jlhuss.blog.lemonde.fr

 

 

THI VŨ

TINH MƠ QUA ĐẠI LỘ

CHAMP �LYS�ES

 

������������������������������������������������������������������������������������ �thương nhớ PIERRE EMMANUEL

 

 

tản mạn

 

Mỗi năm đỉnh n�i Hy M� Lạp Sơn nh�n cao th�m một ly. V� mỗi năm th�nh phố Paris lại xa c�ch th�nh phố Motreal b�n Gia N� Đại th�m bốn ph�n v� biển mở. Theo đ�, một ng�y kia, Địa Trung Hải sẽ cạn th�nh hồ.� Do những biến động v� x� dịch của những mảnh mảng địa chất ở tầng s�u. Do ngọn lửa giữa l�ng đất th�i th�c.� Do một lẽ v� thường đương nhi�n.

 

Chiếc h�n của n�i v�o niềm trời đứng dậy từng ly từng ly, vẫn ng�n năm vẫn c�n l� giấc h�n thầm giữa v�ng m�y trắng hoang li�u.

 

Đỉnh n�i cao nhất của nh�n loại mỗi năm lớn th�m một ly.� T�m linh m� sương của người mỗi năm bước tới bao ly tr�n đường về huệ tr� ?� Mỗi năm lớn th�m bao ly ?� Để tới thời dang rộng v�ng tay �m chầm vũ trụ.

 

Thử tưởng tượng một đ�m hay một ng�y n�o, từ những đỉnh n�i vu vơ c�m n�n kia, bỗng h� họng phun d�i d�ng ph�n thạch đỏ hồng hừng hực lửa, chảy tr�n hung h�n xuống đồng bằng v� phố thị. Tất cả cuốn ch�m theo lớp tro t�n vữa. Tất cả ti�u tan nơi l�ng qu�n v� k�.� Kh�ng tr� nhớ! Ch�ng ta sẽ c�n giữ lại được g�.� V�ng xuyến v� kim cương ?� Cao ốc với điện đ�i ?� Tượng thờ v� l�ng cuồng t�n.� Tranh hoạ, s�ch vở q�y b�u, với những s�ng t�c thi�n t�i ?� V� những nhiệt t�nh, th� hận, tranh c�i, giận hờn, ganh tị ?� Với những chủ thuyết, những � thức hệ, v� sản, đế quốc, ti�n tiến hay lỗi thời ?� ...� C�n lại g� dưới s�ng lửa bạo cuồng chảy đ� ?

 

Kh�ng c�n lại g� hết.

 

Ngoại trừ một l�ng thần tr� từ nhục thể v�t bay l�n. Phần tinh anh v� h�nh, đứng ngo�i mọi qui luật ph� du của t�m linh, sinh, vật, l�, ho�.� V� đứng ngo�i mọi qui luật ph� du, l�ng s�ng thần tr� kh�ng nhẵn mặt tr�n v�ng, kh�ng thu h�nh nơi cao ốc, điện đ�i, kh�ng trầm đắm v�o tượng thờ, kh�ng s�i sục giữa cuồng t�n, hay nhiệt t�nh th� hận, tranh chấp. N� đứng b�n ph�a hoang vu của thị phi ki�u mạn.� N� l� nỗi hoang sơ k�o d�i ra chốn thinh kh�ng mang mang tịch mịch.� N� ở nơi chịu chứa n�.� Tăng trưởng nơi n�o trống vắng những ph� du. Con người, hay t�c phẩm, thường c� thể khoe lo�, dối gạt.� Nhưng l�ng s�ng thần tr�, tự n� đ� l� ngọc m� người cầm giữ phải m�i dũa, kh�ng thể dối lừa khi v�t rời nhục thể.

