Thế Dũng
Mai sau nếu trở về quê cũ ?
( Viên Linh, Trong Mắt Của Huyền Vi )
Tùy bút Chân dung Văn chương
Sinh ở đâu mà dạt bốn phương
Trăm con cười nói tiếng trăm ḍng
Mai sau nếu trở về quê cũ
Hy vọng ta c̣n tiếng khóc chung.
(...Trăm Ḍng-tr.38-Thủy Mộ Quan, Viên Linh)
1- Cấu trúc Hà Lạc và con số bản mệnh của Viên Linh
Viên Linh là bút hiệu của Nguyễn Nam. Từ lâu rồi, bút hiệu này đă có danh tiếng trong Văn chương Miền Nam và văn học Việt Nam hải ngoại. Anh sinh ngày 19 tháng Chạp năm Đinh Sửu ( 20 tháng 01 năm 1938). Quẻ Tiết lệnh tháng sinh của nhà thơ là tháng 12, thuộc quẻ Phục. Anh sinh vào giờ khí Âm. Có Hóa Công thuộc Khảm ở Hỗ Tiên thiên. Tuy không có Địa nguyên khí, anh lại có Có Thiên nguyên khí thuộc Đoài ở Hỗ hậu thiên. Mệnh Giáng hạ Thủy. Thuộc Trung nguyên. Can chi: Năm Đinh Sửu. Tháng Quư Sửu. Ngày Nhâm Tư. Giờ Tân Hợi.* Trong số Tám chữ Hà Lạc của Viên Linh th́ đă có tới 4 chữ thuộc hành Thủy : Quư ( Âm Thủy), Nhâm (Dương Thủy), Tư ( Dương Thủy), Hợi ( Âm Thủy); 1 chữ thuộc hành Hỏa : Đinh ( Âm Hỏa) ; 1 chữ thuộc hành Kim : Tân( Âm Kim) và 2 chữ thuộc hành Thổ : Sửu ( Âm Thổ).
Mă số tám chữ Hà Lạc của Viên Linh Nguyễn Nam là : 7, 5-10, 2, 5-10, 6, 1-6, 4, 1-6. Tiền nhân bảo, mệnh của anh chỉ hợp cách ở mức thấp. Theo các trị số âm dương trong mă số của Tám chữ Hà Lạc( năm, tháng, ngày, giờ sinh âm lịch nói trên) th́ Tiên thiên Tiền vận của Viên Linh thuộc quẻ Phong Hỏa Gia nhân. Bản mệnh của anh nằm ở hào 3. Quẻ Hỗ Tiên Thiên của Viên Linh là Hỏa Thủy Vị tế. Quẻ Hậu Thiên Hậu vận của thi sĩ có tên là Lôi Phong Hằng. Và, đặc biệt là quẻ Hỗ hậu thiên của Chủ bút Báo Khởi Hành lại chính là quẻ Trạch Thiên Quải. Các h́nh tượng thiên nhiên thẩm thấu vào khí chất con người của Viên Linh là Gió ( cũng là Cây), là Lửa, là Nước, là Sấm Sét, là Đầm Nước dâng ngang Trời.Và trời đất run rủi tàng ẩn trong những cái tên tác phẩm của anh: Hóa thân, Chiều Hôm Gió Cuốn, Cuối Trời Hôn Mê, Một Mùa Mê Hoặc, T́nh Nước Mặn, Gió Thấp, Thủy Mộ Quan...Lúc ngoài ba mươi tuổi, anh có đoạn nhật kư tâm tư mang nhiều hơi hướng của cây ,của gió, của nuớc và lửa: Người bạn lên tiếng hỏi.Tôi không muốn trả lời.Tâm trí bụi bặm ấy c̣n đang bay trên đỉnh cây, đang là là trên ngọn nước.Đang là thuyền xanh là mây hồng. Đang là cát trắng là đá đỏ.Tâm trí ấy mệt mỏi lê thê bay có nổi chẳng khỏi mặt đất đời người về một viễn mơ mỗi ngày mỗi lùi xa tầm vọng kính ?Bay lên hỡi cánh.Cất lên hỡi đời. Lướt thướt chi trong những vùng quen thuộc ấy của ngôi nhà kín cửa, của khu vườn bít ngơ, của những đường sáng đi tối về, những ngơ nhắm mắt vẫn như người sáng.Anh có biết đây là đâu. Chẳng biết. Có cần ǵ. Một chỗ khuất, một nơi nằm, một vùng trũng. Lăn ḿnh xuống. Thả người lên. Một chốn để quên,để lăng đăng, như gă trung niên sống với đàn ḅ tha thẩn, như người chài đánh lưới đêm đêm, và sớm mai gác thuyền lên băi, ngó được mặt trời tṛn, nh́n được sương núi trắng. ( Đường Bạch Dương-Quy NHơn 1969-Khởi Hành-Số 71-09 năm2002).
Theo dương lịch, anh sinh ngày 20-tháng 01 năm 1938. Cho nên, với lối nh́n huyền học của phương Tây th́ bản mệnh anh mang số 6 . Đó là tổng số của dăy số: 20+01+1+9+3+8= 6.
Cảm ơn, nhà văn Xuân Cang, tác giả Tám Chữ Hà Lạc Và Quỹ Đạo Đời người, năm 2001, đă giúp tôi lập Cấu trúc Hà Lạc của - Nguyễn Nam ( tức Viên Linh)
Số 6 là con số của sự sáng suốt, của sức mạnh ư chí, có nhiều kích thích cho sự phát triển các sức mạnh Triết học, sức mạnh Tri thức, sức mạnh của các Lư tưởng. Đây là con số luôn biểu lộ và hướng tới Tri thức, sự Thông thái và có khả năng môi giới cho sự Khôn ngoan, lịch lăm. Nó luôn luôn giúp chúng ta nhận ra và tự vấn: Như thế nào? Hoặc: Tại sao lại như vậy ? – khi ta tiếp cận các vấn đề. Đặc biệt, nó thường xuyên dẫn dụ con người ( bản mệnh mang số 6) đi t́m kiếm cả sự Thông thái đang c̣n bị khuất lấp, chưa kịp hoặc chưa thể lộ thiên. Những người có bản mệnh mang số 6 luôn gắn bó với các công việc Sáng Tạo theo nguyên lư của cái Đẹp và của Đạo đức. Điều kiện cho những mối quan hệ lâu dài thật sự là những cuộc gặp gỡ của Tinh thần, Trí tuệ,. T́nh bạn nồng nhiệt của Trí tuệ, Triết học và Tâm linh luôn luôn được những người bản mệnh mang số 6 đánh giá cao hơn những liên kết của thân xác và sự thân mật thế tục. Với họ, thức ăn cho Tâm hồn bao giờ cũng quan trọng hơn thức ăn cho Dạ dày. Chỉ có điều, họ, thường xuyên ch́m đắm trong sự Quan sát và sự Trầm tư mặc tưởng của ḿnh;( Trong Hóa Thân, Thủy Mộ Quan, và các Tùy bút, truyện ngắn của ḿnh, Viên Linh cũng luôn luôn là kẻ ch́m đắm trong sự Quan Sát và Trầm tư mặc tưởng của chính anh); họ dâng hiến rất nhiều thời gian cho Lư tưởng và Tư tưởng của ḿnh như là một con người; họ yêu và nhiều người đă trở thành đắm say. Rằng cuộc sống Con người sẽ không được phép trưởng thành bởi một lư tưởng không rơ ràng-tự nó sẽ sản sinh ra những Quyền ưu tiên cao nhất.
