ĐĂ VĐĂ TI …*

Trần Thị LaiHồng

(Viết vào Tuần Trăm Ngày Giỗ - Vơ Đ́nh)

tản mạn

 

BA MƯƠI MỐT THÁNG NĂM

Szomorú Vasárnap/ Gloomy Sunday/ Sombre Dimanche

Szomorú Vasárnap

Szomorú vasánap száz fehér virággal

Vártalak kedvesem templomi imával

Álmokat kergeto vasárnap délelott

Bánatom hintaja nélkuled visszajott

Azóta szomorú mindig a vasárnap

Konny cask az italom kenyerem a bánat …

 

Gloomy Sunday

Gloomy Sunday with a hundred white flowers

I was waiting for you, my dearest, with a prayer

A Sunday morning, chasing after my dreams

The carriage of my sorrow returned to me without you

It is since then that my Sundays have been forever sad

Tears my only drink, the sorrow my bread …(1)

(Chúa Nhật Buồn - Chúa Nhật buồn, với hàng trăm hoa tang trắng/ Em đợi chờ Anh, người thân yêu nhất đời, với lời nguyện cầu/ Một sáng Chúa Nhật, đuổi đeo theo những giấc mơ/ Gánh nặng buồn lại chĩu ḷng em thiếu vắng Anh/ Từ ngày ấy những Chúa Nhật măi là những ngày buồn/ Những ḍng lệ giúp em vơi khát khao, và nỗi buồn cho em no đầy …)

Giọng Trần Văn Trạch trầm buồn thủ thỉ:

Chủ nhật nào

 tôi im hơi …

.............

Trước quan tài, khói hương mờ bốc lên như vạn ngàn lời

Dẫu qua đời

mắt tôi cười, vẫn đăm đăm nh́n về người

Hồn ĺa rồi, nhưng em ơi! T́nh c̣n nồng đôi con ngươi

Nhắc cho ai biết cuối đời

có một người yêu không thôi…

Ơi hỡi!  Ơi người …

...........

Thư cho em… 

Chủ nhật buồn… (2)

Đâu cần nhờ Trân Văn Trạch thủ thỉ thay Anh.  Chính Anh, thần sắc rạng rỡ, đôi mắt sáng ngời mở to nh́n tôi, tay trái Anh nắm chặt tay phải tôi, đưa lên đưa xuống tỏ dấu hiệu vui mừng tự tại, trong khi môi nở nụ cười hiền ḥa, thanh thản gọi tên tôi … Tôi hiểu đó là lời nhắn nhủ cuối cùng, nhắc nhở Anh thường nói: “Hoa nở để chuyển tàn; trái xanh sẽ chín nẫu rụng; ta đang sống là ta đang tiến gần đến cái chết; ta sinh ra và đang hủy diệt từng phút giây …”

Et pour toi, sans effort, mes yeux seront ouvertes

N’aie pas peur, mon amour, s’ils te peuvent te voir

Ils te dirent que je t’aime plus que ma vie …

Sombre Dimanche …

( Và cho em, tôi chẳng cố t́nh nhưng mắt vẫn nh́n, em ơi, đừng sợ, nếu tôi nh́n em là chỉ để nói lời thương yêu em hơn chính cuộc đời ḿnh… Chúa Nhật Buồn …)

Đó là đoạn cuối lời ca tiếng Pháp của Jean Mazène và Francois-Eugène Gouda, do Damia (Marie-Louise Damien) tŕnh bày, thu thanh đầu tiên vào đĩa nhựa ngày 28 tháng 2 năm 1936, gần 4 năm sau sinh nhật Anh, 14 tháng 11 năm 1933.

Bài ca được dịch từ tiếng Hung qua trên trăm thứ tiếng kể cả tiếng Việt, có hằng trăm ca sĩ thượng thặng tŕnh diễn, thu thanh, truyền thanh, truyền h́nh và phát hành băng, đĩa.

Nhưng lời ca Gloomy Sunday bằng tiếng Anh diễn dịch ư nghĩa nhất và tŕnh diễn xúc động nhất, phải kể giọng ca của Nữ hoàng Nhạc Jazz Billie Holiday (1915-1959) riêng qua YouTube có 889,331 lần được thưởng thức, mặc dầu bà đă qua đời lúc c̣n rất trẻ.  Đoạn cuối bài ca khuyên nhủ chẳng nên khóc than thương tiếc bởi người ra đi an vui coi cái chết là giấc mơ giải thoát biến chuyển của sự sống.

………….

Let’s not weep

Let them know that I’m glad to go

Death is dream

For in death I’m caressing you

With the last breath of my soul

I’ll be blessing you …

Dreaming, I was only dreaming …

Gloomy Sunday

It’s absolutely Gloomy Sunday …

(Đừng khóc/ Hăy cho họ biết là Anh vui ra đi/  Chết là giấc mơ, bởi trong cái chết Anh vẫn vỗ về em/ Với hơi thở cuối cùng trong tâm/ Anh ban ân sủng độ tŕ em …  Anh mơ/ Anh chỉ đang mơ …  Chúa Nhật buồn/ Chúa Nhật tuyệt buồn …)

Người diễn dịch lời ca này giúp tôi thấu hiểu thêm lẽ vô thường, sinh diệt, không lệ thuộc tham sân si, không trói buộc vào khổ năo phiền lụy, sinh ly tử biệt, để an vui ra đi, bởi ư thức đời người là ḍng nước xuôi chảy không ngừng.         

