Vơ Chân Cửu

Chắp tay ḍng đời

tản mạn văn học nhiều kỳ

kỳ 2

Tu…thơ

kỳ 1

Những đọt lá trạng nguyên đă bắt đầu nhuốm đỏ; hoa dă quỳ ven giậu vàng rơn…Từ phút giây hiện hữu, các thi sĩ vẫn muốn soi t́m đến ngọn nguồn của tạo vật. Rồi diễn tả nó bằng âm điệu, ngôn ngữ  của riêng ḿnh. 

Nếu có ai hỏi những giây khắc hiện tại đang làm ǵ ? Có thể họ sẽ chọn câu trả lờicho xong chuyện : “đang đi…tu”.

Giữa thời đại khủng hoảng các giá trị tinh thần, phía đầu dây bên kia có khi lại vang lên câu: Hay quá, vậy cho tôi theo với !

Hóa ra từ thuở sơ khai, “tu” đă là một nhu cầu thiết thực của mỗi con người từ khi họ bắt đầu ra khỏi bụng mẹ và dần dần giă biệt năm tháng ấu thơ thiên đường. Tu, rơ ràng là một nhu cầu có thực, để mỗi người t́m về với bản thể, hạnh phúc của riêng ḿnh. Như vậy, ai đó nếu muốn theo, liệu có theo nổi không !

Thật đáng tiếc khi người đời và sách vở vẫn chỉ hiểu “tu” như khái niệm gắn liền với tôn giáo. Các từ điển tiếng Việt vẫn cho rằng: tu là tách ḿnh ra khỏi đời sống thường ngày theo giới luật của một tôn giáo ! Do vậy với nhiều người, theo quan niệm tôn sung vật chất , khái niệm “tu” thường đi kèm với mất mát. Nó bắt đầu bằng chữ “t” nên là hậu quả của chuỗi trần tục: t́nh, tiền, tội, tu, tù, tự tử…Người đi tu coi như từ bỏ những “sung sướng” trên cơi đời ! Thống kê thế giới cho thấy: 2/3 con người sống ở đời đều theo một tôn giáo nào đó. Học thuyết Marxism khi phổ biến cũng đă trở thành một thứ tôn giáo, trở nên cuồng tín. Kể cả nhiều nhà phê b́nh văn học thuộc loại hàng đầu ở Việt Nam hôm nay, khi tranh biện cũng liền cất cao khẳng định: chúng ta là những người duy vật biện chứng !

Chối từ giáo điều

Giai đoạn 1968-1975, các thi sĩ Miền Nam vẫn là những người muốn chứng tỏ trước tiên rằng ḿnh không phải là người của các giáo điều ! Bằng cách nào ?

Tu, trước tiên là phải từ bỏ nhục dục xác thịt. Năm 1973 thi sĩ Nguyễn Đức Sơn từ núi rừng Bảo Lộc, đang cạo đầu, mặc áo nhà sư xuống t́m tôi, khoe bản thảo  tập “Tịnh Khẩu” sắp giao thấy Thanh Tuệ, NXB An Tiêm in. Trong đó có một bài thơ chỉ hai câu, nhưng là một sự phá cách trong kỷ thuật thơ, cũng là nhát dao đâm vào cơi thần quyền:

                                     Thầy tu

                                      Đ…

Những năm tháng này, sức mạnh xă hội được chợ đời và báo giới tổng kết thược về 4 nhóm người: nhất đĩ, nh́ sư, tam cha, tứ tướng !  Trước đó 2 năm, S., một nhà thơ xứ Huế, quen tôi ở Quy Nhơn, lúc này mới “dấn thân” vào Sài G̣n làm thư kư ṭa soạn cho một tạp chí văn nghệ chuyên hô hào đấu tranh. S cố t́nh đem tôi ra mỉa mai: Bây giờ ngày càng xuất hiện nhiều bút danh như…thầy tu !

Lúc này, tôi đă bắt đầu đăng thơ thường xuyên trên các tạp chí. Tôi lại nhà in trên đường Phan Thanh Giản, nơi tạp chí mượn địa chỉ làm ṭa soạn, cả hai đi uống cà phê, anh ta cười hề hề: tôi đâu nói cậu ! Về sau tôi mới biết lúc đó y đă vào đảng. Nên chẳng ngạc nhiên khi Trần Tuấn Kiệt, mặc dù lúc này vẫn mê mẩn: Hỡi người con gái bến Tân Quy/ Nàng hát ta nghe tiếng hát ǵ…nhưng lúc cao hứng vẫn tuyên bố: sẽ đứng ra lập một “Đạo” mới !

       Làm “thầy” là điều tôi chưa bao giờ nghĩ tới (đến hôm nay tôi vẫn chưa hề được làm lễ quy y hay rửa tội). Nhưng “tu” vẫn là một nhịp thở khá gần gũi. Bạn tôi có khá nhiều nhà tu, và những lúc tôi cạn túi, các “thầy” vẫn tới nhà, móc tiền ra đưa tôi đi mua đồ ăn mặn.

       Một người bạn, anh Hồ Ngạc Ngữ, trong những ngày trốn lính cũng nhiều lần t́m cách độ than dưới những mái chùa. Nhưng Ngữ cũng đă xuất thần làm ra bài thơ  “Tâm Ảnh” chỉ có 3 câu, nhưng rất sâu lắng:

                                     V́ sao người đi tu

                                     Bỏ vầng trăng biền biệt

                                     Chết dưới đáy sông thu!

