Tường Vũ Anh Thy

truyện người đ�n b�

�lập ra s�i g�n

truyện ngắn

 

Như chim sổ lồng, Chey Chesdha II khi được thừa kế, hối hả đi t�m bạn, t�m người x�y lại tổ ấm . Nước Ch�n Lạp ở về cực nam, n�ng v� ẩm thấp. Chey b�i ng�i nh�n những v�ng đầm lầy hoang vu, l�c đ�c. D�n ch�ng khốn khổ chịu đựng sự b�c lột h� hiếp của Xi�m La đến độ th�nh th�i quen c�i mặt. Chey muốn n�ng cằm họ l�n. Tổ ấm, d� tr�n c�y b�ng g�n hay b�n c�y bần c�y đước, b�n bụi � r�, bụi dừa nước hay tr�n những gi�ng s�ng kinh lạch quanh co, vẫn phải l� một chốn đi về�

Hồi tưởng những ng�y th�ng l�m con tin ở Xi�m, Chey c�n r�ng m�nh. Nước Xi�m v� người Xi�m trở th�nh nỗi �m ảnh kinh ho�ng trong Chey Chesdha. Thủ đ� L�vek mới đ�y bị qu�n Xi�m d�y x�o,c�n qu�t. Chey n�i với Outey,người em trai :

- Ta phải x�y kinh đ� mới cho Ch�n Lạp. Lập một triều đại mới kh�ng lệ thuộc Xi�m La. Em t�nh m�nh bắt đầu ở đ�u ?

Outey kh�ng suy nghĩ đ�p ngay :

- Thưa anh, chỉ c� Oudong .

Chey vui vẻ ph�n :

- Phải đấy, tổ ti�n ta dời đ� kh�ng biết bao nhi�u lần. Nay sẽ l� lần cuối c�ng. OUDONG ! Được lắm !

Thế l� một kinh đ� mới được x�y dựng tr�n v�ng đất tương đối m�u mỡ v� thuận tiện. Th�ng 3 năm 1618 Prea Chey Chesdha II l�n ng�i vua, tước hiệu l� Somdach-Prea-Chey-Chesdha-Thireach-R�amea-Thupphdey-Barommopit. Người em trai l�m Ph� Vương.Theo tục lệ Ch�n Lạp th� Ph� Vương dưới quyền Vua v� Ho�ng Hậu, nhừng lại được kế vị khi vua băng h�. Bấy giờ Chey Chesdha chưa ch�nh thức lập ho�ng hậu, mặc dầu đ� c� nhiều phi tần. Kinh đ� đang thiếu người chăn dắt. Outey b�n rằng :

- Thưa t�u, sẽ phải c� một vị Ho�ng Hậu nhan sắc,đức hạnh vẹn to�n để xứng đ�ng cai quản kinh đ� mới mẻ v� huy ho�ng n�y !

Chey Chesdha lắc đầu :

- Sắc hạnh vẹn to�n chưa đủ đ�u .

Outey sửng sốt hỏi :

- Thưa t�u c�n thế n�o mới xứng ng�i Ho�ng Hậu ?

Chey Chesdha thấp giọng :

- Ngươi qu�n rằng ch�ng ta phải đối ph� với Xi�m La ư ? Ta kh�ng thể n�o l�m một �ng vua b� nh�n. Nay họ y�u s�ch c�i n�y, mai họ r�ng buộc c�i nọ. Hiện ta chưa đủ sức mạnh để đối ph�. Tốt nhất ta phải c� sự gi�p đỡ qu�n lực của l�n bang. Outey, ngươi cho ta r�, nước n�o mạnh nhất quanh gần nước ta ?

Prea Outey ngẫm nghĩ một l�c rồi thưa :

- Dạ t�u chỉ c� nước Đại Việt Đ�ng Trong. Họ cũng như ta, sống quen với đầm lầy s�ng nước. Thủy lực của họ rất mạnh, từng chiến thắng những cuộc hải chiến. Họ cũng như ta, đang mở rộng th�ng thương, kh�ng ph�n biệt xuất xứ. Vả lại d�n họ từng c� mặt tr�n nước ta đ� l�u. Quan hệ giữa ta với họ h�an to�n tốt đẹp.

Chey Chesdha gật đầu :

- Hay lắm ! Ta sẽ nhờ họ để đối ph� với tụi Xi�m. Outey ! Vua Đại Việt Đ�ng Trong l� người như thế n�o ?

Prea Outey đ�p :

- Thưa t�u đ� l� một vị Phật sống ! � hay qu� ! Nghe n�i c�c vị C�ng Ch�a của họ đều vẹn to�n �Hay l� �

Chey Chesdha cười khanh kh�ch :

- Đ�ng rồi ! Đ�ng rồi ! Ho�ng Hậu của kinh đ� Oudong mới mẻ huy ho�ng n�y phải l� vị C�ng Ch�a Đại Việt ! Ha ha ha ! Ch�ng ta sẽ phải th�nh t�m,tận sức cầu h�n .

 

* * *

 

T�i tưởng tượng Ch�a S�i l� một người đ�n �ng kh�ng to lớn nhưng rất uy nghi v� th�ng th�i. Đối với người nh� v� con c�i,�ng tỏ ra từ �i xuề x�a m� vẫn kh�ng mất vẻ nghi�m. Vầng tr�n rộng v� cặp mắt s�u của �ng l�c n�o cũng như th�ng suốt mọi sự.

L� con trai thứ s�u, nhưng �ng được Ch�a Ti�n đặc biệt ch� � do trận thủy chiến với người nước ngo�i ở Cửa Việt năm 1585. Th�ng 5 năm canh t� 1600, ch�a Ti�n v�o Thuận H�a, đ�ng ở dinh �i Tử để t�nh việc l�u d�i. Một h�m ch�a đi chơi n�i Hải V�n,c� đem �ng theo. Cha con chợt nh�n thấy một rặng tre ngoằn ngo�o rất d�i như h�nh con rồng, khắp m�nh đều nở hoa. �ng thưa với ch�a :" Con nghe n�i tre tr�c h�ng trăm năm mới nở hoa một lần. Mỗi lần nở hoa l� một lần t�n lụi để cho một giống tre tr�c kh�c mọc l�n." Ch�a Ti�n hớn hở bảo:" Đ� l� � trời. Đ�y l� đất yết hầu của miền Thuận Quảng. Cọn phải cẩn thận trấn giữ." Rồi ch�a cho lập dinh ở x� Cần H�c, nơi c� rặng tre nở hoa. Ch�a Ti�n t�m sự với �ng : "L�m trai phải như tre như tr�c. Tre tr�c l� ph�n giậu của x�m l�ng. Lại c�n d�ng được việc dựng nh�, đan rổ đan r�. Đến l�c trổ hoa, tre tr�c h�a rồng." Ch�a Ti�n lại tiếp:" L�m g�i th� phải như sen. B�ng sen phẩm c�ch cao sang, d� sống trong b�n lầy. Sen gi� cho hạt, m� ng� sen đến chết vẫn c�n vương tơ. Cha gả Ngọc T� cho Trịnh Tr�ng kh�ng phải l� vụng t�nh. Sau n�y, khi hữu sự Ngọc T� sẽ gi�p con." Xem thế, ch�a Ti�n c� c�i nh�n rất xa, v� đ� chọn �ng l�m người kế vị, đặc biệt thi h�nh gia kế họ Nguyễn. Khi sắp hết tuổi trời, th�ng 6 năm qu� sửu 1613, Ch�a Ti�n gọi �ng đến trước giường, cầm tay bảo : �L�m việc nước phải biết trong thuận ngo�i h�a. L�m trai họ Nguyễn phải l� tre tr�c. L�m g�i họ Nguyễn phải l� b�ng sen. Cha con, anh em, trước hết phải h�a hữu th�n �i nhau. Giữ được lời dặn n�y th� cha chết cũng kh�ng �n hận g�. " Một l�t, bu�ng tay �ng, Ch�a lại n�i:" Đất Thuận,Quảng, ph�a bắc c� s�ng Linh Giang, n�i Ho�nh Sơn hiểm trở. Ph�a nam c� n�i Hải V�n,Thạch Bi vững bền. N�i sinh v�ng sắt, s�ng biển c� c� muối; thực l� đất dụng v� của người anh h�ng. Nếu con biết dạy d�n, luyện binh, th� cũng chống chọi được với họ Trịnh, l�m n�n sự nghiệp mu�n đời. Bằng kh�ng chống được th� cố giữ đất đai, mở mang bờ c�i, chờ thời cơ, chứ đừng bỏ hỏng lời dặn của ta." �ng tr�n nước mắt quỳ v�ng lời cha.

