VetSeoVaCaiDauHoi

(Dân trí) - Cuốn tiểu thuyết “Vết sẹo và cái đầu hói” của nhà thơ Võ Văn Trực đã gây xôn xao trong đời sống văn học. Người khen thì cho rằng đó là “thành công lớn” của nhà văn. Người chê thì cho rằng tác giả đã hạ thấp không chỉ cá nhân tác giả, mà còn hạ thấp cả giá trị đích thực của văn chương.

Để rộng đường dư luận, chúng tôi xin trích đăng ý kiến của một số nhà văn, nhà thơ, hoạ sĩ quanh cuốn tiểu thuyết đặc biệt này:

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: “Quách Quyền Lực có mặt ở khắp mọi nơi”

Không phải ngẫu nhiên mà độc giả cả nước săn lùng cuốn tiểu thuyết “Vết sẹo và cái đầu hói” của Võ Văn Trực. Vì đấy là một cuốn tiểu thuyết viết vô cùng sinh động về một loại nhân vật mới - Quách Quyền Lực - một quan tham trong giới trí thức văn nghệ với hàng loạt mưu mô thâm hiểm để nắm giữ nhiều chức vụ, thâu tóm quyền lực, lộng hành cả một cơ quan lớn của nền “văn hiến - học thuật” nước nhà nhằm phục vụ những mưu đồ cá nhân. Người thủ trưởng cơ quan văn hiến có tên là Quách Quyền Lực đã biến cơ quan thành một bãi chiến trường, nghi kỵ nhau, hằn học nhau, và tiêu diệt lẫn nhau mà họ không hề biết âm mưu tàn nhẫn của thủ trưởng là “chia để trị”.

Còn riêng thủ trưởng thì bao giờ cũng mang cái mặt nạ đạo đức giả, trong khi bộ mặt thật của y lại hoàn toàn khác, đó là tính đa nghi đến kỳ quái, tính đố kỵ đến độc ác, tính tham tiền, tham quyền đến điên cuồng. Đấy là típ người chỉ sống vì mình, sẵn sàng hy sinh cả người thân yêu trong gia đình, đẩy bạn bè thân thiết nhất tới vực thẳm để tiến thân. Một loại quan tham luôn cầu thiện và luôn làm điều ác như Quách Quyền Lực hầu như chỉ có trong thời buổi của cơ chế quan liêu đồng lõa đã từng sinh ra những quan tham có thực ở đời. Quách Quyền Lực là hiện thân của loại quan tham mới từ ngoài đời bước vào văn học, và từ văn học rọi chiếu vào cuộc đời. Chính vì thế mà nó trở thành nhân vật điển hình của ngày hôm nay, lôi cuốn sự quan tâm của bàn dân thiên hạ.

Tôi biết có ý kiến cho rằng “Vết sẹo và cái đầu hói” là cuốn sách ám chỉ một nhân vật có thật ngoài đời, và cho rằng nó thuộc loại văn học ám chỉ với ý nghĩa xấu. Nhưng tôi nhìn quanh thì thấy Quách Quyền Lực đang có mặt ở khắp mọi nơi, trong văn nghệ, trong kinh tế, trong giáo dục... đều có cả. Chả thế mà có bà giám đốc một trường đại học đã khoe với tôi là phải mua đến 10 cuốn để tặng bạn bè, và cảm ơn nhà văn đã dám vạch mặt những quan tham đáng ghét ở xung quanh bà. Vậy thì việc “ám chỉ” ở đây không thể mang “ý nghĩa xấu”, mà còn mang ý nghĩa tích cực khi nhà văn dám dũng cảm phê phán quan tham trong xã hội đang dương cao ngọn cờ chống tham nhũng và thoái hóa như hiện nay.

Khái niệm “văn học ám chỉ” hiện nay rất mù mờ, và nhiều khi nhầm lẫn với văn học phê phán. Lỗ Tấn phê phán xã hội Trung Quốc bằng nhân vật AQ của ông, và ông đã phải chịu một áp lực không nhỏ của xã hội đương thời, vì ai cũng tưởng AQ là mình, và Lỗ Tấn ám chỉ mình. Nhưng rốt cuộc AQ đã làm vinh danh Lỗ Tấn, vì AQ đã mang tính điển hình khái quát lớn. Tôi nghĩ Quách Quyền Lực cũng là một loại nhân vật điển hình trong xã hội ta hiện nay, và chính Quách Quyền Lực chứ không phải ai khác, sẽ làm vinh danh cho Võ Văn Trực, tác giả cuốn tiểu thuyết này.

Tôi đã được người ta tặng rồi, đã cầm trong tay cuốn tiểu thuyết “Vết sẹo và cái đầu hói” rất lâu rồi nhưng tôi không đọc bởi một tác phẩm gây hứng thú cho người đọc trước tiên phải là đích văn học. Tôi lại bị nghe quá nhiều chuyện bên lề của nó. Khi tôi hỏi người kể chuyện bên lề là “Truyện hay không?” Người ta bảo: “Không hay, tính văn chương rất ít”. Có một lý do nữa khiến tôi không muốn đọc “Vết sẹo và cái đầu hói” là vì tôi rất ghét văn chương ám chỉ.

