http://www.fado.org/Fado-Portugues-book-cover.jpg

 

Vũ Hong Thư

FADO
nỗi nhớ đm mầm

 

 

Từ cnh phi cơ, Lisbon trải di những mi ngi đỏ v tường trắng. Qu nh thong hiện trong tr những mi đỏ tường vi, những ngi m dương phi pha ru cũ che hin gi bo miền Trung. Gi ịa Trung Hải phảng phất mi ru trn cng trường Praca Do Comercio thổi lộng những đm my m trong một ngy đầu xun. Bức tượng đen của một qun vương cỡi ngựa sừng sững giữa cng trường trơ gan cng đm bồ cu dừng chn đậu hng trăm con. Xa xa, sng Tejo bạc trắng những cơn thịnh nộ cuối cng của ma biển động. ường s lt đ nhỏ xẻ phố thnh chi cht những hẻm nhỏ quanh co. Tường thnh Castelo de So Jorge trn đồi cao sững đứng nhn xuống phố  Lisbon lấp lnh đỏ ngi cho đến chn trời. Khẩu sng đồng một thời oanh liệt đế quốc từ Angola Phi chu nng bỏng của mỏ vng v kim cương sang đến tận chu dọa dẫm Thanh Triều chiếm lnh Macao dựng nn chốn ăn chơi đỏ đen kht tiếng vng ng Nam . Cũng những sng đồng cng thời đ đ bắn ln cửa biển Hội An, Nẵng mở đầu cho một giai đoạn n lệ của con chu Lạc Hồng. Khẩu sng thần cng ngy nay đứng buồn thảm trong một gc, lng bng ln v du khch tựa vo để chụp hnh kỷ niệm một chuyến đi. Hưng phế của một đế cường thong qua như một giấc mơ, ai c thể ngờ.

 

Lisbon mi đỏ v những c Bồ da ngm nhỏ nhắn dễ thương nhưng chớ vội lầm khi mn đm xuống, những chiếc cổ xinh xinh đ khn đục cả một trời thương hận trong nhịp điệu fado. Fado, c nghĩa l số phận, ni một cch đơn giản l một loại nhạc tương đương như nhạc Blues của Mỹ đối với Bồ đo nha. Lời cũng như nhạc l những cung điệu buồn thảm chủ đề về tnh yu hay qu hương đ mất, nỗi đời bi thảm hay số phần nghiệt cay. Ca sĩ fado, fadista,  thường l phụ nữ, mang o chong đen khi trnh diễn, giọng ht nhắm đến tm điểm của saudade, ước vọng buốt nhi để vươn tới những nỗi niềm bất khả của kiếp nhn sinh. Ban nhạc đệm thng thường chỉ cần hai nhạc cụ, một Guitarra, tạm dịch l Bồ đo cầm c su dy đi phụ trch solo, v một Ty ban cầm, Viola, cho phần đệm.

Anibal Nazar, một nh soạn nhạc, đ định nghĩa fado như  sau trong một bi ht viết cho Amlia Rodrigues, một fadista rất nổi danh trước đy, ht :

 

Defeated souls

Lost nights,

Strange shadows...

 

Love, jealousy,

Ash and flame

Pain and sin...

 

Fado is all this...

 

(Những linh hồn ng bại

Những đm lạc,

Những bng lạ...

 

Yu, ghen,

Tro tn v lửa hực

Khổ đau v tội lỗi...

 

Fado l như thế...)

 

Như thế Fado biết bao lần đ kể lể, đ nỉ non tiếng vọng từ lng giữa phố Lisbon. Fado đ vang từ thế kỷ trước với tnh yu bất tử giữa nng Kiều Maria Severa v B tước ho hoa Comte De Vimioso. Chuyện kể rằng Severa, con của một gypsy, l một gi giang hồ v cũng l một fadista rất nổi tiếng ở thế kỷ thứ mười chn. Gần xa n nức yến oanh, trong đm phong lưu cng tử thị thnh Lisbon, B tước De Vimioso l người yu nng say đắm. Chuyện tnh của họ l cu chuyện đầu mi của kinh thnh v cũng nhờ đ fado được sự ch rộng lớn của mọi người. Nhưng rồi ti hoa bạc mệnh, kiếp hồng nhan c mong manh / nửa chừng xun thoắt gy cnh thin hương, nng Kiều Severa bỏ lại cuộc đời khi mới vừa 26 xun xanh, gy trong lng mọi người khng biết bao nhiu nuối tiếc. c rất nhiều bản nhạc fado viết dnh ring cho nng v vo thời đ tất cả fadista đều mang khăn chong đen khi ht để tưởng niệm Severa. Lối trang phục ny dần dần trở thnh một tập tục của ca sĩ fado khi trnh diễn...

