Hannes Bahrman & Chritoph Links

Biên niên sử của Cách mạng

Thế Dũng dịch

(phần 6, tiếp theo)

Chú thích của Thế Dũng: Chronik der Wende- Biên niên sử của Cách mạng - ( DDR từ 07.10.1989 đến 18.12.1989) là công trình biên khảo của hai tác giả hiện đang sống bằng nghề xuất bản tại CHLB Đức: Hannes Bahrman ( sinh 1952), nhà nghiên cứu lịch sử và khoa học về Mỹ latinh  & Chritoph Links ( sinh 1954), cử nhân Triết học kiêm nhà phê bình văn chương. Là giám đốc nhà xuất bản Ch.Links,  nhà xuất bản tư nhân đầu tiên xuât hiện tại CHDC Đức từ tháng 12 năm 1989.

Bản dịch này dựa theo nguyên tác tiếng Đức do Nhà xuất bản Ch.Links xuất bản năm 1994 tại Berlin.

Bản quyền của bản dịch này thuộc về  Edition VIPEN. Toàn bộ cuốn sách sẽ được xuất bản vào năm 2010 bởi sự hợp tác giữa Nhà xuất bản Ch.Links và Edition VIPEN.

Đã đi trên gio-o: Phần 1, 2, 3, 4 5

Thứ Bảy, 25 tháng 11 năm 1989

     Những khó khăn, chủ yếu là ở lĩnh vực kinh tế, là chủ đề của một buổi thảo luận chuyên đề kéo dài hai ngày do Diễn đàn Mới tổ chức tại Berlin. Theo quan điểm của các nhà kinh tế học của Đông và Tây Đức có mặt tại đó thì nhất thiết phải đưa các cơ chế thị trường vào nền kinh tế của CHDC Đức. Nhưng đồng thời cũng có những mối quan ngại về khả năng nền kinh tế của CHDC Đức sẽ bị khoét rỗng. Tại cuộc họp cũng nghe thấy có yêu cầu Bộ trưởng ngoại thương Gerhard Beil và Chủ tịch ủy ban kế hoạch Gerhard Schuerer phải từ chức. Nhưng chủ trì hội nghị Pavel Strohner cũng cảnh báo là không nên để mình cơn phẫn nộ đối với các sai lầm của quá khứ điều khiển mình. Kiến thức chuyên môn là quan trọng hơn hết. Nhiều nhóm đối lập quá vội vàng tuyên bố là mình có thể làm được mọi thứ.

Về nguyên tắc Diễn đàn Mới sẵn sàng gánh vác trách nhiệm chính trị, người phát ngôn lâm thời của phong trào này, Ingrid Koeppe, tuyên bố trong cuộc nói chuyện với tờ ‘Báo Berlin’. ‘Nhưng cụ thể như thế nào thì còn phụ thuộc vào sự phát triển trong tương lai. Ví dụ như phụ thuộc vào việc chúng tôi có được đề cử các ứng cử viên của riêng mình không theo một luật bầu cử mới mà chúng tôi cũng có đóng góp ý kiến vào. Cũng theo nguyên tắc y như vậy, chúng tôi sẵn lòng cộng tác cùng tất cả các đảng phái và phong trào đối lập ở nước ta vì một cuộc cải tổ dân chủ, trong một liên minh bầu cử, nếu cần. Chúng tôi thấy chỉ có thể cộng tác với các đảng phái, tổ chức và công sở đã có chỗ đứng rõ ràng theo từng điểm mà thôi. Theo quan điểm của chúng tôi thì họ không được hợp thức hóa thông qua bầu cử tự do. Chúng tôi không muốn cộng tác mà cũng chẳng muốn ôm hôn họ để bày tỏ tình hữu nghị.’

Trong một buổi phỏng vấn, người phát ngôn của Nhận thức Dân chủ, mục sư Rainer Eppelmann tuyên bố không ủng hộ phe đối lập cộng tác với một ‘đảng SED đã được thay đổi’. Không có thế lực chính trị nào có thể một mình đưa được CHDC Đức thoát khỏi cơn khủng hoảng. Trong hàng ngũ của Nhận thức Dân chủ cũng có các cựu đảng viên đảng SED. Eppelmann đồng ý để tất cả các đảng, kể cả SED, có cơ hội được thay đổi triệt để.

Hôm ấy Egon Krenz đi thăm Leipzig và tỏ ra ‘vô cùng kinh ngạc’ vì sự đổ nát của thành phố này, ‘vì một lần nữa thấy rõ là trung ương trong những năm vừa qua đã bỏ mặc Leipzig đến mức nào’. Vị lãnh đạo đảng và nhà nước nói ông ta ‘chưa bao giờ thấy rõ những dấu hiệu nào đối với nước ta thật sự xuất phát từ Leipzig bằng hôm nay.’

Sau đảng Dân chủ Xã hội (SDP) thì cuối tuần ấy đảng Dân chủ Tự do (FDP) và đảng Xanh cũng được thành lập. Đảng FDP mới tự coi mình là đối thủ cạnh tranh của đảng Dân chủ Tự do (LPDP) tồn tại từ năm 1945. Trong lời kêu gọi thành lập của mình, đảng Xanh tự mô tả mình là ‘vì sinh thái, nam nữ bình quyền và bất bạo động’. Các nhóm hội viên vì sinh thái, đã tập hợp thành Liên minh Xanh, thấy bất ngờ vì sự thành lập đảng đột ngột này. Trước đấy không hề có biểu quyết gì cả.

Đảng CDU của CHDC Đức lên tiếng bằng một văn bản thể hiện lập trường dành cho đại hội Đảng bất thường sắp tới (ngày 15 và 16 tháng Mười hai). Họ yêu cầu phải có một chủ tịch nước do dân bầu thay thế cho hội đồng nhà nước từ trước đến giờ, phải tái thành lập các bang đã bị giải thể vào năm 1952, cũng như phải có bầu cử kín, tự do trên toàn quốc. Một tòa án hiến pháp tối cao sẽ kiểm tra tất cả các điều luật, nhà nước pháp quyền và an ninh pháp lý phải dựa trên sự phân chia quyền lực giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Tối hôm ấy 5000 người dân thành phố Plauen biểu tình trong băng tuyết. Lần đầu tiên các biểu ngữ đồng loạt yêu cầu phải thống nhất hai nhà nước Đức. Trước mặt các lãnh đạo đảng SED của thành phố, những người biểu tình yêu cầu các cán bộ cấp cao phải từ chức và tham gia sản xuất.