 

S�ng thứ Bảy, bước xuống đại lộ Champs Elyees. Hoang địa nhưng thanh thản. Giờ giấc mọi người nồng trong cơn.� Sau đ�m hoan lạc hay mệt nho�i.� Sau một ng�y sống vội chưa ngu�; tốc n�u ch�n đ�m chắt cạn ch�t vui thừa. Đại lộ đẹp nhất l�c tinh mơ.� Kh�ng xe cộ.� Kh�ng b�ng người.� H�ng q�an thin th�t đ�ng. Ta đi, nghe r� tiếng l� bay, tiếng sương t�n đụng chạm v�o nhau ng�n chu�ng th�nh th�t.� Hai h�ng l� c�y h�ng vĩ trườn xuống c�ng trường Concorde, lượn s�ng th�nh đ�i th�n rồng ngọc b�ch.� Cảm gi�c �m ả kh�ng v� thấy cả đại lộ thuộc về m�nh. Gi�nh chi của chung.� Mọi chiếm hữu đều xa lạ với niềm bằng an.� �m ả như tr�i chu�ng khi chưa bị động đ�nh.� Nhưng cũng c� thể như tiếng ng�n tho�t đi tr�n mu�n tr�ng im bặt hay x�n xao.

 

V�o q�an Fouquet gọi một t�ch c� ph�. R�t những hạt nước đen phẫn nộ v�o d�ng m�u đỏ k�ch th�ch.� Thảm trải dưới �nh s�ng lờ nhờ ban mai ở q�an, lo�ng những vết v�ng đều đặn như l� rụng m�a thu. L� rụng gọi ta gốc cội phải về.� Thế c�n người khi chết đi về đ�u ?� Đ�y l� c�u hỏi, người cứ qu�n lờ kh�ng giải.� Hay biết đ�u chẳng c� g� để giải.� Người c� chết đ�u.� Sự sống manh nha dưới mu�n h�nh vạn trạng.� Nhớ nước, l� nhớ nơi nguồn cội sinh ra m�nh.� Nhớ, v� kh�ng thể trở lui. Lui về đ�u trong cuộc đuổi bắt v� tận ? Qu� hương thoạt l� mẫu đất, kế tới những người, rồi kỷ niệm �m đềm tr�n cuộc đất ấy. Một cuộc đất l�m kh�c những cuộc đất kh�c, d� c�ng một thế đất.� C� ai về lại được nơi ấu thơ m�nh ?� Cha mẹ, bạn b� thuở nhỏ, kỷ niệm ấu thời, kh�ng bao giờ c�n nữa.� Kẻ thu ảnh chỉ thấy một lần người v� cảnh. Rồi th�i.� Sau đấy, l� tấm giấy cũ c�ng những b�ng h�nh bất động.� Ta sống cảnh người thi sĩ kia, chỉ c�n biết "Đập vỡ k�nh ra t�m lấy b�ng. Xếp t�n y lại để d�nh hơi."� Hơi hướng ấy sẽ tan đi, lo�ng mất.� Tất cả lớn l�n trong tan vỡ biền biệt v� biến dạng.� Duy nỗi nhớ kh�ng gi�, kh�ng thay đổi.� Nhớ c� phải l� chỗ cất chứa cho một niệm t�nh sau ? (-- Bao giờ ?).� L�m thế n�o cho c�i kh�ng gi�, kh�ng thay đổi ấy đứng y�n tr�n gi�ng đời tr�i chảy chẳng ngưng ? Bởi thế, c�ng nhớ c�ng ngậm ng�i. C�ng ngậm ng�i c�ng nhớ. Kẻ n�o thấy được q�a khứ v� tương lai �m nằm nơi hiện tại mới hết nỗi nhớ mong.

