THI VŨ

dung nhan Cựu Ho�ng


tạp ghi

 

Những g� c�n rớt lại trong tr� tưởng l� một ng�y ảm đạm, kh�ng nắng. Mưa bụi lay bay từ h�ng m�y thấp tr�n ho�ng th�nh. Tất cả trầm ng�m, im lặng. Tất cả đợi chờ. �m �i hay x�t xa, buồn thương hay hy vọng ? Đợi chờ l� tr�i c�m. Kh�ng ai r� vị ch�n cuối c�nh kia ngọt đắng ra sao.

Đ� l� một ng�y cuối th�ng T�m năm 1945. Cha t�i c� lệ đi đ�u cũng dẫn t�i theo, để lại trong t�i những hộc nhớ tuổi thơ lẫn lộn chuyện đời nghi�m trọng, bạc bẽo hay kịch hề.

Độc một lần t�i kh�ng được theo cha v�o bi�n cố, m� tự m�nh s� tới chốn m�ng lung lịch sử : đ�m 9 th�ng 3 ng�y Nhật lật T�y tr�n to�n c�i Đ�ng dương năm 1945.

S�ng tinh mơ h�m ấy, b� nội gọi cha l�n ngay Bến Ngự xem tin tức ch� Ấm thế n�o. Cha ph�c xe đạp ra đi. Một l�t sau, chẳng biết tin đến từ đ�u, bằng c�ch n�o, cả th�nh phố Huế x�n xao chuyện Nhật bắt một số người Việt đem giam trong kh�ch sạn Morin b�n kia cầu Trường Tiền. Đến lượt mẹ gọi t�i chạy sang Morin xem c� cha t�i trong đ�m người bị bắt. Đi đ� l�u chưa thấy �ng về.

Chạy băng qua cầu Tr�ng tiền t�i thấy người Việt tụ tập kh� đ�ng, x� x�o b� mật như bầy chim r�c l� trước l�c mặt trời l�n. T�i kh�ng chạy thẳng đến kh�ch sạn Morin m� theo một đo�n người v�o T�a Kh�m. Cảnh tượng lạ l�ng tuy k�ch động : x�c một �ng T�y nằm tr�n s�n cỏ, bụng bị lưỡi l� đ�m l�i ruột đỏ l�m, ruồi bu đậu từng đ�n. Giữa ti�ng xầm x� trao đổi qua về của quần ch�ng � thằng M�c-bớp bị Nhựt đ�m chết �, tr� tưởng t�i sửng sốt với � thần tượng � T�y da trắng đổ nh�o.

Mối sợ T�y chấm dứt.

Bấy l�u sống theo mỹ cảm n� lệ về những h�nh b�ng uy quyền của �ng T�y b� Đầm, con T�y đẹp, d�n T�y sang v� thượng đẳng... Bỗng dưng sau một đ�m nhiệt đới ngắn ngủi, chiếc gươm d�i người Nhật chặt phăng ngọn kỳ đ�i Ph�p h�ng cứ phương Đ�ng.

C�n nhớ mỗi cuối th�ng trước đấy, người k�o xe da v�ng ốm o, ch�n kh�ng chạy lướt đường Paul Bert qua d�y phố x� lụp xụp. �ng T�y chủ nh� băng b�o bự ngồi tr�n xe, vẻ mặt vừa tự đắc vừa nh�n �i vứt những nắm xu ch� �nh l�n mặt đường nhựa. Một bầy trẻ n�t c�ng người lớn chạy theo gi�nh lượm !

H�m ấy, trước th�y người Ph�p l�i ruột ở T�a Kh�m, một tho�ng nghĩ, nhưng d�i tận thi�n thu, t�i cảm nhận điều g� một đi kh�ng trở lại, một thời đại vĩnh viễn cuốn g�i chẳng c�n dịp quay đầu.