Nghề nghiệp của những người số 6 thường gắn với những công việc giàu tinh thần Sáng tạo. Họ có thể là, người sáng tạo Mẫu thời trang, là Kiến trúc sư, là người viết Sách, là người làm nghề xuất bản báo chí hoặc là nhà sản xuất, là Đạo diễn Sân khấu, Điện ảnh...Nghĩa là với các Dự án mang tính Sáng tạo cao, những người mang số 6 thường ở vị trí Giám đốc điều hành.
Một số người bản mệnh mang số 6 rất nổi tiếng như: Tony Hancock( Sinh 03.05.1924), John Lennon ( sinh 9.10.1940), Richard Nixon ( sinh 9.1.1913), Roman Polanski (sinh 18.08.1933).
Thiết nghĩ, ai đă quan tâm đọc và ngẫm nghĩ về văn chương của Chủ bút báo Khởi hành sẽ thấy: Viên Linh đúng là một trong những người mang số 6 thứ thiệt.
Tuy nhiên, chỉ từ quăng 38 tới 54 tuổi, các tiềm năng thông thái của con số 6 trong bản thể Viên Linh mới phát triển rực rỡ. Đặc biệt, phải từ 55 đến 63 tuổi, tinh hoa mới phát tiết một cách tối đa. Mặc dù vậy, ngay từ thời kỳ trẻ trung từ 19 đến 27 tuổi, thời kỳ của sự phát triển t́nh cảm; cũng như từ 28 đến 36 tuổi,(thời kỳ của sự hoàn thiện tinh thần, trí tuệ); anh đă không chỉ sống rất nặng t́nh, mà c̣n nặng cả nghĩa lư trong nhiều ứng xử.
Những con số sinh thành của Viên Linh mách bảo: tuy sớm yêu, sớm hăng hái dấn thân từ thời trai trẻ nhưng càng về hậu vận, từ năm 49 tuổi trở đi, anh thường nặng ḷng với quá văng trong sự thông thái của cả trái tim và lư trí .
Do xa xôi mà vẫn muốn đối diện, cách trở mà vẫn muốn đàm tâm. Cho nên, những lúc chiều yên, đêm lặng, tôi lặng lẽ thử t́m chân dung văn chương Viên Linh qua thuật toán của Tám Chữ Hà Lạc ( Bát Tự Hà Lạc) và những ẩn mật đằng sau những con số ngày sinh tháng đẻ theo Tây lịch của anh. Và, tôi giật ḿnh v́ văn mệnh cũng như sử mệnh của Viên Linh vô cùng ứng nghiệm.
II- Thử mở các bí mật sau 7 con số 1 theo ḍng bản mệnh của Viên Linh
Theo ngày tháng năm sinh Dương lịch của anh mà tính theo lối huyền vi phương Tây th́ cho đến năm 2005, Viên Linh có 7 năm mà bản mệnh anh mang số 1. (Cách tính đơn giản như sau: 20 +1+ 1+9+5+1= 37= 10= 1 hoặc 20+1+1+9+6+0= 37=1..v..vv).Đó là các năm: 1951, 1960, 1969, 1978, 1987, 1996, 2005. Đó chính là những năm mà Viên Linh khởi sự một chu kỳ sống 9 năm của cuộc đời ḿnh.
Những năm mà vận niên mang số 1, người ta thường bắt đầu một cái ǵ đó vô cùng hệ trọng và mới mẻ. Đó là thời gian tốt nhất cho một sự dấn thân mới, một sự Khởi đầu mới hoặc một sự Phục sinh. Sex không ngạc nhiên khi trong thời gian này, người ta gặp được một cơ may mới, một công việc mới, một hứng thú mới. Sự thách đố lúc này là con người cần phải có các khả năng mới mẻ và biết sử dụng nó một cách tin tưởng ,lạc quan. Trong thời gian này, vũ trụ thường tiếp tế cho đương chủ mang số 1 rất nhiều ḷng can đảm và sự thông thái như là sự giúp đỡ phương tiện để con người có thể hành động một cách tích cực. Con người trong năm mang số 1 hay sống trong trạng tự nhận thức bản thân ḿnh,tự lư giải, tự phát triển những tư tưởng chỉ đạo tiềm năng của chính ḿnh. Sự nông nổi, thiếu kiên nhẫn và ngây thơ có rthể ảnh hưởng xấu tới thời gian này. Nhưng ḷng can đảm, sự tự tin, tinh thần quyết tâm và tầm nh́n xa cũng là một phần sức mạnh số 1. Sự thách đố lớn nhất để tiến tới cạnh tranh với cuộc đời nằm ngay trong bản thể của mỗi người. Người ta hay tự t́m ṭi và tự quan sát ḿnh rất kỹ lưỡng. Và đặc biệt hay loay hoay trước các câu hỏi : Ta là ai ? Ta thật sự khao khát cái ǵ ? Ta sẽ đi về đâu ?
Quả thế, đúng vào năm 1951. Chính năm đó chứ không phải năm nào khác, Nguyễn Nam bỏ Đồng Văn lên Hà Nội để học hành. Và, tác phẩm đầu tiên anh được trả nhuận bút viết năm 14 tuổi, đăng trên Nhật báo Tiếng Dân Hà Nội. Năm mười sáu tuổi, anh mở từ điển Hán –Việt của Đào Duy Anh và chọn cho ḿnh bút hiệu là Viên Linh, v́ quá tâm đắc với cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng của danh xưng này. Từ khi 18 tuổi, Viên Linh đă sinh sống bằng nghề văn, nghề báo.
Năm 1960, 22 tuổi, Viên Linh đột nhiên bỏ dạy học ở Ban Mê Thuột trở về Sài G̣n làm báo trở lại. Sự chuyển đổi ấy chả khác ǵ lối đi của gió của sấm ? Năm ấy anh bắt đầu viết những bài thơ của tập thơ Hóa Thân, ra đời vào năm 1964. Một tập thơ rất bản lề. Từ đó, anh hăm hở đẩy cửa cuộc đời mà bước vào ngôi nhà văn chương Việt Nam với tâm cảm một kẻ đa t́nh không nguôi t́m kiếm một chân dung tự họa:
Từ đây, khổ kiếp u hoài
Một tôi phận ngắn cho dài thế gian
( Tôi II- Hóa Thân ,thơ Viên Linh)
và tâm thế ngất ngưởng với vẻ mặt dửng dưng của một người xa lạ:
Nhận tôi sống hôm nay như măi măi
Chúng ta đều cô đơn giữa những ṿng ôm
T́nh yêu có nghĩa như nhà tù
Ta nhận khổ sai t́m hạnh phúc
Nhận tôi là chối từ cái chết
Giải nghĩa chung, sống là vượt ngục hàng ngày.