 

Tiếng nổ ban đầu bắn tung mu�n triệu hạt h�nh tinh li ti ra vũ trụ v� c�ng.� Những hạt bụi tr�i đất ấy cứ đi xa theo những mặt trời chuyển động. Ch�ng đi xa, xa ho�i, vun v�t.� Ch�ng kh�ng thể trở về nơi trung t�m s�ng lực l�c ban đầu chưa nổ.� N�n ch�ng l� những h�nh tinh bụi nhớ.� Người cũng l� hạt bụi h�nh tinh nơi hư kh�ng. Gần, th� người nhớ qu� hương, nhớ mối t�nh đầu.� Xa, người nhớ một nguồn cội t�m linh s�ng l�ng, m� giờ đ�y vẩn vết hồng trần. Ng�y xưa, c� l�c Vũ Ho�ng Chương đ� n�i: "Ta van c�t bụi tr�n đường: d� nhơ d� sạch đừng vương g�t n�y !" �Mới ch�n năm th�i, m� phải gọi "ng�y xưa" rồi ư ? B�y giờ Vũ ở đ�u ? C�n đi m�i c�ng nỗi nhớ Qu� kh�ng lối về ? Hay đ� tới nơi Nguồn Cội ? Hoặc đ� l� một nguồn cội mới cho một nổ tung lưu lạc kh�c ?

 

Hớp đắng cuối vừa tợp xong, t�i bước l�n đại lộ hoang vắng tinh mơ. Xuống c�ng trường Concorde m�nh m�ng, v�o giờ xe cộ chưa th�nh những lượn s�ng cơ kh� inh ỏi.� Bước qua vườn thượng uyển Tuileries dưới c�c t�n l� dề gai sắp chuyển m�a. Đi về ph�a nh� thờ Saint Severin dự lễ cầu hồn cho Pierre Emmanuel.

 

Phải chết đi mới dễ gặp gỡ ?� V� th�n x�c l� th�nh h�o ki�n cố, khiến người chỉ đụng chạm m� kh�ng ho� ẩn với nhau ? Gặp gỡ như thế kể cũng kh� muộn m�ng ? Chết đi mới thương được nhau ư ?� M� l�c ấy thương c�i g� ?� Thương thần tr� kẻ kia , hay lại chỉ thương lấy ta nơi mu�n đời vị kỷ ?� L�o như một lời điếu văn ! Người sống b�n nhau vẫn kh�ng hề thấy nhau, v� bản năng thực khuẩn (phagocyte) ch�m đắm trong mỗi tế b�o.

 

Pierre Emmanuel, thi h�o của d�n tộc Ph�p. Người suốt đời đ� kh�ng thấy c� lằn ranh giữa thi ca v� h�nh động.� Người đ� nhận ch�n rằng thơ kh�ng ngừng quanh một tiếng h�t chim. Thơ l� tụng ca, nhưng thơ cũng l� tiếng gọi thức. Thức chim tr�n đầu n�i.� Thức người nơi đầu s�ng.� Thơ vạch nẻo cho đường bay kh�ng bị sụp hố.

 

Buổi đầu gặp Pierre Emmanuel, anh ấp �ng kể lại những chặn đường nội t�m.� L� người c�ng gi�o, c� l�c anh đi theo L�o, Trang, v�o Thiền.� Nhưng rồi, anh n�i, Cha Lubac gi�p t�i trở về với huyền nhiệm Thi�n Ch�a.� Anh ngừng một l�c. Đ�i mắt nai xa vắng, dưới vừng tr�n rộng, bỗng như đ�nh l�n dấu hỏi, vừa thắc mắc, vừa đoan quyết.� T�i n�i, anh c� bỏ g� đ�u.� Hướng anh đi l� lối về nguồn cội.� Xe, đ�, ngựa, hay đ�i ch�n đơn sơ ....� chỉ l� phương tiện chuy�n chở. S� chi c�ch chọn lựa.

 

