THI �VŨ

Thương nhớ Ho�ng Cầm

B�n Kia S�ng Đuống

 

Hẳn nhi�n Ho�ng Cầm kh�ng l� Hữu Loan trong ch� kh� đối đầu một chế độ bạo t�n. Nhưng một nh� thơ mong manh trước cỗ xe chực chờ nghiến n�t, ta đứng ở ngo�i v� từ xa, liệu ta đối đầu ra sao khi ta l�m nạn Ho�ng Cầm ?

Tuy nhi�n n�i về thơ, th� cuộc kh�ng chiến chống Ph�p sẽ kh�ng c� thơ nếu thiếu Hữu Loan, Quang Dũng, Ho�ng Cầm.

Chu�ng ch�a văng vẳng nay người ở đ�u / Những n�ng m�i cắn chỉ quết trầu / Những cụ gi� phơ phơ t�c trắng / Những em sột soạt quần n�u (�) C� h�ng x�n răng đen / từng khu�n mặt b�p sen cười như m�a thu tỏa nắng�

Đi đ�u, v� về phương trời n�o những v�c sống ấy, khiến ta nhớ tiếc v� x�t xa như rụng b�n tay !

Kh�ng chiến để giữ m�nh trong tự cường v� tự chủ. Kh�ng vậy, kh�ng chiến th�nh khủng bố. Cuộc kh�ng chiến khởi từ m�a thu năm 1945 đ� v� đang l�m sức bật của mu�n d�n trong � ch� g�n m�nh giữ nước. B�i thơ �B�n kia S�ng Đuống� của Ho�ng Cầm s�ng t�c năm 1948 n�i l�n tinh thần cuộc Kh�ng Chiến d�n tộc ấy.

�t c� b�i n�o hội đủ v� tập trung bi kịch của người d�n Việt đứng l�n bảo vệ l�ng nước trước sự hung h�n của bọn x�m lăng : Những h�nh v�c nh�n d�n dung dị, mỹ miều, ngh�n đời lao vảo thảm cảnh chiến tranh, chết ch�c, với sự h�ng tr�ng tươi tỉnh. Lời ngậm nhạc, chữ mọng �, h�nh ảnh đ�i lọc như tơ tằm, như kim cương. Kh�ng chỉ thơ th�i, c� cả họa từ tranh Đ�ng Hồ, c� c�i nh�n nhanh v� sắc của nh� điện ảnh thi�n t�i. Ống k�nh, mắt v� tim đ� n�ng cấp trong c�i nh�n nh�n đạo của con người đứng giữa đất v� trời để n�u lấy c�i của m�nh. Từ ruộng kh�, nh� ch�y, mẹ con lợn chia l�a, tới mẹ gi� nua c�m c�i g�nh h�ng rong / lũ qủy khua gi�y đinh, cho tới đ�n con thơ tranh nhau một b�t ch�o ng� / chui gầm giường tr�nh đạn / lấy mẹt quay tr�n / tưởng l�m tổ ấm. Hay b�ng giặc gi�y v� những n�t m�i xinh. Nhưng đ� c� đất n�y ch�p tội với đứa con quyết t�m đi giết giặc.

Hẳn l� ng�y sẽ đến cho Em đi trẩy hội non s�ng cười m� �nh s�ng.

D� cuộc Kh�ng chiến Việt Nam chưa ho�n tất, đọc lại b�i thơ 52 năm sau, vẫn thấy sửng l�n Người Kh�ng chiến qu�n Ho�ng Cầm� - đại biểu cho h�ng triệu người v� danh đ� chết hay c�n sống lất l�y -� tr�n c�i bờ Việt Nam. B�i thơ �B�n Kia S�ng Đuống� được tuyển in v�o �Tuyển tập thơ Việt Nam 1945 � 1956� do Nh� xuất bản Văn nghệ ấn h�nh tại H� Nội. Nhưng qua kỳ t�i bản v� bổ sung năm 1960, b�i thơ của Ho�ng Cầm bị r�t vứt. Dễ hiểu. Ho�ng Cầm đ� tham gia phong tr�o Nh�n Văn � Giai Phẩm (xem Trăm Hoa Đua Nở, Qu� Mẹ t�i bản 1983) để c�ng với h�ng trăm Văn nghệ sĩ kh�c ưu tư, tiếp nối con đường Kh�ng chiến D�n tộc. Anh đ� bị bắt, bị đ�y đi lao động, bị cấm viết. Cấm nh� văn viết văn, cấm nh� thơ s�ng t�c, tức xử tử h�nh quyền con người của họ, kh�c chi cấm con tằm nhả tơ, cấm chim ch�c h�t l�c tinh mơ ?