Văn chương mà ám chỉ người này, ám chỉ người khác làm cho tôi đau đầu, bực mình. Chính tôi đã nói với mọi người là nếu văn chương “chửi nhau”, ám chỉ, tôi mà xông vào cuộc này thì tôi viết giỏi giang hơn thiên hạ nhiều. Tôi đã từng có chuyện viết về vấn đề ấy và được “tung hô” hẳn hoi nhưng tôi tự bảo mình không tiếp tục dòng ấy nữa mà phải đi vào dòng văn chương đích thực.

Dịch giả Đoàn Tử Huyến: “Bản chất của văn học là ám chỉ”

Bản thảo cuốn tiểu thuyết “Vết sẹo và cái đầu hói” đến tay tôi từ năm ngoái, nhưng thú thực đến nay tôi đọc chưa hết, phần vì bận, phần chưa cảm thấy thú vị lắm. Bộ phận vi tính của Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây chúng tôi đã giúp tác giả chế bản cuốn sách này.

Hiện nay tôi nghe trong giới văn nghệ sĩ bàn tán nhiều về cuốn tiểu thuyết này, dư luận nói đây là cuốn sách ám chỉ, nêu ra vấn đề này, vấn đề nọ, và một số tờ báo có phỏng vấn tôi cũng chỉ xoay quanh chuyện đó. Nếu tác phẩm gây được dư luận, thì đó chính là thành công của tác giả. Về vấn đề ám chỉ, theo tôi, bản chất của văn học là “ám chỉ” (hiểu theo nghĩa rộng của từ này), có văn học là có ám chỉ. Người ta dùng (một) cái này để nói (những) cái khác - dùng hình tượng văn học để phản ánh các hiện tượng của cuộc sống - thì đấy là chức năng của văn học, không có gì lạ.

Nhà văn xây dựng hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết để phản ánh những hiện tượng ngoài đời, dù đó là cái tốt hay cái xấu, miễn là phải hay (văn chương) và có cái “tâm” (lập trường), như người ta thường nói, nghĩa là phải có trách nhiệm với người đọc, để người đọc có thể qua đó nhận biết, phê phán, tránh đi hoặc đấu tranh loại bỏ (nếu có thể) cái xấu, làm theo cái tốt. Nếu trong “Vết sẹo và cái đầu hói” có một số người có thật trong cuộc sống được nhà văn lấy làm nguyên mẫu để xây dựng nên hình tượng tiểu thuyết, đấy là chuyện bình thường. Cái chính, cái cần bàn đến nhiều hơn, là hình tượng đó có hay, có điển hình giữa đời hay không, chứ không phải là nó ám chỉ ai. Nguyên mẫu sẽ chết, sẽ bị lãng quên, nhưng nếu là hình tượng văn chương đích thực thì sẽ sống lâu lắm!

Nhưng hiện nay có một điều có thể là bình thường đối với số đông người bình thường nhưng theo tôi thật sự không bình thường đối với giới văn chương nghệ thuật, là sự tò mò thái quá đến những chuyện vụn vặt, riêng tư, mà ít xét đến chất lượng tác phẩm. Cũng có thể vì lâu nay người ta có thói quen quan tâm quá nhiều đến những chuyện ngoài văn học chăng? Điều này thấy rõ cả ở những người viết phê bình văn học lẫn dư luận báo chí.

Nên theo cảm nhận của tôi, cuốn tiểu thuyết này mới gây xôn xao trong giới hẹp, chứ chưa tạo được dư luận của đông đảo bạn đọc bình thường. Người đọc trông chờ ở những bài viết phân tích nghệ thuật của tác phẩm có sức thuyết phục.

Nhà văn Hoàng Hữu Các: “Đừng để hình ảnh nhà văn nhem nhuốc trong mắt độc giả”

Tôi với Võ Văn Trực là người cùng quê Diễn Châu, nhà anh cách nhà tôi một xã. Những bài thơ đầu tiên tôi viết, anh là người biên tập. Về tình cảm hai anh em quý mến nhau nhưng riêng cuốn “Vết sẹo và cái đầu hói” của anh tôi không thích.

Tôi được biết cuốn sách viết theo lối ám chỉ cá nhân mà tôi lại không thích điều đó vì văn học ám chỉ, chỉ làm văn học thêm nghèo nàn. Một tác phẩm văn học, quan trọng nhất là đằng sau dòng chữ chứa đựng tư tưởng gì chứ không phải để ám chỉ một cá nhân nào đó. Nếu ám chỉ người khác chỉ làm tầm thường văn học cũng như làm tầm thường chính bản thân nhà văn. Nhân vật của anh có thể lấy từ một nguyên mẫu nào đó nhưng từ nguyên mẫu ấy, anh phải giải toả mối lo ngại của cộng đồng, thế thái nhân tình chứ không phải để giải toả nỗi ấm ức của cá nhân tác giả. Dù không nói ra nhưng giới văn nghệ sĩ đều ngầm hiểu với nhau ai là người bị ám chỉ, người đó giữ chức vụ gì.

Theo tôi, cái ứng xử với nhau trong giới văn nghệ sĩ của chúng ta như thế thật không phải, thật đáng buồn. Có điều gì ấm ức thì cứ nhìn thẳng mặt nhau mà nói chứ như thế này chỉ thiệt thòi cho... độc giả. Hơn nữa cái nhìn của độc giả đối với nhà văn có thể vì thế mà nhem nhuốc đi.

