Gi� O đặc biệt

nhớ V� Đ�nh

1933 � 2009

Hồ Đ�nh Nghi�m

 

C�U VỌNG CỔ KH� XUỐNG

 

 

H�m ấy, th�ng 6 m� Montr�al n�ng lạ thường, cọng với độ ẩm con số 27 độ C (hơn 80 F) chừng đ� ăn gian dối lừa tới c�i nhiệt kế đổ mồ h�i chẳng l�n xuống sồi trụt một mảy may. Gi� t�p mặt, ngửi ra m�i nhựa đường h�m hấp đang mềm th�n cuồng nhiệt bốc hơi.

 

T�i d�ng m�tro, lẫn v�o đ�m người mặt đỏ k� lần lượt chui xuống đường hầm rất nhiều �nh s�ng (kh�ng biết cuối đường c� �nh s�ng chăng?), d� tr�n bản đồ đếm thầm tới t�m trạm th� trồi đầu đến hẹn lại l�n. C� thể l� mọi người đ� tề tựu ngồi đợi trong qu�n ăn buộc phải c� m�y lạnh nằm ở khu phố T�u x�t hợp l� do Phạm Nhuận chỉ định, d�n xếp. Người n�y vốn d�ng h�o sảng, l� mạnh thường qu�n, l� đầu mối, lu�n tạo điều kiện cho tất cả những kẻ c� m�u văn nghệ ưa sum vầy, m� đa phần kẻ n�o c� ch�t m�u ấy chảy trong th�n đều sở đắc chữ rớt mồng tơi. Rớt mồng tơi nghe c� vẻ trừu tượng nhưng may thay, trẻ l�n năm cũng tường. Trẻ n�i, mấy b�c ạ, cơm thương chứ kh�ng ai thương đ�u, viễn mộng cũng chừng mực n�o đấy th�i, nhớ?

 

Mồ h�i đẫm lưng �o khi t�i qu�ng g� dẫm bước l�n lầu c� lối b�i tr� hệt như một tửu điếm nằm đầy trong phim v� hiệp kỳ t�nh giả tưởng Hong Kong. Hắc bạch giang hồ qua lại rậm rật dưới l�ng đường ngập nắng v�ng nhưng những c�i lồng đ�n đỏ giăng mắc ở đ�y tịnh kh�ng đong đưa. Thời khắc mới c� ba bốn giờ chiều n�n qu�n nhốt khu biệt một thứ kh�ng gian tịch y�n đến ruồi cũng lặng lờ xếp c�nh buồn ngủ tr�n b�n r�t ngấm m�i t�u vị yểu, tương đen, ngũ vị hương, h� cảo x�u mại c�c thứ. Tửu bảo, ba c�n thịt b� x�o cải c�ng với hai c�n Mai quế lộ chỉ l� sản phẩm của tưởng tượng. Kh�ng mạng che mặt, kh�ng n�n s�m sụp, kh�ng đao kiếm dắt lưng, kh�ng ch�o �o phần phật khi thi triển khinh c�ng, kh�ng rượu mời chẳng uống lại đi uống rượu phạt� Thấp tho�ng b�ng một nữ nh�n vận sường s�m m�u hồng vụt biến sau tấm m�n vẽ cảnh Tử Cấm Th�nh khi t�i vừa đếm xong mười t�m cước bộ từ tầng trệt mỏi gối l�n đến lầu một chồn ch�n.

 

