứ hai.

 

 Chuyện của anh, nhiều lắm, biết bao giờ mới viết hết!

 

Bây giờ, anh mai danh, ẩn tích, rút lui khỏi chốn gió tanh mưa máu của ... giang hồ.

Hôm Giáng Sinh vừa rồi, anh gửi tôi cái thiệp.  Trên thiệp, in h́nh hai đứa bé kháu khỉnh, với lời chúc tốt lành đến gia đ́nh tôi.  Tôi không gởi thư lại cho anh.  Tôi cũng không email. Bởi, tôi tin chắc rằng anh đang hạnh phúc.  Tôi muốn anh hưởng thật trọn vẹn những ǵ anh đang có, mà không bị những thư từ, những email của bạn cũ, kéo anh hồi tưởng lại những tháng ngày quá khứ. Và tôi cũng tin rằng: đến bấy giờ, anh mới thực sự sống cho chính ḿnh, ở lớp tuổi mà người xưa gọi là: tri thiên mệnh.

 

Đoàn Nhă Văn

http://www.gio-o.com/DoanNhaVan.html

 

 © gio-o.com 2011