Nhà nghiên cứu văn học Lại Nguyên Ân: “Tác giả đã bối rối...”

Tôi và người bạn đồng nghiệp lâu năm - nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn, đọc “Vết sẹo và cái đầu hói” tương đối sớm. Chúng tôi trao đổi với nhau và cho rằng cuốn tiểu thuyết này là một thành công của Võ Văn Trực. Anh Trực là người viết rất mộc, một giọng văn quê mùa, chân chất. Anh vốn là cây bút cần cù ghi chép hầu như mọi sự từ đời sống cụ thể xung quanh.

Cuốn “Vết sẹo và cái đầu hói” lại như một phần thưởng nữa cho sự chăm chú quan sát đời sống. Có những ai đó bảo cuốn này thuộc thứ văn chương ám chỉ cá nhân, văn chương nói xấu nhau... Nhưng nên nhớ rằng ám chỉ cá nhân và nói xấu thuần tuý thì không thể khiến ai chú ý. Còn việc sử dụng những quan sát về người và việc có thực để dựng thành truyện thì lại chính là quy luật sáng tạo nghệ thuật xưa nay.

Trong cuốn này, Võ Văn Trực căng hết tri giác ra để dõi theo một nhân cách rất lạ đã lọt vào tầm nhìn của anh. Con người ấy là gì? Vì sao tham vọng quyền lực của anh ta lại đến độ quái gở như vậy? Vì sao các đặc tính nhân cách trái ngược nhau lại đồng thời tồn tại trong con người anh ta? Anh ta tỉnh táo hay điên rồ, mê tín hay duy lý, thủ đoạn hay chân

tình, trung thành hay phản trắc, anh ta là thủ trưởng giỏi hay tồi? là người cha tốt hay bất nhẫn? Trên một loạt “thước đo” thông thường, tác giả thấy bối rối. Tác giả tỏ ra vụng về cả trong cách đặt tên truyện lẫn trong cách dựng đoạn kết. Bởi nỗ lực của anh hầu như dồn vào việc ghi lấy những hành động, ứng xử rất lạ của nhân vật. Dưới ngòi bút anh, nhân vật chính ấy tuy lạ lùng về trạng thái đa nhân cách, nhưng là nhân vật khác thường chứ không tầm thường.

Có lẽ ngay sau khi đã đặt dấu chấm hết cho cuốn tiểu thuyết này, Võ Văn Trực vẫn chưa hiểu nhân vật chính của tiểu thuyết này thuộc loại hình gì? Tôi thì cho rằng cuốn tiểu thuyết này miêu tả một trong những “đầu lĩnh văn hoá”, một thứ ông trùm trong các lĩnh vực văn hoá thuộc cơ chế bao cấp cũ. Nhân vật này được Võ Văn Trực nhấn mạnh ở khía cạnh khát khao quyền lực đến bệnh hoạn, lo sợ bị đoạt mất quyền lực mặc dù không ai trong cơ quan có thể chiếm đoạt nó; đó là anh ghi được cảm giác đang và sẽ bị mất đặc quyền đặc lợi của loại người này trước xu thế đổi mới ngày nay...

Tôi đã đọc cuốn sách “Vết sẹo và cái đầu hói” một cách đầy hiếu kỳ. Đọc xong tôi thật sự thất vọng, đặc biệt là nghe nói tác phẩm này là để ám chỉ một ai đó. Văn học đành rằng có thể cần những nguyên mẫu có thật ngoài đời nhưng qua nguyên mẫu đó nhà văn phải hướng tới một triết lý nhân sinh, một giá trị thẩm mỹ... Nếu chỉ đơn thuần là giải toả nỗi ấm ức cá nhân thì vừa hạ thấp giá trị văn chương vừa tạo sự nhìn nhận không đúng về cả tác phẩm lẫn tác giả. Đó là chưa kể, nghe nói tác giả đã ám chỉ một đồng nghiệp, bạn bè cũ...

Suy cho cùng văn chương dù nói về cái xấu, cái ác thì cũng phải có giá trị thẩm mỹ, hay nói một cách giản dị là phải đẹp. Thế nhưng ở tác phẩm này hoàn toàn không thấy điều đó. Đây là sự thất vọng lớn nhất với những độc giả như tôi.

Đọc Vết sẹo và cái đầu hói lần đầu thấy thú vị, đọc lại lần nữa vẫn thấy thú vị. Quái lạ, văn chương cuốn tiểu thuyết này thì ngỡ như không có gì, chỉ kể và kể, một cách kể chuyện nhiều khi còn ngỡ như là không văn vẻ, không náo hoạt, không có sự bố trí của tác giả. Vậy mà cái nhân vật Quách Quyền Lực trong truyện cứ từng trang từng trang hiện ra qua mỗi vụ việc hắn mưu mô tính toán, hắn sắp xếp bày đặt, vụ nào cũng lá mặt lá trái, việc nào cũng bàn thế này làm thế khác.