Phạm Nhuận, Trương Vũ, V� Đ�nh đứng c�ng hai vị n�o đ� nhỏ to luận b�n b�n c�i chậu c� lớn một c�ch chẳng thể lớn hơn. Vớt c� ra chi�n, hấp, dọn sạch bao vật thể d�ng trang tr� trong ấy th� c� thể tho�t y nhảy v�o sau khi dụ khị được một mỹ nh�n ngư. Một bể bơi kh�ng hơn kh�ng k�m. M�t mẻ thấy r�, sướng r�n m� đ�u hiu tới sau. M�y lạnh trong tửu lầu n�y chỉ nhằm hạ hoả c� ch�t x�u. Nhưng nh�n khu�n mặt của chủ v� kh�ch đứng đ� th� t�i đ�nh hơi ra c� điềm bất thường vừa va vấp qua. Ai nấy đều, n�i giọng của B�i Bảo Tr�c: Mặt nghi�m v� buồn. Họ chỉ gật đầu khi nh�t thấy t�i, đưa tay chỉ về ba c�i b�n tr�n k� trong g�c đang đ�ng chật thực kh�ch. V� bấy giờ, trong qu�n nhạt m�i chi�n x�o củi lửa mới bắt đầu x� động một nỗi niềm, một vực dậy tiếng n�i cười. � l� la. L�m chi b�y chừ mới tới? Hồ Đ�nh Nghi�m phải kh�ng? Nguyễn Thị Ho�ng Bắc đứng l�n, thi triển lăng ba vi bộ để �m lấy một h�nh nh�n đang bận l�o li�n d�m mặt hảo h�n bốn phương. Người tại hạ đang xuất hạn nhưng vị c� nương ấy hổng ke c�i r�t r�t nhớp nh�a kia. Nhưng n�i n�o ngay, �m l� �m ơ hờ ph� du rứa th�i, b� con c� b�c đang đổ dồn nh�n mục tới thăm d� thực hư, dễ sinh dị �m. Một vị yểu điệu thục nữ kh�c, h�nh như Thuỳ Hạnh c� nương bắn tiếng: Ủa, nếu kh�ng xướng danh th� t�i cứ tưởng đ� l� �ng Đức Huy đi lạc. Đức Huy n�o dậy c�? Kh�ng lẽ dung mạo tại hạ lại giống ch�ng nhạc sĩ viết lời thậm ng�y ng�: T�i th�ch mặc jeans v� �o trắng� th�ch đi bộ dưới h�ng c�y� v� t�i cũng y�u em. Kh� kh�, may m� ở đ�y mưa �t kh�ng như S�i G�n, nếu kh�ng t�i mặc quần b� v� �o chim c�, h�t hỏng ra tr� rồi chung cuộc mới giả đ� y�u em.

 

Định thần hồn xong, liền t� hoả, kinh mạch đảo lộn trong người. Hoa Sơn luận kiếm cũng chẳng thể quy tụ được ngần ấy c�c h�o kiệt đủ mọi bang ph�i sản sinh ở thương ca hải ngoại. Từ Nguyễn Thị Ho�ng Bắc, Vũ Thuỳ Hạnh (?) Tr�n Sa xong đến Phan Tấn Hải, Phạm Việt Cường, Ch�n Phương, Kh�nh Trường, Nguyễn Xu�n Ho�ng, Nguyễn Mộng Gi�c, Đinh Cường� c�ng c�c huynh đệ chưa r� qu� danh đang qu�y quần với kh�ng �t những trầm tư kh� hiểu. Ngộ chẳng ra trong s�t na để quỷ tha ma bắt chừng t�n một n�n nhang mới vỡ lẽ, ho� ra danh m�n ch�nh ph�i phải ch�o thua bọn b�ng m�n tả đạo. �m kh� vung v�i bay đầy h�n g� nhiệt độ h�m nay n�ng bức lạ thường. Những đứa th�ch kh�ch dấu mặt trong b�ng tối đ� thi triển thứ kung-fu bổn cũ soạn lại v� tuồng t�ch ấy vẫn c�n chứa gi� trị: Ganh gh�t ai th� chụp ngay cho họ c�i n�n cối. N�y nh�, tự dưng m� Trịnh C�ng Sơn từ ng�n tr�ng bay qua chốn đất lạnh t�nh run, Hợp Lưu của Kh�nh Trường b�n Cali. bay về, Trăm Con của Tr�n Sa ở Toronto l�i xe nuốt dặm đường mất 6 tiếng đi l�n� Hẳn ch�ng đang nh�m họp đại hội bất thường, d�ng mặt trận văn ho� để tấn c�ng, chia rẻ cộng đồng lưu vong ch�ng ta. Mỹ c� CIA th� ch�ng nhất định l� CIB chứ c�n g� kh�c?