C�u chuyện đang xảy ra từ năm 1619. Khi ấy Ch�a S�i (Nguyễn Ph�c Nguy�n) c�n ở C�t Dinh, l�ng Tr� B�t, Đăng Xương, Quảng Trị�( M�i đến th�ng 3 năm B�nh Dần (1626) trong kh�ng kh� sắp sửa c� chiến tranh với họ Trịnh, Ch�a S�i mới dời Dinh v�o x� Phước Nguy�n, Quảng Điền; v� từ đ� mới đổi Dinh th�nh Phủ. V� rồi m�i đến năm 1744 (đời Vũ Vương) mới đổi Phủ th�nh Điện. Đương thời c�c con trai của Ch�a gọi l� C�ng Tử, con g�i gọi l� C�ng Nương hoặc Quận Ch�a. Bản th�n Nguyễn Ph�c Nguy�n thụ tước vua L� l� Thụy Quận C�ng. Đến đời Gia Long thứ 5 (1806) truy t�n Ch�a S�i l�m Hiếu Văn Ho�ng Đế. C�c con đều l� ho�ng tử v� c�ng ch�a. ) T�i d�ng h�m C�ng Ch�a để nhấn mạnh thế cao sang của c�c vị Ngọc Li�n, Ngọc Vạn, Ngọc Khoa, Ngọc Đĩnh, nhưng kh�ng d�ng h�m Ho�ng Đế m� chỉ gọi Ch�a S�i để giữ lại một kh�ng-thời-gian thưở ấy .

 

 

T�i viết chuyện n�y giữa m�a h� 1996, đ�ng 21 năm sống ở Hoa Kỳ; nghĩ về 21 năm t�i sống ở S�i G�n. V�ng đất ấy đ� v�o ở hẳn trong l�ng t�i. C�u chuyện đ�y đ� từng xảy ra, kh�ng c� g� qu� ly kỳ. T�i chỉ mượn n� để d�n trải l�ng biết ơn S�i G�n đ� đem lại cho t�i 21 năm kia. Lời lẽ của t�i sẽ ngập ngọng nửa Bắc, nửa Trung, v� phần lớn l� miền Nam, cho đến nay vẫn c�n đầm lầy. Đầm lầy ch�nh l� định mạng !

Thuở ấy nước Việt đang x�a nước Chi�m, tiến đến Tuy H�a (1611) nơi c� con s�ng Ba. Người Việt như những con c�, con vạc, con n�ng�lẫm chẫm, d� dẫm, cặm cụi, v� lặn lội sang cả đất Ch�n Lạp. Ch�a S�i từng khuyến kh�ch gi�p đỡ d�n lưu t�n khắp nơi c�ng theo qu�n v� theo gi�ng nước khai khẩn những v�ng đất mới c�n hoang vu. Nhưng t�i sẽ kh�ng d�ng d�i nữa để đi v�o c�u chuyện Người Đ�n B� Lập Ra S�i G�n. Ch�a S�i hỏi :

- Con �, con biết chuyện đức c�ng ch�a Huyền Tr�n chứ ?

- Dạ thưa cha, con c� đọc sử n�n c� biết.

- Ừ , ng�y xưa, v� muốn g�n giữ giang sơn trong cảnh th�i b�nh m� đức vua Trần đ� gả đức c�ng ch�a Huyền Tr�n cho vua Chi�m. Đức c�ng ch�a từng n�i:�L�m con d�n Đại Việt phải biết vượt ch�nh m�nh�.Con hiểu c�u n�i ấy như thế n�o ?

- Dạ chắc � đức c�ng ch�a l�: �con d�n Đại Việt, mu�n người như một, v� nước qu�n nh� phải kh�ng thưa cha ?

- Kh�ng phải hẳn như vậy đ�u. Kh�ng phải l�:�hy sinh c� nh�n để ho�n th�nh đại cuộc.�đ� l� s�o ngữ.

- Vậy th� �

- Con n�n biết đức c�ng ch�a kh�ng phải hy sinh hạnh ph�c c� nh�n, cũng kh�ng phải l� d�y x�o l�n phẩm c�ch cao sang của một người đ�n b� như d�n gian đ� mai mỉa.

- Dạ h�nh như l� c�u: �tiếc thay c�y quế giữa rừng, để cho thằng m�n thằng mường n� leo�

- Hừ ! Cũng như đức vua Trần nhận lời cầu h�n của vua Chi�m, kh�ng phải l� �bất chấp thủ đoạn� �Nếu người đời cứ hiểu như thế th� tầm thường v� thiệt th�i cho đức vua v� đức c�ng ch�a qu� �

- Con xin lỗi !

- Con kh�ng đ�ng tr�ch. Ng�y xưa Đức Phật cắt thịt nu�i chim l� ng�i muốn l�m s�ng nghĩa:�vượt tho�t mọi khổ n�o để độ tho�t mọi ch�ng sinh � Ng�i kh�ng hề hy sinh g� cả cho đại cuộc. Cha nghe n�i Đức �ng Gi� Su g� đ� đ� chịu đ�ng đanh c�u r�t tr�n gi� gỗ thập tự để cứu người. Nếu quả đ�ng như vậy th� Ổng rất đ�ng k�nh phục.

- Ủa ! Cha cũng biết chuyện đ� sao cha ?

- Hừm ! Cha phải biết mọi chuyện quan trọng đang xảy ra tr�n miếng đất m� cha con ta đang sinh sống, v� đang phải giữ g�n chứ !

- Vậy�dạ�chị Ngọc Li�n của con �

- Ngọc Vạn � ! Con y�n t�m. Cha biết chị của con, cả d� của con nữa. Họ đều c� li�n lạc với c�c gi�o sĩ T�y Dương. Kh�ng hề g� đ�u. Cũng l� một c�y cầu rất tốt ! Rồi cha sẽ biểu cho họ biết. Con n�n suy nghĩ kỹ về c�u n�i của đức c�ng ch�a Huyền Tr�n. Con b�n lại cả với Ngọc Khoa nữa. Ng�y mốt chị em con cho cha nghe � kiến.

- Dạ�ch�ng con sẽ thưa chuyện với cha .

- Ừa! B�y giờ cha phải trở về dinh. Th�i nh� !

- Dạ thưa cha.

C�ng ch�a Ngọc Vạn khom lưng quỳ gối tiễn đưa cha. Ch�a S�i mỉm cười kho�t tay:

- Kh�ng cần đa lễ. �t bữa đến gặp cha. Cả Ngọc Khoa nữa .

- Dạ�K�nh hầu cha hồi dinh an lạc .