Chỉ v� tặng một tập thơ ch�p tay cho một Việt kiều về nước thăm nh�, Ho�ng Cầm bị bắt ng�y 20.8.1982. Nh� nước cộng sản loan tin Ho�ng Cầm bị bắt v� b�n rượu lậu. Ta kh�ng thể kh�ng nhớ tới c�c nh� c�ch mạng Việt Nam bị bắt v� �chứa rươu lậu� dưới thời Ph�p thuộc. Cảnh c� thay m� người kh�ng đổi.

Vấn đế đ�nh l�n trong t�m tư ch�ng ta h�m nay khi đọc lại b�i thơ n�y, v� khi nghe tin Ho�ng Cầm đi về c�i kh�c h�m 6.5.2010 :

V� sao Thơ kh�ng c�n hồn nhi�n tỏa v�o l�ng d�n tộc như khi ta được đọc �Đ�o Cả�, �M�u T�m Hoa Sim� của Hữu Loan, �T�y Tiến� của Quang Dũng, �B�n Kia S�ng Đuống� của Ho�ng Cầm� kể từ năm 1950� - năm nh� cầm quyền Việt Minh �p dụng đường lối sắt đ� Cộng sản Mao-�t qua cuộc �r�n c�n chỉnh qu�n� , �ph� v� tự ph�, �cải c�ch ruộng đất��; kể từ ng�y 30.4.1975� - ng�y bộ đội Bắc Việt x�ch h�a miền Nam.

Thi Vũ

05/2010

 

 

B�N KIA S�NG ĐUỐNG

Ho�ng Cầm

 

Em ơi buồn l�m chi

Anh đưa em về b�n kia s�ng Đuống

Ng�y xưa c�t trắng phẳng l�

 

S�ng Đuống tr�i đi

Một gi�ng lấp l�nh

Nằm nghi�ng nghi�ng trong kh�ng chiến trường kỳ

Xanh xanh b�i m�a bờ d�u

Ng� khoai bi�ng biếc

Đứng b�n n�y s�ng sao nhớ tiếc

Sao x�t xa như rụng b�n t�y

 

B�n kia s�ng Đuống

Qu� hương ta l�a nếp thơm nồng

Tranh Đ�ng Hồ g� lợn n�t tươi trong

M�u d�n tộc s�ng bừng tr�n giấy điệp

Qu� hương ta từ ng�y khủng khiếp

Giặc k�o l�n ng�n ngụt lửa hung t�n

Ruộng ta kh�, nh� ta ch�y

Ch� ngộ một đ�n

Lưỡi d�i l� sắc m�u

Kiệt c�ng ng� thẳm bờ hoang

 

Mẹ con đ�n lợn �m dương

Chia l�a đ�i ngả

Đ�m cưới chuột đang tưng bừng rộn r�

B�y giờ tan t�t về đ�u ?

 

Ai về b�n kia s�ng Đuống

Cho ta gửi tấm the đen

Mấy trăm năm ước hẹn t�nh duy�n

Tiếng trống hội l�ng giục gi�

Tr�n n�i Thi�n Thai

Trong ch�a B�t Th�p

Giữa huyện Lang t�i

Gửi về may �o cho ai

Chu�ng ch�a văng vẳng nay người ở đ�u ?

Những n�ng m�i cắn chỉ quết trầu

Những cụ gi� phơ phơ t�c trắng

Những em sột soạt quần n�u

B�y giờ đi đ�u về đ�u ?