Nỗi bất bình đối với các cán bộ lãnh đạo của Đảng SED còn dâng lên thêm qua một chương trình của đài truyền hình thanh niên ‘ELF99’ về khu nhà ở của Bộ chính trị tại Wandlitz. Trong đó cũng có trích một câu nói của cựu ủy viên bộ chính trị Kurt Hager, người tuyên bố khi chứng kiến chiến dịch bôi nhọ nhằm vào các cựu lãnh đạo của đảng SED ông ta cảm thấy như mình đang ở trong ‘trại giam’ thứ năm của mình. Tờ ‘Báo Berlin’ của chính đảng SED nắm lấy câu nói này, một bình luận viên nói: ‘Với tất cả lòng kính trọng mà tôi không chối từ dành cho nhà chống phát xít Hager – vẫn cần phải lên tiếng phản đối. ‘Lầm lẫn’ khu nhà ở do bản thân ông ta chọn lựa và quyết định hiện giờ với một trại giam thời phát xít thì thật là trơ tráo. Là thành viên chuyên trách của lãnh đạo đảng, người đàn ông này đã cấm hàng loạt vở kịch, bộ phim, các bức tranh và cả nhạc rock được công diễn trong hàng năm, thậm chí là hàng thập niên, và ông ta đã hạ thấp hàng tá các nhà khoa học xã hội khôn ngoan xuống thành những thằng ngu hữu dụng, bằng cách ngăn không cho xuất bản các cuốn sách một cách độc đoán. Vì thế mà ông ta phải vội vàng chuyển nhà. Ra khỏi Wandlitz.’

Bộ trưởng văn hóa Dietmar Keller kêu gọi tất cả các nghệ sỹ đã bị dồn ép và đã đi khỏi đất nước hãy quay trở về. Ông cũng có thể hình dung ra trong một thời gian có thể thấy trước được sẽ được gặp ca sỹ Wolf Biermann, người đã nhiều lần từ chối quay trở lại.

Chủ tịch ủy ban giám sát trung ương đảng SED, ủy viên bộ chính trị Werner Eberlein, thông báo là nhà khoa học Robert Havemann và cựu ủy viên bộ chính trị Herbert Haeber đã được phục hồi danh dự. Haeber đã bị khiển trách vì vi phạm điều lệ đảng năm 1985, Havemann đã bị khai trừ khỏi đảng một cách bất hợp pháp năm 1965. Ngoài ra còn có thông báo là những ưu đãi bất hợp lý như lương hưu danh dự và khu săn bắn từ giờ trở đi sẽ được bãi bỏ.

Cả liên minh công đoàn FDGB cũng bãi bỏ các đặc quyền đặc lợi dành cho các thành viên ban lãnh đạo. Các nhà khách dành riêng cho cán bộ được cho mở cửa và đưa vào phục vụ dịch vụ nghỉ mát nói chung.

Chủ nhật, 26 tháng 11 năm 1989

Nhóm hành động công dân thành lập vào tháng Chín vì một Cánh tả Thống nhất tổ chức buổi họp công tác có quy mô toàn CHDC Đức đầu tiên của mình với khoảng 500 người tham dự, buổi họp diễn ra trong cả hai ngày cuối tuần tại Ngôi nhà của các Tài năng trẻ của Berlin. Thế nhưng dự định thành lập một cơ quan lãnh đạo của nhiều nhóm thành viên cánh tả khác nhau đã thất bại vì sự chống đối của cánh ‘chống chuyên quyền-tự trị’, họ không chấp nhận các cấu trúc lao động cố định như là sự tái phục sinh của bộ máy quản lý của một đảng theo chủ nghĩa Stalin. Cuối cùng người ta thống nhất với nhau là sẽ thành lập các nhóm công tác theo chuyên đề (ngoài những việc khác là để làm việc về ‘Hội nghị Bàn tròn’) và một diễn đàn thảo luận, cũng như một cơ quan phối hợp và một trung tâm lưu trữ hồ sơ.

Tại Rostock một nhóm công tác được thành lập để tạo điều kiện cho ‘Liên minh những nhóm hành động công dân vì một chủ nghĩa xã hội mới’. Nhóm kêu gọi tất cả các nhóm thành viên cộng tác để thành lập những ủy ban công dân hữu hiệu thực hiện những chức năng kiểm soát thực sự.

Được biết là Chính phủ và phe đối lập sẽ gặp nhau tại ‘Hội nghị Bàn tròn’ lần đầu tiên vào ngày 7 tháng Mười hai để thảo luận những biện pháp chung vì công cuộc dân chủ hóa. Tất cả các vấn đề đang tranh cãi sẽ được bàn thảo không hạn chế.

Chủ nhật ấy những nhân vật và đại biểu nổi tiếng của nhiều nhóm đối lập khác nhau công bố lời kêu gọi ‘Vì tổ quốc ta’. Trong đó có đoạn viết: ‘Tổ quốc ta đang mắc kẹt trong một cuộc khủng hoảng sâu sắc. Thông qua các cuộc biểu tình hàng loạt, bất bạo động, nhân dân đã buộc quá trình đổi mới mang tính cách mạng phải diễn ra với một tốc độ nghẹt thở. Chúng ta chỉ còn lại chút ít thời gian để gây ảnh hưởng tới nhiều cơ hội khác nhau đang được đưa ra như là lối thoát khỏi cuộc khủng hoảng. Hoặc là: chúng ta có thể khẳng định được sự tự chủ của CHDC Đức và cùng với tất cả các lực lượng của mình và hợp tác với những quốc gia và nhóm quyền lợi sẵn lòng tìm cách phát triển được một xã hội đoàn kết mà trong đó hòa bình và công bằng xã hội, tự do cá nhân, quyền tự do đi lại của tất cả mọi người và sự gìn giữ môi trường được đảm bảo. Hoặc là: chúng ta phải chấp nhận là vì những thúc bách ghê gớm về kinh tế và các điều kiện phi lý mà các giới có ảnh hưởng trong nền kinh tế và chính trị của CHLB Đức gắn với sự hỗ trợ của họ dành cho CHDC Đức, các giá trị vật chất và đạo đức của chúng ta sẽ bắt đầu bị bán rẻ và chẳng chóng thì chầy Cộng hòa Dân chủ Đức sẽ bị Cộng hòa Liên bang Đức nuốt gọn. Chúng ta hãy chọn đi con đường thứ nhất.’ Trong số những người đầu tiên ký tên có mục sư tổng quản hội thánh Tin lành Guenter Krusche, mục sư Friedrich Schorlemmer, các nhà văn Volker Braun, Stefan Heym và Christa Wolf cũng như các đại diện khác của các phong trào và nhóm mới.