Duy thỏa thuận ta mỗi người một cách.
( Tin cho X- Hóa Thân, thơ Viên Linh)
Kỳ lạ thay: Năm 1969, một năm Viên Linh làm được rất nhiều việc hệ trọngcũng chính là năm bản mệnh anh mang số 1. Anh bắt đầu làm Tổng thư kư Khởi hành, cơ quan ngôn luận của Hội văn nghệ sĩ quân đội. In 5 cuốn tiểu thuyết trong năm. Lấy vợ trẻ hơn ḿnh 9 tuổi, đang là sinh viên năm thứ nhất Đại học Văn khoa.
Cách tính 9 Chu kỳ sinh học của đời người theo lối nh́n Huyền vi phương Tây như sau: 1.Từ 9-18 tuổi; 2. Từ 19 đến 27 tuổi: 3. Từ 28 đến 36 tuổi; 4.Từ 37 đến 45 tuổi; 5.Từ 46 đến 54 tuổi;6.Từ 55 đến 63 tuổi; 7.Từ 64 đến 72 tuổi; 8. Từ 73 đến 81 tuổi; 9.Từ 82 đến 90 tuổi.
Năm 1978, Viên Linh khởi bút viết Thủy Mộ Quan. Sự bắt đầu quan trọng này được giời đất bố trí hoặc bởi thi sĩ tự ngộ và động bút vào đúng cái năm bản mệnh anh mang số 1.
Tiền vận của anh đến 48 tuổi là kết thúc ở quẻ Hỏa Thủy Vị Tế. Hậu vận bắt đầu ở tuổi 49 với quẻ Lôi Phong Hằng mà bản mệnh nằm ở hào 6. Tôi đoán, dứt khoát gia sự của Viên Linh có sự chia ĺa tan tác vào năm 1987. Một khuya, tôi alô cho Viên Linh thử kiểm tra dự đoán của ḿnh. Hóa ra, đúng năm đó, v́ ham hoạt động, không chịu sống yên ( cũng có thể do không bền chí thiếu kiên tŕ nữa...?) nên anh đă quyết định chia tay với người đàn bà hệ trọng của đời ḿnh vào lúc 49 tuổi (1987) để nguyện sống độc thân tiếp tục dấn thân hết ḿnh cho nghiệp bút mực. Năm 1987 cũng chính là năm bắt đầu một Chu kỳ sinh học mới của Viên Linh. Năm đó, con số bản mệnh của anh là số 1. Mặc dù từ lúc 49 tuổi, được quẻ Hằng là quư lắm. Hằng là bền lâu, là quẻ nói về đời sống vợ chồng. Cũng năm 1987, Viên Linh không chỉ bỏ vợ, anh quyết định bỏ cả đi làm thuê để trở lại sống tự chủ, tự do cho ḿnh và sống hoàn toàn cho Văn nghệ. Khi đó anh đang là chuyên viên 4 màu trong nghành ấn loát của một nhà in Mỹ, hưởng lương 18 USD một giờ làm việc. Nhiều người, bảo anh là điên khùng ( crazy). Nhưng, hào chủ mệnh của anh ở quẻ Hậu thiên Lôi Phong Hằng là hào 6 cho nên việc anh bỗng dưng trở thành người làm chấn động đạo Hằng một cách âm thầm quyết liệt là chuyện đương nhiên.
Sau cuộc điện đàm ấy, càng chăm chú vào Bát tự Hà Lạc của Viên Linh tôi càng thấy thú vị khi giải mă các ẩn số trên hành lang Văn Mệnh của anh.
Nếu như, năm 1969, Viên Linh bắt đầu làm Tổng Thư kư của Tờ Khởi Hành, Cơ quan ngôn luận của Hội Văn Nghệ Sĩ Quân Đội Việt Nam Cộng Ḥa th́ năm 1996, anh bắt đầu tục bản tờ Khởi Hành tại Mỹ trong vai tṛ Chủ nhiệm kiêm Chủ bút. Theo lối nh́n huyền vi, nếu tính cho đến 2005 th́: 1969 và 1996 đều là hai trong số 7 năm mà bản mệnh Viên Linh mang số 1. Và, năm 2005, sẽ cũng là một năm mà Chủ bút báo Khởi hành muốn bắt đầu nhiều việc. Chưa biết, sự bắt đầu nào sẽ có thành quả. Nhưng, dù muốn hay không muốn, anh vẫn sẽ phải bắt đầu một cuộc chơi ǵ đó.
III- Viên Linh, nhà văn của những nỗi đau Tan Nhà, Nát Nước .
1
Lại nói, tiền vận, 48 năm đầu đời của Viên Linh gắn bó với quẻ Phong Hỏa Gia Nhân và quẻ Hỏa Thủy Vị Tế.
Người mà tiền vận được quẻ Gia Nhân là người có máu( hoặc có sứ mệnh) lập nghiệp, gây dựng gia phong. Phong hỏa Gia nhân là quẻ tốt. Viên Linh sinh ra ở làng Đồng Văn huyện Phủ Lư. Nhà anh là cái nhà gạch to nhất làng thủa đó. Bố anh là Lư trưởng làng Đồng Văn, anh luôn có quyền chơi khăng chơi đáo giữa Chùa Đồng Kính của làng mà không ai dám cự nự; nhưng, ông mất vào năm 1945. Khi ấy, cậu bé Nguyễn Nam (Viên Linh)mới có bảy tuổi. Cho nên, cái người sang trọng mà không giàu, có máu lập nghiệp thích ứng với quẻ này hẳn đúng là Viên Linh trong hồi tưởng của Nguyên Sa: vóc dáng cao gầy nho nhă và khẳng khái trên chiếc Lambretta trên những đường phố Sài G̣n. Có thể nói: Viên Linh có động hướng, có thiên tư và có thành quả của người lập nghiệp văn bút từ rất sớm, anh: Sinh tại thôn Đồng Văn, miền Bắc Việt Nam. Tự học và tự lập từ năm 16 tuổi. Di cư vào nam đêm Nô El 25.12.năm 1954. Cùng Nguyễn Trườmg Giang ( thiệt mạng khi bơi qua sông Bến Hải vào Nam) và Dương Nghiễm Mậu xuât bản một tờ bán nguyệt san học sinh tại Hà Nội vào năm 1953. Phóng viên nhật báo Ngôn Luận tại Sài G̣n năm 1956. Năm 1957, trong ban chủ trương Tạp chí Văn nghệ với Dương Nghiễm Mậu, Trần Dạ Từ, Lư Hoàng Phong, Nguyễn Trung, Ngọc Dũng, Tô Thùy Yên. Dạy học tại Trung học Bạch Đằng, Ban Mê Thuột ,1959-1960. Trong 10 năm kế tiếplàm Tổng thư kư Ṭa soạn tại các báo Kịch ảnh, Màn ảnh, Dân ta, Đất Tổ, Tiền Tuyến, Khởi Hành. Chủ nhiệm Tạp chí Thời tập từ năm 197. Giải nhất Văn học Nghệ thuật Toàn Quốc 1974 với cuốn Gió Thấp. Tác giả gần 20 cuốn sách in trướctháng Tư năm 1975 ...