 

Dạo đ�, 1992 chưa đẻ ra những cụm chữ dị thường kiểu �ch�n như con gi�n, buồn như con chuồn chuồn, nhỏ như con thỏ, chảnh như con c� cảnh�� n�n mấy �n người Huế lạc lo�i ngồi ng� nhau: Chơi chi ba de rứa b�y! Qu� mất dạy! Thiệt l� ba lơn! Chỉ m�nh Ch�n Phương đại ng�n: S�ng Saint- Laurent ngo�i kia kh�ng t�i n�o rửa sạch vết nhơ bẩn n�y! Buổi nớ cũng chưa hiện hữu mấy chữ �biết chết liền� hoặc �b� tay chấm c�m�, bao nhi�u văn nh�n thi sĩ c� t�n tuổi ở hải ngoại đang l� nạn nh�n của sự �nghĩ kh�ng ra�. Bao nhi�u tạp ch� Văn Học, Văn, Thế Kỷ 21, Hợp Lưu, Trăm Con vẫn giữ nguy�n bản sắc cũ, kh�ng một ai bỏ c�ng viết ra, nhắc lại cơn bệnh-dịch-đ�ng-nguyền-rủa-của-thiểu-số-người-Việt-ta-n�-vốn-thế.

 

Kể lại chuyện xưa để thấy thương cảm cho hoạ sĩ nh� văn V� Đ�nh phải chịu đựng một kỷ niệm xấu nhất trần đời khi bao người v� mến t�i anh đ� lặn lội vượt ng�n dặm tới chung vui, g�t bỏ mọi kh� khăn sang b�n để về nh�n mặt nhau, nhưng� nhưng �người về c� nhớ ta chăng, ta về �m ảnh m�u trăng �m t��. Để c� kẻ yếu l�ng đ� gọi buổi đo�n vi�n ấy tựa một �trận động đất ở Montr�al�. Văn ho� �ch g� cho buổi ấy, khi quanh ta c�n lắm đứa chưa thể viết tr�n một c�u thơ tử tế. (Ngo�i V� Đ�nh, một nạn nh�n kh�c cũng mang họ V�, nh� văn V� Kỳ Điền th� bị hứng �m kh� nhiều hơn, bọn �c khẩu đ� th�u dệt những chuyện thần sầu quỉ kh�c nhằm ph� hại hạnh ph�c một �ng nh� văn Nam bộ l� kh� m� trời hổng độ. Chuyện n�y nằm ở một chương hồi kh�c trong to�n bộ chuyện d�i nh�n d�n chẳng tự vệ, chưa quỡn để thuật lại. Ở Việt Nam người ta bảo: Ch�ng ăn kh�ng từ một thứ g�. Ở ngo�i biển người ta rỉ tai: Ch�ng ph� kh�ng chừa một ai. Ch�ng học c�ch h�nh xử �c �n của Vi-xi chăng?).

 

Trở lại chuyện m�a hạ kh�ng hoa phượng chẳng ve k�u, trước đ� hơn tuần, t�i nhận l� thư đề ng�y 12 gửi đi từ Maryland: �� Đinh Cường cho hay l� em kh�o tay việc cắt chữ d�n v�o b�ch chương, biểu ngữ. Chịu kh� gi�p anh hỉ? Nội dung l� 35 năm cầm b�t của V� Đ�nh�� Đi l�m về, t�i tạt qua tiệm b�n vải to khủng của Ấn Độ mua 10 thước vải khổ 1m2 để l�m băng-r�n căng trước hội trường. C�i �ng quấn khăn nặng đầu, r�u quai n�n rậm rạp vễnh ra trước th�ch đố bụi trần, b�i vệt v�i trắng tr�n tr�n da ngăm đen vừa thắp xong ba c�y nhang m�i nồng cay hơn c� ri nị, với tay lấy c�y thước gỗ. T�n �ng ta nếu đổi sang tiếng Việt chắc c� nghĩa l� Bảnh. Cuộn vải to đ�ng đặt tr�n b�n rộng được k�o thẳng ra, mỗi thước của �ng tự động lố th�m cả gang tay cho n�n� tuy l� mười thước nhưng mang về nh�, trải ra, n� d�i mi�n man, d�i qu� cỡ thợ mộc. Ai cũng ngon cơm h�o sảng như Mr. Bảnh th� chắc th�nh phố n�y suốt đời hổng c� động đất đ�u nhỉ? Bảnh qu� th� tự khắc bọn khủng bố cũng đ�m �i ngại, nhỉ? T�i chọn vải coton m�u n�u, nhạt ch�t đỉnh so với m�u �o n�u s�ng m� những vị xuất gia ưa quấn quanh th�n. M�u c� hơi tối nhưng t�i nghĩ l� n� hợp cho chủ đề �Đ�m Trầm Hương� m� anh V� Đ�nh đ� thuận l�ng với ban tổ chức lựa đặt. Ba chữ sớm mang thứ điềm gỡ ấy t�i cắt giấy m�u xanh da trời, những chữ kh�c k�ch cỡ nhỏ thua th� d�ng m�u v�ng chanh ng� bắt mắt ch�t đỉnh. Cắt rồi xịt keo d�n, loay hoay gần cả ng�y trời mới ho�n tất, xoa tay khi l�m tr�n sự uỷ th�c. Thi�n l�i sai đ�u đ�nh đ� d� thi�n l�i kh�ng mường tượng ra được �c�i đ�m h�m ấy l� đ�m g�? Trầm Hương, nghe n� l�m sao ấy. Mọi người c� ai thở than? Ri�ng anh buồn như ngọn nhang t�n thắp khuya!