Thẩm phán tòa án tối cao Berlin phản đối bản án mà ông thấy là quá nhẹ dành cho một viên cảnh sát nhân dân đã bị tuyên án 14 tháng tù giam vì tội ngược đãi một người biểu tình. Trái lại giám đốc cảnh sát Berlin, tướng Rausch, đã cố ý bổ nhiệm lại viên cảnh sát này, lấy lý do là việc thải hồi anh này khỏi lực lượng cảnh sát nhân dân đã được dẫn ra làm bằng chứng là anh ta có tội rồi. Cho tới khi làm sáng tỏ được các nguyên nhân sâu xa thì anh ta chỉ tạm thời bị đình chỉ công tác.

Thứ Hai, 27 tháng 11 năm 1989

Tân chủ tịch công đoàn Annelis Kimmel lần đầu tiên gặp gỡ Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Hans Modrow. Kết quả: Từ nay về sau FDGB sẽ tách ra độc lập và không phụ giúp các hoạt động của chính phủ nữa. Gần như đồng thời các thành viên ban chủ tịch liên đoàn FDGB cũng yêu cầu phải ngay lập tức khai trừ cựu chủ tịch công đoàn Harry Tisch, hiện ông này cũng đang bị điều tra vì lạm dụng chức vụ và làm giàu cá nhân.

Những đảng viên Dân chủ Quốc gia đệ trình các hoạch định cụ thể về một bộ luật bầu cử trong tương lai. Tờ ‘Báo Quốc gia’ đưa tin về chuyện này: ‘Quan điểm của chúng tôi là trong luật bầu cử mới hiện đang được soạn thảo thì quyền bầu chọn theo tỷ lệ phải là quan điểm chủ đạo, các Đảng phải được nắm giữ các ghế trong quốc hội.’ Thực tiễn từ trước đến giờ cho thấy các liên minh của các công đoàn và tổ chức quần chúng trong quốc hội như FDJ và liên hiệp văn hóa đã thất bại cũng y như bản danh sách chung các ứng viên của Mặt trận dân tộc.

Ở Dresden một dự án thí điểm về nghĩa vụ quân sự dành cho dân sự đã được khởi động, qua đó những đòi hỏi chủ yếu do giới giáo hội đưa ra nhiều năm nay đã trở thành hiện thực. Lần đầu tiên ở nước CHDC Đức 25 nam thanh niên tự nguyện tham gia nghĩa vụ trong bệnh viện thành phố Friedrichstadt. Trong số họ là những người lính xây dựng từ chối nghĩa vụ cầm vũ khí và cả những người được gọi là những kẻ chống đối tuyệt đối.

Vị tân bộ trưởng Văn hóa Dietmar Keller tại Ủy ban Văn hóa của quốc hội đã tỏ ý tán thành việc quốc ca ‘rốt cuộc lại được cất lên, với những ca từ cũ của chúng ta’, với đoạn mở đầu như sau: ‘Hồi sinh từ đổ nát và hướng tới tương lai, hãy để chúng con cống hiến cho người, hỡi tổ quốc Đức thống nhất. Phải chế ngự nỗi buồn xưa, và chúng ta cùng nhau chế ngự nó, vì chúng ta sẽ làm mặt trời chiếu rọi nước Đức như chưa từng thế bao giờ.’

‘Phe đối lập ở CHDC Đức phải nhận thấy được vấn đề mang tính quốc gia này, thay vì bài xích nó’, nhà văn CHDC Đức Rolf Schneider đòi hỏi trong một bài tiểu luận trên báo ‘Spiegel’. ‘Chiếu theo nguồn gốc xuất thân xã hội thì những nhân vật chống đối là các viên chức cao cấp, nghệ sỹ, trí thức tự do. Đại diện của giai cấp công nhân trong số họ chỉ là thiểu số. Từ 10 tháng Mười một những người này tràn qua biên giới đi vào phía tây. Ý chí chung của họ là toàn thể nước Đức.’ Và ông mạo hiểm dự báo: ‘Hai nước Đức sẽ thống nhất sớm hơn dự đoán của mọi người. Điều đó sẽ xảy ra và sẽ động chạm vào sự khó chịu hợp lý, có lý do lịch sử của bản thân nhiều người Đức. Nó khiến việc tảng lờ sự thống nhất này trở thành vô tác dụng, nên tốt hơn hết là người ta nên biến nỗi khó chịu này thành việc áp dụng chính sách.’

Cũng vào ngày hôm đó chủ tịch ‘Đảng Cộng hòa’ Schoenhuber giới thiệu với báo giới bản dự thảo một cương lĩnh hoạt động của đảng mới, trong đó việc ‘thống nhất nước Đức’ là mục tiêu số một. Điều đó cũng đúng với ‘vấn đề Melland, các khu vực ở Đông Đức và cả Berlin nữa.’ Mục tiêu cuối cùng phải là ‘một nước Đức phi liên minh và vững vàng. Ở CHDC Đức cũng có những người mang vốn tư tưởng của đảng cánh hữu này, viên cựu quân nhân SS cho biết. Ông ta chắc chắn là ở CHDC Đức đã có nhiều hội liên hiệp của đảng mình được thành lập ở các địa phương.

