photo:NAT@gio-o.com

 


THI VŨ

 

người ở qu� đ�u ?

tạp ghi

 

Đến trước nắng v� l�, một m�u hoa. Đ�ng chấm dứt. Khu�n vườn t�a soạn hồng thắm những nụ đ�o đầu. Rồi hồng phớt c�nh sen tr�n tầng trăm đ�a đ�n mộc lan. Đăng quang rực rỡ. Chừng tuần sau, phấp phới bay về những c�nh trắng biếc tuyết đ�o.

Hương thoảng. Hương lay thức. Thấm đẫm khoảng kh�ng trung th�nh từng vu�ng hương nhẹ l�ng, thắt bằng sợi chỉ mắt.

Mỗi năm một cữ, thủy chung, đ�ng hẹn. Mỗi lần hương l� một lần thứ nhất. Mỗi lần hoa vẫn ngần ấy ngạc nhi�n, mới lạ. Vẫn xao xuyến như lần đầu một t�nh y�u.

T�nh y�u, n�t gạch nối người. Mảnh mai nhưng bền bỉ. Kh�c chi sợi tơ tằm cột tr�i đất như cột con diều chơi vơi giữa vũ trụ. H�a ra nỗi buồn l� sự vắng người. Quạnh hiu khi người kh�ng người nối. Kh�ng t�nh y�u.

Điệu nhạc từ g�c xưởng bật l�n. Lảng đảng. Trầm vợi như cuộc đời ch�n phương b�nh lặng hải ngoại. Trầm v� vợi. C� phải nhạc của Ng� C�n Chiếu ở đoản kh�c Sẽ đưa em về ? Th� thầm hơi thở. Mộng im hơi. V� sao Sẽ đưa em th�i ? Thời gian của chữ sẽ c�n mơ hồ se sẻ. Sẽ đưa em về giữa cơn mộng l�nh. Chuyện dễ, đơn sơ, thế m� sao cứ h�t sẽ. Sẽ đưa em về h�t c�u thanh b�nh giữa khung trời chiều, ngắm lũy tre l�ng với bao �m đềm tiếng ti�u mục đồng. Dản dị, kh� chi, sao cứ h�t sẽ ? Sẽ đưa em về giữa qu� hương Việt c� non s�ng đẹp, c� con đ� chiều lửng lơ xu�i gỉ�ng... Chuyện thanh b�nh mu�n thuở, sao cứ phải h�t sẽ ? Ng� C�n Chiếu giải th�ch : Sống qu� hương người đ� bao năm d�i, c�ch bao biển nước, nhưng ta sẽ về x�a tan g�ng c�m. � ra thế.

N�i g�, nghĩ g�, l�m g�, vẫn kh�ng rứt được nguồn cội qu� mẹ trong l�ng. D� thời gian x�i m�n bến đợi cuối c�ng. L�ng vữa tr�n d�ng s�ng chảy. S�ng th�i chảy ngược. Biển ich chi, khi nước hết ngọt ?

Qu� hương, ừ, nhưng qu� hương l� g� ? ở đ�u ? Người xưa �thấy� qu� hương sau đ�m m�y, dưới b�ng chiều. Hồn qu� theo ngọn m�y Tn xa xa... Qu� hương khuất b�ng ho�ng h�n. T�m sự những người đi xa. Đi rồi về th�i. V�i th�ng, v�i năm l� c�ng. Người từ Ba V�, Bt Bạt l�n H� nội. Người từ Nong, Truồi l�n Kinh. Người từ s�ng Tiền, s�ng Hậu ra Bc. Hay người b�n ba Trung quốc. Chẳng xa x�i chi mấy, m� m�y Tần vẫn hun h�t. Duy họ biết chắc đ�u đ� nơi một hướng trời c� l�ng nước m�nh.

T�m sự người hải ngoại ng�y nay kh�c. Qu� hương kh�ng l� nơi, l� hướng. Qu� hương chuyển th�nh người. Nghĩ xem. Nếu chẳng c�n ai y�u dấu tr�n qu� hương ? Từ mẹ cha, �ng b�, anh chị em tới b� bạn, người y�u cũ. Qu� hương c� c�n l� qu� hương kh�ng ? Chợt l�n niềm thương nhớ mới. Đang đi đ�u đ�, thoắt nhớ Cali, thoắt nhớ Paris, Montreal, Melbourne, London... Những nơi ấy, từng gia đ�nh nhỏ lập l�n, từng cộng đồng vầy tụ, từng th�n nh�n mới đến.

Ng�y n�o trở lại qu� hương, nh� cũ, phố cũ, l�ng cũ� quan niệm đ� như hết rồi.

Gia đ�nh nơi đ� chẳng c�n ai, bạn b� thất t�n. Ta c�n về lại nơi ấy kh�ng ? Nơi thường xuy�n diễn những chuyện lạ l�ng, qu�i đản ?

C�u hỏi qu� hương l� g�, ở đ�u, bỗng th�nh qu� hương l� ai ? G� v� đ�u c�n c� đất đai chứng gi�m. Nhưng ai, mong manh, ngắn ngủi, v� thường.

Thuở nhỏ qu�ng những năm 40, nghe b�i h�t qu� nh� lưu luyến, thiết tha. Bức tranh mộc mạc, nhưng ch�n x�c v� thơ như mộng : Qu� nh� t�i, chiều khi nắng �m đềm chạy d�i tr�n kh�m c�y, đ�n chim r�u r�t ca. Bao người ra, ngồi hay đứng b�n thềm đợi chờ, con mắt tr�ng về ph�a trời xa. �i chiều qu�, chiều tha thiết �m đềm, chuyện tr� chung với nhau, đời sống thần ti�n...

