Hannes Bahrman & Christoph Links
Biên niên sử của Cách mạng
Thế Dũng dịch
(tiếp theo)
Chú thích của Thế Dũng: Chronik der Wende- Biên niên sử của Cách mạng - ( DDR từ 07.10.1989 đến 18.12.1989) là công tŕnh biên khảo của hai tác giả hiện đang sống bằng nghề xuất bản tại CHLB Đức: Hannes Bahrman ( sinh 1952), nhà nghiên cứu lịch sử và khoa học về Mỹ latinh & Christoph Links ( sinh 1954), cử nhân Triết học kiêm nhà phê b́nh văn chương. Là giám đốc nhà xuất bản Ch.Links, nhà xuất bản tư nhân đầu tiên xuât hiện tại CHDC Đức từ tháng 12 năm 1989.
Bản dịch này dựa theo nguyên tác tiếng Đức do Nhà xuất bản Ch.Links xuất bản năm 1994 tại Berlin.
Bản quyền của bản dịch này thuộc về Edition VIPEN. Toàn bộ cuốn sách sẽ được xuất bản vào năm 2010 bởi sự hợp tác giữa Nhà xuất bản Ch.Links và Edition VIPEN.
Lời nói đầu
Năm năm là một quăng thời gian ngắn ngủi tính về mặt lịch sử kể từ ngày xảy ra những sự kiện băo táp mùa hè năm 1989, thế nhưng nó đă làm thay đổi cuộc đời những người tham dự, đến mức những sự kiện xảy ra hồi ấy có vẻ mê hoặc. Người ta gần như không c̣n nhớ nhiều chi tiết của bảy mươi ba ngày sôi động kể từ ngày quốc khánh lần thứ 40 của CHDC Đức cho đến cuộc biểu t́nh vào ngày thứ hai cuối cùng ở Leipzig, một số sự kiện bắt đầu nổi bật hẳn lên, một số khác được diễn giải lại một cách có chủ ư. Những câu chuyện truyền khẩu nảy sinh.
V́ lư do này chúng tôi thấy cần phải gắng tái hiện lại một cách chân thực thời kỳ có tính quyết định đến thế trong lịch sử Đức, đương nhiên là từng ngày một. Chúng tôi quan tâm đến việc làm sáng tỏ động lực thúc đẩy những sự kiện ấy, không kể đến những đánh giá về sau này. Do đó tất cả những câu hỏi đặt ra cho các nhân chứng của thời đại đều nhằm mô tả kỹ lưỡng những sự việc xảy ra hồi đó, sự hồi tưởng về những diễn biến của từng ngày, nhớ lại các cảm xúc trong thời điểm sự việc diễn ra.
Khoảng cách năm năm đồng thời cho phép chúng tôi đi vào từng khoảnh khắc của quá tŕnh cải cách mà hồi đó chúng tôi không nhận thức được ngay, nhưng lại hoàn toàn có ư nghĩa đối với sự phát triển kế tiếp. Điều đó trước hết đúng với các diễn biến ở ngoài Berlin, đôi khi thể hiện rơ rệt hơn so với thủ đô v́ hoàn cảnh chính trị của ḿnh. Hồi đó các phương tiện truyền thông trung ương hầu như không đưa tin, nên sau này chúng cần phải được tái hiện lại.
Điều này cũng làm nên khác biệt có tính quyết định đối với cuốn sách ‘Chúng ta là nhân dân’ trước đây của chúng tôi, được viết ra đúng vào lúc các sự kiện đang diễn ra, in vào tháng 12 năm 1989 và được tung ra thị trường bằng hai ấn bản riêng biệt cho Đông và Tây Đức.
Cùng với đài phát thanh Đông Đức Brandenburg, đơn vị sản xuất một sê ri ‘Biên niên sử của cuộc cách mạng’ gồm 73 phần, giờ đây một lần nữa chúng tôi lựa chọn, biên tập lại những tư liệu hồi đó và bổ xung thêm những t́m ṭi gần đây. Khi nhóm làm phim dùng đến những tư liệu của chúng tôi, chúng tôi có thể dựa vào các khám phá của họ. Thêm vào đó có thể tiếp cận được với các tư liệu h́nh ảnh chưa từng được biết đến và làm chúng trở nên hữu ích cho việc làm phim.
Tư liệu phim và sách là những tác phẩm độc lập không cố đồng nhất văn bản và h́nh ảnh, nhưng chúng đều hướng đến một ước vọng và đề tài.
Hannes Bahrmann/ Christoph Links
Berlin, tháng 9 năm 1994
Thứ bảy, 7 tháng Mười
CHDC Đức tṛn 40 tuổi. ‘Nước Đức Mới’, cơ quan trung ương của đảng SED, là tờ báo duy nhất ra số đặc biệt ngày hôm đó. Nổi bật trên trang b́a là hàng chữ lớn: ‘Sự phát triển của nước Cộng ḥa Dân chủ Đức sẽ là thành tựu của toàn dân, kể cả trong tương lai’. Điều đó sẽ được chứng minh. Nhưng khác với dự định.
Ở Berlin ngày hôm ấy bắt đầu với công việc dọn dẹp. Từ tám giờ các máy quét đường hót đi phần c̣n lại của đám rước đuốc được tung hô nhiệt liệt theo nhu cầu tuyên truyền của Đoàn Thanh niên Tự do Đức, tối hôm trước 100 000 thanh niên diễu hành ngang qua mặt Erich Honecker và những vị khách danh dự để ‘thể hiện t́nh yêu và ḷng trung thành của ḿnh với đảng của giai cấp công nhân’. Sau đó ít giờ là một cuộc duyệt binh khởi hành trên đại lộ Karl Marx. Đến chiều là các lễ hội dân gian tại tất cả các quận trong thành phố. Thế nhưng niềm hoan hỉ không thật sự tới. Một áp lực chưa từng thấy đè lên đất nước.
Từ ngày 10 tháng Chín, hàng ngày có hàng ngàn người, chủ yếu là trẻ tuổi, rời bỏ Cộng ḥa Dân chủ Đức. Họ chọn đường đi qua Hungary và sứ quán CHLB Đức ở Praha và Vác sa va. Không hài ḷng v́ bị hạn chế đi lại, bị giới hạn quyền phát ngôn và hoạt động chính trị, gian lận trong cuộc bầu cử ủy ban hành chính phường xă ngày 7 tháng Năm, lời ủng hộ chính thức các hành động bạo lực ở Trung Quốc và sự gian dối của các phương tiện truyền thông đă gây nên sự bực bội – và quyết tâm.