Ch�a S�i đi rồi m� c�ng ch�a Ngọc Vạn c�n quỳ y�n kh�ng đứng l�n. N�ng nghe đ�u đ�, tr�n đầu, hay khắp chung quanh một nỗi lo lắng lạ thường. H�nh như cuộc viếng thăm bất chợt của cha n�ng sẽ l� một biến cố. � L�m con d�n Đại Việt phải biết vượt ch�nh m�nh� N�ng lầm thầm c�u n�i của đức c�ng ch�a Huyền Tr�n do cha n�ng nhắc lại. Ngọc Vạn vẫn từng nghĩ đến đức c�ng ch�a, v� xa hơn nữa, ngược m�i về lịch sử xa xăm, ng�i c�ng ch�a Ti�n Dung thời vua H�ng Vương.

 

* * *

 

C�ng ch�a Ngọc Khoa vươn tay bẻ một đ�i sen gi� b�n cạnh b�p sen non. C�ng ch�a Ngọc Vạn cầm b�ng ngọc lan khoan thai bước tới h�i :

- B�y giờ đố em chớ b�ng sen kh�c với b�ng lan chỗ n�o ?

Ngọc Khoa nh�n chị nh�n hoa, cười bảo :

- B�ng sen l� chị, b�ng lan l� em. Sen to, lan nhỏ, v� đều thơm ng�o ngạt. Ồ m� khi t�n th� c�nh lan h�o �a đổi m�u; c�n c�nh sen th� rụng hết trơn trọi chị ơi .

Ngọc Vạn chỉ đ�i sen gi� tr�n tay Ngọc Khoa :

- Kh�c nhau ch�nh l� c�i đ�i sen n�y. Ngọc lan kh�ng c� đ�i lan. Sen gi� để lại đ�i sen, cho ta hạt sen l�m mứt nấu ch� thấy h�n ?

- Chị n�i nghe buồn thấy mồ.

- Buồn th� c� buồn thiệt. Ai biểu em chọn l�m b�ng ngọc lan mần chi ?

- Em đ�u c� chọn .

Ngọc Vạn k�o Ngọc Khoa ngồi xuống bệ đ� . Trời sắp ho�ng h�n. L� hoa x�o xạc.

- Th�i em �. N�i cho c�ng th� b�ng cũng l� người. Kinh Phật bảo c� sanh,c� gi�,c� bịnh,c� chết. Nếu em c�ng chọn b�ng sen với chị th� cũng rứa! Bữa qua cha tới chị nhắc lời đức c�ng ch�a Huyền Tr�n:�L�m con d�n Đại Việt phải biết vượt ch�nh m�nh.�Cha biểu cho em hay, rồi c�ng gặp cha đưa � kiến.

- Ủa! Sao giờ chị mới n�i.

- Ừa chị mải nghĩ�

- Chị kh�ng cần phải nghĩ. Cha muốn biểu m�nh hy sinh đi lấy ch�a Ch�n Lạp m� th�i. Bộ chị kh�ng biết g� hết trơn hả ? Người ta cho hay ch�a Ch�n Lạp đ� d�ng lễ cầu h�n.Cả mấy người Nhựt Bổn cũng xin d�ng lễ cầu h�n nữa k�a. Cha th� chắc l� cha sẽ hứa r�o chọi. M� cha chỉ c�n hai chị em m�nh, chớ Ngọc Đĩnh bịnh ho�i đ�u c� gả được . Huh u hu ! Chết em cũng kh�ng chịu đ�u chị ơi !

Ngọc Khoa �a kh�c nức nở. N�ng muốn kh�c từ những h�m trước khi nghe ng�ng được sự t�nh.Nhưng h�nh như nước mắt chỉ t�ch tụ chờ đến l�c n�y mới dồn dập tr�n ra. Tiếng kh�c của Ngọc Khoa l�m Ngọc Vạn bủn rủn. N�ng nghe mơ hồ một nỗi c� đơn, hơn nữa, một nỗi tuyệt vọng, đọng đ�u đ� trong tim, xanh ngắt v� đắng ngắt, như tim sen. Mắt n�ng mở lớn nh�n em kh�c như cả thế gian đầy đau khổ,v� rồi sụt sịt kh�c theo.Ngọc Khoa gục v�o l�ng chị. H�nh như họ cố gắng kh�ng để tiếng kh�c vang l�n to qu�.Đ�y l� hoa vi�n trong dinh c�ng ch�a. C�c thị nữ c� thể hoảng hốt �a lại. Hai chị em chỉ muốn kh�c với nhau v� t�m sự c�ng nhau.

- Em � ! Th�i đừng khổ qu�. M�nh từng hứa nghe lời cha như đức c�ng ch�a v�ng lời đức vua Trần đi lấy ch�a Chi�m .

- Nhưng em đ�u phải l� c�ng ch�a thiệt. Với lại đ� l� n�i giả bộ. Chị c�n biểu khi đ� chị c� kế s�ch g� đ� linh lắm m� ?

- Kế hả ? Th� cũng c� �

- Đ�u chị b�y em coi .

- Suỵt! Thi�n kế bất khả lậu. Cứ nghe theo chị, từ từ em sẽ biết .

- Thiệt hả ?

- N� , c�ng ch�a đ�u c� n�i chơi. Tươi rồi chưa để chị hỏi ?

- Chị hỏi chi cũng được, nhưng trả lời hay kh�ng l� em đ� .

- Ừa thế em nghe tin hồi n�o v� ở đ�u vậy ?

- Th� người ta n�i r�m beng, m� sao chị hổng nghe? Người ta c�n n�i c�i �ng Nhựt Bổn vừa ki�u ngạo vừa gi�u c�. C�i �ng ch�a Ch�n Lạp tuy trẻ hơn nhưng giống mọi đ�. Người ta c�n giỡn rằng hai ổng kh�ng phải Sơn Tinh v� Thủy Tinh v� Ch�a ta c� tới ba n�ng c�ng ch�a. Đ� chị thấy chưa. Chuyện n�y đ� chắc lắm rồi. Chị phải b�y kế lẹ lẹ �

- Đừng c� n�n qu�. Cha chưa ch�nh thức n�i với m�nh m� .

- Chừng chị đợi cha n�i th�v�n đ� đ�ng thuyền rồi !

- Bề g� mơi m�nh cũng gặp cha. M�nh sẽ hỏi thẳng cha m�.

- Nhưng m� �

 

* * *

 

Buổi s�ng m�a h� năm ấy m�t dịu. Đ�m qua Ch�a S�i kh�ng ngủ được. �ng trằn trọc với dĩ v�ng. Lời trăn trối của Ch�a Ti�n v�y bọc lấy �ng. ��giữ đất đai�mở mang bờ c�i�chờ thời cơ�l�m trai họ Nguyễn phải l� tre tr�c�l�m g�i họ Nguyễn phải l� b�ng sen�� Đ� s�u năm rồi, kh�ng biết những việc �ng l�m c� được như lời cha dặn ? Bước kế tiếp thực l� kh� khăn, bối rối��ng nhận ra đ� l�u �ng kh�ng gần c�c con do c�ng việc qu� bề bộn v� cấp b�ch. L�t nữa đ�y �ng phải n�i thế n�o để ch�ng hiểu lời dặn của �ng nội. �ng chỉ c� bốn người con g�i. Đứa lớn l� Ngọc Li�n đ� gả về nh� Mạc. Bản th�n �ng đ� cưới con g�i trưởng của Mạc K�nh Điển l� anh ruột vua Hiến T�ng Mạc Ph�c Hải. �ng hiểu lời dặn của cha l� trong n�n h�a với nh� Mạc; ngo�i phải li�n kết với l�n bang. C�c anh em trai v� c�c con trai của �ng , sẽ c�ng với �ng l�m tre tr�c ph�n giậu. C�n bốn đứa con g�i sẽ l� bốn b�ng sen x�y dựng ngoại tộc, kiến tạo đ�i sen.�ng kh�ng c� th�i quen cưỡng bức người dưới; lại c�ng kh�ng bao giờ th�c �p con c�i. Chủ trương của �ng l� l�ng thiện nguyện v� � thức bản th�n�

Đang đắm trong suy tư , Ch�a S�i vẫn nh�n thấy người nội thị quỳ t�u :

- Dạ bẩm, c� nhị vị c�ng ch�a !