Yamkinci samudayadhammam sabbam tam niroshadhammam

(Bất cứ thứ ǵ thuộc bản chất sinh, cũng thuộc bản chất diệt) (3)

Ngày Chúa Nhật Buồn của tôi – 31 tháng 5 - tôi không khóc bởi đă được dặn ḍ.  Như Trương Vũ ghi nhận trong bài Tiếng Sóng Chị LaiHồng đứng yên, im lặng một cách lạnh người. (4) Tôi b́nh thản, bởi thấy rơ, như mọi người hôm đó có mặt, là Anh ra đi b́nh thản nhẹ nhàng.  Có thế, mới chụp bắt được đám mây trắng trôi qua ngọn tùng bên vườn.

Trong thanh thản

an nhiên và tự tại

người gửi lại

một nụ cười tươi

một đôi mắt sáng

dịu dàng tiếng gọi

Hồng ơi!

Hồng ơi!

Hồng ơi!

..........

Đất

Trời

hụt hẫng chín từng mây

Mây trắng bay rồi, mây trắng bay

ngh́n năm c̣n nhớ măi hôm nay

Người ơi!

Người đi rồi!

Hồng ơi!

Hồng ơi!

Hồng ơi!

..........

Từ nay ngươi lẻ loi?!

Không!

V́ đă Có

Dẫu Có cũng là Không

Không Không và Có Có

Có Có với Không Không

Không

Với sự b́nh thản đó, tôi soạn áo quần và các thứ sẽ được theo Anh. …Đă nhiều lần tôi có ư nghĩ sẽ dặn người thân, lỡ ra tôi có chết ở xứ người, th́ hăy lấy bộ nhật b́nh trong tủ mặc cho tôi trước khi đem thi hài tôi đi hỏa táng.  Thật t́nh tôi đă có tính như vậy mặc dầu tôi biết rắng ư nghĩ này quả có cái ǵ hơi “cải lương!” ( trích Áo Vải, Bút Lông, trang 246, Sao Có Tiếng Sóng của Vơ Đ́nh)

Tôi biết Mẹ đă may – may tay - bộ nhật b́nh này, Thầy đă mặc qua và cho Anh năm 1974 dịp đầu tiên về thăm quê hương.  Người em kết nghĩa Văn Hưng cũng biết rơ lời căn dặn qua bài viết đó.  Bộ nhật b́nh được mặc lót trong cùng, khi tẩn liệm.

Anh không dặn ḍ trước, nhưng thường thích mặc áo chemise trắng sọc đỏ dưới bộ complet màu xanh thẫm do Trần Kiêm Khiết tặng, có mảnh khăn để sẵn túi trên, vẽ và nhuộm cùng loại lụa Anh làm cho tôi may áo dài với đường nét trừu tượng, đeo cà-vạt xanh thẫm sọc xéo đỏ, mang bít-tất đen và giày đen.  Anh c̣n thích mấy chiếc chemises màu xám nhạt sọc hồng, màu vàng nhạt sọc nâu nhạt và vàng đậm, màu đen sọc đen hoặc lụa đen tuyền … hầu hết tôi chọn và cắt bỏ cổ bẻ sửa lại thành cổ mandarin … và nhiều bộ mặc ở nhà do tôi vẽ kiểu cắt may, chọn màu mắm ruốc nhạt, màu xám, nâu nhạt … đặc biệt quần rộng nhiều túi ống túm.

Riêng cái mũ, Anh không hề nhắc, nhưng ngay chiều hôm Chúa Nhật Buồn đó và cũng cùng giờ đó ( Florida 6:20 th́ Cali 3:20), anh tôi – vốn gọi nhau là cố tri – bên Orange County đi lễ Chùa ra trễ, ngồi đợi xe đến đón, t́nh cờ thấy một ông vóc dáng giống Anh, đội mũ cũng giống … Liên lạc báo tin, anh tôi nhắc ngay chuyện cái mũ.

 

MỘT

Một ngày.  Ngày Một Tháng Sáu.  Một ngày không như mọi ngày.  Thức dậy không thấy nhau.

Tôi bưng mặt trong ḷng hai bàn tay

Có phải để khóc đâu anh!

Tôi bưng mặt để giữ cho ấm áp sự cô đơn …

 (Thơ Nhất Hạnh, Ấm Áp, ZEN POEMS, Unicorn Press, Inc. 1976)

Chữ viết và tranh Vơ Đ́nh

Tôi và Linh Giang, con gái Vơ Đ́nh,  được anh bạn kiến trúc sư trẻ Hoàng Ngọc Ḥa đưa đến Nhà Quàn lấy ngày làm lễ.  Chính Anh đă chọn ngày, đúng như năm ngoái dịp sinh nhật Anh trong Trung tâm Phục hồi, Anh nửa đùa nửa thật bảo sinh nhật tôi sẽ có quà đặc biệt.

 

SÁU

Sáu ngày.  Ngày Sáu Tháng Sáu.  Sáu ngày không như mọi ngày.  Không như sáu ngày trước.  Nhưng cũng như sáu ngày trước: thức dậy không thấy nhau.

Mười sáu ngày trước Anh c̣n dặn ḍ ghi chú cạnh h́nh chụp Cây Mai của Anh, lấy từ bài Đại Trượng Phu của Nhất Hạnh, đổi chữ Cam thành Mai:

Rơ ràng Anh biết trước ngày về, ngày tới.  Và Anh đă về… đă tới …

 

Thơ Nhất Hạnh, Đại Trượng Phu, ZEN POEMS, Unicorn Press, Inc. 1976

Chữ viết và tranh Vơ Đ́nh

Ngoài sân trước, hoa Mai rụng đầy.  Mai Tứ Quư tôi trồng bên hiên, gần Mai Thanh Tuệ cạnh bụi trầu bám leo thân cau.  Không phải Hoàng Mai của Anh trồng trước vườn đă nở rộ Tết vừa qua.  Mai Tứ Quư nở sáu cánh đúng vào Ngày Sáu Tháng Sáu và rụng đầy.  Hoa thay người khóc tiễn Anh.  

