Hannes Bahrman & Chritoph Links

Biên niên sử của Cách mạng

Thế Dũng dịch

(phần 5, tiếp theo)

Chú thích của Thế Dũng: Chronik der Wende- Biên niên sử của Cách mạng - ( DDR từ 07.10.1989 đến 18.12.1989) là công trình biên khảo của hai tác giả hiện đang sống bằng nghề xuất bản tại CHLB Đức: Hannes Bahrman ( sinh 1952), nhà nghiên cứu lịch sử và khoa học về Mỹ latinh  & Chritoph Links ( sinh 1954), cử nhân Triết học kiêm nhà phê bình văn chương. Là giám đốc nhà xuất bản Ch.Links,  nhà xuất bản tư nhân đầu tiên xuât hiện tại CHDC Đức từ tháng 12 năm 1989.

Bản dịch này dựa theo nguyên tác tiếng Đức do Nhà xuất bản Ch.Links xuất bản năm 1994 tại Berlin.

Bản quyền của bản dịch này thuộc về  Edition VIPEN. Toàn bộ cuốn sách sẽ được xuất bản vào năm 2010 bởi sự hợp tác giữa Nhà xuất bản Ch.Links và Edition VIPEN.

Đã đi trên gio-o: Phần 1, 2, 3, 4 5

Thứ Năm, 16 tháng 11 năm 1989

Đảng Dân chủ Tự do lại một lần nữa gây sức ép trước ngày ra mắt chính phủ mới dưới quyền chủ tịch hội đồng bộ trưởng Hans Modrow. Thứ Sáu ấy, khi quốc hội đang họp, họ muốn gạch đi đoạn 1 trong hiến pháp và qua đó yêu cầu tiến hành ‘xóa bỏ quy định một giai cấp hay một đảng được quyền lãnh đạo đất nước’, như tờ ‘Buổi sáng’ đưa tin. Cũng trong số ra ngày hôm ấy có một văn bản thể hiện lập trường của đảng này, theo đó đảng LDPD nhận định rõ ràng: ‘Người dân không còn tin giới lãnh đạo chính trị nữa. ‘Chúng tôi là nhân dân’ – dân chúng nước ta dùng lời kêu gọi mạnh mẽ này để chống lại sự vênh váo quyền lực không thể chấp nhận được và sự tảng lờ chính trị. Dân chúng bắt đầu hiện thực hóa quyền tự do của mình. Người dân đủ mọi tầng lớp và giai cấp đang thức tỉnh. Chuyện này chưa từng xảy ra trong lịch sử nước Đức.’

Sự thức tỉnh đang bắt đầu chuyển thành sự thay đổi căn bản. Những đổi thay rõ nét đang bắt đầu xuất hiện trong tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội.

Các phòng Bí thư tại các ban chỉ huy tỉnh của đảng SED đang thay đổi nhân sự, như ở Neubrandenburg và Leipzig. Từ giờ trở đi tất cả các bí thư thứ nhất trước đây đều bị cách chức, chủ yếu là vì áp lực của các đảng viên. Từ đó liên minh đảng SED trong quốc hội rút kinh nghiệm và hủy bỏ chức vụ trong bộ chính trị của các cựu chính trị gia cấp cao, cũng như của nhóm các bí thư tỉnh ủy đã từ chức.

Những đổi thay cũng không nương tay đối với ban tổng biên tập của ‘cơ quan trung ương của ban chấp hành trung ương đảng SED’, tờ ‘Nước Đức Mới’. Trên trang nhất tờ báo này đưa tin ‘nội bộ’ về việc thay đổi ban tổng biên tập cũ. Ngày hôm ấy các tờ báo khác bắt đầu đưa tin về các chương trình truyền hình của CHLB Đức. Chỉ ít tuần trước, nếu sao chép các chương trình này từ báo của phương Tây và phân phát ở nhà máy của mình, người ta vẫn còn bị bắt giữ.

Liên minh CDU trong quốc hội thay đổi chủ tịch. Nhân dịp này cũng được biết là cựu chủ tịch đảng lâu năm Gerald Götting cũng đã từ bỏ ghế dân biểu của mình. Người ta cho đăng tải những lời chỉ chỉ trích ông ta vì những hành động tài chính bất minh.

Bản thân tổ chức thanh niên FDJ và tổ chức phụ nữ chính thức DFD, tổ chức từ trước đến nay không gây được ảnh hưởng nào, cũng bị cuốn vào cơn lốc xoáy: bà chủ tịch lâu năm Ilse Thiele từ chức.

Bức tranh phong cảnh chính trị của CHDC Đức trở nên phong phú hơn nhờ có hai tổ chức nữa: báo giới công bố sự thành lập của một hội thanh niên tự do mang tên ‘Giải pháp thay thế tự do cánh tả - LILA – giới thanh niên dân chủ’ và lời kêu gọi thành lập một đảng Xanh hiện đã hoàn tất. LILA ủng hộ một chính sách thanh niên ‘từ bên dưới’, chống chủ nghĩa phát xít, ủng hộ tự do phát triển nhân cách, ‘giải trừ quân bị về trí óc và vì một thế giới không vũ khí không âu lo’. Trong số các mục đích của đảng Xanh mới này có ghi, đảng ủng hộ ‘cải tổ sinh thái triệt để’ CHDC Đức và ‘tuyệt đối từ chối một sự phát triển phá hủy môi trường, hoang phí nguyên liệu. Trong kêu gọi thành lập có cảnh báo rằng trong khuôn khổ của phong trảo cải tổ hiện nay ‘từ áp lực của nhu cầu đuổi kịp thiển cận thiếu suy xét về vật chất’ có thể sinh ra ‘một xã hội tự tung tự tác, hoang phí và tâm trạng thừa mứa’.

Viện Khoa học Xã hội ra thông báo là các cựu thành viên viện này là Ernst Bloch và Robert Havemann đã được phục hồi danh dự và được hưởng lại những quyền lợi trước đây. Đảng viên cộng sản Robert Havemann (1910-1982) bị tòa án nhân dân xử tử hình năm 1943, nhưng được quân đội xô viết giải phóng năm 1945. Là nhà hóa học, năm 1947 ông được nhận chức vụ giảng dạy của đại học Humboldt ở Berlin. Ông là đại biểu đảng SED trong quốc hội, nhưng năm 1964 bị khai trừ khỏi đảng SED và bị trường đại học sa thải vì những bài giảng triết học chống chủ nghĩa Stalin ‘Phép biện chứng phi giáo điều’. Hai năm sau ông cũng mất luôn tư cách thành viên Viện Khoa học Xã hội. Năm 1977 ông bị bắt giữ một thời gian và rồi bị hạn chế cư trú và cấm tiếp xúc liên lạc với mọi người. Năm 1979 việc quản thúc ông tại gia được siết chặt hơn. Người ta phạt tiền ông vì bị coi là vi phạm thuế và ngoại tệ. Sau khi bị ốm nặng, ông qua đời năm 72 tuổi tại Gruenheide ở gần Berlin.

Nhà triết học Ernst Bloch (1885-1977) sau thời kỳ lưu vong đã được nhận vào giảng dạy tại Leipzig, nơi một trung tâm của các cuộc thảo luận lý thuyết đã phát triển vào đầu những năm năm mươi. Viện Khoa học Xã hội đề bạt ông làm trưởng ban triết học. Cuộc hội thảo mang tên ‘Vấn đề tự do dưới ánh sáng của chủ nghĩa xã hội khoa học’ do ông tổ chức cũng như những bài phát biểu khác vào mùa thu năm 1956 đã trở thành cớ để ông bị công kích là theo chủ nghĩa xét lại và bị cấm không được xuất hiện công khai nữa. Năm 1957 ông bị mất ghế giảng dạy. Năm 1961 ông chuyển sang sống ở CHLB Đức, do đó năm 1962 bị khai trừ khỏi viện.

Dòng người không ngừng đổ sang CHLB Đức du lịch khiến cho tỷ giá đổi tiền phi pháp ở các quầy đổi tiền bị suy kiệt. Cá biệt có những ngày nó hạ xuống tỷ lệ 1:20, dẫn đến các suy đoán về một cuộc chuyển đổi tiền tệ có thể xảy ra ở CHDC Đức. Chủ tịch ngân hàng nhà nước chính thức lên tiếng phản đối việc này và cam đoan là tiền tiết kiệm của người dân vẫn được đảm bảo và trong tương lai nhà nước sẽ bảo đảm an toàn cho tiền gửi của dân.