Tâm huyết văn chương của cả một thời tiền vận 48 năm của Viên Linh thường xuyên được tôi luyện trong Gió Lửa ( Phong Hỏa ) và trầm luân trong Lửa Nước ( Hỏa Thủy) nhưng rốt cuộc mọi sự vẫn chưa thành, chưa xong, v́ quẻ Hỗ tiên thiên tiền vận của anh là Hỏa Thủy Vị Tế.
Năm 1969, anh viết trong Đường Bạch Dương:“ Nghệ thuật chúng ta phong phú,chốn nào cũng là xưởng,là pḥng triển lăm. Chốn nào cũng là bàn viết, là giá sách. Người làm nghệ thuật đi theo chiến tranh, trong chiến tranh.Lửa ấy nhất thời. Lửa tâm trí là măi măi. Những người làm văn học nghệ thuật trẻ tuổi ở Việt Nam không chỉ ở thành phố hay tỉnh lỵ. Các anh ở khắp nơi. Các anh đi khắp chốn dù nơi ấy suốt tuần báo chí không tới. Dù nơi ấy thời sự xa rời. Nhưng nghệ thuật ở gần. Nghệ thuật ở trong.Cuộc sống đến từ chốn ồn ào, nhưng cuộc sống được ngắm nh́n từ ánh sáng trong lồng ngực và trong khối óc.
Cho đến 1994, lúc đă 56, 57 tuổi lối ngẫm nghĩ về văn học sử của Viên Linh luôn luôn là lối ngẫm nghĩ mang nặng ám tượng Sóng Nước. Ví dụ, trong cuộc Tạp chí Văn học phỏng vấn về Hai Mươi năm Văn học Hải ngoại, Viên Linh trả lời, có đoạn: Tôi được sống qua nhiều lớp sóng phế hưng. Lớp Sáng Tạo đánh vào băi Tự lực Văn đoàn, lớp HIện Sinh đánh vào bờ Lăng Mạn.Tôi đă thấy lớp Hiện tượng, lớp Cơ cấu. Cuộc tung hoành của Nguyễn Văn Trung, Lê Tôn Nghiêm và Phạm Công Thiện,Tuệ Sĩ, Ngô Trọng Anh trên các tờ Đại Học, Đất nước và Tư tưởng, Vạn Hạnh. Cái trung dung của Bách Khoa, cái xông xáo của Khởi hành... (- Khởi hành số 33 tháng 07năm 1999)
Cấu trúc Hà Lạc của Viên Linh có quẻ Phong Hỏa Gia Nhân ở Tiên thiên tiền vận. Gia nhân là người trong nhà ( ḥa thuận vui vẻ). Thuộc tháng 6. Lời tượng: Gió từ Lửa mà ra là quẻ Gia nhân.Người quân tử coi quẻ này phải làm sao cho lời nói phải có sự thật,việc làm phải theo Đạo Hằng ( thường xuyên,bền bỉ). Toán Hà Lạc giải: Những tuổi Kỷ: Măo,Sửu, Hợi ; Tân: Mùi, Tị, Măo, được quẻ này lại sinh tháng 6 là cách công danh phú quư. ( tr.258-Tám chữ Hà Lạc và Quỹ đạo đời người-Xuân Cang-NXB VHTT Hà Nội năm 2000)
Viên Linh được quẻ này nhưng lại sinh nhằm tháng chạp năm Đinh Sửu. Cho nên v́ thế mà người xưa cho rằng Mệnh của anh hợp cách ở mức thấp.
Gió trong quẻ Gia nhân là Gió phát ra từ Lửa. Các tác phẩm của Viên Linh thường xuyên gắn bó và biểu hiện trong sắc diện, khí chất Gió, Lửa , Nước , Sấm .
Người trí thức quân tử luôn suy ngẫm rằng trong Cơi Người, Cơi Giời việc ǵ cũng phát ra từ ở bên trong. Cái bên trong của mỗi một bản mạng là đơn vị căn bản cấu thành một cơi thơ, một cộng đồng, một thế giới. Cho nên, muốn trị nước trước hết phải biết trị nhà. Mà muốn trị nhà th́ phải tu thân. Phải chăng, luôn suy ngẫm về cơi bên trong sớm tự dưỡng sinh tâm trí ḿnh với một tinh thần hướng nội. Tinh thần hướng nội ấy thể hiện rất rơ ngay trong các tựa đề các bài thơ trong tập thơ Hóa Thân. Chẳng hạn trong tập Hóa Thân có đến 2 bài Hóa Thân, hai bài mang tựa đề Tôi, hai bài tên là Cơi nhân sinh, , và các bài có nhan đề cực hướng nội như: Đầu Thai,Khai Sinh, Thái Độ, Bản Thân, Chân Dung, Tư Tưởng, Viên Linh. Bài Tôi là một ví dụ rơ nét về tinh thần tự tu, tự quản tâm thân của thi sĩ:
T́m tôi, thấy óc tôi khô
Đây trăm tội nặng ngồi đo lượng trời
Quên tôi, thấy óc c̣n tươi
Tưởng ngh́n nhân diện,nghĩ người ở xa
Hồn hoang vu xác thân già
Nghe muôn mănh thú đời ta về rừng
Nhớ tôi, tiền kiếp rưng rưng
Dài tay địa phủ ôm lưng kẻ nào
hoặc ngay khi anh tự ngẫm về Chân Dung ḿnh :
Cảm thương trời đất héo hon
Tôi da thảo mộc tôi buồn dưới khe
Nằm đây Một kiếp mai về
Co ro thập tự năo nề hư không
để rỗi nh́n vào Cơi nhân sinh :
Cảnh nhà cảnh nước tiêu sơ
Người vui sống vậy người chờ tuyển binh
Từng quên dưới vụng nhân t́nh
Em da du chịu hồi sinh hàng tuần
Hồn c̣n giữa cuộc trầm luân
Que diêm đốm lửa bàn chân kẻ về
th́ kẻ khác cũng thấy rơ thi sĩ luôn luôn theo dơi khít khao, tường tận từng động tĩnh của hồn ḿnh trong mối liên quan với từng cảnh tượng.