Tính cách nhân vật như đã được định hình từ đầu. Mỗi việc được kể ra chỉ để chứng minh lột trần bộ mặt thật của Quách Quyền Lực ẩn sau cái tài ăn nói và cái thái độ giả dối mà hắn hằng ngày trưng ra với mọi người, nhất là với các nhân viên trong Viện Văn hiến do hắn đứng đầu. Một kiểu người ghê tởm đáng sợ và đáng khinh. Một loại nhân vật mới của văn học Việt

Nam

hiện đại xuất hiện trong thời buổi hiện đại. Dưới tay hắn, kiểu người và kiểu nhân vật đó, không chỉ Cù Văn Hòn là nạn nhân. Tấn bi kịch này là của cả xã hội, của chính Quách Quyền Lực và cái cơ chế cùng những người đã dựng nên hắn và dung dưỡng hắn. Bỏ qua những xì xầm đồn thổi ngoài trang sách về “nguyên mẫu” của nhân vật này, phải thấy đây là một sáng tạo, một đóng góp của Võ Văn Trực. Và thế thì cái lối văn kể chuyện đậm tính dân gian, viết văn như kể miệng trong Vết sẹo và cái đầu hói đích thị là một chủ ý của tác giả. Ông vốn quen viết lối này, nhưng dùng nó cho tiểu thuyết thì không đơn giản là vì quen tay hay không đổi được cách viết. Tôi nghĩ, Võ Văn Trực có ý đồ nghệ thuật ở cách kể, giọng kể đó. Cứ nhìn vào các tên nhân vật ông đặt thì cũng đã thấy, chúng khiến người đọc bật cười và cười rồi thì phải suy ngẫm.

Cuốn tiểu thuyết có những trang đoạn viết rất đạt về nhân vật, như đoạn Quách Quyền Lực đi hầu đồng, lên đồng trong cơn bấn loạn tâm thần vì quyền lực. Vết sẹo trên đầu - dấu vết tình bạn đã bị chìm trong vùng hói - dấu vết bẩm sinh ngày càng lan rộng trên đầu Quách Quyền Lực. Cuối cùng, Cù Văn Hòn bị ngã bất tỉnh trước một mưu kế hiểm độc mà gấp sách lại bạn đọc biết chắc ai là thủ phạm gây ra. Gấp sách lại, ta rùng mình khi nghĩ rằng cuộc sống quanh ta đang có những kiểu người như họ Quách kia. Và đấy là thành công của nhà văn Võ Văn Trực ở tiểu thuyết Vết sẹo và cái đầu hói.

Với số đông, nói gần gũi nghĩa là mẫu hình nhân vật đó gặp nhiều, đang tồn tại xung quanh ta. Võ Văn Trực vừa ra mắt tiểu thuyết thứ hai của mình, nhân vật là những văn nghệ sĩ đương thời rất sống động.

Đọc Vết sẹo và cái đầu hói ^(*), à lên thú vị bởi toàn bộ tính cách, thói quen ngôn ngữ, và con đường tiến thân của nhân vật chính - Quách Quyền Lực - được bày ra sinh động ở cự ly gần.

Thói đam mê danh lợi đi kèm với tính đa nghi và khả năng sử dụng thủ đoạn đã đưa một người bất tài, rỗng tuếch về chuyên môn trở thành người đứng đầu viện văn hiến quốc gia kiêm tổng biên tập tạp chí trực thuộc. Quá trình tiến thân của Quách Quyền Lực là hành trình liên tục bán đứng nghĩa tình của người bạn thân từ thuở ấu thơ. Để giữ yên chiếc ghế, người đứng đầu cơ quan văn hoá cấp quốc gia đã sử dụng và khai thác nhiều thủ đoạn vô văn hoá đối với nhân viên thuộc cấp và cả những người thân thương nhất.

Sống giả dối với người bạn thân, nhưng liên tục bợ đỡ cấp trên, bán rẻ tình cảm nhân viên, đồng nghiệp trong cơ quan nhưng mê tín thần thánh đến tội nghiệp, Quách Quyền Lực là hiện thân cho sự thắng lợi của một loại người xu nịnh bất tài khoác áo trí thức hãnh tiến đang ngày càng xuất hiện gần gũi trong cuộc sống chúng ta.

Trong làng học thuật nước nhà, người không có thực lực chuyên môn vẫn ngồi ghế cao nhờ khả năng vận động tranh cử. Phải là người trong giới, kinh qua nhiều “trận” bầu bán như thế, Võ Văn Trực mới khía đúng tâm lý những ai đi bầu cho một người như Quách Quyền Lực: tất cả những lý do đều vì mục đích cá nhân giữa người bỏ phiếu và người được bầu, không có một rẻo suy tư nào dành cho nền học thuật - trọng trách mà lẽ ra mọi người đều phải nghĩ đến đầu tiên khi chọn người cho vị trí đứng đầu giới học thuật cả nước.

Tiểu thuyết của Võ Văn Trực không chú trọng sắp xếp các tuyến nhân vật hoặc các lớp nội dung mà cứ viết một lèo như tiện tay bày ra tất tần tật những mảng miếng cho người đọc thực mục sở thị. Điều này mang lại sự chân thật. Ngay trong tính cách đa nghi và giả dối của Quách Quyền Lực cũng rất thật: những vệt sáng nhân nghĩa chỉ loé lên chớp nhoáng trong đầu y mỗi khi bị đồng bọn chơi xấu. Đó là niềm tin nơi con người của tác giả.