Những cuộc liên lạc ngày càng tăng giữa hai nước Đức cũng đã làm nảy sinh những vấn đề mới đáng kể. Hiện giờ gần như chẳng hi vọng gì vào chuyện gọi điện cho phía bên kia. Theo như thông báo của tổng giám đốc bưu điện Willi Guelzow, đường dây sang Tây Berlin và CHLB Đức đang hoàn toàn bị quá tải. Những ngày gần đây nhu cầu tăng gấp nhiều lần bình thường. Bây giờ mới thấy được hậu quả của việc lĩnh vực này đã bị bỏ mặc trong nhiều thập niên qua.

Thứ Sáu, 17 tháng 11 năm 1989

Hôm đó là ngày thành lập chính phủ mới. Người ta rất hồi hộp chờ đợi sự kiện này, vẫn có câu hỏi đặt ra là chừng nào còn chưa có các cuộc bầu cử mới thì có bỏ được cung cách lãnh đạo cũ và bắt đầu một chính sách mới được hay không. Các thiết bị thu sóng phát thanh được bật lên ở khắp mọi nơi, khi tân chủ tịch hội đồng bộ trưởng tuyên bố thành lập chính phủ mới vào buổi sáng. ‘Chúng ta phải tin tưởng những người cảm thấy đã sẵn sàng tạo ra niềm tin đối với chúng ta, và tôi biết như thế là đòi hỏi quá nhiều’, Modrow tuyên bố trước quốc hội. Chính phủ của ông sẽ chỉ hứa những điều mình chắc chắn thực hiện được. Họ muốn làm tất cả để ‘công cuộc đổi mới dân chủ vừa mới bắt đầu của toàn bộ đời sống xã hội sẽ bắt rễ sâu và giữ vững như vậy’, ông hứa.

Nhắc đến sự phối hợp trong chính phủ, Modrow nói trong một cuộc phỏng vấn trong giờ nghỉ: ‘Đây là một chính phủ liên minh sinh ra từ một cuộc bàn bạc chung.’ Thay vì 44 như từ trước đến giờ, trong chính phủ mới chỉ còn có 28 bộ phận chuyên trách. Ưu thế của đảng SED vẫn còn nguyên. 17 bộ trưởng là người của liên minh đảng này, bốn của đảng LDPD, ba của đảng CDU, đảng NDPD và Nông dân mỗi đảng có hai bộ trưởng. Chín người từng làm việc cho chính phủ cũ. Bộ từng bị rơi vào trung tâm chỉ trích của xã hội, bộ An ninh Nhà nước, không bị giải thể hoàn toàn không có thay thế, mà được thay bằng một Cơ quan An ninh nhà nước thu hẹp.

Trong buổi thảo luận tiếp sau đó Modrow ủng hộ một liên minh hiệp ước với CHLB Đức và ổn định kinh tế đối ngoại mà ông gọi là ‘vấn đề sống còn’. Hiện giờ tình hình CHDC Đức không cần phải định kế hoạch cho nền kinh tế quốc dân và ngân sách quốc gia cho năm sau. Chính phủ mới phải tính toán số tiền thu và chi theo thực tế trước đã.

Trong lúc ấy ngày càng có nhiều đề xuất cải tổ kinh tế và tiền tệ: Một đại biểu của học viện hàn lâm khoa học kinh tế đề xuất trên tờ ‘Buổi sáng’ một chính sách cải tổ tiền tệ như một thành phần không thể thiếu của cải cách kinh tế. Mục tiêu phải là ‘một đồng Mác mới có thể tự do quy đổi của CHDC Đức có tỷ giá hối đoái ổn định so với những đồng tiền chủ đạo của Tây Âu.’ Đó cũng là mong muốn của tân bộ trưởng kinh tế, GS TS Christa Luft, trước đây giữ chức hiệu trưởng Đại học Kinh tế Berlin. Viện Chính trị và Kinh tế thế giới đề nghị dành cho các nhà máy nhiều tự do hơn trong hoạt động kinh doanh trực tiếp.

Trên tờ ‘Tuần báo Kinh tế’, vị trưởng lão của khoa học kinh tế CHDC Đức và trước đây là người cố vấn cho Honecker, Juergen Kuczynski, đưa ra những lời nhận xét khác hẳn. Ông lưu ý về những hậu quả kinh tế đáng lo ngại sau khi vội vã mở cửa biên giới: ‘Dĩ nhiên hiện giờ chúng ta có nguy cơ bị bán rẻ.’ Và về vấn đề một đồng tiền quy đổi được: ‘Tôi luôn phản đối một đồng tiền chuyển đổi được, vì tôi cho rằng trước hết chúng ta phải đạt tới một cấp độ khoa học-kỹ thuật mới cái đã. Nhưng trong tình thế hiện nay thì mọi chuyện lại hoàn toàn khác. Hiện giờ tôi chưa có lời giải. Tôi chỉ có thể nói với các bạn là: Tôi lo lắng cho nước CHDC Đức.’

Rudolf Bahro, người vừa thông báo sẽ quay trở lại CHDC Đức, cũng nói tương tự như thế. Ông nói với tờ ‘nhật báo’: ‘Giờ đây điều quan trọng nhất ở nước Đức này là bộ phận đã đưa cuộc cách mạng chính trị - dân chủ đi đến thành công không bị chế độ phương tây vượt trội về kinh tế và đồng thời cực kỳ nguy hiểm nuốt chửng ngay lập tức. Điều quan trọng nhất hiện nay là giữ vững được quyền tự chủ của tiến trình chính trị ở CHDC Đức. Thật phi lý nếu trong thời điểm CHDC Đức cuối cùng đã thuộc về nhân dân, thì trong ba hay bốn năm nữa lại phải cân đối sổ sách vì đã bán rẻ đi tất cả mọi thứ.’

Tất cả báo giới quốc tế đều suy ngẫm về một tương lai có thể có của CHDC Đức. Theo Sommer suy nghĩ đặc biệt về mối quan hệ giữa hai nước Đức và viết trên tờ ‘THỜI BÁO’: ‘Giả sử đặt ra tình huống là CHDC Đức cải tổ thành công, ổn định được một chế độ đa đảng, nền kinh tế hết bị sơ cứng, không có nghi ngờ gì về quyền lực pháp lý – nói tóm lại là: giữa Eisenach và Eisenhuettenstadt sinh ra những mối liên hệ giống với những mối liên hệ trong CHLB Đức, mặc dù là thuế hải quan bị chuyển sang phía cánh tả: Khi ấy sự tái thống nhất có phải là kết quả tất yếu hay không? Không đời nào.’ Người ta nhớ tới một ý kiến của Guenter Gaus về liên minh hữu hình trong các lĩnh vực môi trường, giao thông, năng lượng, kinh tế, một sự thống nhất về chức năng trong trường hợp chia cắt kéo dài. ‘Không được phép hiểu một sự liên minh hợp tác như thế của hai nước Đức như một sự tách nhóm điển hình của dân Đức, như là một hướng đi đặc biệt hay là cự tuyệt phương Tây, nó phải được hợp vào một liên minh hợp tác Đông Âu – Tây Âu lớn hơn; và liên minh hợp tác này lại hợp với một liên minh hợp tác Mỹ - Xô viết nữa.’ Phạm vi ảnh hưởng của quan điểm này ngày càng tăng ở CHDC Đức, và sau cùng đã trở thành tư tưởng chính trị đối ngoại chủ đạo của chính phủ mới.

Vào chiều muộn của thứ Sáu ấy, 10 000 sinh viên từ tất cả các tỉnh đã đến Berlin tập họp thành cuộc biểu tình đầu tiên có quy mô toàn quốc. Bên cạnh những yêu cầu thông thường như: ‘Phát quang kỹ lưỡng thay vì tái thống nhất’, tại trung tâm của các đòi hỏi có những lợi ích đặc thù: phải công nhận các ban sinh viên độc lập hiện đang dần dần được thành lập tại nhiều trường đại học, xóa bỏ môn học bắt buộc là chủ nghĩa Mác – Lê nin và quyền được cùng quyết định tất cả những công việc có trong trường đại học. Một nữ sinh viên ở Greifswald công khai xin lỗi các bạn học người Trung Quốc vì đã im lặng sau cuộc thảm sát trên quảng trường Thiên An Môn tại Bắc Kinh.

Phong trào cũng tiến vào trường đảng của ban chấp hành trung ương đảng SED, từ trước đến giờ vốn là trung tâm của tư tưởng chủ nghĩa Stalin thủ cựu. Hiệu trưởng Kurt Tiedke phải từ chức. Người ta công bố các yêu cầu xóa bỏ hoặc là cải tổ cơ cấu giảng dạy nói chung.