Tập thơ Hóa Thân, được Viên Linh viết ngay từ khi anh mới 22 tuổi. Đó là thời kỳ cuộc đời anh chuyển động trong hào 5 dương của quẻ Gia nhân. thời gian này, hầu như mọi việc đều tốt v́ đă biết cương nhu đúng lúc quyền biến kịp thời. Tập Hóa Thân, không những tràn đầy tinh thần tu thân, dưỡng tính mà đă mang nặng những ưu tư cảnh nhà cảnh nước. Chỉ riêng tập Hóa Thân đă có tới hai bài thơ có tên là Thăm Nhà ở Khám Chí Ḥa. Một bài đề tặng Phạm Hoán, một bài đề tặng Nguyễn Hữu Hiệu. Anh c̣n có một bài thơ và một truyện ngắn cùng mang tựa đề Ngôi Nhà Tôi Đă ở.
Sau Hóa Thân, tôi đọc được hai tác phẩm văn xuôi đặc sắc của Viên Linh là Thị Trấn Miền Đông ( Tiểu thuyết kịch đầu tay, khởi viết tháng 08.1963 xong 12 năm 1963, in thành sách năm 1966) và Mă Lộ ( Tiểu thuyết, viết in từng kỳ trên nhật báo Tiền Tuyến năm 1968, in thành sách năm 1969).
Thị trấn Miền Đông mô tả một cách căng thẳng và lạnh lùng,cô đọng và tàn nhẫn sự phá sản tinh thần và vật chất của gia đ́nh bà Thịnh Phước. Tác phẩm gồm tám chương:1. Thế hệ cuối cùng, 2. Nhà trí thức,3.Nhà cách mạng, 4. Bản di chúc, 5. Cỗ áo quan, 6. Thi hài trở lại, 7. Người Mẹ, 8. Thế hệ lên đường. Tám chương, với những tựa đề mang tính biểu tượng cho một xứ sở là tám cảnh trạng khốc liệt xót xa đầy kịch tích của chuyện tan nát yêu thương, đạo nhà tàn lụi, trong ánh sáng của nến leo lắt, của lửa diêm vụt hiện, của tiếng chuông chùa Linh Sơn ảm đạm ở một thị trấn nhỏ nằm ven Quốc lộ Một, mé biển, thuộc miền đông cao nguyên Trung phần.
Ba mươi năm sau, khi cho in lại tác phảm đầu tay của ḿnh, Viên Linh đă tự thú: Ngôn ngữ văn chương lúc đó ngột ngạt, khí hậu đời sống lúc đó pháo xiết, sinh khí tác phẩm lúc đó thô bạo. Tạp chí Bách KHoa lúc đó từ chối in tác phẩm này v́ “ không thể chấp nhận được thái độ của các nhan vật trong truyện. Học giả Tam Ich, Lê Nguyên Tiệp ( 1915-1972), một người nghiên cứu văn học có uy tín tại miền Nam lúc bấy giờ trong bài Văn chương Duy nhiên ở Việt Nam đă viết: Tôi lấy làm lạ là không ai viết về cuốn Thị Trấn Miền Đông của Viên Linh. Theo tôi Viên Linh là một trong những nhà văn quan trọng của văn học Việt Nam hậu bán thế kỷ 20.
C̣n tôi, tôi ngạc nhiên: vào lúc 25 tuổi, Viên Linh đă có trong lồng ngực ḿnh một cô Phượng Liên với một quê hương ảm đạm trong mọi lúc nh́n,: “ Qua khung cửa nhỏ, nàng nh́n quê hương cũ hiện ra,tẻ nhạt như một mô h́nh bằng giấy b́a.” (Thị Trấn Miền Đông -Chương 1. tr.09)và ở Chương cuối: “ Qua khung cửa hẹp, Liên nh́n xuống Tây Phố. Nó hiện ra vàng khô như một công tŕnh chết, chơ vơ ,âm thầm. Tôi nghi hoặc rằng,Thị Trấn Miền Đông chính là cách h́nh dung của Viên Linh về nước Việt đương thời trong con mắt hóa thân của nhà thơ. Phải chăng những day dứt kiểu: nếu chưa treo cổ, có thể sẽ vẫn treo cổ lại, những bi phẫn dửng dưng trong cơn tan nát, băng hoại gia đ́nh trong tâm hồn Phượng Liên chính là cái gia tài đầy độc dược tinh thần của một bà Mẹ Việt Nam đă ám ảnh nặng nề vào một thế hệ lên đường. Và thế hệ đó đă mượn tuổi 25 của Viên Linh mà kư thác những dự cảm về gia đ́nh, quê hương và thời thế.
Khác với Thị Trấn Miền Đông, toàn bộ câu truyện trong 5 chương của tiểu thuyết Mă Lộ chỉ xảy ra trong ṿng hai ngày trên con đường từ Ngă tư Bảy Hiền lên Sài G̣n. Tuy Mă Lộ cũng nói về chuyện tan vỡ t́nh yêu, đổ nát gia đ́nh nhưng là ở những sắc thái và cung bậc khác với Thị Trấn Miền Đông. T́nh muộn của Năm Xích Long và Ba Duyên. T́nh đau thương,say đắm của Tấn và Cúc ; t́nh thầm lén và bản năng của Cúc và Cường, với những t́nh huống ứng xử đầy gió lửa, đẫm nuớc mắt và những hành động bạo liệt như sấm sét. Tất cả ch́m nổi trong hương hoa lam lũ, trong âu yếm nhọc nhằn. Lại có những đoạn t́nh kết cục trong dao nhọn, trong lựu đạn nổ khét, trong máu chảy hân hoan thê thảm.
Giọng văn hơi bị Nam Bộ trong Mă Lộ của một Viên Linh Đồng Văn Duy Tiên làm tôi ngạc nhiên thán phục. Tuy các mối quan hệ được thua, sang hèn, sinh tử , mất c̣n, của người với người trong cả hai thiên truyện trên đều diễn ra trong các biến cố mang không khí gia sự với một không gian thời gian hữu hạn, rất cụ thể; nhưng, dường như, tất cả đều được dồn nén chặt dưới một áp lực thô bạo, tàn nhẫn của thời thế.
Như vậy, cứ kể từ Hóa Thân qua Thị Trấn Miền Đông tới Mă Lộ, đă có thể nói: trong văn chương,Viên Linh, tỏ ra là người rất sớm lưu tâm tới việc tu thân tề gia. Mà không chỉ trong văn chương, trong đời sống anh cũng là người có khả năng tự khắc chế ḿnh rất mạnh.
Chẳng hạn, chuyện 1960,Viên Linh đột nhiên bỏ Ban Mê Thuột về Sài G̣n cũng là câu chuyện tu thân tề ḿnh. Thực ra, anh bỏ dạy ở Ban Mê Thuột chỉ v́ muốn giữ cái uy của người thầy, cái nghĩa của t́nh thầy tṛ. Chả là, mùa hè 1959, cô học tṛ Đệ ngũ yêu anh quá, cứ ṃ đến nhà thầy vào buổi tối( lúc mới có 22 tuổi). nên bạn anh ( một ông thầy khác ở chung nhà) nói rằng, nếu anh không trở về Sài G̣n, chuyện vỡ lở th́ cả cái trường Trung học Bạch Đằng sẽ sụp đổ và chúng nó sẽ đói, nên anh phải trở về Sài g̣n một cách lặng lẽ.