Chiều, nắng, gi�, c�y, chim... cứ từng cặp nhởn nhơ chốn trần gian. Đ�u chả c�. Kh�c nhau chăng, l� ở đ�m người ngồi hay đứng b�n thềm, đợi chờ, mắt tr�ng về ph�a trời xa, hay cảnh chuyện tr� chung với nhau. L�m cho đời sống thần ti�n l� kh�m người th�n mến, kh�ng tranh c�i, an nh�n sống b�n nhau mỗi khi chiều xuống � tiền trạm của sự chết, nếu kh�ng l� sự sống mộng, nhưng đều sống nằm.

Giải th�ch nơi ch�n nhau cắt rốn, B�i Gi�ng c� hai c�u thơ dung dị lạ kỳ :

Hỏi rằng người ở qu� đ�u

Thưa rằng t�i ở rất l�u qu� nh�.

Đố ai t�m thấy một chữ thơ n�o trong ấy. Mười bốn chữ hỏi đ�p sơ s�i. Thế sao lay thức ta mối bồn chồn kh� tả ? Phải chăng thơ l�m vỡ chữ. Thơ đ�nh mất ngữ nghĩa đ� trầm lu�n, nh�y l�n t�n hiệu. Mở rộng thinh niềm b�t ng�t m� mỗi từ đang giới tuyến.

Đ� hỏi, phải đ�p. Nhưng hỏi rằng l� bắt đầu cuộc thơ. Giữa hai lối hỏi �Xin hỏi �ng� hay �Tao hỏi m�y� với �Hỏi rằng�, sự dung tục nhường bước cho điều chi kh�c, ra chiều trọng thể. Hỏi rằng người ở qu� đ�u ? � Thưa rằng t�i ở b�n cầu chữ Y, (hay Thưa rằng t�i ở dưới cầu Long Bi�n). Th� hẹp v� trệ. Cho d� rộng lớn hơn : Thưa rằng t�i xứ nhiệm mầu Việt Nam. Cũng xệ. Chẳng thơ mộng t� n�o, d� ch�nh x�c, ch�nh thức, ch�nh đ�ng. H�a ra mọi c�i r� r�ng chưa hẳn đ� hay. Đ� l� thơ th� phải :

Hỏi rằng người ở qu� đ�u

Thưa rằng t�i ở rất l�u qu� nh�.

Đảo lại th�nh Thưa rằng t�i ở qu� nh� rất l�u cũng kh�ng xong. Chả l� chuyện trật vần. M� l� vị tr� mặt trời của ng�n ngữ. Ở qu� nh� rất l�u, lắm khi vẫn l�m ch�n kh�ch tr�. Tr�i lại, ở rất l�u qu� nh�, mới thiết tha, b�m, bấu, như ngoạm v�o c�nh cuối tr�n vực hố. Kh�c lắm, giữa sự thể ở qu� nh� rất l�u, với ở rất l�u qu� nh�. Qu� th�i chưa đủ th�nh qu� hương. V� qu� đ� phải l� qu� nh�. Chữ nh� quan trọng, độc đ�o trong sinh hoạt v� tư tưởng người Việt. Nh� l� nơi cư tr�, nghĩa kiến tr�c của c�c từ maison, house, haus, cư thất v.v... trong ng�n ngữ Ph�p, Anh, Đức, Trung Hoa... Nhưng trong tiếng Việt, nh� c�n l� người (nh� văn, nh� nghệ sĩ, nh� ch�nh trị, nh� b�o...), l� cơ sở (nh� xuất bản, nh� thương, nh� trường...), l� t�nh y�u (nh� t�i), l� tổ quốc (nước nh�). G�p lại tất cả đ�, nh� th�nh Qu� Nh�. Qu� m� kh�ng c� nh�, tất thiếu người, kh�ng c� t�nh y�u, n�n chưa l� qu� hương.

Phải ở l�u nơi qu� nh� ấy, mới gốc với qu�, mới kh�ng mất qu� hương. Ở l�u v� qu� nh�, hai yếu tổ lập th�nh mảnh đất cho người cư ngụ v� sống. Thiếu một mất cả hai.

Ở l�u như nhiều người Việt bỏ nước ra đi lưu lạc nước ngo�i, vẫn kh�ng t�m thấy qu� nh�. Nơi tha hương ấy, sẽ ho�i m�i một qu� người � qu� người chưa c� người thương.

Qu� nh� m� thiếu người th�n th�ch mến y�u, d� c� ở l�u bao nhi�u, vẫn l� c�i lạ xa.

Thế th� xin cho tất cả, kh�ng bỏ s�t một ai, được c�ng nhau �m đềm tr� chuyện rất l�u nơi qu� nh�. Để khi tha phương thất sở, c� ai v� cớ

Hỏi rằng người ở qu� đ�u

ta c� thể ung dung

Thưa rằng t�i ở rất l�u qu� nh�

Nơi qu� nh� thần ti�n, tha thiết ấy, bỗng mất mọi lằn ranh quốc thổ. �Trở th�nh qu� chung con người. Con người, bạn b� của chư thi�n.

 

THI VŨ

Paris, th�ng 5.1992

(tr�ch Gọi Thầm Giữa Paris, sắp t�i bản)

 

http://www.gio-o.com/ThiVu.html

 

 

� gio-o.com 2015