Bộ Nội vụ đưa ra một bản báo cáo giữa kỳ về các tổ chức đa dạng mới xuất hiện trong nước. Bộ này thông báo là hiện tại ở CHDC Đức đang có 154 hội liên hiệp. Hiện đang có 37 đơn khác xin thành lập hội nữa.

Các thành viên hội Nghệ sỹ Tạo hình, được bộ Văn hóa ủng hộ, quyết định vẽ lên một diện tích lớn mặt tường cả phía bên CHDC Đức của bức tường Berlin. Từ trước đến giờ nó nằm ở khu vực cấm và không tiếp cận được để thực hiện những việc như vậy. Nỗ lực đầu tiên nhằm trang trí màu sắc cho bức bê tông màu xám ở quảng trường Potsdam đã bị lực lượng quân đội biên phòng phá hỏng bằng cách bôi xám các bức tranh trở lại sau một đêm. Chuyện đó từ nay về sau sẽ không được phép xảy ra nữa.

Thứ Bảy, 18 tháng 11 năm 1989

Để kết thúc cuộc thảo luận kéo dài hai  ngày của quốc hội, thẩm phán tòa án tối cao Horst Wendland báo cáo quốc hội các kết quả đã đạt được từ trước đến giờ của cuộc điều tra sự lạm dụng quyền hạn của các cơ quan an ninh vào ngày 7 và 8 tháng Mười. ‘Cuối mùa hè năm 1989, các mâu thuẫn nội tại ở nước ta ngày càng trở nên gay gắt, những mâu thuẫn này không được những người có trách nhiệm phát hiện và giải quyết kịp thời’, ông khẳng định khi vào đề ‘Cuộc sống đã dạy chúng ta rằng không thể dùng luật hình sự để giải quyết các mâu thuẫn chính trị. Tôi chịu trách nhiệm là đã không nhận thấy điều đó đúng lúc, tôi phải nhận trách nhiệm này, cả theo nghĩa của những thẩm phán đã làm việc dưới chỉ đạo của tôi. Dẫu sau ít ngày đã có những biện pháp được đưa ra nhằm hạn chế thiệt hại và đau thương, thì với tôi trách nhiệm này cũng không dễ dàng gì hơn.’ Trong cả nước đã có tổng cộng 3456 người ‘bị dẫn giải’ và 630 người bị điều tra. 296 người bị tạm giam. Hiện đang xem xét 480 đơn tố cáo các hành vi ngược đãi và lăng nhục. Trong buổi thảo luận có phần rất xúc động ngay sau đó một lần nữa lại thấy rõ là do quốc hội kết hợp theo kiểu cũ mà ra. Thay vì chất vấn kỹ lưỡng và đề cập đến những lo lắng của người bị hại như cách làm của các ủy ban điều tra độc lập của từng thành phố, các đại biểu lại công nhận thẩm phán tòa án tối cao đã công tác tốt và chủ yếu lo lắng về những cuộc tấn công nhằm vào các thành viên ban lãnh đạo cũ và các cán bộ đảng SED cấp cao, vốn là những vụ việc cá biệt.

Tại cuộc họp báo đầu tiên của chính phủ liên hiệp mới, phát ngôn viên của chính phủ Wolfgang Meyer thông báo là vào phút cuối đã có thay đổi nhân sự trong ban giáo dục. Liên minh đảng SED đã thay thế chủ tịch tổ chức đội viên thiếu niên tiền phong Wilfried Possner, ứng cử viên từ trước đến giờ, bằng GS Hans-Heinz Emons, vì ông này đã cho thấy năng lực chuyên môn tốt hơn khi còn làm hiệu trưởng Viện Khai thác mỏ Freiberg.

Vào dịp cuối tuần thứ hai sau khi mở cửa biên giới này, hàng triệu người dân CHDC Đức đã lên đường đi thăm các thành phố lân cận ở CHLB Đức hoặc là thăm Tây Berlin. Các chuyến tàu của ngành đường sắt bị ‘quá tải 400%’. Những cảnh lộn xộn diễn ra trên các nhà ga. Tại các đường cao tốc ở biên giới, những dòng người xếp hàng dài cả cây số, mặc dù các chuyến xe phục vụ liên tục. Sự hấp dẫn không chỉ là cái mới mẻ, mà còn là số tiền chào mừng của chính phủ CHLB Đức, cơ hội duy nhất  để có được ngoại tệ một cách hợp pháp, ngoài việc ở CHDC Đức mỗi người một năm được đổi 15 Mác. Với nhiều người thì số tiền này là chưa đủ, vì những tủ kính bày hàng tràn ngập đồ quá hấp dẫn. Những lượng lớn tiền CHDC Đức liên tục chảy vào các quầy đổi tiền, ngay cả khi tỷ giá giữ ở mức 1 ăn 12 tới 1 ăn 20 là quá thấp.

     Trong nội bộ CHDC Đức, sau tuyên bố của chủ tịch hội đồng bộ trưởng Hans Modrow và thông báo tinh giản bộ máy quản lý hành chính, bắt đầu một cuộc thảo luận căng thẳng về các hậu quả đối với xã hội. Công đoàn các nhân viên của các cơ quan nhà nước và khối kinh tế tập thể ra mắt công chúng bằng lời kêu gọi tránh ‘những quyết định may rủi và không kiểm soát được’. Đặc biệt là việc bãi bỏ 16 bộ sau khi chính phủ mới thành lập làm nỗi lo lắng ngự trị trong các văn phòng quản lý trung ương. Nỗi ngờ vực của các cán bộ cấp cao cũng khơi nên các công bố của báo giới, liên quan đến tham nhũng và lạm dụng chức vụ và đôi khi cũng làm sáng tỏ cuộc sống riêng tư.

Các phóng viên tờ ‘Báo Berlin’ điều tra xem giới lãnh đạo của CHDC Đức đã giữ bí mật tuyệt đối trong khi cho xây dựng những công trình xa hoa như thế nào. Nhà máy xây dựng quốc doanh đặc biệt Potsdam đã dùng ‘gỗ Canada, khảm lát sàn Italia, sứ vệ sinh Tây Đức’ trong ‘những nhà ở dành cho một gia đình trang nhã với diện tích sử dụng rất rộng.’ Trong số những người sống tại đây có con cái của cựu chủ tịch quốc hội Horst Sindermann và của cựu Bí thư ban chấp hành trung ương phụ trách kinh tế Guenter Mittag. ‘Bất kể thế nào, chúng tôi cũng nhận được tất cả mọi thứ’, tờ báo trích dẫn lời một cựu nhân viên của nhà máy thực ra phải có trách nhiệm giữ gìn các vật liệu xây dựng của quân đội xô viết ở CHDC Đức. Lãnh đạo nhà máy từ chối phát biểu ý kiến với lời chỉ dẫn là mình có nghĩa vụ phải ‘tuyệt đối giữ bí mật’.

Phía giáo hội bày tỏ mối nghi ngờ kiểu kết toán như vậy, vì nó khiêu khích các hình thức tự vấn lương tâm: ‘Trong những ngày tháng thay đổi và thức tỉnh này, tôi phải lo lắng tự hỏi phải chăng lòng nhân đạo thường được ca ngợi của xã hội ta đã hỏng mất rồi. Nhân danh cuộc cách mạng, những lời cáo buộc, nghi ngờ, ám chỉ bóng gió trút xuống như mưa, đến mức quỷ Luzifer phải hả hê vui mừng’, tờ báo dân chủ thiên chúa giáo ‘Thời đại Mới’ viết và thêm vào: ‘Để không bị hiểu nhầm: Ví dụ nếu đồng loại – bất kể là giữ chức gì, làm việc gì – phạm tội lạm dụng quyền hạn đối với tài sản của nhân dân (hoặc bất kỳ hành vi bất chính nào chúng ta muốn gọi tên ra), thì phải quy trách nhiệm cho người đó. Nhưng không phải là nhờ một bầy sói, một ông cảnh sát trưởng với khẩu Colt đã lên đạn, mà là nhờ những tòa án thực sự hoặc các ủy ban được bầu chọn một cách dân chủ. Chúng tôi, những người đã xuống đường biểu tình, khởi kiện nhà nước pháp quyền – bây giờ thì chúng tôi lại phải phục vụ nó.’