Khoảng 17 giờ, như vào mùng 7 của những tháng vừa qua, vài trăm thanh niên kéo đến quảng trường Alexander ở Berlin để ‘nhổ bọt vào các cuộc bầu cử’. Đầu tiên là thảo luận, rồi những nhóm người đầu tiên đồng thanh hô vang. Trái ngược với các buổi tuần hành trước đó, với khẩu hiệu là ‘Chúng tôi muốn thoát ra’, lần này lại là ‘Chúng tôi ở lại đây!’ Những người ṭ ṃ nhanh chóng vây quanh nhóm biểu t́nh, các nhóm quay phim phương tây bị lực lượng an ninh ngăn cản quyết liệt.
Lúc 17 giờ 20 nhóm biểu t́nh lên đường hướng về Điện Cộng ḥa, nơi lúc đó lănh đạo đảng và nhà nước đang mừng lễ quốc khánh cùng với các vị khách, trong số đó có Michail Gorbatschow, Todor Shiwkow, Milos Jakes, Wojciech Jaruzelski và Nicolae Ceausescu. Các nhóm cảnh sát trước cầu Spree ngăn lại không cho đi tiếp. Đám đông trong lúc ấy đă đông lên thành hai đến ba ngh́n người liên tục gọi lớn từng lời: ‘Gorbi, Gorbi’, ‘Chúng tôi là nhân dân’ và ‘Gorbi, hăy giúp chúng tôi’. Michail Gorbatschow, người có lẽ hiểu rơ tính chất của những buổi tung hô được dàn dựng, hôm trước đă bị chất vấn về việc lănh đạo CHDC Đức không muốn cải cách, và đă trả lời các phóng viên một cách ngoại giao nhưng không hề có ẩn ư: ‘Trâu chậm th́ uống nước đục.’
Lúc 18 giờ một đoàn biểu t́nh có tổ chức gồm hàng ngàn người bắt đầu đi về hướng quận Plenzlauer Berg ở phía bắc. Từ một tuần nay tại nhà thờ Gethsemane ở đây có một đội cảnh giới theo dơi các tù nhân chính trị. Trên ngọn đồi của hăng thông tấn nhà nước ADN những người biểu t́nh kêu vang: ‘Dối trá, dối trá’ và ‘Tự do báo chí, Tự do ngôn luận’. Những chiếc xe cảnh sát đầu tiên tiến lại. Cảnh sát phong tỏa các đường phụ để ngăn đoàn người tiếp tục dồn về. Dẫn đến ẩu đả, bắt bớ và sử dụng dùi cui cao su. ‘Không bạo hành’, đám đông kêu lên và tiếp tục tiến tới. Một phóng viên truyền h́nh bước ra đứng trước đoàn người đang tiến lại gần và b́nh luận: ‘Đây là cuộc biểu t́nh phản đối đáng kể đầu tiên tại Đông Berlin kể từ cuộc nổi dậy của công nhân ngày 17 tháng Sáu năm 1953.’
Giờ đây các lực lượng an ninh dân sự cũng được đưa vào bên cạnh cảnh sát, tung những cú đánh vào đoàn biểu t́nh để giải tán đám đông cũng như tống những người bị xô đẩy lên xe cảnh sát và ‘dẫn đi’, như ghi trong báo cáo chính thức về sau. Rốt cuộc một ngh́n năm trăm con người cũng đến được nhà thờ Gethsemane trên đại lộ Schönhaus. Ngoài cổng chính hàng trăm ngọn nến sáng lên v́ những người bị bắt giam một cách bất công ở Leipzig, Potsdam và Berlin. Bên trong đă bắt đầu một cuộc ăn chay v́ họ. Trên tường treo các bản tường thuật về các cuộc đụng độ bạo lực vào những hôm trước đó tại Dresden. Trước cổng lại có tiếng đồng thanh vang lên dành cho phe đối lập: Diễn đàn Mới, Diễn đàn Mới.
Bốn tuần trước một nhóm hành động công dân đă thành lập dưới cái tên này, đem lại tiếng nói và h́nh hài cho sự phản đối cho tới lúc đó vẫn chưa có tổ chức và được diễn đạt rơ ràng. Trong khi ấy đă có hàng ngàn chữ kư dành cho phong trào ‘Lời kêu gọi năm 89’ nhằm khởi xướng ‘một cuộc đối thoại dân chủ về các nhiệm vụ của nhà nước pháp quyền, của nền kinh tế và văn hóa.’ Đúng từng chữ trong tuyên bố ngày 12 tháng Chín là: ‘Trong sự phát triển xă hội hiện nay cần quan tâm để một số lượng đáng kể công dân được tham dự vào quá tŕnh cải cách xă hội, các hoạt động riêng rẽ và đoàn thể đa dạng biến thành một hành động chung. V́ vậy chúng tôi cùng nhau lập nên một chương tŕnh hành động chính trị cho toàn bộ CHDC Đức giúp cho các công dân của đủ mọi ngành nghề, tầng lớp xă hội, đảng phái và nhóm hội có thể tham gia thảo luận và xử lư các vấn đề xă hội sống c̣n của đất nước này.’ Đường phố là nơi chốn đầu tiên dành cho điều đó.
Trong khi những người biểu t́nh tiếp tục hô vang yêu cầu dân chủ hóa xă hội của ḿnh, các lực lượng cảnh sát và an ninh đặc biệt vũ trang để dùng bạo lực triệt hạ đám đông mà theo ư họ là phản cách mạng này.
Khoảng 21 giờ khu vực quanh nhà ga đại lộ Schönhauser bị phong tỏa nghiêm ngặt. Xe tải gắn lưới và xe chở ṿi rồng, những chiếc xe đến giờ chưa từng thấy ở CHDC Đức, nối đuôi nhau chạy tới. Khoảng nửa đêm th́ có lệnh tấn công, giống hệt như ở Potsdam, Leipzig, Dresden, Plauen, Jena, Magdeburg, Arnstadt, Ilmenau và Karl Marx Stadt, những nơi các cuộc biểu t́nh chính trị cũng bị giải tán đầy bạo lực như thế vào ngày lễ hôm ấy.