 

oOo

 

m Lisbon v những trận mưa đầu ma đổ xuống như thc, khch bộ hnh co ro tr mưa dưới hin phố. Mi hạt dẻ nướng của người bn dạo v tiếng rao bn d của một người m ở gc phố khiến đm ở đy c một cht g quen thuộc. Ti phng vội vo một chiếc taxi chạy đến qun A Severa vng Bairro Alto, chiếc ni của nhạc fado ở Lisbon. Những ng phố quanh co khi mờ khi r qua cnh quạt nước lin tục quay đều trước knh xe. Lisbon hay Sign ? Ti chỉ biết nhạt nha qua mn mưa nhớ phố cũ v tiếng ht Khnh Ly từng người tnh bỏ ta đi như những dng sng nhỏ... i những dng sng nhỏ, lời hẹn thề l những cơn mưa... Mưa v phố đm bỏ lại sau lưng, khch tm một cht ấm p qua những ly rượu Bồ v saudade của fado. m cng su, fado bay cao vt vo khoảng khng gian ngất ngy những ray rức. l tiếng tức tưởi của định mệnh hay những giấc mơ đ vỡ vụn khng cn một cơ hội để cứu vn hay ngc đầu. Căn phần... ịnh mệnh cay nghiệt... Một kiếp ba sinh... C cn chăng một ước mơ? Giấc mơ khng bao giờ thnh sự thật, saudade thnh ra một tiếng nấc, nằm lặng lẽ trong cuống họng cho đến khi fado mở lối lm con tim vỡ a những cung điệu thảm sầu. Tiếng ht fado nghe thnh những tiếng ku của một loi th đ lắm đau thương, vng vẫy mặc d biết rằng sự vng vẫy sẽ lm vết thương rch toạc cho mu đỏ chảy di thm. Mặc kệ, phải c những tiếng r vật v đ họa chăng niềm đau vơi đi được cht no hay cho d cũng chẳng để lm g th đ sao. ời tn nhẫn đ bao lần, người ng quị đ qu nhiều rồi, ta xin đưa một lời ht, ta xin dng đời một điệu ca. Người ca sĩ đứng bất động với chiếc o chong đen như một pho tượng, chỉ cn nh mắt xa thẳm v một giọng ht ko đứt ruột gan. Bất chợt ti nhớ đến bi Esttua falsa với tiếng ht Misia m Sơn đ gởi cho ti trước đy. Misia, một fadista nổi danh đương thời, c giọng ht như cứa vo từng mạch mu chạy về tim. l giọng ht liu trai khiến mạch chỉ người nghe như muốn đứt cho mu tro đnh bọt theo từng nhịp đập phập phồng. Rốt cuộc ta đ phải quỵ dưới chn số phần v ta đ mất điểm tựa. Sou estrela bria que perdeu os cus... Ta l v sao rơi xa ht đến cuối trời thăm thẳm v bầu trời mang ta đ mất. Ta say loạn hết biết cn nơi cư tr. Lối ng l một ci g xa xăm. ường về ư ? Nh ta đ mất từ dạo con người biết định nghĩa về một chốn nghỉ chn. Sereia louca que deixou o mar... Ta l loi mỹ ngn ngư say hết một đời say. ừng ni đến phương hướng với ta. Người c một bến cảng để về, cn ta? Biển xa xăm ta lạc mất, cồn đ v ct bờ l những hoại ngữ ở trn đời. Sou templo prestes a ruir sem deus... Cả thần thnh, cc người đ từ bỏ đền đi ta thnh một nơi hoang phế. Mọi người đến cầu lụy cc người, ta quỳ dưới chn ngươi đợi chờ cht quyền uy ph php. Nếu khng, miếu đền ta sẽ thnh phế tch, người đời sẽ từ bỏ ta thnh một hoang địa c liu. Esttua falsa ainda erguida ao ar... Cho nn ta l một pho tượng huyễn hư đứng v vọng nhn thơi gian tn nhẫn ko quanh mnh. Ta thiếu một điểm tựa, ta khng c lấy một chiếc phao. Bầu trời, biển, thần linh... Cc người c biết ta l tinh cầu say chong vng, ta bất cần tất cả nhưng ta rơi về đu nu bầu trời lạc mất? Người c hay, ta l mỹ nhn đin loạn rối rắm hết thần hồn nhưng trong ta tha thiết một vng biển ấm nồng? V thần linh ơi, cho d ta l miếu đền  v tri đ gạch nhưng lắm khi ta cũng thm một n sũng của thin thần. Người c thấu, thn ta giờ l pho tượng v tri ?