Thói bao biện của Quách Quyền Lực sẽ đem lại cho người đọc cảm giác “quen quen”. Y luôn biện hộ cho sự bất tài và những việc làm xằng bậy của mình bằng hàng lô lốc những quan điểm, đường lối, chủ trương của đảng. Nhờ thế, mặc dù sự bất tài có mang lại những tai hoạ nghiêm trọng, nhưng y luôn tồn tại, thậm chí, được cất nhắc lên vị trí cao hơn. Đây lại là một hiện trạng quá quen trong giới quan chức nước nhà.

Tiểu thuyết này không phân tuyến, nhưng chứng kiến tính chân thật, lòng nhân nghĩa, giá trị nhân văn bị chà đạp, lợi dụng và bị hạ gục khi thói xấu, cái ác và lòng đố kỵ, thói đam mê quyền lực lớn mạnh thành tập đoàn, người đọc hiểu rằng: các giá trị đang bị đảo ngược, và niềm tin không còn đất sống.

Chưa hết, tác phẩm còn một tầng nghĩa khác, nếu xét ở góc độ tư tưởng, cũng rất đáng bàn. Nhưng đó có thể là chuyện ngoài văn chương.

TT - Cuốn tiểu thuyết mới này của Võ Văn Trực (NXB Văn Hóa Thông Tin, 2006) kể về một nhân vật tên là Quách Quyền Lực, một trí thức, một người làm văn hóa, hám quyền lực đến mức kỳ quái khiến gã đa nghi tất cả và không từ một thủ đoạn nào để giành và giữ quyền lực, dù có phải giẫm đạp lên tất cả.

Và nạn nhân chính trực tiếp của gã là Cù Văn Hòn, người bạn thân và người cộng sự gắn bó của gã, nhân vật chính thứ hai trong truyện.

Lối viết của Võ Văn Trực cứ như kể chuyện bình thường, kể một cách dân dã, thản nhiên, nhưng đọc xong người đọc thấy hiện ra chân dung một con người ghê gớm và khủng khiếp và phảng phất như gặp ở đâu đó.

Có lẽ tác giả chọn lối viết đó, nhất là chọn một cách cá thể hóa nhân vật chính bằng lời thoại, để gây được ấn tượng thực. Cuốn sách đang bắt đầu “nóng” lên trong dư luận bởi những bàn tán, đồn đại từ sách ra cuộc sống, bởi những liên hệ đến người và việc ngoài trang sách.

Chúng ta đã và đang báo động về tính thương mại hóa báo chí mà chưa nói tới thương mại hóa văn hóa văn nghệ. Điều đó cũng dễ hiểu, vì chưa ai đề cập nghiêm túc tới văn hóa văn nghệ (VHVN) thị trường, văn hóa văn nghệ tri thức…

Người ta tận dụng tối đa tính quảng cáo để tiếp thị công chúng với những ý đồ để quảng bá một số thương hiệu tác phẩm và tác giả. Hoạt động ca nhạc trẻ và sáng tác văn học là hai lĩnh vực thể hiện và có tác động nhất đối với đời sống xã hội.

Từ ca nhạc nhẹ...

Ca nhạc nhẹ được xem là sinh hoạt sôi động nhất trong các loại hình VHVN từ việc có nhiều nghệ sĩ và công chúng trẻ, đến cơ hội quảng cáo của các nhà tài trợ. Các chương trình ca nhạc hoành tráng đã mang về hiệu quả kinh tế, trong đó tạo nguồn cho việc thành lập các quỹ từ thiện – xã hội.

Không chỉ có chương trình lớn, ca nhạc mở rộng thị trường vào nhà hàng, khách sạn, quán bar, phòng trà cho tới dịch vụ làm băng, đĩa CD và đương nhiên là xuất hiện nhiều trên màn ảnh nhỏ với những bản não tình…

Điều đặc biệt, ca sĩ thả sức thể hiện mình, đánh bóng mình và thành lập các CLB người hâm mộ, cạnh tranh thiếu lành mạnh. Khán giả trẻ nồng nhiệt và luôn muốn thay đổi. Ca nhạc trẻ có tính thời trang. Cũng luẩn quẩn ngắn dài, rộng hẹp… như váy, quần, áo, tóc…

Sáng tác mới, sân khấu mới, trang phục mới, ca sĩ mới… Lấy đâu ra? Trang thiết bị kỹ thuật ánh sáng âm thanh thì… dễ nhập, nhưng tìm đâu bài hát mới - yếu tố chủ yếu tạo nên hoạt động ca nhạc.

Vậy là xuất hiện tràn nhập nhạc dịch, ăn cắp giai điệu, ăn cắp nguyên cả bài hát. Bài hát ăn cắp được phổ biến thì tại sao ca sĩ không đánh cắp phong cách biểu diễn của ca sĩ nước ngoài.

Vậy là một kỹ nghệ lăng xê ca sĩ phát triển. Ca sĩ hiện nay gần như không luyện giọng hát hay mà chỉ chú ý tới… trò diễn. Hàng loạt xì-căng-đan tự tạo có tiếp tay của báo chí, nhạc sĩ-ca sĩ trở thành “tâm điểm” của dư luận và công luận.