Tôi từng hỏi Ngữ sao lựa chữ “người” mà không phải là “nàng” ? Ngữ nói : “chỉ như vậy là người đọc sẽ cảm được !” Th́ ra với cơi đạo cũng như cơi đời, nhà thơ luôn nhận ra cái đẹp gắn với niềm thánh thiện. : Như với Nguyễn Tất Nhiên : Em hiền như Ma Seour….

 

Không dễ 

Người ta có thể lư giải: khi thời cuộc phô nhiều cảnh khốn nạn, con người mất niềm tin, th́ họ lại đi t́m sự cứu rỗi ở những niềm linh thiêng. Với nhà thơ th́ không hẳn hoàn toàn như thế. Trước tiên họ muốn t́m sự yên b́nh. Mà cái đẹp th́ luôn là vĩnh cửu. Do vậy sau những giờ lây lất, đánh vật với ḍng đời, bù khú với bạn bè xong, họ vẫn có xu hướng t́m tới một chốn thiên nhiên yên b́nh của riêng ḿnh. Họ ít dựa vào một đấng tối cao cứu rỗi. Những năm này, ra Đà Nẵng, tôi vẫn thường hẹn với Vũ Hữu Định ở nhà Đoàn Huy Giao ở vùng biển Sơn Trà  phía bên kia cầu sông Hàn, cạnh các Tổ Đ́nh của các tu sĩ Phật giáo ở chùa Hưng Quang đường Minh Mạng mà tôi quen hồi ở Sài G̣n. Căn nhà khuất trong những rừng dương và cồn cát. Định vẫn hay tá túc ở đây. Vợ Giao qua đời đă mấy năm, lúc này anh sống một ḿnh, nuôi con. Chúng tôi uống rượu xong, nằm mỗi người một góc nhà, nghe tiếng song vỗ ŕ rào ngoài băi. Chính từ lúc này, Vũ Hữu Định đă biểu lộ suy nghĩ của ḿnh qua những câu thơ về đạo và đời, mà sau này anh đă đưa vào trong “Bài thơ năm 41 tuổi (1981)”, tiên tri tổng kết cuộc đời ḿnh:

                                       …“Thần thánh trăm ông,

                                            Chẳng phục ông nào.

                                            Ông nào cũng tốt,

                                            Ông nào cũng tào lao”.

Có người phân tích vùng đất Nam Trung bộ (từ đèo Hải Vân trở vào) là nơi trực tiếp va chạm giữa các nền văn minh Trung Hoa, Ấn Độ và các nước Nam Đảo (hệ văn minh Phù Nam), lại từng xảy ra các trận chiến ác liệt giữa các bộ tộc, vương triều; núi cao sát biển bày cảnh thiên nhiên kỳ bí và hùng vĩ. Nên con người ngoài xu hướng hiếu học để chiến thắng thiên nhiên và thiên tai, c̣n nẩy sinh xu thế đạo học nhằm giải quyết sự xung đột giữa con người và nghịch cảnh xă hội. Tính t́nh họ, v́ vậy trở nên cực đoan, tin vào điều ǵ th́ cho rằng đó là chắc nịch, t́n cách đi tới tận cùng khám phá. Từ đó nên trong thơ, có người sa vào t́m sự kỳ bí của âm thanh, có khi quên hẳn ngữ nghĩa. Ngôn ngữ diễn đạt thành vần điệu có khi trở thành một loại bùa chú tôn giáo. Ở Quảng Nam, Đà Nẵng lúc này, xu thế đó biểu lộ rất rơ trong những bài thơ “chơi âm thanh”. Như của Phạm Phú Hải trong âm hưởng Thiền ám ảnh với âm “A,AA,AAA,AAAA…(tựa một bài thơ) Hay với A Khuê trong âm hưởng những điệu Thánh Ca:

                            Ta là không bóng khô.ng h́nh nàng ơi

                            Sao ta đày ải cuộc đời trăm nơi

                            Ta c̣n đây hay ta mất hút

                            Trong nhà lớn bao la đất trời. 

       Và cả Nguyễn Lương Vỵ cho đến tận bây giờ với sự mải miết đi t́m những “thất huyền âm”, “lục huyền âm”…Có thể đó là một cách “tu” trong âm điệu và ngôn ngữ của các nhà thơ.

       C̣n tôi, sau những ngày nghêu ngao ở Đà Nẵng, lại ngược vào những mảng vườn xanh êm đềm bên ḍng Trà Khúc Quảng Ngăi, với các anh Khắc Minh, Vương Thanh, Trần Thuật Ngữ…Rồi những mặt đầm sóng vỗ của đất Quy Nhơn, Nha Trang…Hơn lúc nào hết, giữa thiên nhiên và con người cần có sự ḥa điệu. Và âm điệu của thơ ca phải kết được nhịp mới cho sự ḥa điệu này. Nếu chuyên “tu”, chỉ đi vào một cơi, không khéo rơi vào cảnh “tẩu hỏa nhập ma”…Tu…thơ cũng phải cho đúng “pháp”!

       (c̣n tiếp)
 

Vơ Chân Cửu

http://www.gio-o.com/VoChanCuu.html

 

                   © gio-o.com 2012