Tại Leipzig diễn ra cuộc biểu tình được cho phép đầu tiên của nhóm Diễn đàn Mới với 30 000 người tham gia. Cuối tuần ấy ở nhiều thành phố lại có biểu tình. Ở Plauen, 10 000 người kéo ra trước tòa thị chính, tại thành phố Suhl ở Thueringen, khoảng 5000 người hưởng ứng lời kêu gọi của Diễn đàn Mới. Tại Eberswalde-Finow là 7000 người. Trong số các đòi hỏi trở đi trở lại là các yêu cầu cải tổ kinh tế triệt để, dân chủ hóa đời sống chính trị và bảo vệ môi trường. Tại Dresden diễn ra một cuộc tuần hành của 50 000 người ủng hộ việc bảo tồn các tượng đài của thành phố và chấm dứt việc bán rẻ các sản phẩm văn hóa nghệ thuật của quốc gia.

Chủ nhật, 19 tháng 11 năm 1989

Hàng ngàn người Berlin biểu tình đòi bầu cử tự do, một bản hiến pháp mới và cải tổ dân chủ triệt để. Nhiều nhóm nghệ sỹ khác nhau đã kêu gọi cuộc biểu tình không được cấp phép này. Sau cuộc tuần hành những người tham gia biểu tình để lại hàng trăm băng rôn biểu ngữ trước Dinh Cộng hòa, trụ sở quốc hội. Trên đó là những khẩu hiệu như: ‘Bức tường đã thủng, nhưng hãy còn chậm hiểu lắm’, ‘Từ đâu mà có cải tổ, nếu dân chúng không đổ ra phố’ hoặc câu nói khiêu khích ‘Đổi CHDC Đức lấy chuột Mickey’. Người biểu tình bác bỏ việc đổi tên bộ An ninh Nhà nước thành Cơ quan An ninh Nhà nước, coi như thế hãy còn là chưa đủ. Lời yêu cầu ‘lật tẩy tất cả những tên mật thám của Stasi trong các nhà máy’ được đưa ra trong tiếng vỗ tay vang dội. Một diễn giả đưa ra yêu cầu trong tiếng vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt là bây giờ chính phủ mới được bầu phải xác định thái độ của mình đối với chủ tịch hội đồng nhà nước Egon Krenz, người ‘không được đa phần dân chúng tin tưởng’. ‘Cuộc cách mạng’ như đã đưa tin trong nước là không đáng tin, chừng nào nó được một ông chủ tịch hội đồng nhà nước không đáng tin cậy tuyên bố. Ông ta phải chịu trách nhiệm về các cuộc bầu cử địa phương vào 7 tháng Năm 1989 và đã cho thấy thiện cảm của mình đối với cuộc thảm sát tại Bắc Kinh.

Để đương cự với bầu không khí này, đài truyền hình CHDC Đức dành riêng một chương trình cho Egon Krenz. Trong một đoạn phát sóng đặc biệt, được đưa vào chương trình mà không báo trước, thu trong ngôi nhà riêng mới của ông ta ở Berlin-Pankow sau khi ông ta rời khu nhà ở của bộ chính trị tại Wandlitz, ông chủ tịch hội đồng nhà nước cam đoan với người dân là biên giới sẽ vẫn mở cửa. ‘Sẽ không có chuyện trở lại như trước đây nữa.’ Krenz tuyên bố ông ta chỉ đóng vai trò Tổng bí thư đảng của mình vì một chương trình hành động nhằm cải tổ và muốn ‘làm cho cuộc cách mạng trở thành không thể đảo ngược.’ Quyền lãnh đạo của đảng SED vẫn còn đó, nhưng trong tương lai nó sẽ phải được trau dồi hàng ngày.

Phong trào quần chúng Dân chủ Ngay bây giờ! đòi hỏi phải cắt nghĩa vấn đề rõ ràng. Phải có phán quyết của người dân về việc xóa bỏ điều 1 trong hiến pháp quy định quyền lãnh đạo của đảng SED càng sớm càng tốt.

Có thông báo là quân đội nhân dân quốc gia sẽ được phi chính trị hóa. Từ nay về sau trách nhiệm và quyền hành của các tổ chức thuộc đảng SED sẽ được phân định rõ ràng khỏi các ủy ban lãnh đạo của nhà nước. Theo quyết định của Bộ Quốc phòng, các ban thư ký của Đảng trong bộ máy quản lý của quân đội sẽ bị giải tán ngay lập tức.

Thứ Hai, 20 tháng 11 năm 1989

Theo một cuộc trưng cầu ngẫu nhiên theo xác suất của Viện nghiên cứu quan điểm FORSA ở Dortmund đối với 2180 người dân CHDC Đức tại sáu cửa biên giới, nếu cuộc bầu cử diễn ra vào thời điểm này, phong trào quần chúng Diễn đàn Mới sẽ tiến vào quốc hội như là lực lượng chính trị mạnh nhất. Theo đó thì Diễn đàn Mới nhận được 22% số phiếu bầu, LDPD là 15%, chỉ có 14% chọn đảng SED, đảng CDU được 12, đảng SPD chỉ được 10 phiếu. Đảng Công nhân phải bằng lòng với 3% số phiếu, đảng NDPD thậm chí là 2%.

Hôm đó được biết là kể từ đầu tháng đã có gần 100 000 người dân CHDC Đức chuyển sang sống tại CHLB Đức.

Trọng tâm cuộc thảo luận của dân chúng ngày càng xoáy vào vấn đề chính sách kinh tế trong tương lai và các mối quan hệ ngoại thương. Nguyên nhân là bảy điều kiện tiên quyết để CHLB Đức tham gia vào hoạt động kinh tế mà Bộ trưởng phủ thủ tướng CHLB Đức Seiters đưa ra: 1) bầu cử tự do, 2) cho phép các Đảng đối lập hoạt động, 3) Đảng SED từ bỏ quyền lãnh đạo, 4) đưa vào áp dụng các cơ cấu kinh tế thị trường, 5) thành lập quỹ ngoại tệ cho những người dân CHDC Đức đi du lịch, 6) xóa bỏ việc đổi tiền bắt buộc, 7) tinh giản thủ tục du lịch đối với người dân CHLB Đức.

Chủ tịch hội đồng bộ trưởng Hans Modrow đệ trình một bản ghi nhớ, theo đó thì chính phủ mới ủng hộ việc hợp tác chặt chẽ hơn nữa với Cộng đồng châu Âu. Cũng lần đầu tiên có hứa hẹn về hợp tác chính trị. Liên hệ với những lợi ích của bản thân mình, CHDC Đức sẵn sàng thúc đẩy các tiến trình toàn châu Âu. Họ muốn phát triển mối quan hệ ‘tự do, hợp tác và mang tính xây dựng’ đối với Cộng đồng châu Âu.

Để làm nền kinh tế hồi phục, trong những năm tới cần có các phương tiện tài chính ở mức một tỷ Mác, vì thế mà ủy ban phát ngôn của Diễn đàn Mới tại Rostock, với khoảng 1700 người tham dự, ủng hộ việc giải tán quân đội. Trong một lời kêu gọi, họ tán thành một ‘CHDC Đức phi quân sự hóa’. Phải giữ lại lực lượng cảnh sát, biên phòng và hải quan, cũng như các đơn vị chống khủng bố và gián điệp.

Trong lúc ấy đã có 200 000 người ký tên ủng hộ lời kêu gọi đầu tiên nhằm hỗ trợ Diễn đàn Mới hồi tháng Chín. Như trong một thông cáo báo chí của nhóm này đề cập, đến tháng Một sẽ diễn ra một cuộc hội đàm kết hợp ở Leipzig để soạn thảo chương trình hành động và điều lệ. Sau đó thì đại hội thành lập đảng phải diễn ra càng sớm càng tốt.

Hội hữu nghị Đức-Xô (DSF) làm một cuộc cách mạng chí ít cũng mang tính cá nhân. Chủ tịch 79 tuổi của hội, Erich Mueckenberger (đảng SED) tuyên bố từ chức. Mặc dù đã rất thiện chí, ông ta vẫn ‘làm tổn hại tình hữu nghị với Liên Xô và đánh giá sai tầm quan trọng của cải tổ và công khai hóa đối với CHDC Đức’, ông ta nêu lý do cho hành động của mình như vậy.