Chuyện xảy ra đă làm đời sống thay đổi hoàn toàn. Sau này các nhân chứng khai báo các chi tiết để lập biên bản, cũng như lời khai của Klaus Laabs người Berlin: ‘Tầm nửa đêm khi đến nhà ga Đại lộ Schönhauser, tôi gặp một đám đông đang đứng tranh luận giữa các hàng rào cảnh sát. Toàn bộ con phố bị phong tỏa. Một hàng cảnh sát tiến lại gần theo hiệu lệnh để xô đẩy chúng tôi, dẫu rằng cho đến lúc đó chúng tôi vẫn nghe theo tất cả các yêu cầu, chẳng hạn như dẹp đường cho xe chạy. Từ phía sau các đơn vị đặc nhiệm cầm dùi cui cao su bỗng nhiên hoàn toàn không cần lư do nào hết nhảy vào chúng tôi đánh đập túi bụi. Rơ ràng tôi được coi là đóng vai tṛ đặc biệt, v́ cho tới thời điểm đó tôi đang cố tranh luận với một sỹ quan chỉ huy. Có ít nhất ba cảnh sát nhảy bổ vào tôi cùng một lúc. Họ vẫn tiếp tục đánh khi tôi đă nằm dưới đất. Nhiều cú đánh nhắm vào đầu tôi, những cú c̣n lại vào xương sườn và bàn tay phải tôi cố bám vào tay vịn dành cho người đi bộ. Họ cũng rút dùi cui ra lao vào một người bạn đang hét lên rằng họ hăy thôi ngay đi. Khi tôi cố thoát khỏi đội áp giải và nhảy khỏi một chiếc xe trực chiến th́ bị một xe tải cảnh sát khác đâm vào và cán qua người. Tôi phải nằm viện tổng cộng ba tuần v́ chấn thương sọ năo, hai vết toét sau đầu và bị thủng màng nhĩ.’
Cũng tối hôm đó ở địa điểm nhỏ Schwante ngoài ŕa Berlin diễn ra lễ thành lập đảng Dân chủ Xă hội (SDP) của CHDC Đức. Trong điều lệ cơ bản có ghi: ‘Đảng SDP nỗ lực hóa giải độc quyền, v́ dân chủ hóa và chia sẻ quyền lực nhà nước và trong xă hội với mục tiêu xây dựng một nền dân chủ xă hội hướng đến sinh thái.’ Các điều lệ căn bản được thông qua ngay lúc ấy nhằm dự thảo chương tŕnh hành động của đảng bao gồm yêu cầu phải có sự phân quyền nghiêm nhặt. Tách rời đảng và nhà nước, thế lực kinh tế điều tiết một cách dân chủ kinh tế thị trường xă hội hướng sinh thái, chiếu theo quyền được có công đoàn tự do cùng với quyền được băi công, quyền đi ra nước ngoài và du lịch cũng như công nhận t́nh trạng hai nhà nước Đức khi lựa chọn đồng thời v́ những thay đổi có thể có trong khuôn khổ trật tự ḥa b́nh tại châu Âu.
Những người có mặt bầu ban lănh đạo và chuẩn bị tất cả cho việc thu nhận đảng viên mới. Không xin phép các cơ quan nhà nước, mà là thông báo cho họ biết việc thành lập đảng.
Chủ nhật, 8 tháng Mười
Biên giới mở sang Tây Berlin cũng đóng kín vào ngày hôm đó. Hàng ngàn khách du lịch bị từ chối không cần lư do. Hai ngày trước ngày lễ kỉ niệm của quốc gia chính phủ đă đưa ra phương sách này, v́ họ nghĩ rằng các ảnh hưởng xấu chủ yếu đến từ bên ngoài, do kẻ thù giai cấp đem đến, trong khi dân chúng, ngoại trừ một số kẻ quá khích, đều đồng ḷng đứng về phía đảng và chính phủ.
V́ thế thông báo cập nhật của hăng thông tấn ADN là hợp logic: ‘Đêm mùng 7 tháng Mười tại Berlin những kẻ gây rối đă cố phá hoại các lễ hội dân gian nhân 40 năm ngày quốc khánh CHDC Đức. Phối hợp với các phương tiện truyền thông phương tây chúng đă tập họp tại quảng trường Alexander và khu vực lân cận, kêu gào những khẩu hiệu thù địch với nền cộng ḥa. Nhờ có sự chín chắn của các cơ quan an ninh và bảo vệ cũng như những người tham dự lễ hội dân gian mà các khiêu khích có chủ ư không được tạo điều kiện phát triển. Những kẻ chủ mưu đă bị bắt giữ.’
Trong các buổi lễ nhà thờ vào chủ nhật đó có các cảnh báo phải thận trọng và tránh bạo động. Nhóm Diễn đàn Mới phân phát các tờ rơi đánh máy với lời kêu gọi: ‘Bạo lực không phải là phương tiện tranh đấu chính trị. Đừng để bị kích động! Chúng ta không liên quan ǵ đến các xu hướng cực hữu và chống cộng. Chúng ta muốn đối thoại một cách khôn ngoan, suy nghĩ nghiêm túc về tương lai của ḿnh, không muốn có các hành động mù quáng. Chứng kiến hoàn cảnh có tính bước ngoặt hiện nay, chúng tôi kêu gọi tất cả các công dân CHDC Đức hăy hành động với đầy đủ tinh thần trách nhiệm và đoàn kết.’
Lúc 15 giờ gần 5000 người của nhóm Diễn đàn Mới tập họp để tuần hành. Họ trước hết phản đối sự tấn công tàn bạo của các lực lượng an ninh trong những ngày qua. Lúc 16 giờ những người biểu t́nh bị cảnh sát bao vây. Xe chở cảnh sát tiến lại gần. Một lát sau đó Michael Dulig kể lại những ǵ đă trải qua cho tờ Union, tờ báo địa phương của đảng CDU: ‘Mặc dù những người biểu t́nh giữ b́nh tĩnh, ngồi xuống và kêu gọi nhau hăy xử sự khôn ngoan, người ta vẫn giải tất cả đi, kể cả một người ngồi xe lăn. Sau đó tất cả các xe tải thả người vào một doanh trại của đơn vị cảnh sát trực chiến. ‘Phụ nữ sang bên trái, đàn ông về bên phải!’ các chỉ dẫn vang lên. Ngay lập tức chúng tôi bị chia về các cổng gara và phải úp mặt vào tường, chân tay giang ra dựa chéo lên tường. Người ta gọi đấy là tư thế ruồi. Chúng tôi bị khám xét toàn thân trong tư thế ấy, bị lấy mất chứng minh thư và thắt lưng. Trong ga ra giam giữ một trăm người đàn ông. Một sỹ quan mặc áo giáp, có lẽ là chỉ huy tác chiến, thông báo cho chúng tôi biết ḿnh đang ở trong một ṭa nhà được bảo vệ quân sự. Có thể dùng đến súng ống nếu có ai đó định chạy trốn.