 

Hồi tưởng lại, khởi từ 1974 tại Huế nhiều thương t�ch cho đến 1992 lưu vong lắm tật nguyền, như vậy V� Đ�nh v� t�i chỉ gặp mặt nhau đ�ng 5 lần. Sự bất qu� ngũ rồi th� anh lặng lẽ phủi ch�n đi ngủ một giấc d�i, th�i hay biết �đ�m qua, s�n trước, một c�nh mai�. Nếu hoa mai kh�ng nở c� nghĩa l� V� Đ�nh Mai đ� qua b�n kia n�i. Đột ngột v� địa h�nh c�ch trở n�n t�i kh�ng thể thu xếp bao chướng ngại l�i th�i để đứng b�n Nguyễn Thị Ho�ng Bắc mau nước mắt m� o� kh�c theo n�ng một trận đ� đời cho ướt dầm trời Florida hiu hắt m�ng quạnh.

 

Từ nay t�i hết nhận những bức thư anh chia sẻ đủ thứ chuyện tr�n c�i đời � trọc n�y. V� xem t�i như một đứa em �t n�n anh kh�ng ngại t�m sự đ�i điều ri�ng tư. Tặng tranh khổ nhỏ, cho xem ảnh chụp, tặng s�ch bao gồm cuốn �Trường Ca Lời Mẹ Ru� của Trương Anh Thuỵ, bản tiếng Anh của Nguyễn Ngọc B�ch với c�c minh hoạ m�u nước tuyệt đẹp của V� Đ�nh Mai.

 

V� Đ�nh Mai l� t�n thật, anh giản lược, đ�nh rơi chữ cuối, c�n lại hai chữ V� Đ�nh d�ng l�m b�t hiệu. Đến một chặng đời n�o, bất ngờ ẩn hiện sau kh�c qu�nh, V� Đ�nh nh�n thấy lại Mai. Một nửa như t�n m�nh n� vốn thế, nửa kh�c l� t�n một người nữ. Nh�n vật n�y đ� ho� th�n th�nh một đ�m m�y nằm lo� lồ trong truyện ngắn �Người Chạy Bộ� của anh, theo t�i nghĩ, c� nghĩa l� nếu hư cấu th� anh phải nương v�o Bạch Mai c� thật ngo�i đời để d�ng l�m lực đẩy ban đầu, vẽ rắn m� kh�ng th�m ch�n:

 

�Đang chạy, t�i dừng lại, đứng chết sững. Tr�n kh�ng, một đ�m m�y lớn, nằm d�i. Đ�m m�y c� h�nh d�ng một người. Một người đ�n b�. Trần truồng� M�i t�c che lấp cả khu�n mặt. Nhưng th�n h�nh lồ lộ� Đ�i vai tr�n, bộ ngực đầy, bờ h�ng cao rồi s�ng soải chạy theo v�ng đ�i mướt v� bắp ch�n d�i. N�ng nằm một b�n, hướng mặt về ph�a trước, n�n thấy r� đ�i v� lớn, chiếc lỗ rốn s�u, v� h�nh tam gi�c giữa hai đ�i.� (ngưng tr�ch).