Tiếp đấy, t�i chạy v�ng sang kh�ch sạn Morin. Người tụ tập kh� đ�ng b�n lề đường, ch� mục nh�n l�n tầng một. Nơi c�c cửa sổ bỏ ngỏ nh� những mặt người Việt bị Nhật bắt. Họ soi mắt xuống mặt đường kiếm người th�n để trấn an. Qu�n đội Nhật sợ bị đạn lạc n�n tập trung tất cả người d�n Huế ra đường sớm h�m ấy. Nghe n�i ở cứ địa Mang C� qu�n Ph�p c�n chống trả. T�i nhướng chiếc th�n nhỏ b� t�m h�nh b�ng cha t�i. �ng tho�ng hiện nhưng kh�ng r� c� thấy t�i chăng giữa đ�m người đ�ng đặc. T�i chỉ kịp k�u l�n mấy ti�ng � Ba ! Ba... � rồi nghẹn cổ kh�c r�ng.

Một đ�m cuối th�ng ch�n năm ấy, t�i đang ngủ v�i. Cha t�i đ�nh thức l�c 5 giờ s�ng : � Đi ! �. T�i lẹ l�ng nhảy xuống chiếc phản gỗ lim chạy theo lon xon. C�ng cha đến một ng� hẻm c� qu�n c�c c� ph�. Nơi ấy loa ph�t thanh treo cao từ ng�y tổng khởi nghĩa, mỗi ng�y ph�t đi tin tức v� những lời k�u gọi to�n quốc kh�ng chiến. Đặc biệt s�ng ấy loa ph�t rất sớm. Trong l�n sương cuối đ�m se t�i, mặt trời chưa rạng hẳn, c�n bần thần ng�i ngủ nhưng t�i nghe giọng n�i xa x�i, bi thống, ph�t lại từ đ�i Nam bộ : � Đồng b�o ! đồng b�o... Thực d�n Ph�p đổ bộ t�i chiếm miền Nam, to�n d�n đang nổi dậy... Nam bộ kh�ng chiến... �. Bốn chữ Nam bộ kh�ng chi�n thần kỳ nổi trống trong tim. V� hai chữ gọi k�u � đồng b�o � l�c ấy sao � nghĩa, đầy trọng lượng v� th�n t�nh qu� đỗi. S�ng ấy l� ng�y 23.9.45.

Nhưng h�y trở lại một th�ng trước đ�. Một ng�y cuối th�ng T�m ở Ngọ M�n cung th�nh Huế.

T�i kh�ng giữ lại kh�ng gian s�i động biểu dương đầy nghẹt người như sau n�y đọc tr�n s�ch b�o. T�i chỉ nhớ một kh�ng kh� trầm ng�m, căng thẳng pha lẫn lo �u dưới bầu trời ch� bệch lất phất mưa. Người ta chờ lệnh vua tuy�n chiếu, người ta lo �u b�n t�n một cuộc nổi dậy, một cuộc nội chiến ?

Một ngh�n ? hai ngh�n ? ba ngh�n người ? chờ tr�ng tr�n s�n cỏ d�i h�t trước Ngọ M�n chắn bởi hai d�y nh� c� ch�n khẩu thần c�ng.

Lần đầu ti�n t�i thấy vua Bảo Đại. �ng mặc �o ho�ng b�o, đầu ch�t khăn v�ng, bước ra đứng cao tr�n ho�ng th�nh nh�n về ph�a cột cờ phất bay l� đại kỳ quẻ ly. Tiếng �ng chậm r�i đọc chiếu tho�i vị. B�n mặt �ng, mấy người mặc �u phục trắng thắt c� vạt đen, b�n tay tr�i một số vị trong ho�ng tộc v� phụ thần. Đọc xong �ng trao ấn kiếm cho người mặc �u phục nhỏ th�. Sau n�y t�i mới biết người ấy l� �ng Trần Huy Liệu, đại diện Việt Minh v� ch�nh quyền l�m thời ở H� Nội gửi v�o.

Chốc chốc d�n ch�ng h� vang đ�i khẩu hiệu hay vỗ tay thưa thớt. Dường như �m thanh h�m ấy bao bọc lớp m�n nhung. Chả hiểu m�n nhung che khuất l�ng hay m�n nhung quấn quanh ngoại cảnh. Theo năm th�ng, cuốn phim tr� nhớ mờ dần n�t sắt nhưng g�n nguy�n ấn tượng.