...Đến văn chương

Sáng tác văn học luôn là điểm xuất phát và điểm cuối cùng để nhận biết về mặt bằng và tầng văn hóa của hoạt động văn học nghệ thuật. Kinh tế hàng hóa thị trường ảnh hưởng to lớn tới nội dung và nghệ thuật của sáng tác văn học.

Cũng nằm trong quy luật chung, sáng tác văn học có cuộc đấu tranh để khẳng định mình. Nói cách khác, sáng tác văn học không mệt mỏi trên con đường phát hiện cái mới, cái thiện, tiệm cận tới cái hoàn thiện, hoàn mỹ. Văn học hát hò nhiều quá. Cứ thử điểm lại vài “dấu ấn” tạo kích thích trong sáng tác văn học 20 năm qua, chúng ta thấy điều gì? Phái đẹp diễn trước.

Văn thơ của PTH, DTH… thơ của VTL, kéo theo ĐHD, Nhóm NCNT, và cả NNT… Bên cạnh có một số văn của vài đấng mày râu NHT, NQL, TMH, và gần đây là VVT. Xét về tổng thể, có thể thấy văn thơ của họ có đề tài xoáy sâu hơn vào vùng “Quên”, “Cấm” một thời do cầm súng đánh giặc xâm lược mà có hình thức khai thác khác.

Chuyện phòng the, chuyện tình yêu, tình dục, chuyện nói xấu nhau, chửi bới nhau bằng cái gọi là văn chương. Những cuộc tranh luận văn chương trở nên những cuộc cãi vã, mạt sát theo kiểu hàng tôm hàng cá được khoác áo “bình dân hóa” hoạt động phê bình lý luận.

Hiện thực trong văn thơ loại này, không đại diện một khuynh hướng văn học mới mà thực chất chỉ thể hiện, phô bày sự bất lực, luẩn quẩn của người cầm bút trước hiện thực xã hội phát triển và hội nhập.

Một Nguyễn Ngọc Tư vốn dễ thương chân chất bỗng mượn ánh mắt dân đô thị hóa nhìn cuộc sống qua “Cánh đồng bất tận”; một Võ Văn Trực hiền lành ít lời bỗng nổi xung nhiều lời như lão nông say rượu mất đất ruộng vườn qua “Vết sẹo và cái đầu hói”.

Họ thấy chung quanh là đáng ghét, là xấu xa. Chưa bao giờ văn chương loại này – có người cho là “văn học mới” này được kỹ nghệ lăng-xê của xu thế “thương mại hóa báo chí” tung hê đến thế.

Đi tìm cái mới, phản ứng cái lạc hậu, lỗi thời bằng lương tâm và trách nhiệm sẽ tạo cho tác phẩm có tính nhân văn. Đứng ngoài cuộc để hằn học, soi mói, tự mạ lỵ; cho phép mình quyền phán xét tất cả (trừ mình) một cách chủ quan, nhất là bằng văn chương, mới thấy buồn cho người cầm bút lắm thay!

Cuốn tiểu thuyết mới này của Võ Văn Trực (Nxb Văn Hóa Thông Tin, 2006) kể về một nhân vật tên là Quách Quyền Lực, một trí thức, một người làm văn hóa, hám quyền lực đến mức kỳ quái khiến gã đa nghi tất cả và không từ một thủ đoạn nào để giành và giữ quyền lực, dù có phải giẫm đạp lên tất cả.

Và nạn nhân chính trực tiếp của gã là Cù Văn Hòn, người bạn thân và người cộng sự gắn bó của gã, nhân vật chính thứ hai trong truyện.

Tôi nghe nói nhà văn Võ Văn Trực vừa cho xuất bản một tập sách dày dưới dạng phóng sự đã được tiểu thuyết hóa mà bối cảnh chắc chắn là Báo Văn nghệ. Câu chuyện ấy làm bao hồi ức hiện về trong tôi bởi tôi có gần hai mươi năm thâm niên làm ở tòa soạn Báo Văn nghệ, 17 Trần Quốc Toản, Hà Nội.

Quá nửa số thủ trưởng và cộng sự của tôi ở tờ báo ấy đã về thế giới bên kia: Nguyễn Văn Bổng, Đào Vũ, Vĩnh Mai, Thiếu Mai, Xuân Quỳnh, Bế Kiến Quốc, Triều Dương… Cả những bậc tiền bối của Văn nghệ như các cụ Đặng Thai Mai, Tố Hữu, Hoài Thanh.

Số nhà 17 cũng là nơi ra đi của nữ nhà văn, nhà báo Dương Thị Xuân Quý. Quý hy sinh cách nơi bác sĩ Anh hùng Đặng Thùy Trâm hy sinh không xa. Nhiều phóng viên của Văn nghệ đã vào chiến trường, trong đó có Xuân Quỳnh. Thơ viết trên đường 20 là tác phẩm chị viết tại Trường Sơn.

Mười hai ngày đêm máy bay B52 rải thảm Hà Nội, Báo Văn nghệ vẫn có người trực chiến. Anh Hồng Phi giờ đã nghỉ hưu, nhưng vẫn còn khỏe mạnh là một trong những biên tập viên làm báo giữa những ngày ác liệt ấy. Anh cùng cụ Nguyễn Tuân đội mũ sắt lội trên đống gạch vụn ở Khâm Thiên, ở Bạch Mai ngùn ngụt lửa khói. Anh Hồng Phi (con ruột nhà văn Học Phi, anh ruột nhà văn Chu Lai) rất nên dành thì giờ viết lại về những ngày tháng oai hùng ấy.