Tại Cơ quan An ninh Nhà nước đang diễn ra một cuộc hội thảo đã được ấn định thời gian từ lâu với chủ tịch đoàn của Hội liên hiệp các giáo khu Do Thái, bàn về các khuynh hướng cực hữu, chủ nghĩa phát xít mới và bài Do Thái ở CHDC Đức. Phía các vị khách có lời chỉ trích là đến giờ các biến cố được ghi nhận ở các tỉnh khác nhau đã không được lưu ý đúng mức. Có những báo hiệu về việc ‘các đảng viên Cộng hòa’ rải tờ rơi có chủ ý liên hệ với các mầm mống bài người nước ngoài đang hiện hữu trong nước.

Vấn đề thống nhất nước Đức đóng một vai trò trọng tâm trong các cuộc biểu tình tối thứ Hai tại nhiều thành phố trong nước. Ở Leipzig, 200 000 người không chỉ yêu cầu phải có bầu cử tự do, tự do ngôn luận và trừng trị các cựu quan chức đảng SED, mà những tiếng hô đồng thanh cũng yêu cầu phải có một ‘nước Đức thống nhất’. Lần này có thể đọc được trên các khẩu hiệu là: ‘Thống nhất, luật pháp và tự do’, ‘Châu Âu – ngôi nhà chung’ cũng như ‘Tái thống nhất – bước đầu đã được thực hiện.’ Hầu như không thấy những dòng chữ như ‘Chúng ta là nhân dân’ nữa. Bây giờ thì là: ‘Chúng ta là một dân tộc’. Micheal Arnold của Diễn đàn Mới bị la ó phản đối khi nhắc tới những nỗi lo lắng của mình về một sự tái thống nhất.

Không khí ở Halle không rõ rệt như thế, ở đây cũng có hàng nghìn người tập trung lại. Chiếm ưu thế trong lần tuần hành kết thúc cuộc gặp gỡ mà Diễn đàn Mới cũng được mời đến dự là các yêu cầu phải có bầu cử tự do, một hội công đoàn độc lập và đảng SED phải rút người ra khỏi các nhà máy người, phát ngôn của phong trào tuyên bố sự hợp tác của tất cả các đảng phái dân chủ và các nhóm hành động công dân sẽ là tiền đề để vượt qua quá khứ. Cuộc đối thoại và cách mạng dẫn đến một nền dân chủ thực sự sẽ chỉ thực hiện được nếu có những con người trong sạch, không dính vào tham nhũng và lạm dụng quyền lực.

Tối hôm ấy một cuộc biểu tình có 10 000 người tham dự ở Schwerin kết thúc bằng những tiếng hò hét ầm ĩ như là ‘Đưa bộ An ninh Nhà nước vào nền kinh tế quốc dân’ và những tràng huýt sáo la ó. Nhiều phát ngôn viên của Diễn đàn Mới, đảng LDPD và SDP chỉ trích tình trạng nguy khốn của ngành y tế và việc cắt giảm không đáng kể bộ máy hành chính kiêu căng.

Thứ Ba, 28 tháng 11 năm 1989

    Hôm đó là ngày phát giác. Sức ép từ phía dưới trong những ngày qua tăng lên không ngừng, đến mức không thể ngăn các ủy ban điều tra và phương tiện thông tin đại chúng tiếp cận các thông tin quan trọng được nữa. Nỗi tức giận đặc biệt sôi lên đối với khu nhà ở của bộ chính trị ở Wandlitz, nơi tồn tại một kiểu thiên đường chu cấp đối lập hoàn toàn với những phần còn lại của đất nước. Điều đó không chỉ đúng với sự phong phú của các mặt hàng, mà chủ yếu là ở sự kết hợp giữa chúng. Đó là những hàng hóa tiêu dùng thượng hạng của các nước phương tây, thêm vào đó lại còn được chào bán bằng đồng Mác của CHDC Đức.

Về việc đó người ta đọc được trên tờ ‘Báo Berlin’ như sau: ‘Điều lộ ra từ cõi âm ty của sự bưng bít từ trước đến giờ đòi hỏi nhiều hơn là những hệ quả chính trị của Đảng. Các công tố viên sẽ làm gì? Chỉ có thể hi vọng là họ sẽ điều tra. Nhưng hiện nay chi thấy các dấu hiệu là tìm cách hạn chế thiệt hại. Mỗi một ngày qua đi mà không thật sự đặt ra các hiệu lệnh nào sẽ dẫn đến sụp đổ xã hội.’

Bây giờ Viện kiểm sát đã bắt đầu bắt tay vào điều tra về khu được gọi là nhà ở trong rừng. Phát hiện ra là không thể tìm thấy các hàng hóa xa hoa đắt tiền trong các cửa hàng chuyên doanh ở Tây Berlin. Giờ đây người ta tìm thấy chúng trong một kho hàng chúng đã được vận chuyển vào để phòng xa. Dân chúng vô cùng phẫn nộ, đặc biệt vì trước đó không lâu người quản lý đã khẳng định là trong cửa hàng bách hóa tổng hợp của khu nhà ở này chỉ bán ‘những mặt hàng thông thường’.

Hãng thông tấn ADN tường thuật về một chuyến thăm khu săn bắn của cựu chủ tịch hội đồng bộ trưởng Willi Stoph. ‘Người ta đẩy chúng tôi vào ngôi nhà có năm buồng tắm, nhiều phòng khách và phòng ngủ, phòng chiếu video và quán bar trong tầng hầm. Trong đó có hơn mười chiếc tủ lạnh, chất đầy không chỉ táo và thịt, mà cả bánh kẹo và đồ ăn ngon đắt tiền – từ A đến Z là do phương tây sản xuất. Về đại thể có cảm tưởng là những người sống trong nhà đã rời bỏ nó trong cơn hoảng loạn.’

Bộ Nông nghiệp ở Berlin ra thông báo là sẽ không biến các khu săn bắn đặc biệt và của nhà nước của giới lãnh đạo chính trị trước đây thành các khu săn bắn thu ngoại tệ dành cho các vị khách phương tây lắm tiền nhiều của, trái với những dự định được nói ra trước đây. Dân chúng quá đỗi giận dữ.