- Cho v� ! Cho v�!

Ch�a S�i vừa kho�t tay vừa đứng dậy đ�n con g�i :

- Ch� ! Hai đứa b�y tới sớm dữ a !

- Dạ. K�nh ch�o cha .

- Ừa th�i v� đ�y ! V� đ�y !

C�ng ch�a Ngọc Khoa đến s�t b�n Ch�a S�i, n�i liến thoắng :

- Tụi con c� gặp mẹ , v� mẹ biểu bữa nay cha sẽ bỏ nguy�n ng�y để chơi với tụi con, phải kh�ng cha ?

- Ừa ! Ch�ng ta sẽ tha hồ n�i đủ mọi thứ chuyện .

Ch�a S�i nắm tay hai c� con g�i giắt đến b�n :

- Giờ th� h�y ăn s�ng uống tr� đ� nh� .

- Dạ �

B�n ngo�i nắng rực rỡ. Hoa nở chim k�u . Ch�a S�i nghi�ng tai lắng nghe v� cười tủm tỉm. Ngọc Khoa ngước mắt nh�n cha hỏi :

- Cha � ! Cha nghe chim n�i g� vậy ?

- H� h� ! Cha đ�u c� vi�n ngọc ếch hay ngọc rắn trong m�nh m� nghe được tiếng chim. Nhưng cha nghe được tiếng nắng , tiếng mưa , tiếng gi� , v� tiếng của hoa l�, đất đ� lao xao trong kh�ng gian. B�y giờ họ đang trao đổi với nhau về những ng�y đẹp trời. C�c con c� muốn biết họ đang n�i g� kh�ng ?

Hai c� c�ng ch�a đều th�ch th� đ�p :

- Dạ c� .

Ch�a S�i khoan thai nh�n tận mắt hai c� :

- Họ biểu v�ng đất n�y vốn cao hơn mặt biển, xa c�ch đầm lầy. Những ng�y đẹp trời tuy kh�ng thiếu, m� thiệt ra những ng�y xấu trời lại nhiều hơn. Bởi tại đất, nhưng cũng bởi tại người. Người xưa ưa cuộc sống r�y đ�y mai đ�, ưa chiếm đoạt m� kh�ng x�y dựng giữ g�n. Ng�y nay những người gốc ở v�ng đầm lầy (họ đang n�i về cha con m�nh, về d�n Đại Việt đấy) chưa c� l�ng qu� đất trọng c�y để g�y cuộc sống quần cư ấm c�ng; v� thế những ng�y xấu trời vẫn c�n đe dọa. Lại c� họa về một sự đi�u t�n. Cha nghe được c�u chuyện n�y đ� l�u, nh�n một buổi ho�ng h�n, gi� v� đất t�m sự .

Ch�a S�i chi�u một ngụm tr�, khẽ đổi thế ngồi. C�y cối l� hoa chợt lao xao lay động. Tiếng gi� đi luồn l�ch khắp vườn v� đến gọi cửa. Ngọc Khoa k�o tay �o Ngọc Vạn c�ng nh�n ra ngo�i nắng .

- A ! Gi� đang b�o tin n� sẽ c� nhiều họ h�ng v� b� bạn v� thăm. C�c con biết kh�ng, như thế c� nghĩa l� ch�ng ta sẽ bị b�o v� lạnh. M�a thu tới sớm hơn. L� hoa đang rất buồn , mặc d� c�c con đang thấy ch�ng hớn hở nở th�m ra. Ch�a S�i n�i.

- Sao kỳ vậy cha ? Ngọc Khoa hỏi .

- Bởi v� ch�ng sẽ phải l�a c�nh l�c c�n xanh. Ch�ng gọi đất l� mẹ. V� ch�ng đang hỏi mẹ đất sao kh�ng cho ch�ng ăn ngủ nhiều hơn. Mẹ đất nhỏ nhẹ đ�p l� b� kh�ng bao giờ cấm cản hay giới hạn. Chỉ hiềm nỗi th�n b� cằn cỗi, phải nu�i n�i v� biển, b� chỉ c�n c� bấy nhi�u sữa cho con th�i. Cha đ� nghe rất nhiều t�m sự của đất . C�c con c� c�n muốn nghe nữa kh�ng ?

- Dạ muốn . Cha kể đi cha .