Các cảnh sát trực chiến đang canh gác mệt mỏi v́ tiếng la hét, và kỷ luật được nới ra. Lúc khoảng 22 giờ 30, các sỹ quan dự bị mặc áo giáp ầm ầm tấn công ga ra. Họ dùng dùi cui đập vào lưng và gáy, túm lấy những người đứng ở phía sau và dựng họ đứng vào vị trí một cách dă man. Trong lúc ấy họ dùng dùi cui hoặc ủng đánh vào hai chân đến chân dạng ra đủ cỡ. Ai không nghe theo ngay lập tức hoặc kêu ca phàn nàn sẽ bị hét vào mặt, lôi ra khỏi ga ra một cách thô bạo và bị quẳng vào cổng ở bên ngoài.
Sau nửa đêm tôi bị đưa lên một chiếc xe tải chở tù và đưa đến Bautzen. Chúng tôi sợ hăi, tính đến một phiên tố tụng khẩn cấp. Ṭa án quân sự dă chiến. Liệu có điều luật đặc biệt nào được đưa ra trong đêm không? Chúng tôi bị lùa khỏi xe tải trong tiếng ḥ hét ầm ĩ. Lính canh đứng thành hàng. Khắp nơi đ̣n vọt trút xuống như mưa. Mọi việc diễn ra như lúc chăn dắt súc vật. Tôi bị đá vào người khi đang đi. Dùi cui nện vào mông và một ngọn dùi cui có chủ ư đập vào ót. Măi đến tối hôm sau người ta mới gọi ra một vài nhóm nhỏ, thông báo là có quyết định không truy cứu h́nh sự, nhưng sẽ xử v́ tội gây rối trật tự.’
Mặt khác các xung đột nội tại mà những người phải làm nghĩa vụ quân sự trẻ tuổi phải vượt qua được thể hiện rơ trong một bức thư của một cảnh sát trực chiến gửi cho linh mục của ḿnh. Đó là một cuộc huy động quân sự trước ngày quốc khánh lần thứ 40, từ đó rơ ràng giải thích được một vài phản ứng của cảnh sát về sau này. Vào mùng 4 và mùng 5 tháng Mười chính phủ CHDC Đức quyết định đưa 11 000 người sẵn sàng di cư khỏi đại sứ quán của CHLB Đức ở Praha ṿng qua lănh thổ của ḿnh về phía tây trong những chuyến tàu đặc biệt. V́ thế hàng ngàn người Dresden t́m cách tấn công nhà ga và nhảy lên những chuyến tàu đi Bayern.
‘Chúng tôi chỉ có hai lựa chọn, hoặc là tuân lệnh hoặc đi tù lâu, rất lâu ở trại quân lao ở Schwedt. Hôm thứ Tư và thứ Năm t́nh thế hăy c̣n hoàn toàn khác. Khi đó c̣n có người đứng đối diện với chúng tôi, ném đá, chai lọ cháy nổ và acid vào cảnh sát. Đội của chúng tôi có mặt khi nhà ga chính bị phong tỏa, và trên phố Praha vào thứ Năm. Người ta gọi chúng tôi đi khá muộn và đưa chúng tôi vào nơi nguy hiểm nhất. Chúng tôi chỉ c̣n biết sợ hăi mà thôi. Đá rơi ầm ầm vào lá chắn của chúng tôi, chai lọ acid và chất cháy nổ rơi trên đường nhựa trước mặt chúng tôi. Hai người trong số chúng tôi đổ gục. Đá đă xuyên thủng mặt nạ của họ. Sau đó chúng tôi bị đưa khỏi hàng đầu tiên và phải vứt bỏ lá chắn. Rồi chúng tôi được chia thành nhóm năm người một, bị xô nhào vào đám đông để t́m những người ném đá. Các sỹ quan, cảnh sát bảo vệ và cơ quan An ninh Nhà nước ở một khoảng cách an toàn phía sau ṿng phong tỏa. Trong giây phút ấy lần đầu tiên và tới nay là duy nhất trong đời tôi có cảm giác kinh hoàng trước cái chết sắp đến. Trước mặt chúng tôi là đám đông phẫn nộ và sau lưng là các sỹ quan, cơ quan An ninh Nhà nước và kiểm sát viên quân đội. Những ǵ chúng tôi đă làm trong đám đông là do sợ hăi và thuần túy v́ muốn thoát chết. Nhưng những ǵ xảy ra trong những ngày cuối cùng cũng như từ trước, do một số đội thuộc các cơ quan bảo vệ và an ninh thực hiện làm bất cứ ai có lương tri thông thường phải thấy kinh tởm và bàng hoàng. Những người chứng kiến nhưng không can dự và những người biểu t́nh phi bạo động đă được ‘những kẻ’ thi hành án trong trại lính ‘tiếp đón’ y như những người ném chai lọ cháy nổ. Kinh hoàng nhất là lúc chứng kiến ‘những kẻ’ (đó không thể nào là con người được nữa) ấy đánh đập phụ nữ, các cô gái và người già như thế nào.’
Đến tối cuối cùng một đoàn đại biểu của những người biểu t́nh ở Dresden đă đạt được thỏa thuận đàm phán với những quan chức có trách nhiệm của thành phố. V́ không gặp được bí thư quận ủy đảng SED Hans Modrow, thị trưởng Wolfgang Berghofer tỏ ư sẵn ḷng tiếp 20 người vào ngày hôm sau. ‘Nhóm 20 người’ tự động được thành lập. Khoảng 20 giờ th́ có tin tức như mong đợi là cảnh sát đă rút lui. Những người c̣n bị bao vây ở phố Praha được phép rời đi.