Tờ báo dân chủ thiên chúa giáo địa phương ‘Nhà Dân chủ’ từ Rostock đưa tin là trước đây không lâu các nhân viên bộ An ninh Nhà nước của bưu điện thành phố còn kiểm soát toàn bộ thư từ từ phương tây. Nguyên một tầng của phòng bưu điện số 2 đã được dọn dẹp để làm việc này. Trong nội bộ, phòng này được gọi đùa là ‘Herbert’.

Tin từ hội đồng điều hành FDGB cho hay ban lãnh đạo công đoàn đã cắt xén 100 triệu từ số tiền quyên góp quỹ đoàn kết của cán bộ công đoàn để tài trợ cho lễ hội Hiện xuống của Đoàn Thanh niên Tự do Đức. Ngoài ra lễ hội này được thực hiện theo ý muốn của  Erich Honecker vào đầu năm 1989, vì ‘mỗi thế hệ trẻ đều cần có sự kiện quan trọng đáng nhớ của mình’. Chẳng ai nghe theo những lời phản đối của nhiều thanh niên đối với một vụ phô diễn hàng loạt hoành tráng như thế. Ban đầu số tiền này dự định dành cho những người dân nghèo khổ ở các nước đang phát triển.

Cơn phẫn nộ đối với tất cả những phát giác này bùng lên và cũng vỡ ra thành những cách thể hiện không thích hợp. Một mục tiêu là các cảnh sát nhân dân, vì khác với giới lãnh đạo cũ và bộ An ninh Nhà nước, ai cũng có thể tiếp cận được họ. Bộ trưởng Bộ nội vụ Lothar Ahrend báo cáo là cá biệt các nhân viên cảnh sát không mua được xăng ở các trạm xăng và con cái họ không được nhận vào nhà giữ trẻ hay vườn trẻ nữa.

Dự thảo luật du lịch sửa đổi do chính phủ đệ trình vào hôm đó có tác dụng làm dịu bầu không khí căng thẳng. Nó rất phù hợp với kiến nghị của các luật sư, kiến nghị này được thảo ra dưới thẩm quyền của Gregor Gysi. Theo đó mọi người dân CHDC Đức đều không bị hạn chế đi lại và được phép quay lại nước mình bất kỳ lúc nào. Thêm nữa anh ta còn có quyền kiếm thu nhập cho các ‘phương tiện thanh toán chuyến đi’.

Việc thị trưởng Dresden tiên phong cắt giảm mạnh mẽ bộ máy quản lý hành chính cũng được hoan nghênh. Theo ý kiến của ông, hiện việc xóa bỏ 15 tỉnh và thành lập lại các bang trước đây như Sachsen, Thueringen, Sachsen-Anhalt, Brandenburg và Mecklenburg-Vorpommern cũng đang được bàn bạc và thảo luận kỹ lưỡng. Qua đó sẽ cắt giảm được bộ máy hành chính và củng cố được đặc tính vùng miền. Ngoài ra sẽ sinh ra một cấu trúc tương ứng với CHLB Đức.

Ngày 28 tháng Mười một hôm ấy cũng là ngày của cái gọi là Kế hoạch Mười điểm của thủ tướng CHLB Đức Helmut Kohl. Tại Hội đồng Liên bang, ông đề ra một kế hoạch mở rộng từng bước mối quan hệ giữa CHLB và CHDC Đức, tiến tới một nhà nước liên bang thống nhất. Nhưng trong đó ông gắn hỗ trợ kinh tế với ‘các tiền đề thiết thực’. Trong số các tiền đề này là bầu cử tự do, đảng SED phải từ bỏ đòi hỏi được lãnh đạo, trả tự do cho các tù chính trị và xóa bỏ nền kinh tế kế hoạch vì lợi ích của ‘các điều kiện kinh tế thị trường’. Mục tiêu là phát triển các cấu trúc liên bang, nghĩa là tạo ra một ‘thể chế nhà nước liên bang ở nước Đức’. Ngược lại tại chương trình nghị sự, chủ tịch đảng và chủ tịch nước CHDC Đức Egon Krenz không nghĩ đến việc thống nhất nước Đức. Khi được hỏi quan điểm của mình đối với đề xuất của Kohl, ông ta trả lời đài ARD: ‘Khi người ta nhắc tới từ Liên minh, từ xuất phát điểm của hai nhà nước Đức tồn tại độc lập, tự trị, thì có thể bàn bạc bất cứ điều gì.’

Nhà văn Stefan Heym nhận thấy ‘khúc dạo đầu nhằm thâu tóm’ CHDC Đức trong kế hoạch liên minh của Kohl. Ông kêu gọi hãy gìn giữ sự tự chủ của nhà nước xã hội chủ nghĩa và chống lại một sự ‘bán rẻ’.

Thứ Tư, 29 tháng 11 năm 1989

    Theo quan điểm của mục sư tổng quản hội thánh giáo hội Tin lành của Berlin-Brandenburg, Guenter Krusche, CHDC Đức nên đi một con đường độc lập với CHLB Đức. Ông phát biểu trên đài phát thanh Saarland: ‘Chúng ta không nên vì quan điểm thị trường tự do mà từ bỏ quan điểm về công bằng.’ Ông không xác định là sẽ nhanh chóng tái thống nhất, ‘kể cả là theo kế hoạch của ngài Kohl đi nữa.’

Viện thông tin khảo sát kinh tế ở Munich quan tâm đến các đổi thay kinh tế đang chờ được diễn ra ở CHDC Đức và cho rằng phải cải tổ kinh tế phải tiến triển nhanh chóng vì những sự kiện đã diễn ra khi mở cửa biên giới có thể nhanh chóng dẫn đến những mất mát do bất hòa. Cả chính phủ CHDC lẫn CHLB Đức đều không thể câu giờ được, viện này cảnh báo. Điều đáng lo ngại là ngay sau bầu không khí phấn khởi hiện tại ở CHDC Đức sẽ là sự vỡ mộng. Tình cảnh của chính phủ CHDC Đức sẽ không kham nổi những suy thoái đáng kể, giống như những công dân Liên Xô từng trải qua. Cải tổ vì thế rõ ràng phải được thực hiện nhanh hơn, chẳng hạn nhanh hơn ở Ba Lan.