Việc tu thân, luận nôm na, chỉ cốt ở hai điều: Nói và Làm. Nói, th́ phải có thực lư,thực chứng, thực sự, không nói suông, nói vu khoát, hay nói lấy được. Làm, th́ phải làm theo Đạo Hằng; là trước sao, sau vậy, quán triệt thủy chung, không tiền hậu bất nhất, không tùy tiện buông tuồng. Lời ghi của Hào 3 dương của quẻ Phong Hỏa Gia Nhân, quẻ mang bản mệnh của Viên Linh là: Người trong nhà nghiêm khắc, tuy hối hận,có nguy, nhưng tốt; nếu quá khoan để cho dâu con buông tuồng th́ sau hối thẹn. Về hào này Nguyễn Hiến Lê giảng: Hào này là dương ở vị ( trí) dương. Đắc chính nhưng không đắc trung, quá nghiêm khắc; tuy có lúc phải hối hận, gặp nguy nhưng kết quả lại tốt v́ nhà có trật tự; trái lại, nếu quá dễ dăi để cho dâu con buông tuồng th́ nhà sẽ suy loạn mà phải hối tiếc. Phan Bội Châu phụ chú: chữ quá nghiêm và chữ quá khoan đối lập với nhau. Quá nghiêm, quá khoan thảy đều chưa phải đạo trung. Nhưng trong đạo trị gia,thà là quá nghiêm, hơn là quá khoan. Nên một đằng là tốt. Một đằng là hối thẹn. Hào 3 dương, ở chính giữa quẻ, hai hào dưới trông lên,tượng như một vị gia chủ, nên thánh nhân dạy cho đủ cả hai phương diện.Toán Hà Lạc giải : Giữ nghiêm đạo nhà, mà vẫn khoan ḥa. Người được quẻ Phong hỏa Gia nhân có hào 3 chủ mệnh mà Mệnh hợp cách là kẻ cả đời luôn nghiêm chỉnh giữ uy, quả quyết giữ nghĩa làm cho nhân tâm nể sợ cầu mong mọi sự tốt về sau. ( Tr. 261- Tám chữ Hà Lạc và Quỹ đạo đời người-Xuân Cang-Nxb VHTT Hà Nội -2000
Tuy thế, hào 3 trong quẻ Gia Nhân của Viên Linh lại nhằm vào giai đoạn từ 1 đến 9 tuổi của anh. Cho nên, có lẽ tinh thần nghiêm chỉnhgiữ uy, quả quyết giữ nghĩa chắc hẳn hiển lộ từ người cha người mẹ sau đó truyền nhiễm vào anh. Viên Linh măi măi lưu giữ h́nh ảnh nghiêm khắc của cha mẹ và tin rằng: Xứ sở. Đất nước... Lúc mẹ anh dẫn anh đến trường. Lúc cha cầm roi chỉ sách. Cuộc đời anh từ đó bắt đầu.( Cuộc Phó Hội U Minh). Sau này, khi viết Thủy Mộ Quan ở đoản khúc 121 anh đă tỏ ra nghiêm khắc đến mức nghiệt ngă với công chúa Huyền Trân :
121.
Hai Châu Ô Lư đổi Huyền Trân
Vua chết người Chiêm hỏa táng nàng
Lúc lửa thiêu chồng c̣n ngút cháy
Nàng đang cùng bỉ tướng thông dâm.
Bỉ tướng ở đây, chính là quan Thiếu bảo Trần Khắc Chung, lĩnh mệnh vua Trần Anh Tông, dẫn đầu một tốp hải thuyền giả trang cướp biển, xông vào lễ hỏa táng vua Chiêm bên bờ biển để cứu Huyền Trân công chúa thoát khỏi cái chết theo tục phu tử ṭng phu trong sự thiêu sống trên hỏa đài của Chiêm thành. Thực ra, chuyện mây mưa giữa Trần Khắc Chung và Huyền Trân công chúa diễn ra trên chặng hải hành trở lại thành Thăng Long chứ không phải ngay lúc lửa thiêu chồng c̣n ngút cháy. Vả lại, lúc ấy, Trần Khắc Chung là viên tướng thao lược và quả cảm. Công chúa Huyền Trân, là một trang nữ nhi quốc sắc đă mang thân gánh việc quốc gia trong cuộc hôn nhân cho chiến lược thổ ngơi của Đại Vịệt. Giả sử , Trần Khắc Chung đă phải ḷng công chúa từ lâu, nhân cái lúc biển xa sóng thẳm, ḷng dục khôn cầm, lửa t́nh khó dập, cậy thế đang là tướng quốc công thần mà gây chuyện hủ hóa cũng là một việc dễ hiểu, dễ tha...Huống hồ, phận nữ nhi thành gái góa v́ gánh việc triều đ́nh như Huyền Trân công chúa lâm vào cảnh không thể toàn thân như thế th́ đâu có đáng bị nhận một cái nh́n đầy lửa nước khinh miệt đến thế trong giọng thơ quở mắng của hậu sinh ? Nhưng nếu, ai đă biết, Viên Linh là người được quẻ Tiên thiên Tiền vận là Phong hỏa Gia Nhân có hào 3 là hào chủ mệnh ( hào nguyên đường) th́ sẽ không ngạc nhiên. Bởi v́, ở thời điểm tuổi tác đó, trước t́nh sử ấy, một người có cấu trúc Hà Lạc như thế, không thể có thái độ khác.
Tuy vậy, thật tiếc, khác với các thời kỳ từ 16 đến 24, từ 25 tới 33; từ 34 tới 42 tuổi- giai đoạn Viên Linh từ tuổi 43 đến tuổi 48 (từ năm 1981 đến 1986) của Viên Linh lại thuộc vào hào 2 âm của qủe Phong Hỏa Gia Nhân. Hào này Nguyễn Hiến Lê giảng rằng :Hào này âm nhu mà ở vị âm, đắc trung, đắc chính là người chị dâu hay con gái thuận ṭng, nhún nhường, nhưng bất tài, ở địa vị thấp, nên không gánh vác nổi việc trị gia, không lănh trách nhiệm lớn được,nên chỉ lo việc nấu nướng trong nhà mà thôi.
Phan Bội Châu phụ chú : quẻ Gia nhân rất quư trọng là tài dương, cương,nên các hào 3,5,6 th́ lời hào nhận làm người trị gia( gây dựng ǵn giữ nếp nhà).Duy hào 2 ở vị âm, và lại ở thể quẻ hạ, bản chất quá nhu nhược, không thể gánh nổi việc trị gia, nên bảo cho chớ cầu toại ư ở xa,hăy lo ngay trong bếp núc.Nếu những người có tài dương cương, thời công việc chẳng phải chỉ có ngần ấy mà thôi đâu. Toán Hà Lạc giải :Giữ đạo đàn bà, đẹp nhà đẹp cửa. (Tr. 260 -Tám chữ Hà Lạc và quỹ đạo đời người- Xuân Cang- NXB Văn hóa Thông tin năm 2000)
Có thể nói thẳng : thời kỳ này đời sống gia đ́nh của nhà thơ thường xuyên bất yên. Phải chăng đây là những năm mà tinh thần tề gia của Viên Linh sa sút một cách lạ lùng. Hay chí ít anh thường hay bị vợ hoặc người t́nh la lối v́ lo việc nhà riêng th́ ít mà lo việc nhà văn quá nhiều ?