Tôi sững sờ cùng Linh Giang nhấn nút … Mặt trời nổ tung.  Mũi tên lao vút.  Lửa Tuệ thiêu Anh thành tro bụi.  Phan Nhật Nam nâng niu ôm bát nhang đứng sau lưng tôi cùng Eddie môn đệ ruột của Anh, cả hai đôi mắt đỏ hoe lă chă đầm đ́a ḍng lệ …

 

TUẦN MỘT

Hôm qua Anh thành tro bụi.  Hôm nay Chúa Nhật, tuần một.  Ngậm ngùi. Ngủ đi.  Ngủ đi Anh.  Mộng b́nh thường.  Ru Anh sẵn tiếng vô thường tâm kinh.

 

Anh đă đi qua nhiều “ngă” để đến “vô ngă.”  Quán tự tại.  Anh đă quay về với chính ḿnh để thay đổi chính ḿnh, tự tin vào chính ḿnh.  Và Anh đă sang sông, đến bờ.  Chỉ c̣n tôi với tro bụi, lủi thủi về nhà.  Một ḿnh?  Không!  Tôi ôm Anh trong hai tay, tôi vẫn có Anh quanh tôi, bên tôi, trong tôi.  Ta không có lời nguyền nào, ngoài tin yêu … Hạnh phúc lớn cuối đời là được có nhau, cùng chia sẻ, cùng cảm thông, cùng chuẩn bị mọi buông thả …và cùng đợi chờ, cùng chấp nhận.

Trong vô số điện thư điện thoại và thiệp chia buồn, một bạn văn tận quê nhà xa lắc xa lơ đó… đă viết từ Phố Hoài “ Chị ơi!  Hăy tin rằng khi chúng ḿnh trở thành là bụi, có thể vẫn nhận ra nhau.”  Và khi nhận được tin Mây trắng bay rồi …trên mạng lưới www.gio-o.com/ người bạn trẻ này đă an ủi “Hạnh phúc của AnhChị là t́m thấy nhau, như hai mảnh thất lạc nhau rồi ráp lại thành nguyên thể.  Mười sáu năm hạnh phúc, thế là Trời thương đôi bạn tri âm nhiều rồi đó chị ơi!  Có người không được một khoảnh khắc! … Mất người bạn đồng hành như thế, biết chị đau lắm!  Nhưng tin rằng chị sẽ không quỵ ngă v́ đă ngộ ra lẽ có không – không có của kiếp người …”

Người bạn trẻ tin tôi không quỵ ngă.  Và tôi cũng ráng tự nhủ không ngă quỵ. Hai chân tôi không mạnh như trước nhưng vẫn c̣n khá vững vàng và vẫn đi với Anh, đi dùm Anh, thiền hành quanh vườn, dẫm trên cỏ ướt, dừng lại gơ lên gốc măng xà dưới tùm lá kè ḷe x̣e tỏa rộng.  Hai mắt tôi vẫn thu cả tầng trời xanh có vô vàn mây chó lang thang … Mây Chó của Anh giờ là Mây Chó của tôi, là Mây Chó của Đời, của Người.  Chân dẫm trên đất. Mắt ôm cả trời.  Trời Đất của Anh cũng là Trời Đất của tôi, chung của cả hai và chung của cả mọi người.  Trời che chở. Đất bao dung, chung cho mọi loài, chung cả mọi người. (5)

Không ngă quỵ, nhưng tôi đă t́m được dịp hả họng khóc to một ḿnh khi đứng nh́n cây Hoàng Mai trồng ngay trước cửa sổ pḥng vẽ của Anh, phía sau hông nhà.  Khóc một ḿnh thật to ngoài vườn v́ trong nhà có nhiều bà con bạn bè, trong số có đến 4 y tá đến ở lại giúp đỡ, nấu thức ăn chay cúng Anh và cho mọi người, đồng thời để mắt canh chừng tôi.  Tôi mắc cỡ với vẻ sững sờ câm lặng khác thường của ḿnh.

Đang khóc to bỗng câm bặt sực nhớ đoạn Anh viết khi nhận được thư Mẹ báo tin Thầy qua đời.  Chuyện này đề tặng TTLH, để chia sẻ niềm đau v́ đă có thời gian tôi ngụ trong nhà hồi học Đệ nhị ở Huế cùng em gái Anh “ ... Chàng vừa nhận cái tin dữ nhất trong đời tư của ḿnh.  Vậy mà ḷng chàng b́nh thản, một nỗi b́nh thản quái gở, đen đặc, chưa bao giờ từng thấy … Ḷng chàng b́nh thản chỉ v́ được tin dữ ấy đối với chàng là một cái đau quá lớn.  Nó lớn quá nên nó chậm chạp.  Nó lù lù nó đi, nó chưa bắt kịp chàng đó thôi. …”( trang 10 và 11, Da Thịt) (6)

Với tôi, tin dữ này chứng kiến chính tận mắt thấy tai nghe, dù từng cùng biết trước nhưng cái đau vẫn quá lớn và đúng là nó chưa bắt được tôi, hay là tôi chưa bắt được. Nhớ lại đoạn viết như một nhắc nhở, và tự thấy ḿnh dị hợm nên chùi mặt len lén lủi vào nhà.