Tình hình chính trị trong nước tiếp tục bị các xu hướng ngược chiều chi phối. Trong khi ở cấp bộ đang bắt đầu có các thay đổi riêng lẻ, ít thấy có sáng kiến nào  trong việc giải quyết các công việc ở các tỉnh và huyện. Thay vì thế nhiều cơ quan đang cố bưng bít các thiếu sót và các hành động phạm pháp, ngăn không cho người dân xâm nhập vào quá nhanh.

Chuyên gia về luật hiến pháp, GS TS Karl-Heinz Schoenburg yêu cầu phải nhanh chóng soạn thảo một hiến pháp mới, vì hiến pháp có hiệu lực từ trước đến giờ phản ánh nội dung và cơ cấu của tinh thần thời đại của chủ nghĩa Stalin. Không bao giờ được phép để xẩy ra chuyện một quyền được hiến pháp đảm bảo như tự do báo chí lại bị ‘bóc gỡ’ đến như thế. Đã có một cơ chế kiểm duyệt ‘hoạt động hiệu quả hơn cả trong nhà nước Phổ phong kiến’.

Bộ Văn hóa khẳng định là từ giờ trở đi các nhà xuất bản tư cũng sẽ được cấp phép và trong lĩnh vực này sẽ không còn hình thức kiểm duyệt nào nữa. Trong một cuộc gặp gỡ các nghệ sỹ, bộ trưởng Văn hóa Dietmar Keller cũng thông báo là ‘Công ty trách nhiệm hữu hạn nghệ thuật và cổ vật’ thuộc ngạch ‘KoKo’ của Alexander Schalck-Golodschowski cũng đã ngừng hoạt động. Việc cướp bóc các nhà sưu tập tư và viện bảo tàng của họ để bán các vật phẩm văn hóa của CHDC Đức ở phương tây nhằm thu lại ngoại tệ gần đây đã làm nổ ra những lời phản đối kịch liệt.

Ngoài ra Keller còn thông báo là sau 25 năm kể từ buổi biểu diễn hòa nhạc cuối cùng của mình, nhạc sỹ bị tước quốc tịch năm 1976 Wolf Biermann lại được tiếp tục biểu diễn ở Leipzig. Hồi đầu tháng ấy Wolf Biermann hãy còn bị từ chối cho nhập cảnh.

Harry Tisch, trước đó ít tuần hãy còn là chủ tịch của liên hiệp công đoàn, bị khai trừ khỏi FDGB. Toàn bộ ban lãnh đạo liên hiệp từ chức. Một phòng thư ký công tác sẽ tạm thời đảm đương các công việc.

Thứ Năm, 30 tháng 11 năm 1989

     ‘Hội nghị Bàn tròn’ chậm chạp thành hình: Vào ngày 7 tháng Mười hai Đảng SED, bốn Đảng liên minh và các nhóm đối lập mỗi bên sẽ có hai đại diện tham dự hội nghị này. Tất cả mọi người tham dự đều nhất trí về việc đó. Đảng SED đề nghị là sẽ thảo luận về các chủ đề như sửa đổi hiến pháp, sửa đổi quyền bầu cử và các hình thức bầu cử tự do. Các chủ đề khác, chẳng hạn như vấn đề chính sách kinh tế, có thể được thống nhất trong buổi gặp gỡ đầu tiên. Giáo hội Tin lành tuyên bố sẵn sàng cung cấp ngôi nhà Dietrich-Bonhoeffer của mình ở Berlin để làm địa điểm tổ chức hội nghị.

Bộ trưởng kinh tế Christa Luft thông báo trước thềm hội nghị về tình hình thực tế sản xuất và ngoại thương và lần đầu tiên chính thức công bố là CHDC Đức hiện đang nợ 10 tỷ đô la thực tính. Nhưng đồng thời bà cũng cam đoan là tiền tiết kiệm của người dân vẫn được đảm bảo.

Tại Đại học Humboldt ở Berlin, nhóm công tác ‘Hợp tác quốc tế và liên doanh ở CHDC Đức’ được thành lập, nhóm này thấy mình có nhiệm vụ cung cấp thông tin và hỗ trợ quyết định cho chính phủ, các nhà máy và tất cả những ai quan tâm đang có dự định hợp tác với đối tác phương tây. Các nhà kinh tế yêu cầu phải nhanh chóng vứt bỏ các gánh nặng tư tưởng và quan điểm chủ quan. Về lâu dài phải thay đổi hoàn toàn cơ cấu và hiệu suất của nền kinh tế CHDC Đức, cần phải tránh các giải pháp ngắn hạn tạm thời càng nhiều càng tốt. Họ yêu cầu phải nhanh chóng ban hành một loạt các điều luật bảo vệ đầu tư, giao thông tiền vốn và một luật thuế mới.

Thêm vào đó nhà khoa học người Dresden, GS Manfred von Ardenne, còn yêu cầu phải để các nhà máy được tự chủ nhiều hơn, xóa bỏ thế độc quyền ngoại thương của nhà nước và dẫn vào thời kỳ chuyển tiếp sang kinh tế thị trường. Trong tương lai thu nhập của nhà nước phải là từ thuế chứ không phải là vớt lợi nhuận của các nhà máy.

Các vấn đề hợp tác giữa hai nước Đức ngày càng nhích lại gần tâm điểm các cuộc tranh cãi chính trị. Phóng viên người CHDC Đức của tờ ‘nhật báo’ khẳng định: ‘Các lực lượng chính trị đấu tranh chống lại việc tái thống nhất bị mất ảnh hưởng nhanh chóng. Và: Động lực phát triển của các giá để hàng trống rỗng của CHDC Đức được tiếp thêm sức mạnh chính trị nhờ nỗi sợ hãi bị cô lập về chính trị của những người cánh tả Tây Đức. Trâu chậm thì uống nước đục! Liệu tất cả chúng ta có phải nhảy lên con tàu tốc hành nước Đức để giữ được năng lực chính trị hay ít nhất cũng được tham dự vào các hình thái của sự tái thống nhất, như hiện giờ nhiều người cánh tả và đảng Xanh nghĩ hay không? Thế nghĩa là đầu hàng trước khi thử trao cho CHDC Đức một cơ hội được trở thành một nhà nước tự chủ. Thế nghĩa là chôn vùi khát vọng về một xã hội khác tốt đẹp hơn, công bằng hơn.’