Đến tối hàng trăm nghìn người lại biểu tình. Chỉ tính riêng ở Leipzig đã có khoảng 250 000 người tham gia cuộc biểu tình theo thông lệ vào thứ Hai. Những người phát biểu chỉ trích đảng SED là ‘đã lừa bịp và nói dối nhân dân suốt 30 năm qua.’ ‘Con rắn lột xác thì vẫn cứ là con rắn’ đề trên một biểu ngữ. Đồng thời một phát ngôn viên của Diễn đàn Mới phản đối tái thống nhất hai nước Đức. ‘Tôi coi đó là một điều thiển cận. Phải phá bỏ các hàng rào và các bức tường. Nhưng chúng tôi không muốn trở thành nhà tế bần của nước Đại Đức.’ Nhưng lần này cũng xuất hiện những lời phản đối dữ dội: ‘Tôi tên là Hans Teschnau, làm thợ nguội’, một diễn giả tự giới thiệu. 40 năm qua ông đã phải chịu đựng chủ nghĩa xã hội và chẳng còn hứng thú gì với các biến thể mới nữa. ‘Không thử nghiệm gì hết nữa! Chúng tôi đâu phải là lũ thỏ thí nghiệm!’ là đòi hỏi tối hậu của ông. Rốt cuộc thì ngoài cửa đang có một hình mẫu đối nghịch hoạt động tốt. Kinh tế thị trường tự do và tái thống nhất là con đường duy nhất. Phản ứng của đám đông rất rõ ràng – vỗ tay tán thưởng kéo dài và đồng thanh hô: ‘Tổ quốc Đức thống nhất’.

Tại Halle cũng có 50 000 người đòi bầu cử tự do và ‘cải tổ hoàn toàn các tiến trình xã hội’. Cả tân bí thư đảng SED Roland Claus cũng dẫn đầu đoàn người biểu tình, nhưng công khai lên tiếng đảm bảo là đảng SED sẽ không dùng người biểu tình vào mục đích của mình. Tại Dresden, Cottbus, Schwerin, Magdeburg và Neubrandenburg cũng có hàng chục ngàn người đổ ra đường.

Tại Thành phố Karl-Marx, một đại diện của Diễn đàn Mới đề nghị 50 000 người biểu tình làm thành một hàng người bắt ngang qua toàn bộ đất nước. ‘Vào lúc 12 giờ chủ nhật tới đây chúng ta hãy làm thành một hàng người từ Fichtelberg đến mũi Arkona, từ sông Wartburg đến sông Neisse. Chúng ta sẽ dùng hàng người này để chôn vùi những thời đại cũ vào ngày lễ Chủ nhật Cầu hồn, để ta có thể bắt tay vào công việc dựng xây một tương lai mới.’

Thứ Ba, 21 tháng 11 năm 1989

Từ rất sớm chủ tịch hội đồng bộ trưởng Hans Modrow đã xuất hiện tại xí nghiệp lớn sản xuất thiết bị điện Berlin (EAW) mà không báo trước, nhằm ghi lại một bức tranh thực tế về tình hình sản xuất và tìm hiểu tâm trạng của các đồng nghiệp tại đây. Năm 1961 ông từng làm chuyên gia kế hoạch ở đây. Trong cuộc nói chuyện với các công nhân sản xuất, những người thông báo nỗi lo lắng của mình về việc đất nước có thể bị bán rẻ, ông đưa ra những biện pháp chống buôn lậu và vi phạm luật hải quan. Cũng có thể tính tới các biện pháp bất thường. Giá cả được bao cấp của CHDC Đức lôi kéo nạn đầu cơ tích trữ. Không thể để xảy ra chuyện đó. Trước khi có các cải tổ căn bản trong lĩnh vực này, phải thực hiện các biện pháp khẩn cấp.

Tờ báo công đoàn ‘Bục diễn’ làm sáng tỏ các nguyên nhân sâu xa: hơn bốn phần năm chi phí sản xuất thực hay nhập khẩu thực phẩm của CHDC Đức là do nhà nước chịu. Chỉ riêng năm nay nhà nước đã trợ cấp 33,1 tỷ Mác và chịu 84% tổng chi phí thực. Ví dụ như salami dễ cắt, khi đến các quầy hàng với giá 10,80 Mác thì đã được nhận 13,99 Mác trợ cấp của nhà nước.

Cuộc tranh luận kinh tế chính trị được tiếp sức bằng một thông báo của ủy ban kế hoạch nhà nước: Trong tương lai CHDC Đức sẽ cắt giảm mạnh mẽ tất cả các định mức thời gian của các kế hoạch để các nhà máy và các đơn vị ở địa hạt tự chịu trách nhiệm nhiều hơn. Bộ máy quản lý địa phương sẽ được nhận một tổng ngân sách và sau đó được quyền tự quyết là sẽ dùng số ngân sách này như thế nào.

Chủ tịch ngân hàng quốc gia, Horst Kaminsky, lên tiếng ủng hộ việc đảm bảo là các nhà băng được độc lập tài chính, bên cạnh các nhà máy. Theo số liệu của ông thì các cơ sở tín dụng của đất nước đang có quỹ dự trữ là 250 tỷ Mác. Đối lập lại là số tín dụng tài chính 150 tỷ Mác. 570 tỷ Mác tính vào giá trị các tòa nhà, máy móc và thiết bị, đối lại là 60 tỷ Mác tín dụng hàng hóa đầu tư. Tổng số tiền và tín dụng sẽ được năng lực nền kinh tế quốc dân cung ứng, Kaminsky đảm bảo trong một cuộc phỏng vấn của tờ ‘Báo Nhà nước’.

Tờ báo dân chủ quốc gia ‘Báo Nhà nước’ yêu cầu chủ tịch nước và chủ tịch đảng Egon Krenz bày tỏ quan điểm về quá khứ của mình. Krenz, được đánh giá là người từng được người tiền nhiệm Honecker tin cẩn ‘không thể tiến bộ bằng cách im lặng được’. Tờ báo nhắc nhở Krenz là ông ta không được dân chúng tin tưởng. Chỉ có thể đạt được phần thưởng này nếu ông ta không ngần ngại bày tỏ quan điểm về quá khứ mới đây của mình. Thời kỳ công khai hóa đòi hỏi tính ngay thẳng trước hết.

Chủ tịch quốc hội Guenter Maleuda (đảng DBD) đánh giá là có thể tiến hành những phiên tòa công khai xử vị chủ tịch nước và chủ tịch đảng đã mất quyền lực là Erich Honecker và bí thư kinh tế Guenter Mittag. Ông tuyên bố là sau một cuộc thảo luận công khai trong quốc hội, ông không loại trừ những phiên tòa như thế.

Tờ ‘bản tin cập nhật nhất miền Bắc Đức’ được in ở Rostock đưa tin chi tiết về ‘khu đất điều dưỡng’ của chủ tịch ủy ban kế hoạch nhà nước và là ủy viên bộ chính trị đảng SED Gerhard Schuerer. Tờ báo đưa thông tin là chi phí khoảng 1,5 triệu Mác. Thú rừng đã được đem thả vào khu này để dành riêng cho Schuerer và ‘người dân bị cấm đi đến toàn bộ mũi phía đông của thảo nguyên Rostock’.

Bộ Tư pháp phục hồi danh dự cho cựu luật sư Goetz Berger. Ông đã bảo vệ nhân vật đối lập Robert Havemann và bênh vực cho nhạc sỹ bị tước quốc tịch Wolf Biermann. Sau đó ông đã bị tòa án huyện lỵ Fuerstenwalde tước quyền hành nghề luật sư năm 1976.

Nhà nước pháp quyền cũng là chủ đề trọng tâm của một cuộc nói chuyện giữa các đại biểu Diễn đàn Mới với tân bí thư Thành phố Karl-Marx, Norbert Kertscher, người được cả hai bên đánh giá là ‘chân thành và thẳng thắn’. Cuộc trao đổi quan điểm kéo dài hai tiếng rưỡi đề cập đến các vấn đề thay đổi hiến pháp, luật bầu cử mới cũng như an ninh tư pháp cùng một lúc. Đoàn đại biểu của Diễn đàn Mới yêu cầu không để các cải cách mới khởi sự dừng lại ở các ‘đổi thay bề mặt’, mà phải thay đổi triệt để các cơ chế và vị trí cũ.

Tân Bí thư đảng SED tại Halle, Roland Claus, chỉ trích sự thiếu cương quyết của lãnh đạo đảng mình trên tờ ‘Nước Đức mới’. ‘Rõ ràng là cuộc đấu tranh vì đổi mới trung ương vẫn còn để ngỏ. Đường lối chần chừ lưỡng lự của phiên họp thứ chín ban chấp hành trung ương chẳng giúp gì được cho chúng ta’. Trả lời câu hỏi liệu các đảng viên đảng SED có được tham gia vào Diễn đàn Mới hay không, vị chuyên viên trả lời: ‘Sao lại không chứ, chừng nào Diễn đàn Mới không trở thành một đảng. Nhiều đồng chí gặp mặt cởi mở với nhóm này, từ đó sinh ra nhiều điều thú vị.’