T́nh h́nh ở Berlin lại khác. Tối đó tại đây một lần nữa lại diễn ra cảnh đánh đập kinh hoàng quanh nhà thờ Gethsemane. Sau lễ khấn nguyện các đơn vị cảnh sát vây hăm ḍng người đang đổ ra ngoài và yêu cầu tất cả 3 000 người hăy đi hàng một qua hàng rào của cảnh sát. Thế nhưng đoàn người vẫn đứng gần nhau, cầm nến trong tay, ngồi xuống đất để phản đối. Lúc ấy cảnh sát giải tán đoàn người một cách tàn bạo. Những chiếc dùi cui cao su được thả lỏng giáng xuống cả nhiều người vô can, như trưởng khoa Thần học đại học Humboldt, giáo sư Heinrich Fink và con gái ông. Chủ nhật đó lần đầu tiên những đơn vị đặc biệt vơ trang bằng mũ, lá chắn và dùi cui như trong nội chiến được huy động, được các đàn chó hộ tống. Tiếng chuông báo nửa đêm của nhà thờ ḥa vào tiếng gào thét của những người bị đánh đập. Bạo lực leo thang đến không kiểm soát nổi.
Thứ Hai, 9 tháng Mười
Các báo ra vào buổi sáng không cho biết ǵ nhiều về những căng thẳng đang diễn ra trong nước. Thế nhưng có những chuyển đổi nhấn mạnh về chính trị đầu tiên nổi rơ lên trong các phương tiện truyền thông mà b́nh thường vẫn phần nào chung một giọng. Trong khi tờ ‘Nước Đức Mới’ tiếp tục loạt bài ‘Tường thuật nông trang’ của ḿnh và in h́nh Erich Honecker trên ba trang báo, đối thoại lần lượt với mười tám người, tờ ‘Báo Sachsen’ đưa tin đảng SED tại Dresden đă nhường hai chức thị trưởng cho đảng Dân chủ Dân tộc NDPD và Dân chủ Thiên chúa giáo CDU. Hành động này diễn ra với ư nghĩa mở rộng nền dân chủ xă hội chủ nghĩa. Tại cơ quan của Đoàn thanh niên Tự do Đức (FDJ), ‘Thế giới Trẻ’, chủ tịch hội nhà văn Herrmann Kant phàn nàn về làn sóng di cư và phê phán t́nh cảnh của các phương tiện truyền thông.
Ở Leipzig t́nh h́nh trước cuộc biểu t́nh vào thứ Hai hàng tuần ngày càng căng thẳng một cách nguy hiểm. Được biết là các bác sỹ bị buộc phải làm ca tối và ca đêm, tất cả các khoa trong bệnh viện được dọn dẹp và máu dự trữ đă sẵn sàng. Người ta lo sợ điều tệ hại nhất sẽ xảy ra vào tối hôm đó. Hội chứng ‘Thiên An Môn’ lan truyền, không c̣n bỏ qua các giải pháp của Trung Quốc nữa. Nỗi sợ hăi hoàn toàn không vô căn cứ.
Ba ngày trước trên tờ ‘Báo Nhân dân Leipzig’, dưới đầu đề: ‘Người lao động quận yêu cầu: Không thể cho phép chống phá nhà nước thêm nữa’ là lư giải dưới đây: ‘Thành viên của nhóm đấu tranh một trăm người ‘Hans Geiffert’ lên án những điều các phần tử vô lương tâm đang gây ra ở thành phố Leipzig thời gian gần đây… Chúng tôi thấy bị làm phiền khi phải đối mặt với những của ấy khi tan sở về… chúng tôi sẵn ḷng và mong muốn được bảo vệ có hiệu quả những ǵ đă tạo nên bằng đôi bàn tay ḿnh, để dứt khoát ngăn chặn hữu hiệu các hành động phản cách mạng kia. Nếu bắt buộc th́ sẽ cầm đến vũ khí.’
Trong t́nh h́nh đó, ở hậu trường, các lực lượng đảng phái chính trị khác nhau với các nhu cầu hoàn toàn khác nhau nỗ lực tránh điều tệ hại nhất. ‘Giới lao động Công bằng’, ‘Nhóm lao động Quyền con người’ và ‘Nhóm lao động Bảo vệ môi trường’ chuyển một lời kêu gọi khẩn thiết đến tất cả người dân Leipzig: ‘Tuần vừa qua đă có nhiều cuộc biểu t́nh ở nhiều thành phố khác nhau của CHDC Đức dẫn đến bạo lực: ném đá, kính cửa sổ vỡ vụn, ô tô cháy thành than, áp dụng dùi cui và xe ṿi rồng… Cả thứ Hai tuần trước ở Leipzig cũng kết thúc bằng bạo lực. Chúng tôi lo sợ. Lo sợ cho chính bản thân ḿnh. Lo cho bạn bè, cho những người đang ở bên và những người đang mặc đồng phục đứng trước mặt chúng tôi. Chúng tôi lo cho tương lai của nước ta. Bạo lực luôn chỉ đem lại bạo lực. Bạo lực không giải quyết được vấn đề. Bạo lực là phi nhân tính. Bạo lực không thể là dấu hiệu của một xă hội mới tốt đẹp hơn. Đảng và chính phủ trước hết phải nhận trách nhiệm về t́nh thế nghiêm trọng đă phát sinh này. Nhưng hôm nay chúng ta phải ngăn chặn bạo lực tiếp tục leo thang. Tương lai chúng ta phụ thuộc vào điều đó.’
Lănh sự Xô viết và các tướng trong quân đội Xô viết đóng tại Đức t́m cách liên lạc với những người có trách nhiệm. Tại trụ sở quận của đảng SED rốt cuộc đă có ba bí thư sẵn sàng ủng hộ một sáng kiến nhằm hạ nhiệt t́nh h́nh, ngược với đường lối lănh đạo cho đến lúc đó. Vào buổi chiều thông báo sau được phát đi trên đài phát thanh của thành phố: ‘Chúng tôi kinh ngạc v́ sự tiến triển trong thành phố của chúng ta và đang t́m kiếm một giải pháp. Tất cả chúng ta đều cần được tự do trao đổi quan điểm về việc tiếp tục định hướng chủ nghĩa xă hội ở nước ta. V́ thế những người được nhắc tên xin hứa với tất cả các công dân là sẽ dùng hết sức lực và uy tín để cuộc đối thoại này không chỉ được thực hiện ở Leipzig mà cả với chính phủ ta nữa. Chúng tôi tha thiết xin các bạn cân nhắc kỹ để có thể đối thoại ḥa b́nh được.
Leipzig, 9 tháng Mười năm 1989
Kurt Meier, Jochen Pommert, Roland Wötzel (Bí thư khu ủy đảng SED), Kurt Masur (Nhạc trưởng nhạc viện), Peter Zimmermann (Linh mục), Bernd Lutz Lange (diễn viên sân khấu nhỏ).’