Tuy s�ng sục những ảnh h�nh tầm v�ng, ch�n đất dứng l�n, những phấn khởi tr�n bờ một m�a Thu thơm hương c�ch mạng, những �m vang t�n tuổi Phan Bội Ch�u, Nguyễn Th�i Học, Phạm Hồng Th�i, Nguyễn �i Quốc... Trong t�i, nơi đ�y hồn thơ dại, tho�ng l�n mối buồn thương man m�c hắt ngược v�o từ l�ng quần ch�ng.

Phải thế chăng ?

Vời vợi một c�u n�i ch�n t�nh v� mới lạ : Trẫm đặt ngai v�ng l�n b�n thờ Tổ quốc... Th� l�m d�n một nước độc lập c�n hơn l�m vua một nước n� lệ !

Chữ Trẫm ng�y đ� dội vang niềm thương qu� như chữ Đồng b�o thắm thiết. Lạ chưa, h�nh ảnh cao qu� một v� vua bỗng huy ho�ng ng�y �ng tho�i vị.

Đ� l� lần thứ nhất t�i thấy dung nhan Cựu Ho�ng.

 

Hồi nhỏ biết bao lần bọn học sinh ch�ng t�i dứng chờ dưới nắng chang chang đ�n Ng�i Ngự xuống s�n bay Ph� B�i về cung. Thầy học dặn đi dặn lại, khi xe Ng�i Ngự lướt tới, tất cả đồng quỳ xuống, đầu kh�ng được ngẩng l�n. Vua xa v� cao ngo�i tầm với của mắt. Xa hơn trời thẳm, cao hơn sao Khu�. Mơ ước thấy vua t�n theo giấc mộng trạng nguy�n mất h�t giữa thời T�y phương đ� hộ.

Chục năm sau, t�i bị bắt v� tham gia kh�ng chiến như mọi người d�n y�u nước. Một người bạn học của cha t�i đ� kịp thời can thiệp cứu t�i tho�t cảnh chết bắn với năm người t� kh�c. �ng ch�nh l� tướng Nguyễn Ngọc Lễ. Sau ng�y t�i ra t�, �ng sợ c�n l�i th�i với đủ thứ ban sở An ninh, Li�m ph�ng, Ph�ng nh�... n�n đưa t�i về sống trong gia đ�nh �ng hai th�ng r�ng trước khi t�i phải rời th�nh phố Huế. L�c ấy bản doanh tướng Lễ đ�ng trong Đại nội c�n gọi l� Tử cấm th�nh. Nh� ở gần điện Kiến Trung. Từ cửa Hiển Nhơn đi v�o, rẽ ph�a mặt. Căn biệt thự kiến tr�c T�y phương n�y trước kia d�nh cho kh�m sứ Jean Charles cư ngụ, người Ph�p dạy dỗ �ng Bảo Đại thời c�n ho�ng tử. Trong vườn c� bụi chuối lạ kỳ, tr�i ăn thơm m�i t�o t�y.

Đ�y l� khoảng thời thơ mộng nhất của t�nh người giữa chiến tranh �c liệt m� B�c v� D� Lễ nu�i nấng t�m hồn t�i. Hai người chưa hề thống tr�ch hay n�i với t�i lời g� về ch�nh kiến. Phần t�i cứ giữ nguy�n trong đầu ch� nguyện đấu tranh theo lối m�nh. Hết đọc s�ch đến tha thẩn dưới c�c rặng c�y sầm uất hoặc qua d�y điện c�c đ�u hiu nơi Tử cấm th�nh. C� khi đứng nh�n những triều đại thịnh nộ hay tưng bừng chớp nho�ng, gầm rung rồi lặng lẽ nhập v�o đo�n qu�n ma vỡ b�ng tr�n chiếc ngai v�ng trơ trọi nơi chiếc bệ ba tầng ở Th�i H�a Điện �m u.

Một buổi trưa t�i nằm đọc bộ kinh Kim Cang nơi căn biệt thự ấy. Bỗng nghe tiếng n�i oang oang v� tướng của B�c Nguyễn Ngọc Lễ b�n ngo�i. Vụt nh�n qua cửa sổ nắng gắt, t�i ngạc nhi�n thấy sừng sững tr�n đống gạch hoang t�n ở đại nội, �ng Bảo Đại đeo k�nh đen, mặc com-l� trắng, đầu chải l�ng đứng trầm ng�m. Giai đoạn ấy bi�n cố � Ho�ng đế hồi loan � rộn rịp th�nh phố Huế v� x�n xao khắp nước.

