Thi Vũ

 

ngắn nhất, s�c t�ch nhất,
thơ
mười bốn chữ

 

thơ v� ghi ch�

 

Thơ ngắn trong thế giới l� những b�i thơ thất ng�n tứ tuyệt của Trung hoa, 28 chữ. Ngắn hơn nữa l� ngũ ng�n tứ tuyệt 20 chữ. Ngắn nhất v� được c�ng nhận cho tới nay, l� thể Haiku ở Nhật : 17 chữ.

�t ai ngờ rằng thể thơ ngắn nhất trong thế giới l� thơ Việt Nam : 14 chữ. Thể thơ lục b�t. Kho t�ng ca dao, với những người l�m thơ v� danh nơi th�n d� b�nh d�n, khi bắt chớp tứ thơ, ghi chụp h�nh ảnh, tung mở tư duy, họ thể hiện ngắn gọn, sinh động v� tr�n đầy qua d�ng thơ lục b�t 14 chữ. M� th�i.

Con người bước v�o cuộc nh�n sinh bằng bằng một hơi thở chứa ngầm thi t�nh. Mỗi ng�y ch�ng ta thở 21.000 lần. Nhưng lần thứ nhất, lần đầu khi sinh ra, hơi thở đầu dẫn dắt sự sống ra đi. Mỗi hơi thở l� một c�u lục b�t. Những c�u ca dao hay nhất, h�m � nhất c�n lại nơi tr� nhớ gợi nhắc trong ta, bao giờ cũng chỉ hai c�u 14 chữ. Phải kh�ng ?

Chỉ khi n�o cần kể chuyện, cần tr�nh b�y một t�nh tự, một ước mơ hay ph� ph�n, người l�m thơ mới vượt ra ngo�i sự sống � l� hơi thở � k�o d�i th�nh nhiều hơi thở li�n tục kể chuyện đời, chuyện nước non, t�nh tự như một trường ca. Truyện Kiều l� chứng cớ thi�n t�i sự ph�t triển ấy.

Đồng m� dị. Trong c�i giống c� c�i kh�c. Thơ 14 chữ bộc lộ sự sống, c�ch sống, thế sống. Nhuần trọn một hơi thở. Ở đ� bi�n cương sinh tử được kh�p k�n. Khi 14 chữ ấy d�ng vần l�m sợi d�y chuyền k�o d�i th�nh một đoạn nhiều c�u thơ, hay truyện thơ, thơ trở th�nh sự kể lể, n�i năng. Sự thế hiện đổi ra cuộc tr�nh b�y. So s�nh tr�n, kh�ng cốt đ�nh gi� c�i n�o hay hay dở, m� chỉ ph�n t�ch hai thế đứng của thơ.

V�o c�c thời đại an b�nh, l�c l�ng người tự tại, tinh thần minh mẫn sảng kho�i, thơ thường ngắn v� c� đ�c. T�nh nồng nhưng đ� n�n, kh�ng cho nổ tr�n c�u, m� để mỗi chữ nổ tung giữa l�ng người đọc. Kh� mạnh đ� được dằn, kh�ng ồn n�o tr�n lời viết, vẫn khiến người đọc thấy l�ng hồn nhi�n phơi phới. Đ� l� chất v�ng r�ng trong thơ. Hai chiều s�u v� rộng đứng xuống thơ, như đ�i ch�n chim mảnh mai viết xuống c�t phẳng những t�n hiệu giải t�ch hư v�. Gặp thời loạn ly, thơ thường nhiều v� d�i. Con người cần bộc lộ những cay đắng, tủi hờn. Họ biện minh. Họ chinh phục. Người l�m thơ rời xa con tim ưu �i xuống hạ lưu biến động của mười ng�n tay. Vi�n than hồng v� ng�n đ� tro bạt th�nh đống chữ lạnh l�ng.