 

BA BẢY

Ba bảy hăm mốt.  Tuần chay thứ ba, lễ quan trọng đầu tiên sau ngày đă về, đă tới.  Mỗi  sáng mai thức dậy tôi vẫn giữ thói quen của Anh, thắp một nén nhang và thỉnh ba tiếng chuông. Từ ngày Anh ra đi, mỗi ngày tôi đều có cúng chay tại nhà, và vẫn thỉnh Bát Nhă Tâm Kinh để Anh lắng ôn bài kinh nằm ḷng thường đọc mỗi khi ngồi hong nắng trước thềm nhà hoặc sân trước Trung tâm Dưỡng lăo Phục hồi.

Vượt qua,

vượt qua,

vượt qua bên bờ

Hoàn toàn vượt qua

hoàn toàn giác ngộ

Gone,

Gone,

Gone forever,

Awakened!

Mỗi Chúa Nhật tôi đều có cúng tuần tại Chùa.  Lộc Uyển ở West Palm Beach hoặc Hương Hải phía Bắc Miami.  Tuần này Ba Bảy lễ Chùa Lộc Uyển, và cũng cúng ở nhà.  Những món Anh thường thích.  Canh rau thập toàn vườn nhà – lần này có cả hoa Thiên Lư thương chồng nấu cháo le le/ nấu canh Thiên lư, nấu chè hạt sen – đậu khuôn tẩm bột chiên ḍn chấm nước tương có xắn điểm tí ớt đỏ tươi, và một đĩa xào gồm nấm đông cô, nấm ṣ, đậu đũa, bí rợ, cà chua, cà rốt, kim châm … chen nhau sắc màu.  Đang mùa vải lệ chi dùng tráng miệng và chuối mật chín muồi. Thiếu mấy trái cà pháo muối xổi, v́ năm nay tôi bê bối không ươm hạt cà do Hà Thúc Sinh gửi cùng hạt rau đay. 

Vợ chồng học tṛ già người Nam, theo tục lệ làm bánh cúng bánh cắp bày bàn thờ.

Buổi chiều về nhà, nghe vang vang sang sảng giọng Vơ Đ́nh ngâm thơ:

… Người đi, ừ nhỉ, người đi thật …

   (Tống biệt Hành, Thâm Tâm)

Tôi nh́n Anh. Hỏi  “Anh “đi” thật???”  Từ tấm h́nh trên bàn thờ, Anh lặng lẽ nh́n lại.  Không nói.  Nhưng tôi biết Anh trả lời “Anh ăă về, đă tới!”  Ừ, Anh đi thật. 

Bàn thờ có hai hộp tro, khăn tang, hoa Sen, Lavender, Phong Lan, bưởi, măng cầu và Thanh long trong vườn.

Thức ăn có bánh cắp bánh cúng, canh hoa Thiên lư, gỏi Rau Tiến Vua, mắm chay, tàu hủ chiên, cơm trắng  và … cơm cháy

Tấm h́nh trên bàn thờ tôi chụp chỉ cách đây hai năm, 2007, sau tuần lễ đầu Tháng Bảy mấy o gió qua thăm.  Anh đứng trước bức tranh rất lớn 40 x 48 inches vẽ trên bố canvas.  Nền tranh đen, giữa là những nét bung phá ngang tàng màu sắc Vơ Đ́nh: vàng cam, vàng nghệ, vàng dưa cải, vàng hạt cải, vàng chanh, đỏ tía, hồng yên chi, vài chấm lục chàm, vài nét nhũ.  Bên dưới chữ kư đề 1998.  Tôi đă in h́nh lớn trên canvas, v́ biết Anh ưng ư bức tranh này nhất.

Anh không đặt tên tranh, nhưng tôi gọi Lửa Tuệ.  Khi chụp h́nh, rơ ràng đầu Anh bốc lửa.  Lửa PSP Progressive Supranuclear Palsy.  Lửa Tuệ này tỷ lệ 1/100,000 người, chưa được y học t́m ra nguồn cơn và thuốc chữa.  Lửa Tuệ dần dần làm tê liệt thần kinh, điều động cả tứ chi và mọi cơ bắp cơ ṿng, nhưng không ảnh hưởng đến trí nhớ. (7)

Nhưng ngọn lửa này cũng chẳng thiêu được cái Tâm Lành của Anh.  Trái lại, c̣n soi sáng cho cả hai chúng tôi thấu rơ ngọn ngành ư nghĩa cuộc sống, ư nghĩa đời người, ư nghĩa sinh diệt.  Ôi! Lửa Tuệ! 

Anh nh́n tôi, vẫn không nói lời nào. Đổi giọng ngâm sang bài khác, nâng niu từng chữ rất “điệu”, vừa t́nh tứ vừa tha thiết, và nhiều lần tôi từng trêu ghẹo Anh là “Tư Điệu”.  Nguyên băng thơ này Anh gửi tôi hồi c̣n bên tiểu bang xanh Washington vùng Tây Bắc, có cả mười mấy bài, ghi âm năm 1992, đă chuyển sang CD.

… Người ở bên trời ta ở đây

Chờ mong phương nọ ngóng phương này

Tương tư đôi chốn t́nh ngàn dặm

Vạn lư sầu lên nối tiếp mây

...........

Cơn gió hiu hiu buồn tiễn biệt

Thương nhau chỉ biết nhớ nhau thôi

Chiếu chăn không ấm người nằm một

Thương bạn chiều hôm sầu gối tay

                        (Tương Tư, Huy Cận)

…….. Ta biết người buồn chiều hôm trước

..........  Ta biết người buồn sáng hôm nay ...

 (Tống Biệt Hành, Thâm Tâm)

Đặc biệt bài Em Về Nhà của Huy Cận, trong đó có gà lạ gáy bên đê, có lần Anh hỏi tôi qua điện thoại viễn liên sau câu Khỏi vực, ḷng em hết sợ chưa?  Và rất tếu, tôi vụt trả lời Sợ chi mà sợ !