- Ừa ! Bữa đ� chiều xuống rất hối hả. Cha thả bộ ngo�i hoa vi�n. Chợt một hơi gi� nho nhỏ cuốn dưới ch�n . Cha ngừng lại ng�. Chừng thấy l� một m� đất, m�u sắc rất lạ l�ng, để l�t cha đưa mấy con tới coi . Đất n�i:� N� ch� gi�! Sao mấy bữa thấy ch� coi bộ b� mật dữ? Chuyện chi rứa ? Kể tui nghe rồi tui cho ch� hay sự b� mật của tui �.Gi� mỉm cười đ�p :� B� mật của tui kh�ng thể kể khơi khơi được. B�c biết tui đi từ Đ�ng Ngo�i v� đ�y, mang theo bao nhi�u hơi thở t�m sự của con người. Lại cũng mang theo bao nhi�u b� mật chiến tranh của ch�nh phủ. Lần n�o qua đ�y t�i cũng sốt ruột. Nửa muốn n�i ra, rồi lại ngọng ngịu. T�i chịu đi xa, xa m�i về cực Nam. Ở đ� c� đầm lầy s�ng nước thảnh thơi. Tới nơi xa x�i m� lại nghe như về nh�. N�i b�c đừng buồn chớ đất n�y kh�ng chắc g� y�n ổn đ�u.� Cha nghe đất thở d�i, cả hai im lặng hồi l�u, rồi đất n�i:� Tuy l� tui kh�ng đi lại khắp nơi như ch�, nhưng m� gi� ơi ! Tui cũng c� li�n hệ m�u mủ ruột thịt khắp nơi n�n cũng biết ch�t đỉnh tin tức. Tui rất th�ng cảm sự sốt ruột của ch�. N�i thiệt ch� nghe, tui cũng sốt ruột qu� sức. Ch� dư biết, những cuộc binh biến, ti�u diệt từng diễn ra tr�n th�n thể tui đ�u đ� l�nh. Người cũ phần lớn đ� ngủ y�n, phần c�n lại th� uất nghẹn, đau đớn, x�t xa, tr�ch m�c tui đủ thứ. Người mới th� đại đa số hời hợt, xa lạ; nhiều kẻ vồ vập tham lam; hầu hết họ coi đất n�y l� đất tạm cư, sống kh�ng tận m� chết kh�ng y�n. Th�n thể tui bỗng chốc biến th�nh một thứ của hời của nổi. Mạnh ai nấy vơ v�t lợi dụng đến c�ng kiệt. Nghĩ thiệt l� tủi th�n. Sao đời tui to�n gặp những sự bạc bẽo v� t�nh hả ch� ???� Nghe đến đ�y cha giật m�nh kinh ngạc. Hồi nghĩ, từ khi theo �ng nội c�c con v� trấn nhậm đất n�y, gi�ng họ ta chưa hề c� � tưởng khinh bạc. Ch�ng ta v�ng theo di huấn của �ng nội, một l�ng qu� đất trọng c�y; trong thuận ngo�i h�a. Thế m� ch�ng ta vẫn chưa c� được nhiều những ng�y đẹp trời.Cha cũng biết l�ng người s�u hiểm kh�n d�, l�m thế n�o m� an l�ng hết thảy được. Chợt cha lại nghe gi� n�i:� T�nh cảnh b�c thiệt hiểm ngh�o, tui �i ngại d�m b�c. Sao b�c kh�ng b�n t�nh thử với b� con của b�c coi c� giải ph�p n�o; tỉ như ở miền cực nam đầm lầy, nơi tui gh� chơi rất l�u v� rất th�ch đ�.� Đất trả lời nho nhỏ:� Tui cũng c� b�n c� hỏi đấy chớ. Nhưng m� nhi�u kh� lắm ch� � . C�i miền cực nam đầm lầy s�ng nước m� ch� th�ch đ�, c� xa lạ chi đ�u; ch�nh l� con em �t của tui. N� than dữ lắm. N�o l� hoang vu hiu quạnh. N�o l� tranh chấp gi�nh giựt t�m lum. Linh đinh cơ khổ nhứt l� kh�ng biết tương lai ra l�m sao. N� biểu chớ coi vậy m� tui dễ thở hơn n�. Đ� ch� coi.� Gi� lớn tiếng ngạc nhi�n:� ỦA! Tui thường thấy trời đất minh m�ng, xum xu� c�y tr�i, mặc sức tui ăn tui ngủ tui h� tui k�u. T� ra coi vậy m� kh�ng phải vậy h�! Thế c�n chị b�c ở miền bắc c� � kiến g� kh�ng?� Đất vẫn giữ �m độ thấp trả lời:� Chị ấy gi� cả nhưng khỏe mạnh. Đầm lầy khi xưa hầu hết đ� được bồi đắp ph� nhi�u. Người ta qu� trọng chị ấy lắm. Nhưng cũng c� c�i khổ binh đao.L�ng người chia năm xẻ bảy. C�i lo lớn nhứt l� họa x�m lăng của người Tầu ở cực bắc. Trong mấy chị em th� chỉ tương đối kh� hơn thiệt. Nhưng m� tương lai cũng kh� n�i lắm ch� �. Chỉ c� t�nh h� tiện, lo xa, nhưng m� ch� ơi �ky ca ky c�p cho cọp n� ăn� chớ m�nh c� được hưởng c�i g� đ�u. Mấy phen chỉ tay trắng đắng cay thiệt tội nghiệp! Chỉ cũng c� biểu tui; một l� ki�n nhẫn chờ tới l�c ba chị em r�p lại; hai l� ph� cho tan hoang m� đi. Tui th� tui chưa biết t�nh sao �� Im ắng một hồi rồi cha nghe gi� n�i:� Chờ th� khổ. Ph� th� đau. Nếu b�c rắp t�m gi�p mấy người đầm lầy th� tui c� kế nhỏ gi�p b�c.�Cha đang hồi hộp chờ nghe kế s�ch của gi� th� mấy người tới mời cha đi lo c�ng chuyện rất gấp. Thiệt l� tiếc h�i hụi.

C�ng ch�a Ngọc Vạn, Ngọc Khoa c�ng bật hỏi:

- Ủa ! Bộ cha kh�ng nghe được khi n�o kh�c nữa sao cha ?

Ch�a S�i nhắp th�m tr� rồi thủng thẳng n�i:

- Khi kh�c, chuyện kh�c c�c con � . Nhưng m� cha nghĩ lung lắm. Bởi thế mới k�u mấy con tới đặng b�n.

Ngọc Vạn thưa:

- Ch�ng con c�m ơn cha đ� coi trọng. Thiệt ra việc nh�, việc nước khi n�o ch�ng con cũng v�ng theo � cha cả m� .

- Ừa ! L� th� l� vậy. ..Nhưng kh�ng khi n�o cha muốn �p c�c con l�m những việc kh�ng đồng �. C�c con đ� suy nghĩ về lời của đức c�ng ch�a Huyền Tr�n chưa ?

Ngọc Vạn đưa mắt nh�n Ngọc Khoa , rồi trang nghi�m n�i :

- Dạ thưa, đức c�ng ch�a n�i:�L�m con d�n Đại Việt phải biết vượt ch�nh m�nh.� Tụi con nghĩ �vượt ch�nh m�nh� l� vượt qua những th�nh kiến, những c�m dỗ, những ho�n cảnh v� những sở th�ch bản năng để th�nh người hữu dụng. L�m th�n con g�i, tỷ như b�ng sen, d� �gần b�n m� chẳng h�i tanh m�i b�n�;lại c�n cho hạt sen nữa, phải kh�ng cha ?

Ch�a S�i hớn hở :

- Thiệt l� những suy nghĩ của c�c bậc anh thư liệt nữ ! Cha thiệt l� kh�m phục. Thiệt l� h�nh diện . Thiệt l� mừng .

�ng đứng hẳn l�n, bước tới bước lui.

Ngọc Vạn nh�n em, nh�n thấy sự đổi thay tr�n khu�n mặt Ngọc Khoa, nhất l� đ�i mắt. Đ�i mắt Ngọc Khoa như đang chuyển từ ho�ng h�n sang tới b�nh minh. Hai c�i b�nh minh đang gặp nhau tr�n một v�ng đầm lầy nở đầy hoa sen. Ở đ�, c�i tim sen xanh ngắt vừa được th�ng. Người ta thường th�ng tim sen. Sợi tim sen d�ng để pha tr� uống cho dễ ngủ. C�n hạt sen th� được phơi trong những ng�y đẹp trời.

Ch�a S�i ngồi xuống nh�n con, thong thả hỏi :

- Gần đ�y c�c con đ� nghe biết g� về việc cầu h�n của những người nước ngo�i ?

Ngọc Vạn lại đưa mắt sang Ngọc Khoa rồi k�nh cẩn nh�n cha :

- Dạ thưa tụi con chỉ biết sơ sơ .Thưa cha , cha cứ n�i r� cho tụi con hay đi cha .

- Ừa ! Một vị l� quốc vương nước Ch�n Lạp; một vị l� đại thương gia nước Nhựt Bổn. Cả hai đều d�ng lễ cầu h�n. Cha chưa hứa hẹn g� cả . Cũng chưa b�n với ai ngo�i mẹ c�c con.

Ch�a S�i r�t th�m tr� v�o ch�n rồi tiếp :