Tối hôm đó Leipzig chứng kiến cuộc biểu t́nh phản đối quy mô nhất CHDC Đức kể từ ngày 17 tháng Sáu năm 1953. Xuất phát từ nhà thờ Nikolai, nơi một phái viên từ Dresden tường thuật các diễn biến của ngày hôm trước, cuối cùng 70 000 người đă đi qua trung tâm thành phố. Ṿng cung Georgi chật kín người. Cảnh sát hầu như rút lui hoàn toàn, chỉ tham gia điều khiển giao thông.Thành viên của nhóm chiến đấu bị vây quanh và lôi kéo vào tranh luận. Tiếng kêu chi phối hết thảy liên tục vang lên: ‘Chúng tôi là nhân dân’. Tiếng kêu ấy tước đi quyền tiếp tục được hành động nhân danh nhân dân của giới lănh đạo. Nó đồng thời đánh vào gốc rễ của sự đồng ḷng thường được thề bồi giữa đảng và nhân dân, thứ hỗ trợ cho tính hợp pháp cho địa vị thống trị của đảng SED.
Thứ Ba, 10 tháng Mười
Nhiều người thở ra nhẹ nhơm. Đêm đă qua đi trong b́nh yên ở hầu hết các thành phố. Cả ở Berlin các lực lượng an ninh cũng được rút đi từ tối hôm trước, khiến cuộc biểu t́nh phản đối quanh khu nhà thờ Gethsemane kết thúc trong an lành vào sáng sớm. Trên nhiều bậu cửa sổ ở khu vực lân cận, những ngọn nến cháy suốt đêm để bày tỏ dấu hiệu của t́nh đoàn kết. Thế nhưng ở Halle, tại điểm họp chợ, một lần nữa lại dẫn đến cảnh giải tỏa hung bạo bằng dùi cui. Tại đây lănh đạo chính trị của thành phố tỏ ra đặc biệt cứng rắn và khước từ mọi h́nh thức đối thoại.
Sau cánh gà cuộc đấu tranh giành quyền lực ngày một gay gắt hơn. Bộ chính trị của đảng SED, đại diện cho trung tâm quyền lực thật sự của đất nước, từ sáng đă họp phiên mở rộng. Tuy vậy vẫn chưa có đa số tán thành một đường lối đổi mới. Cuộc thảo luận được kéo dài thêm một ngày nữa.
Trong khi giới lănh đạo chính trị bất đồng và hoàn toàn bất lực th́ những lời chỉ trích om ṣm của dân chúng lại tăng lên – nhưng hầu như chỉ là trước máy quay của phương tây, v́ các phương tiện truyền thông chính thức của CHDC Đức vẫn c̣n vờ vịt về một thế giới b́nh yên. Đồng thời yêu cầu chính trị của các phe phái chính ngày càng gia tăng. Tại nhà thờ và các nhà máy, bên cạnh lời kêu gọi của nhóm Diễn đàn Mới và các điều lệ của đảng SPD giờ đây lan truyền cả ‘Các luận đề dành cho cải cách dân chủ tại CHDC Đức’. Chúng được phong trào quần chúng Dân chủ Ngay bây giờ! soạn thảo, phong trào này bắt nguồn từ phe phái vốn ở các nhà thờ ‘Từ chối nguyên tắc và thực tiễn chọn lựa’ và đă thành một tổ chức toàn quốc vào ngày 12 tháng Chín. Cùng với những người khác, trong số những người sáng lập ra phong trào này có nhà thần học Wolfgang Ullmann, nhà làm phim tài liệu Konrad Weiß và nhà vật lư Hans Jürgen Fischbeck. Trong tuyên ngôn của họ có ghi:
‘Chúng tôi mong muốn cuộc cách mạng xă hội chủ nghĩa đang mắc kẹt vào quá tŕnh quốc hữu hóa sẽ được tiếp tục dẫn dắt và nhờ đó trở nên khả thi trong tương lai. Thay v́ một nhà nước bảo hộ, bị đảng cai trị, một đảng đă tự đề cao ḿnh làm chỉ huy và ông thầy của nhân dân mà không thông qua tín nhiệm xă hội, chúng tôi muốn có một nhà nước dựa trên cơ sở nhất trí cơ bản của xă hội, có trách nhiệm báo cáo đối với xă hội và sẽ là công việc chung của các nam nữ công dân có đủ năng lực tự chịu trách nhiệm.’
Bên cạnh những yêu cầu chính trị như cải cách luật bầu cử, phân chia quyền lực, cải tổ trường sở và phương tiện truyền thông, công đoàn độc lập có quyền đ́nh công, tự quản lư về văn hóa, lập ṭa án hiến pháp và bảo vệ môi trường, các luận điểm bao gồm cả những h́nh dung về xă hội hóa các phương tiện sản xuất trong tương lai: ‘Chúng tôi tán thành chấm dứt nền kinh tế chỉ huy theo lệnh của bộ chính trị. Nhà nước phải lên kế hoạch khung thay v́ chế độ kinh tế chỉ huy nhà nước theo kế hoạch hiện nay. Chỉ được giữ lại các cơ quan nhà nước có thẩm quyền giám sát và điều khiển bắt buộc phải có đối với mối liên hệ của từng hoạt động kinh tế với phúc lợi xă hội (Sự ḥa hợp môi trường và xă hội). Các nhà máy và hội liên hiệp các nhà máy phải trở nên độc lập về kinh tế và định hướng hàng hóa và giá cả theo thị trường, để cầu biến thành một sự cạnh tranh cung ứng hàng hóa trong thị trường hiện nay. Chúng tôi ủng hộ công đoàn trong các nhà máy được cùng quyết định, ủng hộ bầu cử vào ban lănh đạo, ban lănh đạo phải thực sự báo cáo toàn thể nhân viên và toàn thể nhân viên được cùng chia sẻ lợi nhuận… Chúng tôi tán thành cho phép hợp tác xă tư nhân hoạt động cũng như cho phép phát triển kinh tế tư nhân và các h́nh thức tư hữu, chừng nào người lao động c̣n được bảo đảm quyền cùng quyết định một cách hợp lư.