Xem thơ biết người. Nh�n người biết thời đại. Sự t�c dụng qua lại ảnh hưởng nhau m� thay đổi, chuyển h�a. C�i loạn tưởng v� nỗi đi�u linh kia, biết đ�u kh�ng nhờ c�i trầm tĩnh, minh khiết v� phi�u nhi�n của c�c nh� thơ m� thanh h�a, để sửa dọn lại c�i nh�n sinh ?

Sao ta kh�ng thử t�m về nguồn lục b�t 14 chữ khơi d�ng nhỉ ? Gạn bớt những ồn k�nh, cho đ�y l�ng thức dậy tiếng nguy�n đầu. Mỗi hơi thở tự n� chưa n�i hết kh�c n�i của đời v� thế giới, như một b�i thơ d�i. Song lạ thay, dường như hơi thở đ� ngang nhi�n h� động suốt tử sinh. Như �nh đ�n nhỏ, bước đi tửng bước nơi vũ trụ kh�ng mặt trời. �nh s�ng chẳng l� ngọn đ�n pha ngh�n lực chọc thủng m�n đ�m. Nhưng kh�ng gian đều được thắp s�ng theo từng bước tr�n tới suốt d�y hư v� tịch mịch.

Đ� l� � nghĩ thời t�i s�ng t�c tập thơ Rằm năm 1973 ở Andalusia b�n T�y Ban Nha.

Xin chọn đ�i b�i từ 108 b�i trong tập thơ �Rằm� để n�i l�n cung c�ch ấy l�m qu� với kẻ tri �m.

 

THƯỢNG DU

Mẹ đi

ngựa g�

đ�o cao

Con nằm bụng mẹ

n�i nh�o

bồng theo.

 

LỮ H�NH

Em đi

d�ng t�c chảy nhanh

Một vườn sương

kh�c

l� chanh thơm ho�i.

 

CHIM

Chu�ng khuya

từng giọt

gieo sương

Chim sa nhịp h�t

nghe mường tượng

Kinh.

 

NƯỚC

Con chim

h�t

một tr�ng s�ng

Nụ cười bản trạch

thơm nồng

c�i xa.

 

HERRADURA

Sao em m�ng phượng

để d�i

khiến ta đi khuất

c�n sai

mộng về.

 

NI C�

Em về

phơi �o tr�n cồn

Qua đ�m

trăng ch�y

một hồn anh s�ng.

 

QU�N LỜI

Người về cồn nhỏ

chăn sao

Mu�n tr�ng chiếu lạnh

tu�n tr�o vũng trăng.

 

XU�N

M�a xu�n

ngồi nắn xương rồng

Một tay

điểm nh�n

một bồng

xu�n sau.

 

ANGKOR

Ch�n sen

vọng

suốt đ� ong

M�a bay

cười nụ

rừng chong l�

nh�n.

 

T�U LỬA

Con t�u

chở

những s�n ga

Song song đuổi bướm

chạy s� v�o sương.

 

LINH MỤ

Bao năm

m�u suối

bom rừng

Tiếng chu�ng Linh Mụ

rửa từng

vết thương.

 

KIM LU�NG

Chiều chiều

g�u nước m�c l�n

Đợi em

b�n giếng

rửa ch�n

bụi ng�y.

 

BERLIN

X�y nh�

x�y phố

x�y đền

Một h�m chỗi dậy

nghe r�n

trường th�nh.

 

THƯƠNG CON

Thương con

trời đất v� c�ng

Một mai

khuất n�i

bao dung ai người ?

 

QU� CŨ

V� ai

hay bởi v� cha

Con ba tuổi lớn

đứng ph�

đợi s�ng.

 

XIN NGỪNG

Tay bưng dĩa muối

chấm gừng

Ba mươi năm

hận

th�i ngừng

tr� chơi.

 

ỦA

Soi m�nh giọt lệ

nửa đ�m

Rung rinh hoa nở

đầu thềm

chim k�u.

 

GI�U

Tinh sương

thức gọi sắc m�u

Người bu�n chiến trận

Ta gi�u chim ca.

 

(tr�ch tập thơ �Rằm� chưa xuất bản)

 

Thi Vũ


http://www.gio-o.com/ThiVu.html

 

� gio-o.com 2012