Nhóm đối lập Dân chủ Ngay bây giờ! mời tất cả các đảng phái và phong trào dân chủ của CHDC Đức đến một ‘Hội nghị Bàn tròn’, để cùng thỏa thuận hành động. Thành viên DJ Gerhard Weigt thông báo, nhóm này muốn bứt lên trước để có thể phối hợp gắng sức cải tổ CHDC Đức. LDPD là Đảng đầu tiên nhận lời mời. Manfred Gerlach, chủ tịch đảng này, nói, thế này là để ủng hộ những dấu hiệu tích cực đầu tiên trong chương trình hành động của chính phủ của chủ tịch hội đồng bộ trưởng Hans Modrow ‘nhờ một cơ cấu chính trị mở rộng, thể hiện những quyền lợi riêng rẽ’.

Ngày hôm đó ‘Liên minh Xanh’ được sinh ra như một nhóm đại diện quyền lợi mới, do hội lao động bảo vệ môi trường Potsdam và nhóm tạo hình đô thị thuộc liên hiệp văn hóa, ‘Argus’ kêu gọi thành lập. Mục tiêu là một cơ quan đầu não chung nhằm tu bổ các nền tảng tự nhiên của cuộc sống, thúc giục cách thức tư duy và hành xử khác đi và khắc phục các hành xử yếu kém đối với sinh thái.

Ban giám đốc Bảo tàng Lịch sử Đức tại Berlin ra thông báo là sẽ đóng cửa cuộc triển lãm ‘Tổ quốc Xã hội chủ nghĩa CHDC Đức’. Nó cần được sửa đổi hoàn toàn và lưu ý đến những tiến triển gần đây nhất.

Tờ ‘Thế giới Trẻ’, cơ quan trung ương của FDJ, lâu nay vẫn gây chú ý bằng những bài báo đầy tính chiến đấu chống lại những người bất đồng chính kiến, thay đổi ban tổng biên tập. Lên làm lãnh đạo là Jens Koenig, một biên tập viên 25 tuổi vừa học xong báo chí hai năm trước.

Thứ Tư, 22 tháng 11 năm 1989

Bây giờ cả đảng SED cũng ủng hộ một ‘Hội nghị Bàn tròn’. Bộ chính trị đồng tình với đề nghị cùng với các đảng thuộc liên minh dân chủ thực hiện những cuộc gặp ở cấp cao nhất với các đảng phái chính trị khác của đất nước. Người phát ngôn của nhóm Nhận thức Dân chủ, mục sư Rainer Eppelmann, hoan nghênh việc này như một ‘dấu hiệu tốt’. Jutta Seidel của nhóm Diễn đàn Mới và các nhóm đối lập khác cũng đồng ý.

Đảng LDPD ủng hộ việc lập lại chức vụ chủ tịch nước trong quá trình thay đổi hiến pháp. Vị chủ tịch đầu tiên và duy nhất cho tới nay là Wilhelm Pieck (đảng SED), người được quần chúng vô cùng yêu mến. Sau khi ông qua đời năm 1960, chức vụ chủ tịch được đổi thành hội đồng nhà nước.

Tại Tây Berlin, mục sư người Wittenberg Friedrich Schorlemmer, đồng sáng lập viên của nhóm Nhận thức Dân chủ, đã được nhận huân chương Carl-v-Ossietzky của Liên minh Quốc tế vì Nhân quyền. Phần thưởng này được trao đại diện cho ông cho phong trào dân chủ tại CHDC Đức, từ lâu đã đóng góp cho những cách giải quyết các mâu thuẫn xã hội một cách phi bạo động.

Trước ủy ban nghị viện của quốc hội nhằm điều tra sự lạm dụng quyền hạn của các cơ quan an ninh ngày 7 và 8 tháng Mười, thẩm phán tòa án tối cao Berlin Dieter Simon quả quyết là các thẩm phán có trách nhiệm không biết gì về việc lạm dụng quyền hạn cả. Các thành viên của ủy ban nhắc tới mối liên hệ giữa ‘chiến thuật hoãn binh và nghi trang’. Họ thấy bị sốc vì nhận định của Simon cho rằng ‘chuyện xảy ra hai hôm ấy còn có thể tệ hơn nữa’.

Tại Berlin có đơn tố cáo một cảnh sát người Prenzlauer Berg đã gây thương tích nặng, vì anh ta đã xô một người biểu tình ‘bị dẫn giải’ xuống cầu thang đồn cảnh sát. Tính tổng cộng đến thời điểm ấy đã có 76 vụ điều tra chống lại các nhân viên an ninh, 43 trong số đó không biết rõ hung thủ. Đó đặc biệt là các tội ác như cố ý gây thương tích, cưỡng bức và làm nhục.

Tân bộ trưởng Nội vụ Theodor Hoffmann tuyên bố đáp lại yêu cầu phi quân sự hóa CHDC Đức của chi hội Diễn đàn Mới tại Rostock, là vẫn phải đề phòng bên ngoài và quân đội nhân dân phải thực hiện nghĩa vụ của họ trong khuôn khổ hiệp ước Vác xa va. Do đó không thể giải tán toàn bộ lực lượng quân đội nhân dân quốc gia được.

Trong lúc ở Berlin đang thành lập ủy ban điều tra của quốc hội nhằm thẩm tra việc lợi dụng chức quyền và tham nhũng thì các phóng viên của báo ‘Thế giới Trẻ’ đã bị các lực lượng an ninh bắt giam khi cố tìm cách đột nhập vào khu nhà ở của bộ chính trị đã bị phong tỏa ở Wandlitz. Tờ báo nhận được rất nhiều thư độc giả đề nghị làm sáng tỏ ‘những câu chuyện gây choáng váng’ về việc đó. Một nhóm nhân viên đài truyền hình cũng phải chịu cảnh tương tự trong lần khởi động đầu tiên.

Dưới sức ép của các nhà xã hội học và khoa học thông tin đại chúng, hôm ấy số lượng khán giả theo dõi lần đầu tiên được công bố. Trong số các chương trình dẫn đầu có chương trình thời sự ‘Ống kính Thời sự’ cũng như các buổi tường thuật trực tiếp các sự kiện xã hội tuần qua, như cuộc biểu tình hôm 4 tháng Mười một ở Berlin.

Một cuộc hội thảo tại phòng triển lãm ‘Lăng kính văn học nghệ thuật’ cũng được hưởng ứng rộng rãi. Tại đây nhà văn Stefan Heym ký tên vào cuốn sách ‘Năm ngày trong tháng Sáu’ mà nhà xuất bản ‘Buổi sáng’ vừa in xong. Tác phẩm được hoàn thành từ hơn 30 năm trước này từ trước đến giờ không được xuất bản ở CHDC Đức và tái hiện các nguyên nhân sâu xa của ngày 17 tháng Sáu năm 1953.

Người ta tranh luận không dứt về việc người nước ngoài, chủ yếu là từ nước láng giềng Ba Lan, thu mua với số lượng lớn các hàng hóa được bao cấp. Từ khi ở Tây Berlin có một khu chợ gọi là chợ Ba Lan và tăng cường bày bán các sản phẩm của CHDC Đức, dân chúng CHDC Đức rất phẫn nộ, vì hiện đang khan hiếm rất nhiều mặt hàng. Đó đây có thể nghe thấy rõ những giọng điệu của chủ nghĩa dân tộc. Tờ ‘Báo Berlin’ tìm hiểu vấn đề này: ‘Chỉ khi nền kinh tế quốc dân của Ba Lan và CHDC Đức đạt được một mức cao thì mới xóa bỏ được nạn buôn lậu, đầu cơ, lũng đoạn. Nhưng điều đó thật hão huyền. Hiện giờ đang cần có những quyết định nhanh chóng. Dĩ nhiên là làm thế không dễ dàng gì, kể cả có chiểu theo công pháp quốc tế cũng vậy. CHDC Đức là quốc gia quá cảnh từ Ba Lan sang CHLB Đức hoặc Tây Berlin. Chúng ta có quyền gì mà làm gián đoạn những con đường ấy? Vì người CHDC Đức cũng buôn lậu, chả đến nỗi quá kém cạnh ai. Nhưng giờ đây phải thực hiện những bước đi cụ thể, có thể là tạm thời.’