Đó là lời phán của tiền nhân ? Thiết nghĩ, chính v́ vậy mà đến năm 49 tuổi, khi vào hào 6 của quẻ Hậu thiên hậu vận Lôi Phong HằngViên Linh đă chấp nhận cuộc bỏ vợ, bỏ việc để dấn thân trăm phần trăm cho văn nghệ. Tôi thầm hiểu : năm 1978, lúc 41 tuổi, anh bắt đầu viết Thủy Mộ Quan. Lúc ấy, chính là thời điểm mà nội tâm nhà thơ cảm thấy không thể không viết về người Việt ven biển Đông, người Việt ngoài Tần hải, về Thủy truyện và Thủy huyền sử Việt Nam. Mặc dù, cho tới lúc đó, anh đă có bản thảo Ngoại Vực, gồm những bài thơ làm tư 30 tháng Tư năm 1975, sau khi rời Sào G̣n; nhưng, Thủy Mộ Quan là một tác phẩm ở đỉnh cao trong hành tŕnh của tinh thần Văn chương Viên Linh, hoàn toàn ứng nghiệm với con người mang quẻ Phong Hỏa Gia Nhân mà trong Bát tự Hà Lạc có tới bốn chữ thuộc Dương Thủy và Âm Thủy. Cũng chính v́ đă là người Mệnh Thủy, lại có tới 4 chữ thuộc hành Thủy trong Tám chữ Hà Lạc ; cho nên, chúng ta không ngạc nhiên khi chữ nghĩa trong văn tùy bút chính luận của Viên Linh rất nhiều tính sóng, tính chảy xiết hoặc rất nhiều h́nh ảnh Âm-Dương, địa phủ, quỷ ma. Chẳng phải v́ anh cố t́nh làm dáng cho ngôn ngữ đượm vẻ siêu h́nh ; mà bởi, lối nghĩ, lối phóng ư, phóng chữ của anh nó đương nhiên, nó bẩm sinh đă mang tính Nước.
Năm 1982, 44 tuổi anh xuất bản Thủy Mộ Quan lần đầu. Trầm ḿnh trong 171 đoản khúc về những cuộc Thủy Tang của người Việt ven biển Đông, thi sĩ của chúng ta c̣n hơi sức đâu để mà hoàn thành bổn phận trị gia nơi trần thế ? Cũng bởi nhà thơ không thể giữ đạo đàn bà, để đẹp nhà đẹp cửa măi khi mà tuổi 49 của anh rơi vào hào 6 của quẻ Lôi Phong Hằng. V́ ở yên không được, cho nên anh đă lại chấp nhận biệt ly như thủa nào ở Sài G̣n 1960: móng tay xanh héo, ngắt cuộc hóa thân hồng ( hóa thân II)
Gặp thời thế, thế thời phải thế. Lúc này, tinh thần giữ nghiêm đạo nhà, mà vẫn khoan ḥa biểu lộ rất rơ trong văn chương Viên Linh. Chỉ có điều, bấy giờ đạo nhà với anh chính là đạo của kẻ là văn sĩ, cũng chính là đạo nước. Phan Sào Nam nói quẻ này ( Phong Hỏa Gia Nhân ) nói chuyện gây dựng nghiệp nhà nhưng cũng là nói tới cả chuyện lo toan nghiệp nước.
Trong Thủy Mộ Quan, nhiều khi anh nói tới chuyện nhà cũng chính là bởi quá nặng ḷng với việc nước:
79.
Ngồi trông vợ nhục hề ôm hận
Mẹ đói con hư hề thở ra
Nước mất nhà tan hề nuốt hận
Thế kỷ hai mươi hề có ta.
hoặc có những đoản khúc đầy nước mắt nói về những cái chết không mai táng:
71.
Chị biệt trần ai chẳng nhập quan
Thả hồn phiêu bạt khắp muôn phương
Ngày sau nếu có người thăm mộ
Xin đặt ṿng hoa xuống đại dương
76.
Lưu vực điêu tàn ở biển Đông
Xương bầy như thú cháy rừng hoang
Nhưng rừng không cháy nào đâu thú
Người chết thân ch́m Thủy Mộ Quan.
Thủy Mộ Quan có nhiều ám ảnh về sự chết chóc tập thể của thập loại chúng sinh thuyền nhân Việt Nam trong những cuộc vượt Biển sau 1975. Nào những Thủy Tang, những Chúc Biệt, những Gọi Hồn, và vô vàn những cảnh tượng có thể trở thành tư liệu quư cho một Bảo tàng Việt học của thế kỷ:
18.
Đời sau vét biển Thái B́nh dương
Thợ lặn t́m ra vạn cốt xương
Hậu thế áng chừng ta động đất
( Nền văn minh cổ cũng điêu tàn)
87
Thuyền trôi hơn tháng giữa trùng khơi
Gạo hết từ lâu nước cạn rồi
Em nhỏ trắng thơm mùi thịt ngọt
Ngày thuyền tới bến mất em tôi
88
Mười một cùng đi hề sót bốn
Năm người chết đói hề hai ch́m
Nh́n xem tên mập hề vô dụng
Trừ bắp đùi y hề thịt mềm
Cộng hưởng cùng các thi khúc khác nhau trong Thủy Mộ Quan, ở Đoản khúc số 78, tiếng nói của Viên Linh đích thực lên tới điểm đỉnh của đớn đau. Một nỗi đớn đau cho những cuộc Nhà tan, Nước nát :
Sinh ở đâu mà dạt bốn phương
Trăm con cười nói tiếng trăm ḍng
Ngày mai nếu trở về quê cũ
Hy vọng ta c̣n tiếng khóc chung
Có lẽ chính v́ cảm thấu được cái nỗi đau đớn cho nghiệp nhà nghiệp nước của kẻ lưu vong , nên Tiến sĩ Margurerite Guzman Bouvard đă chọn bài thơ trên của Viên Linh ( bản dịch ra Anh ngữ của học giả Huỳnh Sanh Thông in trong Việtnam Forum,1983 ) để mở đầu một tuyển tập các nhà văn lưu vong trên thế giới mang tựa đề : Landscape and Exile ( do Rowan Tree Press,Boston, Massachusetts xuất bản,1985 (ISBN 0-937672-16-5).