 

Ai về b�n kia s�ng Đuống

C� nhớ từng khu�n mặt b�p sen

Những c� h�ng x�n răng đen

Cười như m�a thu tỏa nắng

Chợ Hồ, chợ Sủi người đua chen

B�i Tr�m chỉ, người giăng tơ nghẽn lối

Những n�ng dệt sợi

Đi b�n lụa m�u

Những người thợ nhuộm

Đ�ng tỉnh, Hu� cầu

B�y giờ đi đ�u về đ�u ?

 

B�n kia s�ng Đuống

Mẹ gi� nua c�m c�i g�nh h�ng rong

Dăm miếng cau kh�, mấy lọ phẩm hồng

V�i thếp giấy dầm hoen sương buổi sớm

Chợt lũ qủy mắt xanh trừng trợn

X� xồ cướp b�c

Tan phi�n chợ ngh�o

L� đa l�c đ�c trước lều

V�i ba vết m�u loang chiều m�a đ�ng

 

Chưa b�n được một đồng

Mẹ gi� lại quẩy g�nh h�ng rong

Bước cao thấp tr�n bờ tre hun h�t

C� con c� trắng bay v�n vụt

Lướt ngang gi�ng s�ng Đuống về đ�u ?

Mẹ ta l�ng đ�i dạ sầu

Đường trơn mưa lạnh m�i đầu bạc phơ

 

B�n kia s�ng Đuống

Ta c� đ�n con thơ

Ng�y tranh nhau một b�c ch�o ng�

Đ�m l�u r�u chui gầm giường tr�nh đạn

Lấy mẹt qu�y tr�n

Tưởng l�m tổ ấm

Trong giấc thơ ng�y tiếng s�ng dồn tựa sấm

� ớ cơn m� thon th�t giật m�nh

B�ng giặc gi�y v� những n�t m�i xinh

Đ� c� đất n�y ch�p tội

Ch�ng ta kh�ng biết ngu�i hờn

 

Đ�m bu�ng xuống gi�ng s�ng Đuống

Bộ đội b�n kia đ� trở về

H� một c�nh liếp

Con v�o đ�y bốn ph�a tường che

Con bắt đầu xuất k�ch

Trại giặc bắt đầu run trong sương

Dao l�e giữa chợ

Gậy l�a cuối th�n

 

L�a ch�n v�ng hoe giặc mất hồn

Ăn kh�ng ngon

Ngủ kh�ng y�n

Đứng kh�ng vững

Ch�ng m�y ph�t đi�n

Quay cuồng như x�o tr�n đống lửa

M� c�nh đồng ta c�n chan chứa

Bao nhi�u nắng đẹp m�a xu�n

 

Gi� đưa tiếng h�t về gần

Thợ cấy đ�nh giặc qu�n d�n c�y bừa

Tiếng b� ru ch�u buổi trưa

Chang chang nắng hạ v�ng đưa rầu rầu

- � Ạ ơi, cha con chết trận từ l�u

Con c�ng kh�n lớn c�ng s�u mối th� �

Tiếng em cắt cỏ h�m xưa

Hiu hiu gi� r�t mịt m� mưa bay :

- � Th�n ta hoen ố v� m�y

Hờn ta c�ng với đất n�y d�i l�u �.

 

- Em ơi, đừng h�t nữa l�ng anh đau

Mẹ ơi, đừng h�t nữa dạ con sầu

C�nh đồng im phăng phắc

Để con đi giết giặc

Lấy m�u n� rửa th� n�y

Lấy s�ng n� cầm trong tay

Mỗi đ�m một lần mở hội

Trong l�ng con chim m�a hoa cười

 

V� nắng sắp l�n rồi

Ch�n trời đ� tỏ

S�ng Đuống cuồn cuộn tr�i

Để n� cuốn phăng ra bể

Bao nhi�u đồn giặc tơi bời

Bao nhi�u nước mắt

Bao nhi�u mồ h�i

Để con lấy lại

Bao nhi�u cuộc đời

 

Bao giờ về lại b�n kia s�ng Đuống

Anh lại t�m em

Em mặc yếm trắng

Em thắt lụa hồng

Em đi trẩy hội non s�ng

Cười m� �nh s�ng mu�n l�ng xu�n xanh.

 

Ho�ng Cầm

1948

 

 

http://www.gio-o.com/ThiVu.html

 

 

� gio- o.com 2010