Nhắc Em Về Nhà, nhớ vụ Thư Vơ Phiến mà cả Anh và tôi h́ hục soạn đánh máy, sửa bản thảo - proof reading - có thư dài trên 5 trang chữ cỡ nhỏ, viết về gà gáy bên đêngả ba sông nước lan man chuyện Huy Cận/Xuân Diệu và t́nh Huy Cận đối với Huế.  Có trên trăm bức thư. Thật thắm thiết đến gọi  tri kỷ, nhưng ngót cả năm nằm Trung tâm Phục hồi cho đến khi Anh đă về, đă tới, chẳng hề thấy một tờ thư ngắn dù chỉ vài ḍng gọi là chút giao t́nh.

Vừa nghĩ vậy th́ nghe Anh ngâm vang

…Thế nhân mắt trắng như ngân nhũ

Ta với nhà ngươi cả tiếng cười

…Ngươi ơi, buồn lắm mà không khóc

Mà vẫn cười qua chén rượu đầy…

… Ngươi ơi, hề, ngươi ơi

Ngươi sang bên ấy sao mà lạnh

Nhịp trúc ta về lạnh mấy mươi!

  (Bài Hành Phương Nam, Nguyễn Bính)

Bây giờ, Anh hết uống rượu rồi. Nghe Anh vỗ về, tôi nằm dài trên tấm thảm rộng trải trước bàn thờ, và ngủ thiếp từ 4 giờ chiều cho đến 10 giờ đêm mới trở dậy hầu tàn với cơm đen, hai cụm chữ từng làm Anh bật cười nhiều lần.

 

BỐN CHÍN

Bảy bảy bốn chin. Bảy tuần. Thất Tuần. Lễ quan trọng nhất sau 49 ngày, để linh hồn siêu thoát nếu c̣n quanh quẩn cơi ta bà.  Tôi biết Anh đă về, đă tới, nhưng vẫn giữ theo tục lệ, liên lạc lên tổ chức tại Chùa Giác Hoàng, vùng thủ đô DC sát cạnh hai tiểu bang Maryland và Virginia.  Lư do: để hai con gái Anh là Phượng Nam và Linh Giang, cùng môn đệ ruột Eddie, và bà con bạn bè chúng tôi trong vùng ba biên dễ dàng tham dự.

Đông Bắc Mỹ. Sáng Thứ Sáu đẹp trời, hơi hầm hập bởi đă vào hè.  Cây cối sum suê rậm rạp xanh.  Mùa Anh Đào đă qua.  Chỉ c̣n lác đác dogwood mà Anh gọi tếu là cẩu mộc, chấp chới như những đàn bướm chập chờn.

Linh Giang đón tôi từ phi trường Reagan.  Tôi tay trái ôm hộp tro, tay phải ôm h́nh Vơ Đ́nh.  Chúng tôi nh́n nhau.  Cả hai đều đỏ hoe con mắt.  Con cá trong lừ sinh tử đỏ hoe con mắtcon cá ngoài lừ dẫu không ngúc ngoắc muốn vô nhưng hai mắt cũng lưng tṛng hoe đỏ. Biết rằng ta đang sống và ta cũng đang chết, nhưng vẫn không tài nào nén ḷng khi trực diện.  Sinh và tử, nào ai muốn, nhưng đường đi vẫn thản nhiên từ từ hướng bước.

Linh Giang, con gái út, nói về Papa  trong điếu văn “…Cha tôi đă chịu đựng những thử thách giữa hai nền văn hóa Mỹ Việt, một đàng ráng bảo tồn thuần phong mỹ tục Việt Nam, và một đàng phải nuôi dạy con cái mang hai ḍng máu sinh trưởng trên đất Mỹ.” (8)   Linh Giang chịu ảnh hưởng Papa,  đơn giản căn cơ chừng mực theo nề nếp Á đông, có bàn thờ nhỏ trong nhà với chuông mơ, liên lạc chặt chẽ với bà con họ hàng bên nội – kể cả tôi –  ăn chay trường, yêu thương thú vật, đặc biệt óc thẩm mỹ và tŕnh độ văn học nghệ thuật rất cao.

Linh Giang rước Anh và đem tôi về căn nhà nhỏ vùng Thạch Lũng, sát cạnh căn nhà xưa Anh từng sống với Huệ Liên Helen Coutant, mẹ ruột của Linh Giang.  Trước đó Linh Giang cho biết Helen đă mời tôi ở lại căn studio cũ của Anh, v́ thời gian này bà đi xa.  Nhưng tôi chỉ vào thăm thú từng góc nhà từng vùng khung trời kỷ niệm một thời Anh đă sống say mê trong hạnh phúc sáng tạo cùng thiên nhiên hài ḥa. Khu vườn nay xơ xác hoang vu, cỏ dại mọc đầy, chuồng gà xưa nơi G. từng mắc bẫy, đă đổ sập đang xây lại lỡ dở, bên cạnh có một gia đ́nh 6 con dê be he khi thấy Linh Giang và tôi đến.

Pḥng studio xưa, nơi trước đây, năm 1978, tôi có đến và ngồi nh́n Anh làm việc trong khi Helen nướng bánh ḿ dưới nhà.  Trên vách tường hồi ấy c̣n treo tấm h́nh cô gái Huế với ḍng chữ Anh ghi Học tṛ trong Quảng ra  thi/ thấy cô gái Huế chân đi không rời.  Nhưng đó chỉ là một tấm h́nh chụp không nhớ của ai, không phải bức tranh croquis bút ch́ Anh vẽ thuở mới mười lăm cầm đem xuống nhà để trước bàn học tôi ngày xưa ở Huế, cả hơn sáu chục năm trước.