Đến những ngày tháng sắp vào thời kỳ đổi mới là chặng đường sôi động chả kém gì thời kỳ chiến tranh. Hàng loạt các phóng sự nảy lửa đã đưa Văn nghệ lên danh sách hàng đầu trong những tờ báo thực hành dân chủ và công khai. Trước đó, các phóng sự của Hồng Phi và Đào Vũ về khoán chui ở Hải Phòng đã góp phần vào việc đưa khoán sản phẩm trong nông nghiệp thành một chủ trương.

Nếu tính đến tờ tạp chí tiền thân của Báo Văn nghệ là tờ Tạp chí Tiên Phong của Hội Văn hóa Cứu Quốc thì phải coi đây là một trong những tờ báo hàng đầu của báo chí cách mạng Việt Nam. Không chỉ cần một mà cần nhiều tập sách viết về các thăng trầm của tờ báo, sẽ hiển hiện nhiều gương mặt văn chương, hiển hiện cả một chặng đường văn chương. Mà nhiều chuyện hay.

Chẳng hạn chuyện về chị đánh máy của tòa báo. Hồi ấy chưa có máy tính. Chị ta có năng lực sửa cú pháp cho một vài nhà văn viết ẩu. Có hôm đang đánh, chị ta dừng lại, đưa trả bản thảo và bảo: "Hãy sửa lại câu cú rồi hãy đưa đánh, lủng củng quá". Chị ấy yêu thầm ông Tổng Biên tập Nguyễn Văn Bổng. Khi hấp hối trên giường bệnh (chị ấy bị ung thư), chỉ có Nguyễn Văn Bổng ngồi bên cạnh chị ấy mới không kêu rên. Nhiều chuyện nhân tình ở tờ báo cảm động lắm.

Để làm một tổng biên tập một tờ báo văn chương, theo tôi người chủ sự phải có 5 cái tài: Tài chính trị, tài văn chương, tài nhân ái, tài mỹ thuật và tài thương mại. Nếu phê phán cái dở để đề cao được cái hay, cái đẹp thì rất có ích.

Phần riêng tôi, trong tương lai gần thế nào cũng viết một tập sách về các nhân sự của Báo Văn nghệ, có thể lấy đầu đề là "Văn nhân ký sự". Bởi không phải tiểu thuyết nên các nhân vật đều có tên thật. Chắc là bán chạy lắm

Nhà thơ Võ Văn Trực, từng hai lần đoạt giải thưởng của Hội Nhà văn Việt

Nam

về thơ và lý luận phê bình. Ông cũng nổi đình đám với tiểu thuyết Chuyện làng ngày ấy, viết về chính làng quê của ông. Mới đây Vết sẹo và cái đầu hói (NXB Văn hóa Thông tin 2006) – tiểu thuyết mới nhất của ông lại làm xao động văn đàn

Khác với tính cách hiền lành của tác giả, Vết sẹo và cái đầu hói cực kỳ sắc cạnh trong mô tả số phận kỳ lạ của một con người – một trí thức đam mê quyền lực một cách khó hiểu, dùng mọi thủ đoạn để tiến thân rồi luôn bị mặc cảm tội lỗi đeo bám. Lời giới thiệu cuối sách viết: “Có thể nói, đây là một nhân vật điển hình chưa từng thấy trong văn xuôi Việt

Nam

, nhưng nó vẫn sống đâu đó trong đời sống thường nhật của chúng ta...”.

Nhân vật điển hình ấy là Quách Quyền Lực, kẻ luôn dùng “khổ nhục kế” bằng cách gợi lòng thương ở người khác để thỏa mãn mục đích quyền lực của mình trong một cơ quan văn hiến – học thuật. Bám riết vào chức vụ, Quách Quyền Lực luôn sợ mọi người hất mất chiếc ghế đang ngồi, hắn không tin bất cứ một ai. Vừa chửi rủa một ai đó xong, hắn sẵn sàng quỳ lạy và gợi những chuyện thương tâm để người ta động lòng mà bỏ qua cho hắn. Với Cù Văn Hòn, người bạn chí thân từ thuở nhỏ, hắn thường chỉ vào vết sẹo trên cái đầu hói của mình gợi nhớ ngày tháng cũ đề phòng bạn mình trở quẻ. Với cấp trên, hắn đem chuyện con trai vừa mới bị “teo nọc hành” nên hắn rất rối trí để cầu xin tha thứ sai phạm, trong khi con trai hắn đã mắc bệnh từ lâu. Khi đánh hơi thấy đồng nghiệp có ý lật hắn, hắn khóc bù loa lên rằng cha mình mới chết nhưng thực chất ông cụ vẫn “gò tôn” mạnh khỏe. Điểm yếu nhất của con người là tình cảm, lòng vị tha... nên Quách Quyền Lực dựa vào đó mà thăng tiến. Quách Quyền Lực đa nghi một cách cuồng tín, ngày rằm đầu tháng nào hắn cũng đội mâm đi miếu cầu tài xin sớ. Có điều hắn chỉ xin sớ cho bản thân hắn còn vợ con thì bỏ mặc.