Thứ Năm, 23 tháng 11 năm 1989

Hội đồng Bộ trưởng quyết định đưa ra các biện pháp chống bọn buôn lậu và đầu cơ tích trữ. Theo quyết định này thì ngay lập tức sẽ chỉ cho phép bán một số hàng hóa nhất định cho công dân CHDC Đức và người nước ngoài sinh sống và làm việc tại Đức. Khi mua hàng được trợ giá cao cấp có thể phải trình cả chứng minh thư. Phương pháp này đã một lần được áp dụng tại Berlin hồi đầu những năm 50. Hồi đó chính phủ tìm cách giới hạn ảnh hưởng của việc mở cửa biên giới đối với lĩnh vực thương mại. Người dân Tây Berlin đã làm lợi cho mình từ tỷ giá chênh lệch khi xét đến tỷ giá trao đổi có lợi và giá cả khá thấp ở phía đông thành phố và còn làm khan hiếm hàng hóa bằng cách mua vào hàng loạt. Người dân Tây Berlin cũng thỏa thuê tận dụng ưu thế đổi tiền trong các ngành dịch vụ. Bây giờ lại nảy sinh những vấn đề tương tự như thế. Từ khi mở cửa biên giới vào hôm 9 tháng Mười một, gần ba tỷ Mác Đông Đức đã bị nhập lậu vào Tây Berlin và CHLB Đức, theo các con số chính thức. Phong trào dân chủ Diễn đàn Mới nhân dịp này kêu gọi tất cả đồng hương của mình đừng lợi dụng việc mở cửa biên giới để buôn lậu và đầu cơ tích trữ. ‘Xin các bạn đừng tham gia bán rẻ đất nước của chúng ta’ là lời kêu gọi. ‘Đừng làm những việc bất hợp pháp, đừng bán các tác phẩm nghệ thuật và hàng hóa được bao cấp, đừng đổi đồng Mác Đông Đức với một tỷ giá điên rồ - chính đồng Mác ấy sau này sẽ vét sạch các giá hàng hóa của chúng ta.’ Thế nhưng xét ra hiện chẳng có cách nào kiếm được số ngoại tệ mong muốn bằng con đường hợp pháp, chẳng ai để ý đến tiếng vang của lời kêu gọi đó.

Đảng CDU lên tiếng bằng những yêu cầu rành mạch. Họ yêu cầu muộn nhất là đến giữa năm 1990 phải có bầu cử tự do. Từ giờ đến lúc đấy cũng phải soạn ra một luật bầu cử mới cho phép tự do lựa chọn giữa các nhân vật, đảng phái và chương trình hành động và bảo đảm các điều kiện như nhau trong cuộc tranh cử. Ngoài ra phải thông qua một hiến pháp mới dựa trên quyết định của nhân dân, một hiến pháp không ấn định quyền lãnh đạo của đảng SED.

Trong lúc ấy đảng SED tìm cách tiếp tục đổi mới trong nội bộ đảng và chú ý đến các đòi hỏi của dân chúng xét trên bình diện chính phủ. Ủy ban giám sát trung ương đảng công bố việc khai trừ khỏi đảng Guenter Mittag, cựu thành viên phụ trách kinh tế trong ban chấp hành trung ương. Chủ tịch ủy ban này, Werner Eberlein, thông báo là ngoài ra còn đang bắt đầu điều tra một vụ án trong đảng chống lại Erich Honecker. Nhưng hiện nay tình trạng sức khỏe của ông này không cho phép để thẩm vấn.

Lãnh đạo Cơ quan An ninh Nhà nước mới thành lập, trung tướng Wolfgang Schwanitz, ra thông báo là cơ quan mật vụ sẽ giảm số nhân viên xuống còn 8 000 người. Bị chất vấn về các lỗi lầm trong quá khứ, Schwanitz đảm bảo với tờ ‘Nước Đức Mới’: ‘Nguyên nhân quan trọng nhất của sự mất tín nhiệm là do định hướng chính trị cơ bản sai lầm đối với công việc bảo đảm An ninh Nhà nước. Các mâu thuẫn nảy sinh trong xã hội phải được giải quyết bằng các biện pháp quản lý ngày một bao quát hơn. Ước mơ biết được tất cả mọi thứ cũng thể hiện ý này.’

Cơ quan An ninh Nhà nước tỏ ra hoàn toàn bất hợp tác khi tìm cách làm sáng tỏ các nguyên nhân sâu xa của các hành động tàn bạo của lực lượng an ninh vào mùng 7 và 8 tháng Mười. Chủ nhiệm khoa thần học Đại học Humboldt, GS Heinrich Fink, nói với ‘Báo Berlin’, làm thành viên ủy ban điều tra nhằm làm sáng tỏ các hành động lạm dụng quyền hạn khiến ông ‘bực bội nhớ đến ba con khỉ chẳng nói, chẳng nghe, chẳng nhìn thấy gì hết’. Ông lấy làm tiếc vì phải đính chính lời hứa của ủy viên Bộ chính trị đảng SED Guenter Schabowski là sẽ giúp đỡ làm sáng tỏ những việc đã xảy ra.

Tối hôm ấy rạp chiếu phim Berlin ‘Quốc tế’ cho chiếu bộ phim bị lãnh đạo đảng cấm hơn 20 năm ‘Dấu vết của các hòn đá’ của Frank Beyer. Tại buổi công chiếu lần đầu này cả Egon Krenz cũng xuất hiện và chào mừng diễn viên chính Manfred Krug, người quay lại CHDC Đức lần đầu tiên sau 13 năm. Sau buổi diễn Krug gợi nhớ lại những phương sách tồi tệ được dùng để rứt cuốn phim ra khỏi các rạp chiếu bóng vào năm 1966. Các toán lao động ồn ào được mời đến, họ phá rối buổi chiếu và chống lại những người bất đồng tư tưởng ‘Hồi ấy tôi đã nhận được đòn đánh đầu tiên vào đầu. Đó là sự thất bại thật sự đầu tiên với nước CHDC Đức của tôi.’ Trong buổi họp báo tiếp sau đó đạo diễn Frank Beyer nói: ‘Khi tự hỏi mình vì sao tình cảnh đó vẫn còn được duy trì cho đến tận ít tuần trước đây, tôi chợt nhớ ra ba lý do: 1. Xe tăng Liên Xô ở trong nước. 2. Vì đó là những người chống phát xít, những người đã đem tới cho chúng ta chủ nghĩa xã hội mang đặc trưng của chủ nghĩa Stalin, những người chúng ta rất kính trọng. 3. Mọi nỗ lực phản kháng dù là nhỏ nhất cũng ngay lập tức bị bộ máy quyền lực ngăn chặn ngay lập tức.’

‘Sau cuộc thảo luận cởi mở, mang tính phê bình và tự phê bình’, phiên họp toàn thể của Hội nhà văn Berlin đã đưa ra quyết định xóa bỏ quyết định khai trừ các nhà văn Kurt Bartsch, Adolf Endler, Stefan Heym, Klaus Poche, Klaus Schlesinger, Rolf Schneider, Dieter Schubert và Joachim Seyppel được đưa ra hồi năm 1979 và xin được thứ lỗi vì ‘sự bất công không bồi hoàn được’.

Tại Erfurt lại tiếp tục có 10 000 người biểu tình. Trong một cuộc tuần hành các diễn giả bày tỏ quan điểm ủng hộ sự minh bạch trong mọi tiến trình chính trị và kinh tế. Người ta cũng đòi phải hủy bỏ điều 1 của hiến pháp, điều ấn định vai trò lãnh đạo của đảng SED. Các nhóm điều hành đảng SED phải giải thể và tất cả các đảng phái phải có quyền công tác như nhau. Cảnh báo về một sự dân chủ hóa triệt để được đưa ra.

Thứ Sáu, 24 tháng 11 năm 1989

Tổng bí thư đảng SED, Egon Krenz, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng nhà nước, thông báo trên tờ ‘Nước Đức Mới’ là đảng SED sẽ cho xóa bỏ đòi hỏi được lãnh đạo của mình trong hiến pháp. Đây lại là một sự nhượng bộ dân chúng nữa, những người không để mình bằng lòng với những lời hứa hẹn không thật tâm và thường xuyên tiếp tục biểu tình. Chính phủ hiện hành vẫn chẳng có chương trình hành động nào mà vẫn chạy theo sau các sự kiện. Trong một cuộc trưng cầu dân ý về chính trị gia được yêu thích nhất của CHDC Đức, Egon Krenz nhận được tổng cộng 9,6% số phiếu, chẳng vui vẻ tí nào với một nguyên thủ quốc gia. Trái lại, chủ tịch hội đồng bộ trưởng lại được đặc biệt yêu mến, 42% số người được hỏi ủng hộ ông. 33% cho biết hiện giờ họ chẳng thấy có cảm tình với chính trị gia nào cả.