Đ� l� lần thứ hai t�i thấy dung nhan Cựu Ho�ng.

 

H�nh ảnh mặc �o ho�ng b�o chậm r�i n�i c�u n�i lịch sử � Trẫm th� l�m d�n một nước độc lập c�n hơn l�m vua một nước n� lệ � vang động m�i trong t�i ; th�p t�ng v�o kho t�ng lịch sử với L� Lợi khởi nghĩa ; L� Lai liều m�nh cứu ch�a, những vở kịch ch�ng t�i d�n dựng ở học đường thời ấy. D� năm th�ng theo d�ng tuy�n truyền kh�ng chiến của Việt Minh l�m phai lạt biểu tượng vua đ� một lần duy nhất biết nhớ nước thương d�n. Thời ấy đ�i kh�ng chiến Nam bộ ra rả h�ng th�ng r�ng c�u ca dao vu h�m :

� Bảo Đại l� ch�u Gia Long

� L� con Khải Định l� d�ng Việt gian �

để chống lại � giải ph�p Bảo Đại � của Ph�p.

H�nh b�ng xa dọi tr�n ho�ng cung một ng�y Ngọ M�n tho�i vị, nay trắng tinh �u phục dưới nắng n�i đại nội gạch đổ ti�u điều. Lịch sử gom lại những nỗi �o le.

Từ đ� �ng Bảo Đại đi xa miết. Hết Ho�ng triều cương thổ tr�n T�y nguy�n, đến thị trấn biển Cannes. �ng bỏ lại những b�nh nguy�n, ch�u thổ trong v�ng lửa đạn. T�i qu�n ho�ng đế Bảo Đại, qu�n c�u n�i kỳ kh�i một thuở, dấn đời v�o cuộc sống loạn ly. Những bước ch�n non bấu tr�n lối b�n chạy giặc, Sịa, Mỹ X�, V�n Dương, Kim Phụng... C� lần mẹ t�i mặt t�i xanh, đẩy t�i v� em Nhơn xuống hầm tr�nh bom trong nh�. Mẹ run bần bật lạy Đức Quan �m rồi Quan Th�nh Đế qu�n. T�i nh�n đường nắng nghi�ng qua song cửa ph�n tre thấy b�ng những người l�nh Ph�p, tay gờm s�ng, ngực đeo lựu đạn lủng lẳng. Một t�n l�nh bật m�y quẹt lửa ch�m v�o m�i tranh. Người thanh ni�n bị t�nh nghi, tay tr�i khuỷu c�nh g� bước đi sau những lần b�ng s�ng thốc v�o lưng. Lửa l�ch t�ch, phầng phật theo sự run sợ của mẹ, nhuốm v�ng tr�ng mắt ngạc nhi�n của ch�ng t�i. C�c h�nh ảnh ấy l�m t�i phẫn nộ, qu�n mất �ng vua thời tho�i vị.

Cuối thập ni�n 80, �ng Lưu Đức Trung thuộc c�nh Quốc d�n đảng ở Quảng Ch�u cuối thập ni�n 40, qua Paris đến t�a soạn Qu� Mẹ ở Gennevilliers gặp t�i h�n huy�n mười hai lần. Ng�y xưa l� ph� gia, �ng từng nu�i �ng Bảo Đại ở Hồng K�ng. Trước t�nh thế mới, �ng muốn �bu�n vua� một lần nữa v� b�n với t�i �đ�nh b�ng� l� b�i Bảo Đại. T�i n�i với �ng l� Ng�i ngự bỏ d�n đ� l�u, đất nước như thế, người vượt biển như thế, chẳng thấy ng�i l�n tiếng, thật kh� để dấy l�n c�i g� trong l�c n�y. Một h�m �ng Trung cầm điện thoại gọi �ng Bảo Đại, n�i l� đang b�n chuyện với V� Văn �i, v.v� T�i chỉ tho�ng nghe tiếng �ng Bảo Đạo hỏi �ng Trung qua m�y n�i : �ng �i con ai� ?

 

Thế rồi Paris một th�ng đầu năm 1990.