- Sở dĩ mẹ kh�ng n�i g� với c�c con, v� bả muốn đ�ch th�n cha thương lượng. Bả biểu:� T�i với �ng v�o đ�y cũng l� xa c�ch hẳn nơi ch�n nhau cắt r�n. Nơi chốn n�y kh�ng những xa lạ với t�i m� cả với �ng. L�u hồi bao nhi�u năm th�ng, giờ ta đ� quen v� ta đ� thương kh�ng kh�c chi qu� hương cũ. �ng n�i đ�ng, lần hồi rồi tất cả c�c mảnh đất xa x�i sẽ l� qu� hương mới của m�nh. C� con m� gả chồng xa, mẹ cha n�o kh�ng đứt ruột. Nhưng t�i biết ruột �ng v� ruột t�i đ� đứt từ hồi theo �ng nội sấp nhỏ vượt s�ng Gianh n�i Ho�nh.. Th�i �ng cứ liệu n�i chuyện với c�c con. Cha con quyết định thế n�o t�i cũng sẽ đồng �.� Tuy mẹ c�c con kh�ng kh�c, nhưng cha chắc nước mắt b� chảy chan chứa trong l�ng. C�c con biết kh�ng, hồi �ng nội c�n sống, cha vẫn mơ m�ng coi đ�y chỉ l� đất tạm cư. Tới khi �ng nội qua đời, theo lời dặn d�, cha mới dứt kho�t, một mặt nối kết hy vọng một ng�y kia kh�i phục đất bắc; một mặt t�ch cực gầy dựng sự nghiệp khắp miền nam, để tất cả sẽ l� qu� hương một nước Đại Việt. Cha mượn lời t�m sự của đất để c�c con hiểu rằng, nếu ta kh�ng thương y�u nơi chốn ta ở, chỉ coi l� tạm cư, chằm hăm bỏ đi; th� đất cũng ng� ta như kẻ lạ, kh�ng đ�m bọc đo�i ho�i. Nỗi khổ của cha l� l�ng người chưa định. Họ chưa hạ quyết t�m nhận nơi n�y l�m qu� hương. Họ chưa hiểu được c�u n�i của đức c�ng ch�a. C�c con cần biết r� l� miếng đất ta đang ở đ�y, mặc d� do bao nhi�u c�ng kh� của người trước, nhưng vẫn bấp b�nh trong hiện tại. Ngo�i bắc, họ Trịnh vẫn đi�n dại với quyền thế; đ� l�m việc th� nghịch; vẫn gia t�m ti�u diệt họ Nguyễn ch�ng ta. Chung quanh ta gồm nhiều bộ lạc như Lục Hoan, Mọi Đ�lu�n lu�n quấy rối để chiếm đoạt t�i sản của ta. B�n trong chắc chắn c� kẻ nhị t�m,c� kẻ nằm v�ng, t�m c�ch chia rẽ h�ng ngũ ta, hoặc v� hiệu h�a c�c kế hoạch của ta. Cha kh�ng tr�ch ai. L�ng người chưa định v� ch�nh m�nh chưa tạo được thế lực v� ho�n cảnh để định l�ng người. Muốn c� thế lực mạnh th� ngo�i việc luyện binh dạy d�n; c�n phải kết th�n giao hảo với l�n bang l�ng giềng. Muốn c� ho�n cảnh tốt th� ngo�i việc canh t�n x� hội, c�n phải mở rộng bờ c�i, tạo cơ hội th�ng thương trao đổi khắp nơi. Cha n�i chuyện quốc sự với c�c con l� để c�c con dễ nh�n thấy điều trọng điều khinh; biết r� được thi�n chức của người điều khiển guồng m�y nh� nước. Quyết định n�o của c�c con cũng sẽ đem lại ơn �ch �

C�ng ch�a Ngọc Vạn sa nước mắt thưa:

- Những lời cha n�i đ� v�n cho con thấy cả một khung cảnh lớn của quốc gia. So với c� nh�n con thật nhỏ mọn v� c�ng. Con thiệt l�ng v�ng theo sự sắp đặt của cha mẹ. Cho d� đi đ�u, ở đ�u, cho d� với bất cứ ho�n cảnh n�o con cũng vẫn l� con của cha mẹ, l� người của Đại Việt. Thưa cha, b�y giờ kh�ng phải l� con chỉ hiểu, m� h�nh như con đang cảm nhận lời của đức c�ng ch�a. M�nh từ Đại Việt ra, rồi trở về Đại Việt. Một v�ng tr�n nh�n duy�n của c�t bụi! Phải kh�ng cha ?

Ch�a S�i cảm động n�i:

- Thiệt l� những lời v�ng đ�! Cha cũng c� một sợi tim như tim sen. Ch�nh con l� người đ� th�ng tim cho cha !

Ba cha con Ch�a S�i trong khoảnh khắc biến th�nh ba pho tượng y�n lặng giữa b�nh minh. Mặc d� ch�nh sử triều Nguyễn kh�ng ghi ch�p về chuyện c�ng ch�a Ngọc Vạn, Ngọc Khoa đưa gả cho Chey Chesdha II v� Mộc Th�n T�ng Th�i Lang, nhưng người ta đ� nhờ t�i liệu của c�c gi�o sĩ thời đ� như Christopho Bori; hoặc c�c t�c giả, dịch giả Ph�p như Masp�ro, Moura, Henri Russier, Andre Migot; hoặc c�c t�i liệu lịch sử của Trung Hoa, Nhật Bản, Cao Mi�n để ta c� thể tin rằng c�u chuyện tr�n l� c� thật. Người chồng của c�ng ch�a Ngọc Khoa c�n c� t�n Việt l� Nguyễn Đại Lương, v� ch�nh sự Nhật Bản, sau n�y đ� đưa c�ng ch�a về Trường Kỳ, vĩnh viễn ra đi ngo�i s�ng nước đ�u hiu. Chỉ c�n lại ở Ho�i Phố ( b�y giờ l� Hội An ) b�n con s�ng Ho�i (b�y giờ l� s�ng Thu Bồn ) c�y cầu Nhật Bản với một hồ sen đầy thương nhớ. T�i chưa c� dịp đến Hội An để chi�m ngưỡng c�y cầu n�y, thật l� một thiếu s�t lớn. T�i kh�ng kể chuyện c�ng ch�a Ngọc Khoa m� theo đo�n ruớc d�u c�ng ch�a Ngọc Vạn ra v�ng đầm lầy s�ng nước kinh rạch miền Nam �

 

* * *

 

Bấy giờ l� m�a thu năm Canh Th�n 1620, c�ng ch�a Ngọc Vạn đ� ra đến kinh đ� Oudong của Ch�n Lạp. Cuộc h�nh tr�nh tuy mệt mỏi nhưng nhiều hứng th� nhờ phong cảnh lạ, v� những thổ sản của mỗi địa phương n�ng được nếm qua. Nơi đ�y kh� hậu ẩm thấp, d� đ� gần giữa thu m� trời c�n nồng nực. Kh�ng kh� như c� m�i v�i. Những c�y g�n cao v� gầy, thỉnh thoảng nhả những n�n b�ng trắng bay lơ phơ trong gi�. Những c�y dừa đứng ch�o người qua lại. Ngọc Vạn ngại nhất l� những luồng gi� xo�y bất ngờ cuốn đầy bụi r�c chạy lờ ngờ trước mặt. D�n ở đ�y gọi l� chốt v�i voi. N� khiến n�ng cay mắt v� ngộp thở. Đột nhi�n n�ng quay quắt nhớ nh�. Nỗi nhớ bắt đầu chỉ như bầu trời đọng m�y. Rồi nước mắt cấn ở bờ mi. Rồi mưa đột ngột đổ r�o r�o theo tiếng sấm s�t cuối ch�n trời. N�ng nghe một luồng gi� buốt xuy�n suốt cơ thể khiến n�ng t� dại. Đ�m thị nữ vội đưa n�ng v�o tẩm cung. Ngọc Vạn ho�n to�n bị m� man trong cơn sốt đầu ti�n miền nhiệt đới.