L� thi sĩ nổi danh, nhưng anh đ� lao to�n th�n theo cuộc kh�ng chiến Ph�p chống Đức Quốc X�. Thế chiến t�n, anh lại tham gia v�o mọi phong tr�o nh�n quyền tr�n thế giới, b�nh vực cho những cuộc đấu tranh gi�nh độc lập tại c�c nước � Phi. Anh đ� hiểu Thơ l� Người. Thơ kh�ng c� sự chạy trốn đớn h�n.� �ng Hồ Ch� Minh tới Ph�p hồi 1946, đ� mời Pierre Emmanuel d�ng cơm, trong chiến dịch ve v�n c�c tr� thức nổi danh. Anh giữ đủ mọi chức vụ trọng vọng quốc tế. Được bầu v�o H�n L�m Viện, nơi bất tử của thần tr� Ph�p.� Anh vẫn rủ �o bỏ đi, v� H�n L�m Viện đ�n một kẻ, anh cho kh�ng xứng đ�ng.� Đang cố vấn cho một đảng ch�nh trị lớn nhất nh� nước Ph�p, anh từ chức, v� đảng ấy kh�ng trung th�nh với ngưỡng vọng đề ra. Giữa cuộc chiến tranh gi�nh độc lập của người Việt trước 1975 , đ� c� l�c anh lầm tưởng rằng người Cộng Sản H� Nội l� một th�nh phần d�n tộc.� Họ tranh đấu l� tranh đấu chung cho đất nước, họ kh�ng bao giờ đi l�m tay sai cho ngoại bang X� Viết. N�n anh đ� ủng hộ họ - Kỳ thực l� ủng hộ cho cuộc tranh đ�u cho to�n d�n Việt. Anh đ� viết tựa cho bản dịch Ph�p Văn tập thơ "M�u v� Hoa" của Tố Hữu.� Cũng như anh đ� tha thiết lao th�n hỗ trợ cuộc đấu tranh của Nghiệp Đo�n tự do Solidarnosc b�n Ba Lan, hay đ�i trả tự do cho thi sĩ Cu Ba Vallares ...

 

Con người ấy, mỗi hơi thở l� một nhịp thơ. Mỗi � nghĩ l� một cưu mang con người thống khổ khắp nơi.� Bi v� tr� kh�ng ph�n ly. L�ng b�c �i x�p tới l� v� ng�.� V� ng�, l� kh�ng ta, tuy vẫn c� ta tr�n khắp mặt ng�n tr�ng.� V� ng�, l� tương sinh nơi duy�n hội mặt đất

 

Ng�y tới thăm, anh cho xem bức thư của Hội Th�n Hữu Ph�p - Việt (th�n cộng, Association D'Amitie Franco - Vietnamienne) k�m theo thu C� Huy Cận (l�c ấy l�m Thứ Trưởng Văn H�a H� Nội), khẩn thiết mời anh Chủ toạ ng�y lễ tưởng ni�m 600 năm Nguyễn Tr�i tại Unesco ở Paris. Anh ph�n v�n hỏi �.� Ch�ng t�i x�c nhận phải trọng vọng Nguyễn Tr�i, một nh� tư tưởng v� h�nh động lớn của Việt Nam. Thế giới phải được nh�n về Nguyễn Tr�i như nh�n v�o gương soi.� Nhưng sẽ đau đớn biết bao cho Nguyễn Tr�i , khi lễ ấy điều h�nh bởi những kẻ sống v� tư duy tr�i chống với Nguyễn Tr�i, tr�i chống với tư tưởng Việt Nam ! Pierre Emmanuel đồng �. Rồi sau đ�, anh đ� viết thư từ chối kh�ng l�m chủ toạ buổi lễ.� Anh trả thẻ hội vi�n v� r�t lu�n t�n ra khỏi Chủ tịch đo�n Hội Th�n Hữu Ph�p - Việt (th�n Cộng).

 

Con người yếu nhỏ, trơ trọi, tay ch�n trần trụi, kh�ng vũ kh�, kh�ng hậu thuẫn. Nhưng con người c� thứ kh� giới địch ch�ng v� song, kh�ng sức mạnh hay vũ lực n�o của thế gian c� thể đ�n hặc. Đ� l� Sự khước từ, đ� l� lời đ�p Kh�ng trước mọi mua chuộc hay �p đảo.� Một vũ kh� tối hậu, bất bạo v� v� hoại.

 

Pierre Emmanuel đ� n�i KH�NG trước bạo quyền "v� sản h�a sinh d�n" H� Nội. Mỗi tiếng KH�NG ph�t l�n như thế, thay đổi rất nhiều, quyết định rất nhiều, cứu nguy v� c�ng lớn - cho đ�m d�n đau khổ v� thầm lặng kia. Một chữ KH�NG như thế l�m mầm sống cho mu�n triệu c�i C� tương lai.