Pḥng studio chính là nơi ghi dấu thăng hoa nghệ thuật hội họa của Anh, từ mộc bản, tranh sơn dầu, tranh acrylics, tranh màu nước …với hàng loạt triển lăm tại New York, nhiều buổi diễn thuyết, nói chuyện, và bắt đầu những tác phẩm văn học Xứ Sấm Sét, G., Chiếc Ṿng, Da Thịt (đề tặng TTLH năm 1979) …  Cửa sổ có nắng chiếu sáng kia là nơi Anh bày chậu sả Dạ Khê, do tôi nhắn xin bạn ở Cali gửi thẳng qua để Anh có hương vị muối sả và bún ḅ Huế khi cần đậm mùi quê hương …

Tôi quyết định có mấy ngày bên Linh Giang, nằm cạnh bàn thờ Anh, nh́n ngắm mấy bức tranh cũ của Anh trên tường, cùng thở chung không khí trong lành dưới những ngọn bách hương, nhưng không ngủ trong studio.  Tôi ngủ trên cái futon, chung với mèo đen Moshe, mèo xiêm lai Sam và mèo ba-tư Felix thay phiên nằm cạnh rù ŕ purring.  Tôi đùa bảo Linh Giang là tôi đôi khi cũng hay purring như mèo khi trêu ghẹo Papa.  Có hai mèo Owl và Dimitri chỉ luẩn quẩn bên ngoài không vào v́ khách lạ.

Sáng tôi dậy sớm theo thói quen, mở computer liên lạc bà con bạn bè giúp lo chương tŕnh Bốn Chín.  Thấy có ánh đèn, chú gà trắng Makti vỗ cánh vươn cổ gáy rân, và cả lũ bốn năm con khác hùa nhau vội vă cất tiếng gọi mặt trời, trong khi hai con chó nghe động thi nhau sủa vang dội … Đây là mấy con chó mới. Bờm, Camember và Shogun ngày trước đă về, đă tới từ lâu, sau khi Anh rời Thạch Lũng.

Gần ba ngày, tôi sống lại tràn ngập kỷ niệm.  Đến Eddie nh́n ngắm kết quả công tŕnh Anh hướng dẫn luyện tập “Không cần phải là một họa sĩ.  Khi bước đi, hăy nh́n xuống.  Thấy màu sắc nho nhỏ ẩn hiện trong ngọn cỏ, lá cây, và cát bụi.  Thấy h́nh tượng trong mọi sự vật” để thấy rơ môn đệ ruột của Anh thực sự trưởng thành, biết ứng dụng lời chỉ dạy “ Hăy nhớ rằng hội họa hài ḥa giữa ‘hai thái cực’ : tự do/kỷ luật; liều lĩnh/chính xác; uy dũng / dịu dàng.”(9)

Trở về mái nhà xưa Brunswick. Linh Giang và tôi được chủ mới mời vào thăm từng căn pḥng nhà trên, xuống basement nơi tôi trụ vẽ và nhuộm lụa.  Ra vườn không c̣n tía tô Viễn Phố kinh giới Nhất Hạnh xưa Anh trồng gần nhau và nẩy sinh loại rau tôi gọi là tô giới cũng nửa lục nửa nâu tím mà mùi vị lai cả hai loại. Lũ trúc rồng rắn đă bị đào sạch. Hàng dậu hoa Mộc và Dă mai forsythia cũng đi đời.  Cả vườn chỉ c̣n lại mỗi cây phong.  Tôi vừa khóc vừa nhẩm hai câu thơ trong bài Nàng Thu Phong của Anh … Lá rừng phong, lá không bay nữa/ lá rụng tơi bời lối tử sinh…

Ra cửa trước, hành lang này có một hôm tôi bày khung vẽ và Alice, chị  ruột của Helen và cũng là người vợ đầu tiên của Vơ Đ́nh,  bất ngờ ghé thăm.  Vừa thấy, tôi biết ngay là Loan, của Thiếu Dũng ngày xưa.  Hôm đó tôi bị Anh cự nự … Tôi hỏi Linh Giang và ngỏ ư muốn ghé thăm, nhưng Linh Giang cho biết bà trong t́nh trạng không b́nh thường.

Trên đường trở lại nhà Linh Giang, qua những cánh đồng toàn đậu nành, tôi nhắc nhiều lần cùng Anh rẽ xuống cắt một mớ đem về luộc, để nhớ thời ở Huế từng được ăn những bó nhỏ trái vàng béo ngậy.

Giữa khuya Thứ Bảy, tôi thấy đèn xe quét lên thềm và nghe lũ chó râm ran rối rít sủa mừng.  Helen cắt ngắn chuyến vacation về nhà sớm. 

Sáng Chúa Nhật Linh Giang và tôi chuẩn bị đến Chùa Giác Hoàng, th́ Helen bưng cà phê qua chào hỏi.  Chúng tôi vừa nói chuyện, Helen vừa coi tập lưu niệm.  Trong tập có tấm thiệp của Helen gửi tôi, nhắc nhở thời gian mới gặp khi Anh từ Paris sang Mỹ  “ Tôi quyết giữ h́nh ảnh Anh Mai (10) trong phong cách gặp lần đầu hồi vừa nhập đại gia đ́nh chúng tôi, tràn đầy phấn khởi hăng say yêu đời, với nhiệt t́nh năng lực sáng tạo hội họa.  Hồi đó Anh mới 24 tuổi, nhưng đă là một thần tượng uy dũng có sức thu hút mănh liệt, gây ấn tượng mạnh mẽ trong đại gia đ́nh… Tôi cũng muốn thổ lộ bà biết rằng cho đến bây giờ tôi vẫn luôn vui mừng Anh đă cưới được bà và có nhiều năm chung sống.  Bao lâu nay tôi vẫn hân hoan nghĩ rằng Anh đă t́m được người bạn đời có tâm hồn nghệ sĩ như chính Anh, lại là người bạn từ thuở thơ ấu, người phụ nữ cùng chung ngôn ngữ, chung văn hóa.  Chỉ tiếc một điều là Anh đă phải chờ đợi quá lâu để t́m lại được bà.”