Trong cơn m�, Ngọc Vạn chần chừ tr�n một bến vắng. Nắng rang v�ng những c�t như những hạt m� đang chin. N�ng để ch�n trần bước v�o c�t. N�ng nghe c�t lướt thướt vuốt ve. Ngọc Vạn lần theo con nước ra s�ng. N�ng muốn nằm với c�t v� nước. Nước n�i:� C�ng ch�a ơi, t�i đ� theo c�ng ch�a v�o đ�y !� C�t n�i:� C�n t�i, t�i đợi c�ng ch�a từ l�u, l�u lắm!� C�ng ch�a n�i:� Ừ, ta đến rồi đ�. C�n ng� g� nữa ?� N�ng để nguy�n xi�m y dầm m�nh xuống nước. Nước rất nhẹ nh�ng xoa ngực n�ng. Liếm cằm v� cổ n�ng. Nước xoắn x�t ở bụng n�ng. Vỗ khe khẽ bờ m�ng n�ng. Nước cho�ng �m đ�i n�ng. N�ng cuống quit. Hai c�nh tay n�ng dang ra �m lấy nước. N�ng r�c mặt m�nh v�o nước. Nước r�c mặt v�o t�c n�ng. N�ng bỗng cảm gi�c như kh�ng c�n xi�m �o. Nước đ� cởi hết th�n thể n�ng, t�m hồn n�ng. Nước như c� h�ng trăm ng�n tay ve vuốt. Như c� h�ng trăm đ�i m�i h�n h�t. Như c� h�ng trăm hơi thở phả đầy. Như c� h�ng trăm đ�i mắt đắm đuối. N�ng v� nước �u yếm giữa bầu trời đầy nắng v�ng v� b�ng g�n trắng�Bỗng Ngọc Vạn thấy c� sự động đậy dưới ch�n. C�t len qua. V� bất chợt c�t k�o n�ng ch�m nghỉm. N�ng cố dẫy dụa tr� n�u. Nhưng c�t đ� tham lam cuồng nộ g�i chặt n�ng. V�nh tai n�ng như thổi lửa. B�n trong l� kh�ng gian tăm tối. Ngọn lửa soi s�ng một người : c�ng ch�a Ti�n Dung! Nơi đ� l� một đầm sen. Chử Đồng Tử kh�ng khố đang dầm m�nh trong đầm. Ngọc Vạn vừa muốn cất tiếng th� nhận ra khu�n mặt người đ�n �ng r�m đen ch�nh l� vua Chi�m Th�nh: Chế M�n! N�ng ngo�i lại nh�n th� đ�ng l� đức c�ng ch�a Huyền Tr�n. N�ng �a kh�c trong hoang mang sợ h�i�

- C�ng ch�a! Tỉnh lại c�ng ch�a !

C�ng ch�a Ngọc Vạn nhẹ h� r�m mi: Chế M�n đang rất th�nh khẩn nh�n n�ng ? N�ng mở hẳn mắt ra: kh�ng phải Chế M�n m� l� Chey Chesdha, n�ng phỏng đo�n. Khu�n mặt săn chắc trẻ trung đầy nắng của �ng ta đầy vẻ quan ho�i. B�n cạnh �ng l� vị thầy thuốc gi� hiền từ. Xa Xa c�c thị nữ kh�p n�p đứng y�n. Chey Chesdha l�i lại một bước, nghi�ng m�nh n�i:

- Ch�c mừng c�ng ch�a .

- Kh�ng d�m. Đa tạ qu� vị . C�ng ch�a Ngọc Vạn m�y m�i .

Tiếng n�i của n�ng rất nhỏ, ch�nh n�ng cũng kh�ng nghe r�. Nhưng mọi người ra vẻ h�i l�ng. Họ nh�n nhau cởi mở. Họ n�i, họ cử động m� kh�ng g�y tiếng động. Rồi Chey Chesdha tới gần. Họ nh�n v�o mắt nhau. N�ng khẽ gật đầu. Một b�ng sen vừa bừng nở. N�ng nghe gi� rời rợi n�ng t�u l� sen xanh thắm. Kh�ng gian say đắm tẩm hương thơm. N�ng ch�m v�o giấc ngủ kh�ng mộng mị.

Khi c�ng ch�a Ngọc Vạn tỉnh giấc, trời đ� khuya. Đ�m miền nam đậm m�i hoa tr�i. M�i đất ấm nồng như thếp giấy bản vừa được rỡ ra cho ai đ� m�i mực l�m thơ. Người thị nữ th�n �i nh� nhảnh kể :

- Thưa c�ng ch�a! Thầy thuốc biểu c�ng ch�a bị c�c thần s�ng nước đ�i. Phải đ�ch th�n nh� vua tới l�m lễ mới giữ được c�ng ch�a lại. Trời ơi em chứng kiến một cuộc chiến giữa thần v� người rất l� quyết liệt. �ng thầy thuốc gi� vừa đọc ch� vừa đốt c�c loại cỏ thơm x�ng m�nh c�ng ch�a. C�n �ng vua phải ch�n quỳ ch�n đứng giữ hai ng�n ch�n c�i của c�ng ch�a. Trời , c�ng ch�a d�y dữ qu�. Ổng đổ mồ h�i mặt. Hơn một canh giờ mới gi�nh được c�ng ch�a về m�nh đ�!

Ngọc Vạn vừa nghe vừa xao xuyến bồi hồi. N�ng chưa biết n�ng sẽ thuộc về Chey Chesdha hay thuộc về s�ng nước miền nam. D� thuộc về ai, n�ng tự nhủ, n�ng cũng sẽ cho trồng thật nhiều hoa sen. N�ng mỉm cười lẩm bẩm:

- Cứ để cho ch�ng Chey trồng c�y g�n. B�ng g�n thiệt ra cũng đẹp qu� chớ !

 

* * *

 

�ng vua Ch�n Lạp Chey Chesdha II ch�nh thức phong c�ng ch�a Ngọc Vạn l�m ch�nh cung ho�ng hậu ngay giữa m�a thu năm ấy 1620. �ng cầm tay c�ng ch�a v� n�i:

- Từ nay ta suốt đời gọi n�ng l� C�ng-Ch�a-Ho�ng-Hậu.

- Tại sao kh�ng phải chỉ l� ho�ng hậu th�i chứ? C�ng ch�a mỉm cười hỏi.

- C�ng-Ch�a-Ho�ng-Hậu , danh vị ấy mới t�n vinh được phẩm c�ch cao sang trong s�ng v� nhan sắc tuyệt vời của c�ng ch�a. Ta, ta kh�ng c�n chữ n�o để diễn tả được � l�ng ta. Chey đ�p.

C�ng ch�a Ngọc Vạn quả l� một người đẹp chưa từng c� ở thủ đ� Oudong v� khắp v�ng đầm lầy miền nam. N�ng c� một t�m hồn trong s�ng th�nh thực hồn nhi�n v� đầy ắp bao dung. Để n�ng ngu�i nỗi buồn xa xứ, vua Chey Chesdha để c�ng ch�a Ngọc Vạn tự do đưa người Đại Việt v�o thủ đ� Oudong. N�ng thiết lập tại đ�y cả một khu phố, gồm nhiều xưởng thợ v� hiệu bu�n. Chey Chesdha kh�ng những rất mực say đắm m� c�n rất v� nể phẩm c�ch v� kiến thức của c�ng ch�a Ngọc Vạn. �ng cũng đ� phong một số chức tước cho người của c�ng ch�a v�o l�m việc trong triều đ�nh Oudong. Đặc biệt, biết c�ng ch�a th�ch hoa sen, �ng đ� khuyến kh�ch thần d�n trồng sen. V� d�n Ch�n Lạp gọi Ngọc Vạn l� H�ang-Hậu-B�ng-Sen. B� lập ra khu M� So�i (B� Rịa ng�y nay) để d�n Việt tha hương c� nơi hội họp.