Thứ Tư, 11 tháng Mười
Bộ chính trị vẫn đang họp, thế nhưng trạng thái căng thẳng bên trong vẫn tiếp tục không lọt ra ngoài chút nào. Báo chí loanh quanh về những điều nhỏ nhặt. Chỉ có cơ quan trung ương của đảng Dân chủ Tự do (LDPD), ‘Ngày mai’ là gây ngạc nhiên bằng việc đăng tải một bài phát biểu của chủ tịch Viện Hàn lâm Nghệ thuật CHDC Đức, GS Manfred Wekwerth, từng đọc ngay từ ngày 18 tháng Chín nhân lễ khai mạc mùa biểu diễn của Đoàn nghệ thuật Berlin. Trong đó ông thận trọng phê b́nh chính sách về các phương tiện truyền thông hiện tại: ‘Điều hiển nhiên làm tê liệt mọi chuyện làm mất hiệu quả điều đáng ngạc nhiên nhất tại đây, v́ nó ch́m vào thành công kéo dài về mặt thống kê. Nó không đặt ra thêm câu hỏi nào nữa, v́ những câu trả lời đă có sẵn rồi. Nó biến tầm vóc thành công thức, sự thân thiện thành sự ban ơn, thành của hiếm. Phải, nó biến những thay đổi, vốn có rất nhiều và có thể đem lại ḷng quả cảm, thành thứ sẵn-có-đấy-rồi, để không ai nghĩ là cần thay đổi điều ǵ đó. Ở đây điều hiển nhiên biến thành thói tự măn mới dễ dàng làm sao… Toàn bộ các kỹ thuật đă ngăn những người biết được sự thật được thật sự biết đến nó. Cái Xấu đă thành cái ‘Chưa tốt’. Làm việc tồi th́ sẽ có lời nhắc nhở ‘hăy công tác tốt hơn’.’
Markus Wolf, nguyên là tướng của bộ An ninh Nhà nước, từng là trưởng ban tuyên truyền và là tác giả cuốn sách gây nhiều tranh luận trong nước ‘Cỗ xe tam mă’, trong một buổi phỏng vấn của BBC đă đánh giá các thay đổi tại CHDC Đức là quá ít ỏi và quá chậm chạp. Nó làm một số thành phần dân chúng có cảm giác tuyệt vọng. Nhưng ông lạc quan về tương lai đất nước. Trả lời câu hỏi liệu ông ấy có thấy tương lai đó do những con người hiện nay lănh đạo không, ông trả lời: ‘Miễn b́nh luận.’
Tối hôm đó một ‘Thông báo của Bộ chính trị’ được đưa ra, phản ánh những mối quan tâm trái ngược của từng phe phái riêng lẻ trong nội bộ lănh đạo đảng và rơ ràng mang tính thỏa hiệp. Một mặt nó nói: ‘Chúng tôi muốn cùng nhau thảo luận về tất cả các vấn đề cơ bản của xă hội ta.’ Và: ‘Xă hội chủ nghĩa cần tất cả mọi người. Nó có chỗ và tương lai cho tất cả mọi người.’ Một ‘cuộc đối thoại khách quan’ và một ‘sự chung sống đầy tin tưởng về chính trị’ được nêu ra. Mặt khác những lực lượng từng công khai yêu cầu những điều này trong những ngày trước đó bị gọi là những kẻ gây rối b́nh yên và trật tự vô trách nhiệm hoặc là nạn nhân bị ‘những cuộc tấn công phản cách mạng lợi dụng.’ Rốt cuộc trong thông báo cũng lại có những giáo điều cũ kỹ: Đảng SED đ̣i nắm quyền lănh đạo và lời khẳng định là đă có đủ mọi h́nh thức dân chủ cần thiết rồi.
Ai nói khác đi sẽ bị cấm phát ngôn. Tất cả các tiết mục của đài phát thanh tư nhân Tây Đức 100,6 kể về CHDC Đức ngày hôm đó đều bị gây nhiễu bằng những tiếng loẹt xoẹt lớn. V́ rơ ràng không lư giải được và che đậy việc tự pḥng thủ chính trị, đă phải dùng đến phương tiện xưa kia của Berlin từ thời chiến tranh lạnh.
Không bị những thông báo về đối thoại không thật tâm này gây ấn tượng, sự phẫn nộ trong nước ngày càng dâng cao. Tối đó tại nhà thờ Martini ở Halberstadt dẫn đến hành động phản đối lớn đầu tiên của thành phố Kreisstadt có 50 000 dân cạnh dăy núi Harz. Nhóm hoạt động v́ ḥa b́nh của mục sư Johann-Peter Hinz đi thu thập chữ kư ủng hộ nhóm Diễn đàn Mới, mặc dù bị nhà nước đe dọa dữ dội.
Ở Berlin các sinh viên đại học Humboldt tổ chức một cuộc biểu t́nh trước nhà thờ phía bắc và yêu cầu cải tổ hệ thống trường đại học. Những ngày tiếp theo sinh viên các thành phố khác cũng ủng hộ họ.
Thứ Năm, 12 tháng Mười
Bộ Nội vụ ra thông báo là hiện tại chỉ có người đă nghỉ hưu và người tàn tật được phép làm đơn đi du lịch ở Tiệp Khắc. Đó cũng chính là nhóm người được quyền tự do đi sang Tây Đức theo quy định hiện hành. Qua đó chặn lại ḍng người đang muốn di cư qua đại sứ quán CHLB Đức ở Praha hoặc từ Hungary đi qua Áo. Từ 30 tháng 10 năm 1980, v́ việc du lịch không cần thị thực vào Ba Lan ngừng lại, Tiệp Khắc là nước duy nhất các công dân CHDC Đức có thể đến chỉ bằng chứng minh thư nhân dân và không cần xin phép. Chỉ trong năm 1988 đă có chín triệu công dân CHDC Đức du lịch ở nước láng giềng này. Tất cả các nước xă hội chủ nghĩa khác đều cần có thị thực xuất cảnh phải xin trước hàng tuần lễ ở sở cảnh sát. Thậm chí từ năm 1980 muốn sang Ba Lan c̣n phải có thư mời.