 

Sou estrela bria que perdeu os cus,

Sereia louca que deixou o mar;

Sou templo prestes a ruir sem deus,

Esttua falsa ainda erguida ao ar...   [*]

 

(I'm a drunken star that lost its skies,

A mad mermaid that left the sea;

I'm a crumbling temple with no god,

A false statue still raised in the air...)

 

ti tinh cầu say lạc mất trời

mỹ ngư đin biệt biển xa xi

miếu đền tan thần linh đnh mất

huyễn hư ti tượng đứng chơi vơi...

 

bao lần ta l tượng đ v cảm trn xứ người? Qu hương xa thẳm như bầu trời lạc cho kẻ lưu xứ lm tinh cầu say đm đm. Huyễn hư ti... Esttua falsa... Lời nhạc xoy rng đến thần hồn trn đường về khch sạn. m Lisbon sũng nước trn từng bước đi, nền đ nhỏ phản chiếu nh đn đường vng vọt như hắt ln từng nỗi nhớ đ cũ v rất xa...

 

 

 

Vũ Hong Thư

Thng 3, 2002

 

 

[*] Esttua falsa,  Thơ: Mrio de S-Carneiro, Phổ nhạc: Armando Machado, Ca sĩ trnh by: Misia

 

 

 

PHỤ BẢN

 

 

Garras dos sentidos

Poema: Agustina Bessa-Lus

Msica: Popular

 

No quero cantar amores,

Amores so passos perdidos.

So frios raios solares,

Verdes garras dos sentidos.

 

So cavalos corredores

Com asas de ferro e chumbo,

Cados nas guas fundas.

No quero cantar amores.

 

Parasos proibidos,

Contentamentos injustos,

Feliz adversidade,

Amores so passos perdidos.

 

So demncia dos olhares,

Alegre festa de pranto.

So furor obediente,

So frios raios solares.

 

Da m sorte defendidos

Os homens de bom juzo

Tm nas mos prodigiosas

Verdes garras dos sentidos.

 

No quero cantar amores

Nem falar dos seus motivos.

 

Feelings' green claws

 

I don't want to sing of loves;

Loves are stray steps,

Cold rays of sunlight,

Feelings' green claws.

 

ti no muốn ca lời tnh i

những cuộc tnh bước lạc tn phai

tia lạnh buốt trong cơn nắng ấm

mng vuốt xanh ngập kn niềm đau

 

 

Each loves is a racehorse

With iron and lead wings

Fallen into the deep sea.

I don't want to sing of loves.

 

tnh yu đ cuộc đua ngang tri

sắt thp kia chắp cnh vo vai

cho tận cng biển thẳm mi rơi

ti no muốn ca lời tnh i

 

Forbidden paradises,

Unjust satisfactions,

Glad adversity-

Loves are stray steps.

 

thin đng cấm khung trời ngăn ngại

thoả mn no giam hm đời ai

hn hoan đ gọi tn oan tri

những cuộc tnh bước lạc tn phai

They're a gaze's madness,

A feast of weeping,

An obedient frenzy,

Cold rays of sunlight.

 

mắt xoi mi dại đin v tận

lễ đi bi những giọt lệ thầm

của điệu cuồng sng knh xuẩn ngu

tia lạnh buốt trong cơn nắng ấm

 

Protected from bad luck,

Prudent people have

On their awesome hands

Feelings' green claws.

 

niềm bất hạnh tưởng chừng che dấu

vẻ khn ngoan người ma đng sau

dưới bn tay lộng uy quyền php

mng vuốt xanh ngập kn niềm đau

 

I don't want to sing of loves

Or speak of their motives.

 

ti no muốn ca lời tnh i

ni đến chi căn cớ u hoi

 

 

nghe nhạc Fado:

 

 

Loucura (Sầu hận)

giọng ht: Mariza

 

 

 

Garras Dos Sentidos

giọng ht: Misia

 

 

 

 

 

http://www.gio-o.com/VuHoangThu.html

 

 

2008 gio-o