Nhưng để không từ bỏ khát vọng ấy, mà thật sự tạo ra những điều kiện thích hợp hơn, đầu tiên cần phải dẹp bỏ tình trạng lộn xộn cũ, phải làm rõ sự lạm dụng chức vụ và đặc quyền đặc lợi một cách không thương xót. Tất cả mọi người đều nhất trí về điều đó, và giới truyền thông trong nước cũng đặc biệt quan tâm đến chuyện này.

Viện Kiểm sát đã mở các cuộc điều tra về lạm dụng chức vụ và lãng phí tài sản nhân dân của sáu quan chức cấp cao của ban lãnh đạo cũ, trong số này có cả cựu lãnh đạo đảng và nhà nước Erich Honecker. Các cuộc điều tra diễn ra có liên hệ với cuộc sống xa hoa của những người có liên quan trong các cơ ngơi tại lãnh thổ quốc gia và các khu săn bắn đặc biệt. Các ngôi nhà của Honecker, cựu chủ tịch hội đồng bộ trưởng Stoph và phó của ông này là Kleiber tại đây đã bị niêm phong. Theo thông tin từ Tổng Thanh tra Kiểm lâm, hiện giờ tất cả các khu săn bắn đặc biệt đã bị xóa bỏ. Egon Krenz, lãnh đạo đảng và nhà nước, thông báo trên truyền hình là cho đến đại hội bất thường của đảng SED vào giữa tháng Mười hai, tất cả các vụ tham nhũng và lạm dụng chức vụ sẽ được làm sáng tỏ, để nhân dân hiểu được rằng: Không phải toàn bộ đảng SED, mà chỉ một số đảng viên là bị biến chất thôi.

Tại một đại hội đại biểu đảng SED của bộ Ngoại thương, Quốc vụ khanh Alexander Schalck-Golodkowski thừa nhận là lĩnh vực ‘Hợp tác mậu dịch’ (KoKo) do ông nắm quyền nhận được chỉ thị của Erich Honecker là phải cung cấp mỗi năm sáu triệu đồng Mác ngoại tệ cho các gia đình của bộ chính trị tại khu dân cư trong rừng ở Wandlitz. Chỉ ít ngày trước đó Schalck còn công khai tuyên bố mình chẳng làm gì vì đặc quyền đặc lợi của giới lãnh đạo.

Đến tối, hơn 10000 người dân Erfurt trút hết nỗi bực bội của mình về đặc quyền đặc lợi của một số cựu quan chức cấp cao của đảng SED, trong số đó có cựu bí thư tỉnh ủy Gerhard Mueller, vào một cuộc biểu tình. Họ yêu cầu phải có giải trình ngay lập tức về sự lạm dụng chức vụ của những người này.

Ngược lại, việc làm sáng tỏ các nguyên nhân sâu xa của việc cảnh sát và các lực lượng an ninh lạm dụng quyền hạn vào 7 và 8 tháng Mười lại hầu như không tiến triển được mấy. ‘Chẳng ai muốn nhận là mình có tội cả’, tờ báo buổi tối của Berlin ‘BZ buổi tối’ nhận định về bước tiến chậm chạp của các cuộc điều tra. ‘Thật không thể hiểu nổi. Các sỹ quan có trách nhiệm ngồi trong văn phòng của mình và chẳng nhận là mình đã thấy điều gì hết. Họ chẳng thấy có gì nổi cộm trong các bước điều tra, và những người bị bắt có lẽ cũng chẳng than phiền gì. Một ông thẩm phán tòa án tối cao cấp cho các đồng nghiệp một giấy chứng nhận vô can, và tiếc là ông này không đóng góp gì để làm sáng tỏ vụ làm dụng quyền hạn cả. Rồi lúc nào cũng là cái câu khủng khiếp ấy: ‘Tôi không chịu trách nhiệm.’ Tình hình này là thế nào vậy?’

Thứ Sáu, 1 tháng 12 năm 1989

       Với đa số áp đảo tán thành, Quốc hội ra quyết định xóa bỏ vai trò lãnh đạo vốn bắt chết vào hiến pháp từ trước đến nay của Đảng SED. Theo đó một nửa điều 1, nước CHDC Đức sẽ xây dựng chủ nghĩa xã hội ‘dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và đảng Mác xít-Lê nin nít của mình’ sẽ bị bỏ đi. Đảng CDU chịu nhún với đơn xin gạch bỏ nội dung trong điều 1 là CHDC Đức là một nước xã hội chủ nghĩa của mình. Đại biểu của Diễn đàn Mới, Carla Kalweit đánh giá việc xóa bỏ quyền lãnh đạo của đảng SED là ‘điều tốt đẹp nhất người ta có thể mong đợi.’

Chủ tịch ủy ban điều tra tham nhũng và lạm dụng chức quyền của quốc hội, Heinrich Toeplitz (CDU), đưa ra trước các đại biểu một danh sách dài các sai sót của giới lãnh đạo cũ và dẫn chứng bằng hàng loạt ví dụ cho thấy tuy mọi công dân của CHDC Đức đều bình đẳng trên giấy tờ, trong thực tế một số người lại được bình đẳng hơn những người khác. Bản báo cáo nhắc đến các ngôi nhà dành cho các nhân vật tiếng tăm và thành viên gia đình của họ, xây nên bằng tiền nhà nước, đến những cuộc đi săn theo kiểu trại chủ, những chuyến nghỉ mát bằng máy bay cùng với phi đội của chính phủ và thu nhập phụ nhờ làm thành viên danh dự và các tặng phẩm cũng như nhiều thứ khác nữa.

Toeplitz cũng nhắc đến hành động của cảnh sát và các lực lượng an ninh vào đầu tháng Mười và đặt câu hỏi là ai đã huấn luyện họ ngược đãi và tra tấn những người bị bắt giữ. Ông nói việc các đồn cảnh sát ở những địa điểm cách xa nhau như Dresden, Bautzen và Berlin đối xử với những người bị bắt giữ ‘theo một phương pháp thống nhất’ không thể nào là sự tình cờ được. Sau khi thời kỳ cầm quyền của bọn phát xít chấm dứt, các phương pháp này không thể được phép tồn tại nữa.