Lễ 49 Ngày Thất Tuần quy tụ khá đông bà con bạn bè trong vùng ba biên, riêng có Hà Thanh từ Boston về, anh Ngô Vương Toại dù không khỏe vẫn đến, nói lời tiễn biệt cầu nguyện, và anh Đinh Cường nhắc lại kỷ niệm lần triển lăm chung tại Huế và Saigon, năm 1974.

Anh Vơ Đ́nh có cơ duyên được Ḥa thượng Thanh Đạm chủ lễ.  Ban trai soạn của Chùa phụ trách phần cơm chay do anh chị Phan Văn Quang giúp chúng tôi khoản đăi, đặc biệt có những món rất Huế như mít non trộn gỏi, canh rau thập toàn, rau khoai lang luộc tôi đem từ vườn nhà, cùng mít tươi chín cây, nhăn lồng, trái Thanh long.  Riêng quư bạn hiền Đồng Khánh có bánh thạch viết bốn chữ Văng Sanh Cực Lạc.

Mấy ngày kế đó tôi ở lại nhà Xuân Lan Hoàng Trọng Hàn cùng Hà Thanh tỉ tê tâm sự, và sau đó về căn nhà trên đồi bên hồ của Hồ Thùy, nơi mới tháng 5 năm ngoái, Anh ra mắt tập truyện và chuyện Trời Đất.  Vừa mở cửa là tôi sụm vỡ ̣a nước mắt … đi quanh nhà, thăm lại từng dấu vết kỷ niệm.

Tôi cũng được dịp đến nhà anh chị Đinh Cường, thăm mấy bụi Mẫu đơn Anh từng cúi hôn năm ngoái, nay đang héo úa tàn tạ, đi lại con đường qua khu rừng phong, đứng bên ba tảng đá mới năm ngoái c̣n ghi lại h́nh ảnh Anh và tôi, mà nay chỉ c̣n tôi một ḿnh đứng tựa.

Tuần lễ này có môt vị Sư giảng thuyết về Lương Hoàng Sám tại Virginia.  Tôi tham dự cùng Xuân Lan, có làm lễ Cầu siêu cho Anh, và gặp thêm nhiều bà con bạn bè, trong số có Phan thị Trâm chị con bà D́ của Anh, nối lại giây thân ái lâu nay đứt liên lạc.

Khi trở về nhà Florida, đôi uyên ương Ngu-Yên Ngọc Phụng đúng hẹn qua thăm.  Ngu-Yên đề vào cuốn lưu niệm bài tứ tuyệt

Nửa khuya ngủ trên giường Anh

Có người gọi dậy xem tranh Vơ Đ́nh

Khép hờ cánh cửa nhân sinh

Ai vừa đóng lại chữ t́nh ra đi…

Tôi có dự tính trở lại thăm Trung tâm Dưỡng lăo Phục hồi, lái xe loanh quanh ngoài băi nhiều lần mà không tài nào dừng lại bước vào.  Nhưng sau khi Ngu-Yên Ngọc Phụng đi về rồi, tôi quyết định vượt thoát.  Một ḿnh.

Và đă vào.  Chấn động dữ dội.  Chân suưt khụy.  Mắt mũi nhạt nḥa.  Tóc tai rũ rượi. 

Nhưng rồi cũng đứng vững và đi thăm gần hết những người cùng tầng lầu, giúp bón ăn trưa cho hai bà khó tính nhất, an ủi vỗ về ông Mục sư trước ngồi cùng bàn với Anh, nay nằm liệt tube feeding … Bà ca sĩ giọng soprano lảnh lót Thánh ca mà Anh từng ví với Ella Fitzgerald nữ hoàng nhạc jazz thế kỷ trước, từng cất giọng loảng xoảng ly tách thủy tinh dạ tiệc đăng quang Tổng thống Kennedy, nay ít cao giọng mà hay trầm ngâm.  Bà ngoại Grandma bây giờ lại khá hơn, tươi cười nói chuyện, không c̣n thở than kể lể vang vọng từ đầu ghềnh cuối băi hành lang dài. (11)  Tuần lễ kế đó tôi lại vào thăm tầng trệt, và lần này không bị chấn động dữ dội như tuần trước.  Tôi hẹn mỗi tuần thu xếp vài giờ vào chăm cho vài người bệnh đặc biệt.

 

MỘT TRĂM NGÀY

Tuần Bách Nhật

Vu Lan.  Rằm Tháng Bảy Xá tội Vong nhân. 

Tuần Bách Nhật của Anh, ngoài lễ cúng tại nhà, tôi xin nhập chung lễ cầu nguyện tại Chùa Hương Hải phía Bắc Miami.  Gặp lại quư Đại đức Tịnh Nhơn từng cùng quư sư cô làm lễ Cầu An tại nhà, lễ Thọ Tang và Hỏa Táng tại Nhà Quàn, ai cũng mừng thấy tôi phục hồi thể xác lẫn tinh thần.

Có được thế này, cũng nhờ ân đức của mọi người, đă dùng năng lực Tâm Từ và Tŕ Giới cầu cho người đă về, đă tới nơi an lạc.  Dĩ tâm ứng tâm, Anh đă nhận được năng lực đó và tôi cũng được lây ân sủng.  Cả những người cho và người nhận đều mở rộng tâm ḿnh hướng vào nhau với niềm tin tâm linh đồng ứng giao cảm, đem lại thanh thản, an nhiên và tự tại.