Tuy nhờ Đại Việt đảy lui hai cuộc x�m lăng của Xi�m La, nhưng nước Ch�n Lạp vẫn giữ quyền độc lập. M�a thu năm 1623, Ch�a S�i gửi một ph�i đo�n ngoại giao tới Oudong đ�i thiết lập m�t t� giới ở Prey-k�r. Bấy giờ Prey-k�r c�n l� v�ng đầm lầy v� những rừng b�ng g�n hoang vu. Người Việt ở lẫn với người bản xứ, l�m việc bu�n b�n giao thương tứ xứ. Prey-k�r kh�ng được người Ch�n Lạp xem trọng, v� gần như v� chủ. Nhưng gần đ�y bỗng c� những ph�t triển kinh tế đ�ng kể. Người Việt gọi l� Bến Ngh�, v� c� bến cho ghe t�u khắp nơi gh� lại. Những chiếc ghe tr�ng giống những con ngh� bơi đến rồi bơi đi. Tr�ng với truyền thuyết về một con ngh� đi t�m mẹ, hoặc con tr�u mẹ đi t�m ngh� con. N� đến đ�y th� mất dấu n�n đi�n cuồng đau đớn h�c đất th�nh hố s�u . L�u dần th�nh bến.Tuy Prey-k�r kh�ng được lưu �, nhưng Ch�n Lạp vẫn khước từ y�u s�ch của Đại Việt, c� lẽ v� tự �i quốc gia. Ph�i đo�n Đại Việt đ�nh đến nhờ cậy c�ng ch�a Ngoc Vạn.

C�ng-Ch�a-H�ang-Hậu-B�ng-Sen Ngọc- Vạn, tước hiệu Somdach-Prea-Peaccac-Vodey-Prea-Voreac-Khsatley, đ� d�ng quyền uy v� t�nh thương can thiệp. Cuối c�ng, kh�ng những Prey-K�r Bến Ngh� d�nh ri�ng một t� giới cho Đại Việt, m� triều đ�nh Đ�ng Trong c�n được đặt quan chức, v� tướng để bảo vệ v� thu thuế tại đ�y. Đ� l� cơ sở thu thuế đầu ti�n của ch�nh quyền Đại Việt, v� l� một địa điểm đầu ti�n được ch�nh thức c�ng nhận tr�n đất Ch�n Lạp.

T�i phỏng chừng, sau đ� Bến Ngh� Prey-K�r c� hai đặc điểm dễ nhận ra l�: Tr�n bờ th� b�ng g�n mọc như rừng, c�n dưới đầm th� b�ng sen tươi thắm khắp nơi. Rừng g�n l� c�y mọc từ l�u, ri�ng b�ng sen mới được trồng để nhớ ơn c�ng ch�a Ngọc Vạn. L�u dần người ta gọi n�m na l� bến Sen G�n cho dễ nhớ.

Năm 1626, chiến cuộc Trịnh Nguyễn b�ng nổ. Hai bờ Đại Việt lầm than. Trong nam vua Chey Chesdha băng h� (1628) để lại b� C�ng-Ch�a-Ho�ng-Hậu c�n son trẻ, với bao nhi�u dang dở của một triều đ�nh chưa kịp vững mạnh. C�ng ch�a Ngọc Vạn trở th�nh ho�ng th�i hậu. B� vẫn d�ng quyền uy, kiến thức v� t�nh thương săn s�c miền Nam. Nhưng miền Nam bất ngờ lại nội loạn tang thương. Ngọc Vạn khi ở nơi n�y khi ở nơi kh�c. H�ng năm cứ đến m�a b�ng g�n nở, n�ng lại đến bến Sen G�n chơi với d�n Việt. Gi� như c� tay, cứ moi r�t ruột b�ng g�n tung bay ra trong kh�ng gian. Những sợi tơ g�n non n�n, thỉnh thoảng b�m nhẹ v�o những c�nh sen rung rinh tr�n đầm nước.

B�ng sen nở

B�ng g�n bay

Bến năm xưa hững hờ m�y trắng

B�ng sen nở

B�ng g�n bay

C� ai hay nỗi l�ng c�ng ch�a

Đ� l�u lắm t�i kh�ng c�n thấy lại b�ng g�n bay ngay cả những năm lớn l�n ở S�i G�n. T�nh cờ t�i t�m được tờ nhật b�o Tự Do ra ng�y 29-3-1963 trong thư viện đại học Berkley đăng tin (nguy�n văn) : �H�m24-5-1963 tại Bộ Y Tế đ� c� một buổi họp li�n bộ giữa đại diện c�c Bộ Y Tế, Cải Tiến N�ng Th�n, Kinh Tế v� Nội Vụ để thảo luận về việc trồng c�y b�ng g�n. Kết quả c�c đại diện li�n bộ đ� đồng � :

a) Ở n�ng th�n đất rộng người thưa, kh�ng kh� trong sạch, c� thể trồng tất cả c�c loại c�y g�n. Nhưng khuy�n đồng b�o n�n trồng loại c�y g�n Togo để ph� hợp với chủ trương của Bộ Cải Tiến N�ng Th�n, v� c�y g�n Togo quả ch�n kh�ng nứt. Nếu trồng loại c�y g�n kh�c, n�n h�i quả khi bắt đầu chin để kh�ng bị nứt v� nhả b�ng bay khắp nơi.

b) Ở th�nh phố loại c�y g�n Togo cho ph�p trồng.

C�c loại c�y g�n kh�c, c� tr�i ch�n nứt nhả b�ng mọc ở đường phố, ch�nh quyền địa phương sẽ chặt. Nếu tư gia c� loại c�y g�n n�y, th� phải h�i quả khi bắt đầu ch�n. Trong trường hợp để quả ch�n nhả b�ng, gia chủ sẽ bị phạt v� c�y g�n n�y đương nhi�n bị chặt bỏ.

B�ng g�n(Kapok) bay v�o mũi rất kh� chịu, bay v�o đồ ăn mất vệ sinh, c� thể g�y biến ứng(Allergie) cho cơ thể. V� l� do ấy Bộ Y Tế đ� c�ng c�c bộ Cải Tiến N�ng Th�n, Bộ Kinh Tế,v� Bộ Nội Vụ thảo luận để c� quyết định tr�n.�

Đ� l� v�o thời �ng Ng� Đ�nh Diệm. B�y giờ th�nh phố kh�ng c�n t�n cũ, m� đổi lấy t�n một người kh�ng d�nh d�ng g� tới S�i G�n . Kh�ng biết ở đ� c� c�n c�y b�ng g�n n�o kh�ng .

Tường Vũ Anh Thy

San Jose đầu thu 1996

 

Lời th�m: Truyện ngắn n�y đ� đăng phần lớn tr�n tạp ch� Hợp Lưu (Hoa Kỳ 1997)

Những ng�y cuối năm 2010 sống rất đ�u hiu, t�i đọc lại bản thảo viết tay bỗng nhớ chuyến đi với Trần Cao Lĩnh điếu tang B�nh Nguy�n Lộc v�o ng�y 8-3-1987.

Đ� l� ng�y mưa gi� sụt s�i ở Sacramento.� T�c giả Nhốt Gi� đ� viết về những nỗi đau khổ nhọc nhằn của những người cố c�ng kiến tạo Miền Nam.

T�i nhớ t�c giả S�i G�n Năm Xưa Vương Hồng Sển, d� chưa bao giờ gặp. Nhớ t�c giả Chữ Nho Tự Học Đ�o Mộng Nam n�i m�i về chất Nam Kỳ trong văn học. Những người t�i nhớ đều đ� qua đời...

T�i đ�nh nhớ t�i với t�c phẩm Văn Minh Đầm Lầy �m ấp m�i vẫn chưa c� dịp về C� M�u khảo s�t. T�i b�n tự đ�nh m�y, sắp xếp lại truyện n�y như một tấm l�ng gửi về S�i G�n th�n y�u của t�i.

tvat 20-12-2010

http

 

�gio-o.com 2011

 

If you are interested in adidas ACE 16.2 Primemesh FG/AG - White/Core Black/Gold Metallic,find more.