Ỷ Lan chở t�i đến điểm hẹn. Xe chạy quanh c�ng trường �toile nơi dựng Khải Ho�n M�n, rẽ xuống đại lộ Marceau về cầu Alma. Gần kh�c cuối dại lộ, đường tắt nghẽn. H�ng d�y xe hơi lăn r� từng tấc b�nh. Nỗi bực bội th�nh phố g�y ra cơn bệnh n�ng nảy mỗi lần nghẽn xe hay trễ hẹn. Ch�ng t�i lẩm bẩm... lại tai nạn xe cộ hay biểu t�nh g� đ�y.

Chẳng mấy chốc một đo�n người ở ch�n cầu Alma từ từ tiến l�n nh� thờ St Pierre de Chaillot. C�c t�n hữu c�ng gi�o Ph�p đi đoạn đường th�nh gi� nh�n lễ Phục sinh. H� trường ch�ng t�i l�c ấy l� ngồi nh�n t�ch bạch từng mặt người ngoan đạo bước theo dấu nguyện ph�c. T�i chợt thấy d�ng một người Việt đ� gi�, kh�ng cao lớn nhưng mập. Mặt nh�n như một Việt kiều vong quốc.

Ở Ph�p, ch�ng t�i ph�n biệt du học sinh mới từ Việt Nam qua, mặt m�y phơi phới, r�m nắng tuy non choẹt, với giới người cư ngụ l�u năm gọi l� Việt kiều. Đa số l� lớp l�nh thợ đến Ph�p từ thế chiến thứ nhất v� thế chiến thứ hai hay những thương nh�n gi�u c� đi l�nh nạn binh đao. Khu�n mặt Việt kiều rất khu biệt với m�u da ch� bệch thiếu nắng, pha lẫn giữa qu� kệch chất ph�c với tha thiết tự h�o, giữa t�n phai v� hiu hắt. Một bộ lạc ng�i ngủ, tho�i tr�o, t�n tạ, như c�nh kh� tr�n đồng tuyết. Những chiếc b�ng sắp biệt tăm giờ chạng vạng.

Người Việt kiều cặp tay một b� đầm l�m r�m đọc kinh tr�n đường th�nh gi� l�m t�i ch� �. T�i thấy �ng quen qu�, chẳng biết gặp �ng trong dịp n�o. Nhưng ph�t trầm ng�m kh�ng l�u. T�i giật bắn người th�t lớn : � �ng Bảo Đại ! �. Ỷ Lan vội hỏi : � Đ�u ? đ�u ? �. Chiếc xe hơi trườn tới, t�i ngo�i đầu nh�n tấm lưng người đ�n �ng lặng lẽ cặp tay người phụ nữ �u đang lần chuỗi hạt đọc kinh Ch�a giữa phố x� Paris ơ thờ.

L�ng t�i thắt lại, đụng hờ một lời n�i v� �m : �i Cựu Ho�ng ! Sao Ng�i chẳng bảo trọng tấm th�n cho Nước ?

Đ� l� lần thứ ba v� cũng l� lần cuối t�i thấy dung nhan Cựu Ho�ng. �ng vừa từ trần tại Paris h�m 31 th�ng 7 năm nay, 1997.

Năm mươi hai năm sau ng�y tho�i vị lần thứ nhất.

Vua chết th� gọi băng h�. Ng� xuống v� rời xa. Như một v� sao băng mất giữa trời đ�m m�ng muội. Để lại nỗi trơ trọi trong l�ng d�n thời trung đại.

Nhưng ng�y nay ?

Hằng đ�m tr�n bầu trời nhiệt đới, sao vẫn s�ng từng chấm long lanh, chấp chới, như những thể th�i minh qu�n. Thế nhưng tr�n khoảng đường d�i khổ lụy của đất nước vừa qua, vua v� vua Bảo Đại cứ li�n tục tho�i vị trong t�m tưởng d�n đen. Tin �ng qua đời biết c� ai đ�n nhận như một c�nh sao băng, cắt r�ch vạt đ�m buồn ứa tối. Hay chỉ l� nỗi ngậm ng�i nguội lạnh, kh�ng cho �ng, m� cho ch�nh th�n phận tr�i nổi mỗi người ?

 

THI VŨ

 

http://www.gio-o.com/ThiVu.html

 

� gio-o.com 2012