Mấy trận băo lớn cũng tránh né bán đảo này mà xoay ra tan ngoài khơi Đại Tây dương. Trăng Rằm Tháng Bảy rạng rỡ sáng soi ngoài trời.

…Kiểu kiểu Lăng già nguyệt

Phân phân Bát Nhă Liên

Hà thời lâm diện kiến

Tương dữ thoại trùng huyền

…Lăng già trăng sáng tứ bề

Hương Sen Bát Nhă bay về mười phương

Mai kia tái ngộ khó lường

Cùng ta đi vạn nẻo đường siêu nhiên

(Lư Thái Tông, 1001-1054, Vơ Đ́nh dịch, Một Cành mai, An Tiêm xuất bản,  CA 1981, Paris  2005)

Tôi thành tâm trân kính mượn công đức Hương Thiền để cảm tạ mọi người đă có ḷng thăm hỏi, hướng dẫn những điều cần biết từ khi Anh trong t́nh trạng suy sụp cho đến khi thanh thản ra đi và c̣n thu xếp th́ giờ đến cầu an, cầu siêu, giúp đỡ và chia sẻ với gia đ́nh trong niềm đau mất mát lớn lao này.

Những cảm t́nh thân thiết đó đă góp phần giúp người đă về, đă tới an nhiên tự tại, v́ biết chắc người ở lại được an ủi rất nhiều.

Nhạn quá trường không

Ảnh trầm hàn thủy

Nhạn vô tích chi ư

Thủy vô lưu ảnh chi tâm

(Thiền sư Hương Hải, 1617-1715, Nhạn Ảnh)

Nhạn vút qua không

Bóng ch́m nước lạnh

Để dấu: nhạn không có ư

Giữ bóng: nước cũng vô tâm

  (Vơ Đ́nh, 1933-2009, Nhạn và Bóng)

A wild goose, flies across the sky

Its wings reflect in the cold water

The bird does not mean to leave its image

The water has no desire to retain it

  (trích Hương Thiền, Vơ Đ́nh dịch và minh họa)

 

Trần thị LaiHồng

Hoa Bang, Vu Lan 2009

Chú thích:

*  Đă Về Đă Tới, nhạc và lời của Sư Ông Làng Mai, http://www.langmai.info/new/van-nghe/thien-ca

(1)  Szomorú Vasárnap/Sombre Dimanche/Gloomy Sunday/ Chúa Nhật Buồn c̣n được gọi là The Hungarian Suicide Song, The Most Exquisively Sad Song in the Whole World,  bài ca đau đớn bi thương nhất trong toàn thế giới.  Tác giả Rezso Seress phổ thơ László Jávor, cả hai đều người Hung-gia-lợi, một xứ sở nhỏ bé giữa ḷng Đông Âu. 

Bản nhạc xuất hiện tháng 11 năm 1933 - cùng tháng và năm Vơ Đ́nh ra đời – gây chấn động thế giới với cả trăm vụ tự sát đến nỗi nhiều quốc gia ra lệnh cấm phổ biến. Chính nhạc sĩ Rezso Seress cũng tự tử vào cuối đời khi lâm bệnh nặng, hưởng thọ 69 tuổi. 

Dầu vậy, bản nhạc này đă được dịch trên trăm thứ tiếng và hàng trăm ca sĩ tŕnh diễn, thu thanh, phát hành đĩa nhạc CD và đĩa h́nh DVD. http://en.wikipedia.org/wiki/Gloomy_Sunday

(2)  Chủ Nhật Buồn, lời Việt Phạm Duy, Trần Văn Trạch tŕnh bày, trích nghe từ bài tưởng niệm Trần Văn Trạch (1924-1994) của Trần Quang Hải

(3)  Walpola Rahula, What the Buddha Taught, Grove Press, New York, 1974.  Nguyên văn chữ Phạn, Rahula dịch sang tiếng Anh, Thích nữ Trí Hải dịch tiếng Việt

(4)  Trương Vũ, Tiếng Sóng, http://litviet.wordpress.com/tag/vodinh/

(5) Vơ Đ́nh,  Mây Chó (2004) và Trời Đất (2008), Tổ hợp Xuất bản Miền Đông Hoa Kỳ phát hành

(6)  Vơ Đ́nh,  Da Thịt, chuyện đầu tiên trong tập Xứ Sấm Sét,, Lá Bối xuất bản, Paris 1980.

(7) http://www.mayoclinic.com/health/progressive-supranuclear-palsy

(8)  Cha Con, Phụ nữ Diễn đàn Tháng 7, 2009, số 304 Bộ Mới, trang 18

(9) Thầy Tṛ, http://litviet.com t́m Chuyên mục/Tác giả, bấm Vơ Đ́nh hoặc Trần thị LaiHồng.  Hoặc Phụ nữ Diễn đàn tháng 7, 2009, số 304 Bộ Mới, trang 14

(10)  Helen gọi Anh Mai, tức Vơ Đ́nh Mai, tên đổi lại từ năm 1959. do Thầy Mẹ chọn để nhớ gốc Mai cổ thụ trước sân nhà.  Vơ Đ́nh (1933-2009) Tiểu Sử và Sự Nghiệp, http://litviet.worldpress.com/tag/vodinh/

(11) Trần thị LaiHồng, Manor/Mona/Manồ, chuyện kể http://www.gio-o.com/TranThiLaiHongMONA1.htm

 

http://www.gio-o.com/TranThiLaiHong.html

 

© gio-o.com 2009