 

Bạn đọc c� để � tới thủ ph�p rất cao của nh� văn hoạ sĩ? Một đoạn văn ngắn, V� Đ�nh đ� ngắt, cắt bằng những dấu chấm, xong tới phết đầy dụng �. Một người đang chạy bỗng dừng đứng lại, nhịp đập con tim khi ấy kh�c với b�nh thường. Thứ đến, c�i sửng sờ khi ph�t hiện m�y tr�n bầu trời in d�ng một người đ�n b� nằm, sống động, chi ly những đường n�t, hẳn khi đ� người nh�n ngắm phải hoang mang, tr� �c l�m việc kh�ng thể mạch lạc. Thủ ph�p của V� Đ�nh đ� tinh tế, chụp bắt lấy bằng cố t�nh ngắt rời ch�m phết. Viết cho liền lạc kh�ng kh�, nghệ thuật nằm ở sự bằm vụn kia. Bạn c� thấy vậy kh�ng? Phương chi m�y trời vốn tượng trưng cho thứ g� rời rạc, dễ tan biến, vụn vằn rồi sạch trơn, kh�ng t� vết.

 

T�i từng gặp gỡ v� ch�o, v� cười, v� trao đổi dăm c�u với chị Bạch Mai. T�i cũng từng học Mỹ Thuật n�n khi nheo mắt, t�i nh�n ra �đ�m m�y" quen thuộc ấy, những đường n�t tổng thể th�i chứ kh�ng c� được sự sắc sảo như người trong cuộc nh�n ra �v�n cẩu�, sa đ� những l� � đ�m m�y nhỏ, ph�a dưới bụng, thật đến nỗi thấy r� h�nh tam gi�c đen giữa hai đ�i kh�p k�n. Ở giữa, đen thật l� đen, chung quanh nhạt hơn. Loăn quăn, lơ thơ. T�i thấy hai bầu v� lớn, căng tr�n, nặng nề, phảng phất v�i đường g�n xanh. T�i thấy cả hai n�m v�, hồng tươi� T�i biết rằng đ� kh�ng phải l� một ảo gi�c. T�i chỉ kh�ng biết một đ�m m�y chiều, gi� �m ấp, gi� vuốt ve l�m sao m� c� thể trở th�nh một h�nh d�ng hiện thực đến thế. V� t�i kho�i cảm cực độ. T�i rung động từ đầu đến ch�n.� (ngưng tr�ch).

 

T�m l� chung, đặc biệt của qu� vị phụ nữ, vẫn ngầm l�n �n c�ch suy nghĩ hoặc đ�i khi thể hiện ra bằng lời ăn tiếng n�i, dẫn tới h�nh vi �cực đoan� bị c�c b� nghi�m khắc ph� b�nh l� thiếu đạo đức. (Thứ gi�y mơ rễ m� m� giới văn nghệ sĩ lu�n mắc phải lỗi lầm? Kh�ng la c� tới n� th� c�n g� l� chức phận của kẻ v�c thập tự trầy trụa lưng c�ng, đ�nh đổi được sự h�m oan thua thiệt nhằm ca tụng mu�n năm vẻ đẹp trường cửu?) C� tật c� t�i. Hoặc, chữ t�i liền với chữ tai một vần. Tai ương hay tai tiếng, thị phi? Phạm Duy l� một �ph� thuỷ �m nhạc�, người nghe giảm thiểu sự mến chuộng đ�i phần khi hay biết ngo�i đời �ng c�n l� �ph� thuỷ� trong l�nh vực xếch, xiếc. Kh�ng lắng l�ng nghe những cung bậc du dương r� quến m� lạc hồn tới l�nh vực đời tư của người ta l� thế n�o? Thơ T� Thuỳ Y�n to�n bộ thảy hay tuyệt nhưng số đ�ng c�c b� tạm qu�n t�i vọc chữ của thi nh�n m� chỉ nhớ một �ng Đinh Th�nh Ti�n lỡ kh�ng vu�ng tr�n chức năng l�m chồng l�m cha. Như vậy th� c� hồ đồ l�m r�ch chuyện kh�ng? V� Đ�nh cũng thế, t�i thấy c� lắm kẻ kh�ng th�ch anh về thứ �chuyện t�nh lẩm cẩm�, chưa kể ở anh c�n lộ ra �bộ phong tr�c ảnh�, vẻ cao ngạo kiểu ở đời n�y ta kh� t�m thấy tri kỷ, chẳng c� ai hiểu được ta. Điểm n�y gần tr�ng với nh� văn Mai Thảo (v� hai tiền bối n�y kh�ng mấy ưa nhau). Đơn cử một v� dụ về t�nh kh� của nhị vị:

 

V� Đ�nh: Một b� mang tập truyện chạy tới: T�i vừa mua trong ph�ng, d�o d�c nh�n m� kh�ng thấy nh� văn, t� ra anh đứng ngo�i n�y, xin anh k� t�n v�o s�ch ạ. Vừa k� v�o trang s�ch anh vừa n�i với t�i: 12 Mỹ kim tương đương với 15 Gia kim, nhưng ri�ng chữ k� n�y c� khi nhiều hơn 3 vạn!

 

Mai Thảo: Một �ng cầm ly rượu lại gần, điệu bộ khi�m cung xin được cụng ly c�ng anh. Mai Thảo d�ng b�n tay tr�i bao che tay phải đang nắm ly rượu, chả th�m nh�n xem mặt ấy lạ, quen: Cụng c�i đếch g�, nh� qu� bỏ mẹ!

 

C�ch xử sự �kh� chịu� ấy, hoặc n�i theo từ mới ở trong nước l� �phản cảm�, theo t�i, bạn chớ c� để t�m. N�n hiểu để th�ng cảm về c�i trực t�nh của họ. Nếu kh�ng l� văn nghệ sĩ từng trải qua bao thăng trầm, đ�n nhận những gi�ng b�o, hẳn họ đ� �dễ thương� đ�i ch�t. M� nghĩ cho c�ng t�i thấy chữ đếch của Mai Thảo rất đ�ng y�u. Ri�ng anh V� Đ�nh, t�i chẳng d�m đơm đặc một � kiến n�o cả. T�i nhớ c�u nổi tiếng, lưu truyền tới mấy trăm năm, của Honor� de Balzac: �L�amour est comme le vent, nous ne savons pas d�o� il vient�. T�nh y�u như cơn gi�, ch�ng ta kh�ng biết n� đến từ đ�u. T�i nghe gi� thổi, vẳng theo ca từ xa vắng kh�ng n�n xếp n� v�o d�ng nhạc sến: �Mai, anh đ� quen em một ng�y, anh đ� y�u em một ng�y, một t�nh y�u qu� kh�ng may!� Mai, anh đ� y�u em thật rồi, anh đ� y�u em thật nhiều, một t�nh y�u qu� c� li�u��

 

 

Chị Bạch Mai thấp thua t�i ch�t đỉnh, nhưng nếu mang c�n ra đo trọng lượng th� t�i tủi hổ xem chừng m�nh �nhẹ tợ l�ng hồng� chẳng ph�n b� được với thứ khu�n trăng đầy đặn kia, cũng nhại theo Kiều: d�y d�y sẵn đ�c một to� thi�n nhi�n. Lần gặp gỡ đầu ti�n v�o năm 1989 ấy ch�ng t�i kh�ng n�i năng chi v� chị t�n Mai m�i bận rộn với anh t�n Mai. Song Mai Hợp Kiếm chỉ ch� th� đ�a nghịch c�ng nhau tr�n s�n cỏ trước nh� anh Đinh Cường xanh um b�ng c�y v�ng Annadale trầm lặng, để mặc cho t�i �kh�ng biết th� dựa cột m�� đốt thuốc ngắm kh�i huyền bay l�n c�y. C�y l� v�ng n�y đan xoắn lấy nhau, phồn thịnh d�m m�t hơn v�ng đất t�i sống. T�i th�ch Willa Cather ở c�u: �I like trees because they seem more resigned to the way they have to live than other things do�. T�i mến chuộng c�y cối bởi v� tr�ng ch�ng c� vẻ an phận với đời hơn hết thảy những lo�i kh�c. Đứng ở phương n�y m� nhớ khung trời Đại Nội cũ, một địa phận giam giữ biết bao lo�i c�y lưu ni�n, r� l� ch�ng an phận khi chứng kiến lắm triều đại suy vong. Gi� đưa c�y cải về trời, rau răm ở lại chịu lời đắng cay. Đại Nội Huế l� nơi t�i sống với anh Đinh Cường, gặp anh V� Đ�nh lần đầu v�o những th�ng ng�y �m đẹp, đ� mất tăm, lu�n kh�ng an phận, cứ loay hoay một nỗi nhớ. Nhớ cả điệu h� (thần sầu) xứ Huế:

 

Anh xa em, em cảm thấy sầu tư

Bưng ch�n cơm ăn, đ�i đũa rớt răng chừ chẳng hay!