Lãnh đạo Cơ quan An ninh Nhà nước mới được thành lập, tướng Wolfgang Schwanitz, báo cho các đại biểu biết là mình không bình luận được gì nhiều về những hành động lạm dụng quyền hạn đã được mô tả, vì ông chỉ tiếp nhận từ người tiền nhiệm, bộ trưởng An ninh Nhà nước Erich Mielke, có hai két sắt trống rỗng mà thôi.

Lãnh đạo đảng và nhà nước Egon Krenz, bị các đại biểu yêu cầu phát biểu ý kiến, nói rằng ông ta tự trách mình đã tin tưởng quá lâu là có thể cùng Erich Honecker dẫn dắt đưa đến cuộc cách mạng chính trị. Giới cựu lãnh đạo chính trị đã đẩy đất nước vào một cuộc khủng hoảng sâu sắc.

Ít người thông cảm cho Krenz, cả trong quốc hội tại đây và trong số các Đảng viên của chính ông ta. Cùng ngày một bức thư ngỏ của các thành viên tổ chức cốt cán của đảng SED của ‘VEB Bergmann-Borsig’, một nhà máy lớn tại Berlin cũng được công bố, trong đó có đoạn: ‘Chúng tôi không thể nào chấp nhận được Egon Krenz như là Chủ tịch của một ủy ban bầu cử phải chịu trách nhiệm về kết quả bầu cử gian lận, cũng như là kẻ đồng lõa và gánh chịu xứ sở thần tiên Wandlitz.’

Đại biểu Manfred von Ardenne yêu cầu chính phủ phải ‘tích cực trong sạch hóa đội ngũ’, khi được chứng kiến ‘sức kháng cự đáng sợ của bộ máy cũ chống lại các tân bộ trưởng.’ Tiếp theo ông đề nghị khôi phục lại các bang Mecklenburg, Brandenburg, Sachsen, Sachsen-Anhalt và Thueringen từng bị xóa bỏ hồi năm 1952.

Kết thúc hội nghị, Quốc hội xin lỗi nhân dân Tiệp Khắc vì quân đội CHDC Đức đã tham gia chiếm đóng nước này tháng Tám năm 1968.

Luật sư Gregor Gysi phát biểu đưa ra một lời đề nghị mới. Ông ủng hộ quy định tỷ lệ phụ nữ thích hợp. Trong thời hạn tối đa một năm, các tổ chức xã hội, cơ quan nhà nước và đảng phái phải bảo đảm đưa được một tỷ lệ nữ thích hợp vào các chức vụ đáng tin cậy. Nếu trong thời hạn này mà họ không giải quyết xong vấn đề đó, ông sẽ ủng hộ một quy định theo luật pháp, Gregor Gysi nói với tờ họa báo cho phụ nữ ‘Dành cho bạn’.

Chính phủ thay đổi cán bộ lãnh đạo Đài phát thanh và truyền hình. Manfred Klein và Hans Bentzien được đề bạt làm tân giám đốc. Bộ Văn hóa thông báo là từ nay về sau sẽ không can thiệp hành chính vào quá trình sáng tạo văn học nghệ thuật nữa. Các nhà xuất bản không phải xin giấy phép in ấn (tiền kiểm duyệt) nữa.

Ủy ban phát ngôn của Diễn đàn Mới tại phía nam Thành phố Karl-Marx kêu gọi tổng bãi công vào ngày 6 tháng Mười hai. Lời kêu gọi bộc lộ nỗi lo lắng về tình trạng ngần ngừ hiện tại của CHDC Đức đang được đảng SED lợi dụng để củng cố chức vị của mình. Lời kêu gọi tổng đình công bị Chủ tịch Công đoàn Annelis Kimmel bác bỏ. Đình công là phương tiện cuối cùng phù hợp để giải quyết những vấn đề đang tồn tại. Các cuộc thảo luận sắp tới tại ‘Hội nghị Bàn tròn’ sẽ thích hợp hơn để hóa giải các mâu thuẫn. Cả Baerbel Bohley cũng tuyên bố Berlin sẽ không tham gia cuộc tổng đình công.

Tại Berlin bộ trưởng Văn hóa Dietmar Keller gặp gỡ nhạc sỹ bị tước quốc tịch CHDC Đức năm 1976 Wolf Biermann. Sau đó Keller tuyên bố với báo chí: ‘Tôi đã nói với ông Biermann là chính phủ CHDC Đức tin như đinh đóng cột là không thể dùng các quyết định của tòa án, lệnh cấm hay tước quốc tịch để giải quyết những quan điểm khác biệt, khuynh hướng thế giới quan và những tranh cãi. Việc tước quốc tịch là một sai lầm. Chúng tôi, những người hiện đang chịu trách nhiệm, ủng hộ làm sao để chuyện đó không diễn ra ở đất nước này nữa.’ Biermann nói ông tin lời của ông bộ trưởng, vì xuất phát từ quan điểm là ‘tôi trao đổi với một con người chứ không phải với một tên khốn nạn chuyên nghiệp.’

Tối hôm ấy người đàn ông 52 tuổi Wolf Biermann hát trước 6000 thính giả ở Leipzig. Nhìn nhận những lời kêu gọi tái thống nhất vừa mới vang to ở Leipzig, ông tuyên bố với đám đông: ‘Tôi chẳng vui mừng gì về cái tâm trạng ‘Nước Đức, nước Đức trên hết’. Có lẽ chúng ta ngu dốt quá – có lẽ các bạn ngu dốt quá -, nếu đi thụt lùi lại đế chế cũ theo kiểu của Kohl. Vô cùng cảm tạ!’

Trận bóng định diễn ra tối hôm đó giữa câu lạc bộ 1 Lok Leipzig và Dynamo Dresden phải hủy bỏ vì báo động có sương. Báo động này lần đầu tiên được xướng lên tại CHDC Đức vào buổi sáng.

Thế Dũng dịch

11-2009