    Vai trò của Egon Krenz trong khi xảy ra các cuộc đụng độ gần ngày quốc khánh lần thứ 40 của CHDC Đức vẫn luôn gây tranh cãi. ‘Giống như những tài liệu lịch sử thật sự, sương mù phủ kín những việc đã diễn ra ở Leipzig ngày 9 tháng Mười. Đến giờ chỉ biết rõ được là: Ngày hôm ấy là khúc ngoặt của cuộc cách mạng’, tờ ‘nhật báo’ của Tây Berlin nhận định. Hiện giờ đảng SED đang tìm cách dùng các bài báo để tạo ra ấn tượng là Egon Krenz đã dũng cảm can thiệp tại chỗ và ngăn được một cuộc thảm sát mới. Nhưng theo điều tra của tờ ‘taz’ ở Leipzig, khi thẩm vấn các nhân chứng và những người có tham dự thì lại sinh ra một bức tranh khác: ‘Krenz chẳng ở Leipzig vào hôm mùng 9 tháng Mười, mà cũng chẳng can thiệp đúng lúc. Khi Krenz có phản ứng thì mọi chuyện đã an bài. Nếu ở Leipzig có không dẫn đến một ‘giải pháp Trung Quốc’ cho ‘các âm mưu phản cách mạng’, thì là nhờ vào sáng kiến riêng của ba bí thư cấp dưới, ba nghệ sỹ - và lòng dũng cảm của người dân Leipzig. Nếu xảy ra bắn giết thì Krenz đã đổ lỗi cho đội cận vệ cũ và lộ mặt là một Gorbatschow của Wandlitz; thế nhưng khi thấy cuộc biểu tình ở Leipzig diễn ra một cách ôn hòa, ông ta đã kịp thời ban ân huệ của mình để lẻn vào sách lịch sử như một nhạc trưởng của cuộc cách mạng.’ Bài báo này và những bài báo khác tiếp tục làm Krenz bị mất lòng dân.

Những sự kiện diễn ra tại Berlin ngày 7 và 8 tháng Mười là mục tiêu của một vụ án chống lại viên cảnh sát Horst L., kẻ bị công tố viên buộc tội là đã gây ra thương tật nặng. Nhiều đồng nghiệp của anh ta có mặt trong phòng xử và lắng nghe, khiến bị cáo phản cung. Anh ta chẳng hề xô nạn nhân xuống cầu thang mà cũng chẳng xô đẩy gì hết. Khi bị hỏi tại sao lại thay đổi thái độ, anh ta nói: ‘Khi bị hỏi cung tôi bị sức ép tâm lý quá lớn’ Ngoài ra khi nói chuyện với những người khác, anh ta kết luận là ‘dẫu sao cũng chẳng để làm gì’. Lúc bấy giờ đồng nghiệp của anh ta gọi vọng vào phong: ‘Rốt cuộc hãy nói là họ đã phản bội chúng ta đi chứ!’ Tòa kết án Horst L một năm hai tháng tù không được hưởng án treo và phải trả tiền bồi thường. Luật sư biện hộ nộp đơn kháng cáo.

Đến chiều lại tiếp tục có một làn sóng đi du lịch lớn đi về phía tây. Công ty hỏa xa chuẩn bị sẵn các chuyến tàu đặc biệt. Những hàng người vẫn lũ lượt đứng ngoài cửa các chi nhánh của ngân hàng nhà nước để có 15 Mác được cho phép đổi theo tỷ giá 1:1. Theo thông báo của chủ tịch ngân hàng nhà nước Kaminsky, từ khi mở cửa biên giới đã có 12,8 triệu người dân CHDC Đức đổi được 200 triệu Mác theo cách này ở ngân hàng nhà nước. Ngân hàng trung ương quốc gia Tây Berlin đã phải dùng xe tải để nhận số tiền này – chủ yếu là tiền lẻ.

Trong lúc ấy người ta đang thảo luận về việc thành lập một quỹ ngoại hối chung do CHDC và CHLB Đức cùng đóng góp và từ đó trong tương lai sẽ cho tùy ý sử dụng các phương tiện tài chính chi trả cho việc đi du lịch với một tỷ giá quy đổi phù hợp. Theo như các phóng sự đưa tin thì phía chính phủ CHLB Đức hãy còn nghi ngại. Vẫn còn chưa đủ tiền đề, các cuộc cải tổ vẫn chưa được thúc đẩy đúng mức

Liên hệ với việc này, các đoàn viên công đoàn tin cẩn của Nhà hát Đức tại Berlin đã gửi thư đến thủ tướng CHLB Đức Kohl: ‘Chúng tôi ngày càng bực bội khi quan sát nỗ lực của ông dành cho nền dân chủ của CHDC Đức, nghe ông kêu gọi bầu cử tự do ở nước chúng tôi, ông muốn tạo ra sự lệ thuộc trong hợp tác kinh tế từ những cuộc bầu cử này. Dân chúng CHDC Đức đã tự giành được công cuộc cải tổ của mình và sẽ tiếp tục làm như thế trong tương lai. Chúng tôi không cần Chính phủ hay Đảng của ông che chở về chính trị trong cuộc đối thoại gay gắt với chính phủ của mình và đảng SED. Chúng tôi không hề phản đối nếu ông, Ngài Thủ tướng, xuống đường vì bầu cử tự do, nhưng chúng tôi không muốn thấy mặt ông trong số những kẻ đi lậu vé của phong trào cải tổ của chúng tôi. Ở nước mình chúng tôi không thiếu gì loại ấy.’

Trong một cuộc thăm dò dư luận do các nhà xã hội học Berlin công bố, chỉ còn 30% số người được hỏi cho biết họ chủ yếu là hi vọng khi nghĩ tới công cuộc đổi mới. Hai tuần trước số này còn là 48%. Theo quan điểm của các nhà xã hội học, điều này cho thấy cảm giác dễ chịu gắn với việc mở cửa biên giới đã trôi qua nhanh chóng. Nhiều người đến bây giờ khi tự mình xem xét kỹ mới thực sự ý thức được khoảng cách cách xa so với các nước phương tây và nhờ vậy ý thức được cả sự bộn bề của những khó khăn hiện tại. 35% tin là chính phủ mới sẽ khắc phục được các vấn đề của đất nước, 30% không tin.

Nhưng cả các phong trào đối lập cũng chưa đưa ra được các dự thảo thay thế nào nhằm cải tổ tất cả các lĩnh vực quan trọng của xã hội. Thời gian quá ngắn không thể vạch ra được các chiến lược kinh tế có sức thuyết phục. Vì thế trên tờ ‘nhật báo’, chuyên gia về CHDC Đức Matthias Geis đánh giá tình hình rất nghiêm trọng: ‘Sự biến đổi căn bản mãnh liệt trong những tuần vừa qua phần nào đã che phủ đi những khác biệt quan điểm trong nội bộ và cấu trúc non yếu của các phong trào quần chúng. Ví dụ như Diễn đàn Mới, phong trào đối lập sâu rộng nhất, sau hai tháng thành lập vẫn không có nổi một ủy ban phát ngôn hợp pháp. Các hình dung về nội dung cuộc cải tổ bao trùm nhiều vấn đề, nhưng không có điểm nào được soạn thảo rõ ràng cả. Còn đang tranh cãi gay gắt là nên phát triển theo hướng nào, hướng nhóm hành động công dân cố định theo vùng, hay là thành một đảng hoạt động trên toàn quốc. Các phe phái nhỏ hơn tuy phần nào đó cũng có cấu trúc rõ ràng; nhưng họ cũng thiếu các hình dung về mục tiêu cho phép nhanh chóng phát triển thành một chương trình đàm phán chắc chắn.’

Đoàn Thanh niên Tự do Đức (FDJ) gặp khó khăn khi muốn khẳng định vai trò của mình, tổ chức này khó khăn lắm mới định được hướng đi mới cho mình sau khi thay thế chủ tịch lâu năm là Eberhard Aurich. Người ta phải tranh cãi rất lâu mới nhất trí được trong một cuộc bỏ phiếu căng thẳng để bầu ra Frank Tuerkowsky, từ trước đến giờ vốn là Bí thư thứ nhất ở Dresden (!), làm tân chủ tịch.

Phong trào xanh đã ghi được một thắng lợi ở Hettstedt. Ở đó được biết là đến cuối năm sẽ cho thiết bị tiếp xúc theo phương pháp Bessemer của nhà máy luyện kim bạc-đồng của địa phương ngừng hoạt động. Nhờ đó mà trong tương lai sẽ bớt được 3500 tấn lưu huỳnh đi ô xít và tri ô xít thải vào không khí.

Một tháng trước lễ Giáng sinh, bộ Thương mại thông báo là sẽ nhập khẩu thêm 30 000 tấn cam, 15 000 tấn chuối và 600 tấn hồ đào vào dịp lễ, mặc dù tình hình kinh tế đang căng thẳng.

Thế Dũng dịch

11-2009