 

Sau n�y, khi Qu� Mẹ dịch tập "Ngục Ca" của Nguyễn Ch� Thiện ra Ph�p v� Anh văn ( nhờ bản dịch c�ng những vận động quanh đ�, tập thơ n�y được giải thưởng Văn Học Tự Do Quốc Tế c�ng với một nh� văn ly khai Nga v� một thi sĩ Ba Lan).� Pierre Emmanuel đ� viết tựa. L�c trao bản thảo, anh dặn kỹ: "C�c bạn nhớ đăng nguy�n n�t chữ t�i, đừng sắp chữ in !"� Ch�ng t�i l�m y lời với c�i tựa viết cho Người T� của một người t�.� Ng�y xưa, Tố Hữu nằm trong lao Thừa Phủ Huế nh�n con chim chết trong lồng, giận m�nh sao đ� t� c�n bắt n� t� ? Thuở ấy, v� y�u nước, Tố Hữu bị cầm t�; ng�y nay v� tự nguyện l�m mọi cho chủ nghĩa S� Viết, Tố Hữu vẫn chưa tho�t khỏi nh� lao.� Duy ng�y nay, Tố Hữu đ� l�n ng�i tể tướng, qu�n mất con chim xưa, n�n vẫn cẩn thận giam h�m biết bao l� Nguyễn Ch� Thiện. Một người t� giam một người t�. Một b�i tựa mở ra một c�nh cửa. Những m�n cảnh dối tr�, hoa ho� k�o l�n, để lộ mấy trang đời ch�n thực.

 

Nh� thờ Saint Severin buổi s�ng. Tiếng đại phong cầm ngui ng�t tựa trầm hương �m thanh, khi vơi khi đầy, b�ng bạc điện thờ v� t�m cảnh. T�i cảm đ�u đ�, bộ mặt anh nh�n xuống như một từ t�m, một l�ng s�ng trong veo.� Anh vẫn hiện diện.

 

Chết c� phải l� đổi thay mối đam m� ? Hay chết l� một th�c sinh m�nh v�o mu�n th�n kh�c, qua trung gian những � niệm, � lực, v� mộng ước của m�nh ?� Pierre Emmanuel đ� sống cho người, v� v� người, th� nay ta c�ng đoan quyết tiến tới cho niệm t�nh ấy trong ta, ra tới cuối cuộc đời ta, để anh c�n sống m�i

 

Chết l� thinh lặng tiếng người, để học n�i ng�n ngữ vũ trụ.� Một c�i toả hương v�o gi�.� Một l�ng g�o điệp chốn kh�ng trung.

 

Khi cuộc đời bỗng đầy ắp sự sống, con người th�c sinh v�o chốn kh�c. Ri�ng thi sĩ th�c sinh theo tiếng ca m�nh v�o mọi con tim.� B�ng Pierre Emmanuel vừa đổ xuống tr�n một chặng đường.�

 

Đổ xuống t�m ta.

 

Nhưng thi sĩ l� kẻ đứng m�i tr�n n�i cao, b�n s�ng nước gọi đ�.� Người thi sĩ l�m gạch nối cho sinh diệt chuyền hơi hiện hữu. Người thi sĩ đứng đ�, dưới hố bom, b�n l�ng ch�y, giữa cuộc t�nh duy�n, hay chết ch�c, để thi�n đ�ng v� địa ngục khỏi nghi�ng lệch, để thi�n đ�ng v� địa ngục chỉ l� � niệm, v� sự sống mới l� hơi thở tồn sinh.

 

T�i muốn khắc c�u viết n�y v�o mộ ch� v� h�nh cho Pierre Emmanuel. Cho tất cả những thi sĩ chốn trần gian.

 

 

Thi Vũ

22.11.1984

 

http://www.gio-o.com/ThiVu

 

 

 

� 2007 gio-o