Ngay cả khi làm thơ gửi các con tôi ở tám phương trời, vào dịp Noel năm 1993, việc nhà của Viên Linh cũng là từ việc nước. Nghe mà thật đắng cay:
... VII.Vân Chương B́nh Minh
Các con ở tám phương trời
Ḷng cha rười rượi một đời tan hoang
Tám phương xa cách bạt ngàn
Các con là của bàng hoàng phân ly
Từ cha Đất nước phân kỳ
Hai mươi năm lạc một v́ sao băng
Các con hăy sống yên bằng
Thân cha là của hằng hằng ly phôi
và cũng rất đỗi tráng tâm, tráng chí :
..VIII. Long Chiêu Vi Lăng
Bố sống đời ḿnh như nước chảy
Băng băng mầm đá trải b́nh nguyên
Nhằm khi vực thẳm
Khi đầu núi
Khi đáy u sầu
lúc đỉnh quên
Các con,
Bố đẩy ra ngoài biển
Phơi phới mà lên
Tới ngọn nguồn.
Virginia, Noel 1993
Những khúc ruột bị bố đẩy ra ngoài biển, ra tận ngoài ngàn dặm mà vẫn phơi phới bay lên tới được ngọn nguồn ? Đó là sự lạc quan văn hóa của một trí thức văn nghệ sĩ lưu vong có tám đứa con ở tám phương trời ?
Ngay trong khi tập thơ Thiếu Thất chưa in xong, có thể nói Thủy Mộ Quan, đă là một đặc sản thơ của vùng thủy thổ danh tiếng có tên là Viên Linh. Một nhà thơ, của những nỗi đau Tan Nhà Nát Nước
IV- Viên Linh, người phát hiện ra các khoảng trống đau đớn của văn chương.
Năm 1980, Viên Linh cùng dịch giả Nguyễn Hữu Hiệu xuất bản một tập thơ không nhan đề và vô danh gửi đi từ Hà Nội. Trong khi khoảng trống của sự vô danh kia của chưa được văn học sử chú thích, Viên Linh đă tạm đặt tên tập thơ là Tiếng Vọng Từ Đáy Vực. Dĩ nhiên,sau này, Ngục sĩ Nguyễn Chí Thiện sẽ tri ân và thừa nhận sự phục hiện và lấp đầy khoảng trống đau đớn rất kịp thời của Viên Linh. Nhờ vậy, mà những bài thơ Tâm bút của họ Nguyễn đă vượt qua t́nh trạng vô danh để trở về hiện diện với độc giả.
Năm 1982, nhân thấy các nhà văn làm thơ, Viên Linh viết bài Tùy Bút Cuộc Phó Hội U Minh. Anh tự du hành vào bản thể. Tự khẳng định thân phận trôi nổi... là nhà văn vào một buổi chiều,sau khi băo tới.Anh là nhà văn sau cách mạng và hành động. Sau giao thừa.Sau Chữ T́nh. Anh miệt mài với chữ nghĩa, với con người, với biến cố, với chính trị, với vận động thế giới....
Để vui đùa với những lăng quên: Ta có học, ta có đọc mà ta quên tiệt. Mà cái ǵ ta quen được th́ ta nhớ làm ǵ cho mệt xác.Xác ta nó vốn đă mệt vô chừng v́ những cái nó biết quá rơ quá hay. Thế th́ quên được cái nào hay cái ấy. Quên đi cái làm ta sầu năo lúc thanh xuân.Quên đi cái khóc hạnh, cái thương quỳnh. Quên đi cái bờ sông Hồng Hà đỏ quạnh và ngần ngật lá ngô xào xạc năm nào, lúc ta ôm gói lên đ̣,đặt gót chân tiểu tử lên bờ một phố Hiến xa lạ,từ đó rong ruổi không về. Quên đi lầm than khổ cực vây ta trên kinh rạch Sài G̣n,đêm nghe mưa tầm tă trên mái tôn, nghe nước róch rách dưới sàn nhà, ḷng chỉ muốn bóng một người bạn đời đă lỡ,tṛn xoe mắt phượng,vươn năm ngón tay sắc buốt lôi cổ gă bạc t́nh lang về huyệt Dao tŕ...Nhưng mà từ độ ấy anh không có quên được ǵ hết..
Và sững sỡ nhận mặt những khoảng trống... Vỡ mặt trận. Và từ lúc anh không c̣n nghe ǵ nữa, trừ tiếng máy bay trực thăng vần vũ và im bặt trên nền trời Sài G̣n,anh nhớ ra chưa. Ba mươi tháng Tư.Từ lúc ấ yanh không thể quên,không có quên ǵ hết, trừ một điều anh bị, phải quên anh là một nhà văn. C̣n những điều khácxung quanh anh,trong anh, anh đều nhớ rành rành, nhớ chết ngất. Anh nhớ anh lúc đó, lúc trước.Anh nhớ anh hai mươi năm qua. Ba mươi năm qua. Anh nhớ anh từ 45 nhớ đi. Anh nhớ anh từ 54 nhớ về. Anh nhớ anh từ 75 về trước. Giữa những thời điểm chính biến ấy, chân anh hụt hẫng nghiêng ngả. Anh ngă chúi.Anh ngă xấp.Anh lồm cồm ḅ dậy. Anh thu nhặt giấy bút ḷ ṛ ngồi lên.Rồi lại ngă sấp.Ngă bổ chửng. Anh tất tả ra đi.Anh lại ngă. Ngă bổ nhà.Lăn lóc. Quay lơ như thằng người gỗ. Anh mất hết mọi thứ. Anh mất quê hương.
Để minh định một gốc gác cội nguồn: ...Quê hương phải không em.Quê hương.Ao bèo cũ.Cỗu ao xưa.Góc hẻm nhỏ. Việt Nam...Xứ sở . Đất nước. Điều đầu tiênanh không thể quên.Bắt đầu là một con hẻm.Một góc phố. Một cây cầu. Bắt đầu là quán Cóc, là chợ Đũi. Là cầu ao.Là mặt hồ.là ḍng sông.Là Ngọn núi. Xứ sở.Đất nước.Anh nhớ lại từ đầu. Anh nhớ lại lúc anh ngọn tóc phất phơ, chân đi guốc mộc, trong ngơ trúc, trên đường làng.Lúc anh ngất ngây v́ một giải thắt lưngmàu hoa thiên lư. Một mái tóc nganmg vai.Lúc mẹ dẫn anh đến trường .Lúc cha cầm roi chỉ sách. Cuộc đời anh từ đó bắt đầu. Anh viết trong h́nh trúc bóng đ́nh. Anh nghĩ trong lời ru tiếng mẹ. NHững kỹ thuật trường phái đến sau, chỉ là phụ. Anh vốn từ ca dao. Anh vốn là chân đất..Khởi từ ca dao, khởi từ đất nước. Khởi từ quê hương. Có lúc anh quên điều đó. Cũng như có lúc anh tưởng anh lưu vong ngay trên đất nước ḿnh, có quả như thế chăng ? Cái mặc cảm lưu vong đă đẩy anh thật xa với với vận động Lịch sử của dân tộc.
Để thảng thốt vN