 

Rồi t�i xa Virginia, rời v�ng chan ngập b�ng m�t để về lại th�nh phố từng bị �động đất�. V� một h�m tối lửa tắt đ�n n�o, t�i c� th�m một chị người Huế. Chị cũng đặc biệt th�ch c�y cỏ hoa tr�i, ưa chăm s�c vườn tược, gầy giống những lo�i rau r�c m� b�n nh� ch�ng thường hiện diện trong m�m cơm đạm bạc. Hầu như c� đủ mọi �đặc sản�, thư chị viết: �Về đ�y chơi, tui cho ăn đủ thứ�� Lại nhớ ca dao phương ngữ chốn xưa:

 

Cam đời m� m� cam kh�ng ngọt

Ớt đời m� m� ớt chẳng cay

Sao anh nghe lời phờ phỉnh l� lay

Bỏ em bơ ngơ b�o ng�o giữa chốn n�y anh ơi.

 

Hoặc (quỉ kh�c):

 

Xin đừng tham gi� bỏ m�y

Tham vườn t�o rụng bỏ c�y nh�n lồng

Nh�n lồng trong bọc ngo�i bao

Con ong ch�m c�n được huống chi quả hồng đ�o ch�n c�y.

 

Chị Trần Thị Lai Hồng trước ngụ ở th�nh phố ướt �t quanh năm cũng lắm c�y xanh Seattle, một v�i người quen cho t�i hay l� căn nh� của chị thuộc loại bề thế �đẹp ngất ng�y�. V� rồi một h�m trận gi� n�o đ� phờ phỉnh l� lay thổi qua khiến chị bu�ng bỏ quyết th�ng tay v�o chợ. Th�ng tay l� chữ h�m s�c mang nhiều nghĩa trong đ� c�n chứa lấy một h�nh động mở rộng ra, khoan thứ v� bao che cho duy chỉ một người: V� Đ�nh. T�i li�n tưởng, với ch�t m�o m� đầy sai lạc, V� Đ�nh l� Modigliani v� chị Lai Hồng l� Jeanne H�buterne. Kh�ng c� Jeanne e c�i kết của ch�ng nghệ sĩ danh hoạ Modi ắt sẽ đớn đau hơn? Hoạ sĩ V� Đ�nh như một con t�u c� l�c mất định hướng để sau rốt t�m được v� đứng khựng lại ở một s�n ga tuyệt đối an to�n, vĩnh cửu b�nh y�n.

 

Y�u nhau đứng ng�i cũng m�

Kh�ng y�u ăn cận ngồi kề cũng kh�ng

Ra về ng� v�i chơi vơi

L�ng thương cảm bốn phương trời đều hay.

 

T�i hay tin anh chị quyết định chọn v�ng nắng ấm khuất nẻo của bang Florida để ra sức x�y n�n t�p lều tranh y�n h�n v� sự nhằm vỗ về nhau sau �những bực m�nh tức kh�ng thể n�i� (Đỗ Kh.). T�i mừng cho anh, nỗi vui chẳng thể t�m lời sớt chia.

 

Em với anh v� can v� cớ

Buộc lấy chữ t�nh thương nhớ kh�n khu�y

Đo�i nh�n bạn cũ niềm t�y

Mưa l�m th�m ướt vạt �o n�y kh�ng kh�.