Đọc hơn 400 trang Vết sẹo và cái đầu hói, chỉ thấy tiếc cho nhân vật Phan Chấn – một trí thức cũng bị thoái hóa góp phần rất lớn tôn tạo tính cách Quách Quyền Lực nhưng lại bị tác giả “bỏ quên” hóa thành hình nộm trên sân khấu đang lắm trò gay cấn. Tiếc thêm nữa là nhân vật vợ Quách Quyền Lực quá sức mờ nhạt, lẽ ra có một người chồng như thế thì người vợ phải xuất hiện với nội tâm thật phức tạp.

Nhà thơ Võ Văn Trực cho hay ông đã viết Vết sẹo và cái đầu hói dựa trên những nguyên mẫu đời thật khi chắc chắn rằng những nguyên mẫu không chịu hướng thiện.

Vết sẹo và cái đầu hói phải chăng đó là sự tương tác giữa văn chương và đời thật, nhân vật của cuộc sống bước vào trang sách, trở thành hình tượng nghệ thuật và rồi lại từ trang sách bước ra cuộc đời...

Vân Phong (Theo NLĐ)

Hôm nọ đọc chơi 1 tờ báo của ngành an ninh, thấy có hẳn 1 trang nói về 1 cuốn tiểu thuyết được nhà báo coi là gây xôn xao văn giới an nam. Em nhớ mang máng tên tiểu thuyết có chữ “cái đầu hói”, vừa gúc lại cho cẩn thận thì ra được tên chính xác của nó “Vết sẹo và cái đầu hói”- tiểu thuyết của Võ Văn Trực, in ở NXB Văn hóa-Thông tin. Tuy nhiên, thông tin về cuốn tiểu thuyết được coi là gây xôn xao đó, lúc này trên mạng lại chưa có nhiều lắm.

Trở lại bài báo, đúng hơn là bài phỏng vấn tác giả, ông nhà thơ Võ Văn Trực vì giận nhân tình thế thái mà chuyển sang tiểu thuyết. Tác giả nói rằng ông hầu như không sáng chế gì thêm, nguyên mẫu ngoài đời thế nào cứ bê y xì vào nhân vật (tất nhiên là phản diện) bởi vì đời thật còn ghê răng hơn là tưởng tượng. Đại loại 1 tay hãnh tiến trong văn giới, tài năng chỉ tầm tầm nhưng có nhiều thủ đoạn mà trèo cao leo sâu lên thành quan chức của 1 tổ chức văn. Kinh nhất là tay này tung tin bố mình sắp chết (mặc dù chưa đến nỗi thế) và tiết lộ cái tin xưa nay y vẫn giấu rằng con trai y bị teo ngọc hành để tranh thủ sự mủi lòng của người đời hòng tiến thân hay là tai qua nạn khỏi gì đó. 2 chi tiết trong đời thực này thì chi tiết tung tin bố sắp chết ông Trực “cao thượng” không đưa vào tiểu thuyết, còn chi tiết về đứa con thì ông đưa (thằng bố như thế thì đểu nhưng thằng con chẳng tội tình gì, em thấy ông Trực cũng ác). Cái tay phản diện đó hói đầu nên tiểu thuyết có tên như thế, ảnh bìa có cái đầu hói mà dân tình bảo chính là cái đầu của nguyên mẫu thật.

Cái chiện privacy trong văn giới Việt, chiện văn chương ám chỉ có chút giá trị nào không rồi thì các bác cho ý kiến. Lúc này, em tính ưa hóng hớt, chỉ muốn hỏi có bác nào đã đọc cuốn sách của ông Trực chưa và nếu đọc zồi thì lão nhà văn hói đầu trong sách là ai là ai là ai?

Đây là một tác phẩm không in ra để câu khách, hóa ra lại rất ăn khách. Kể cũng lạ. Nhân vật chính, được đồn là Hữu Thỉnh, người ta nghi thế, vì có những chi tiết như để chạy tội biên tập để lọt bài, ông này đã lôi chuyện con của mình bị bệnh teo chim ra để thanh minh là đang gặp khủng hoảng tinh thần để xin tha thứ (chuyện này trước rất ít người biết, sau vì ông bố tự phơi ra nên bàn dân thiên hạ mới biết. Bố như thế đấy. Tớ không thích nhắc lại chi tiết này, nhưng vạn bất đắc dĩ, vì cái ông bố đã tự lôi ra chuyện đó ra. Chỉ mong đứa con nó còn đủ nghị lực mà nó sống. Nó phải biết trên đời không có ông bố ấy thì vẫn còn nhiều ông bố khác, đừng buồn). Cái chuyện đó thì có thật bên báo ai cũng biết, nên người ta mới nghi lão hói trong truyện là ông Thỉnh.

Chú Trực là người mà tui có quen, vô cùng nghiêm túc, có lương tâm, cực thẳng tính, rất kiểu miền Trung. Văn chương không mới, nhưng vạm vỡ, và đều có giá trị trong một cái góc độ nào đó.

Chỉ còn cách than trời: "Trời sinh ra Thỉnh lại còn sinh ra Trực!"