 

L�m th�m l� mưa nhỏ m� �o c�n chưa kịp kh�, huống chi mưa lớn, dầm dề, tr�t xuống một thuỷ lượng nặng nề. Đ� l� ng�y anh V� Đ�nh thực sự xu�i tay. T�i chưa từng gặp mặt chị Trần Thị Lai Hồng, kh�ng mường tượng ra được, chỉ đọc ở đ�u đ� lời của nh� văn Tu� Hồng: �L� người chống Cộng dễ nể�. Cũng chưa r� n�t d� ngầm mang cảm t�nh với chị, đặc biệt chị c�n c� hoa tay vẽ n�t bay bướm nhuyễn nhừ l�n những t� �o d�i, từng c� lần triển l�m v� đ�n nhận tiếng thơm. Vẫn chưa đủ đầy một ph�c thảo ch�n dung. Cho đến khi anh V� Đ�nh mất đ�ng 49 ng�y, chị c� gọi điện thoại viễn li�n, t�i mới nghe ra giọng n�i của chị. V� t�i sửng sốt với lời t�m sự, c� ch�t lạ thường vướng mắc trong lối thuật chuyện thật tỉnh t�o của chị: �Mỗi ng�y tui đều ngồi tỉ t� cho anh V� Đ�nh nghe bao sự việc xảy ra trong hai mươi bốn giờ. C�y l� vườn m�nh đơm b�ng kết tr�i thế n�o tui liền th�ng b�o cho anh. Xem tạp ch� thấy c� b�i thơ hoặc đoản văn n�o hay tui đều đọc l�n cho anh nghe. Nhiều khi tui thiếp ngủ nằm ngay dưới b�n thờ, b�ng h�nh anh đầy chật trong căn nh� c� quạnh, đi m� cũng thấy, kể cả trong giấc mơ tr� nặng cũng gặp anh�.

 

T�i h�nh dung ra một căn nh� lạnh ngắt ch�n th�n giữa vườn c�y, nằm ở nơi chốn vắng tẻ, kh�ng h�ng x�m, chẳng l�ng giềng, xa phố thị. Nhiệt n�o do nh�n quần ngo�i kia lu�n khởi động kh�ng hề vẳng tới một �m hao. N�i chung l� tuyệt đối c�ch biệt, trong thẳm s�u kia c� người đ�n b� ngồi giữa b�ng mờ n�i chuyện với một nửa của m�nh đ� khiếm diện. H�n huy�n c�ng tấm ảnh lộng kiếng v� kh�i tr�n đầu ba c�y nhang m�i chờn vờn, tr� trệ, kh�ng hề lo�ng tan. Th� thật t�i l� đứa yếu b�ng v�a, t�i y�u h�nh ảnh c� trong c�u ca dao: �Anh buồn c�n chỗ thở than, em buồn như ngọn nhang t�n thắp khuya�. Nhưng giờ đ�y, r� l� trường hợp m� chị Lai Hồng đang cầm cự, đang chống chọi chẳng thể khớp v�o hai c�u buồn lặng kia.

Can trường bội phần v� y�u ch�ng kh�ng đổi.

 

Từ đ� đến nay t�i kh�ng c�n nghe th�m, từ ph�a chị Lai Hồng vọng lại một nguồn tin sinh hoạt n�o cả. Ch�ng t�i đ� gi� nua, đ� sẵn l�ng đ�n lấy bệnh t�nh đường đột đến thăm. T�i tự v� m�nh như th�n c�y sứ từng �m thầm nở hoa, v� t�i y�u c�y, c�i c�ch thế n� hiện diện c� vẻ an phận với cuộc đời n�y. Những lời tr�n, t�i thuật lại một t� vết kỷ niệm chẳng mấy vui, khi c�n nhớ, trước l�c l�ng qu�n. Nếu c� g� kh�ng phải, xin mọi người th�n rộng l�ng thứ tha. T�i nh�n ra, con đường vừa tan chảy hết tuyết, nhảy m�a m�ng lung hai c�u trong Cung O�n Ng�m Kh�c của Nguyễn Gia Thiều m� anh V� Đ�nh, c� vẻ t�m đắc, d�ng in ở ngo�i b�a cuốn �M�y Ch�� của anh:

 

L� cừ nung nấu sự đời

Bức tranh v�n cẩu vẽ người tang thương.

 

 

Hồ Đ�nh Nghi�m

 


nh� văn Hồ Đ�nh Nghi�m v� nh� văn họa sĩ V� Đ�nh, 1992 - Montreal, Canada

http://www.gio-o..com/HoDinhNghiem.html

 

 

� gio-o..com 2018