Trong khi ngăn cách với bên ngoài, quan điểm của lănh đạo đảng SED là cho bắt đầu đối thoại trong nội bộ. Kurt Hager, 77 tuổi, bí thư ban chấp hành trung ương bộ chính trị, chịu trách nhiệm về khoa học và văn hóa, người từ năm 1955 là ‘Nhà tư tưởng đầu đàn’ của đảng, thậm chí c̣n tuyên bố là những người cộng sản đă nghĩ ra cuộc đối thoại này. Từ Mát xcơ va ông ta kêu gọi trên truyền h́nh CHDC Đức hăy ‘thảo luận về cách giải quyết các vấn đề của đất nước’. Ông ta cho thấy ḿnh rất tin tưởng là ‘chủ nghĩa xă hội ở CHDC Đức sẽ ngày càng vững mạnh và hoàn thiện hơn, trái với tất cả những lời tiên đoán của giới truyền thông phương Tây’. (Tháng Tư năm 1987 Hager, như là kẻ thù của công cuộc cải tổ ở Liên Xô, đă đưa ra câu nói nổi tiếng: ‘Nếu hàng xóm của anh dán lại giấy dán tường nhà của họ, các anh có cảm thấy cũng bắt buộc phải làm theo hay không?’ V́ thế mà người dân gọi ông ta là áo choàng dán tường.)
Hội thánh Tin lành Berlin-Brandenburg dẫu sao cũng muốn tận dụng lời đề nghị đối thoại này, dù nó có thể không thật ḷng đến đâu đi nữa. Giám mục Gottfried Forck nói với cơ quan thông tấn báo chí ADN sau khi gặp gỡ thị trưởng Berlin Erhard Krack: ‘Mục tiêu của nhà thờ không phải là làm rối loạn t́nh h́nh. Nhà thờ cũng quan tâm đến việc ủng hộ người dân tham gia xây dựng xă hội.’
Các nhóm hành động của người dân về cơ bản cũng có quan điểm tương tự. ‘Diễn đàn Mới’ hoan nghênh tuyên bố của bộ chính trị đảng SED như dấu hiệu đầu tiên của việc t́m hiểu các vấn đề sâu xa c̣n tồn tại trong xă hội.’ Nhưng đồng thời họ cũng nêu rơ: ‘Điều kiện tiên quyết cho mọi cuộc đối thoại là phải trả tự do cho tất cả những người đă bị bắt trong các cuộc biểu t́nh, chấm dứt các cuộc điều tra, băi bỏ các lệnh trừng phạt. Đối thoại thật sự có nghĩa là:
1. Cho phép ‘Diễn đàn Mới’ và tất cả các đảng phái khác được hoạt động, cho thành lập các đảng phái và nhóm hành động công dân hoạt động v́ mục đích dân chủ hóa xă hội.
2. Cho phép tiếp cận các phương tiện truyền thông đại chúng.
3. Tự do báo chí và băi bỏ kiểm duyệt.
4. Quyền được tự do hội họp và biểu t́nh.’
Nhóm hành động công dân v́ một Cánh tả hợp nhất (VL), được thành lập đầu tháng Chín như một chương tŕnh trong một cuộc gặp tại Böhlen, cũng nhân tuyên bố của bộ chính trị bày tỏ quan điểm của họ về các biện pháp cấp bách thiết yếu. Trong số đó là yêu cầu bộ chính trị đảng SED và chính phủ từ chức, thành lập một chính phủ quá độ có kỳ hạn gồm các lực lượng muốn cải tổ và lập nên một liên minh rộng lớn bằng lư trí và thực tiễn nhằm thực hiện một cuộc cải cách triệt để xă hội và hiến pháp, gồm cả cải tổ kinh tế. Mục tiêu là người lao động được tự quản lư sản xuất, muốn vậy cần phải thành lập các hội đồng thẩm định lao động và các ban đại diện của công nhân.
Thứ Sáu, 13 tháng Mười
‘Lịch sử đă chứng minh là không có đảng nào trong chủ nghĩa xă hội lại nắm quyền lực tồn tại và gây ảnh hưởng trước khi có được chân lư chính trị’, người ta đọc thấy trong tuyên bố của chủ tịch đảng Dân chủ Tự do LDPD, GS Manfred Gerlach, người cho xuất bản tờ báo ‘Ngày mai’. ‘Trong thực tế đó là việc đảng SED cũng như quyền lực nhà nước thực hiện vai tṛ lănh đạo xây dựng chủ nghĩa xă hội ở nước ta. Ở đây có một vấn đề và phạm vi thẩm quyền đôi khi được mô tả là ‘sự hoàn thiện chế độ dân chủ xă hội chủ nghĩa’, một chỉ thị tuy thế, theo như kinh nghiệm của đảng LDPD, không thích hợp với động lực phát triển cần thiết của quá tŕnh đổi mới dân chủ; thiếu thốn mà lại c̣n không được hoàn thiện nữa th́ phỏng có ích ǵ?’
Các tư tưởng chủ đạo khác trong bài phát biểu của Gerlach gây chấn động không kém:
‘Chúng ta kiên quyết ủng hộ việc phá vỡ những lớp vảy trong xă hội và chính trị. Không chỉ phát ngôn, mà thực sự giao phó những ǵ đă bị vượt qua trong lịch sử, ngay lập tức cùng nhau đưa ra trong khối liên minh những quyết định không thể lảng tránh được. Những quyết định có nền tảng là ư nghĩa thực tế và ḷng tin đối với người dân… Điều chỉnh và đạo đức giả, đôi khi được che đậy là bảo tồn những thứ được bảo tồn và là sự trung thành đối với các quyết định gây phản tác dụng.’ – Với bài phát biểu này lần đầu tiên một chính trị gia cấp cao thuộc khối liên minh truyền thống tỏ thái độ xa cách rơ ràng với chính sách của đảng SED.
Nhưng tại cuộc gặp gỡ của các đảng liên minh sáng hôm đó với lănh đạo đảng SED, đại diện là Erich Honecker và hai người được ông ta tin cậy nhất, bí thư ban chấp hành trung ương Günter Mittag và Joachim Herrmann th́ lại không nhắc ǵ đến chuyện đó. Rơ ràng các chủ tịch đảng không dám công khai bày tỏ quan điểm của ḿnh và không đủ dũng cảm để đưa những ư kiến phê b́nh của chính các đảng viên của ḿnh đến các quan chức cấp cao nhất của nhà nước và thúc giục họ phải thay đổi nhanh chóng. Thay v́ thế Honecker đề nghị theo đúng mô h́nh của khối liên minh dân chủ từ trước đến giờ, nghĩa là đảng SED cầm quyền, cả trong các cuộc bầu cử chung danh sách trong tương lai, đă ấn định trước là phân phối chức vụ nắm quyền có lợi cho đảng SED. Cả Manfred Gerlach cũng không phản đối điều đó.
Lănh đạo đảng SED muốn cải thiện nội bộ của những cơ cấu hiện hành. Trong khi ấy th́ không tính đến việc đưa vào các lực lượng dân chúng mới được thành lập. Điều này do một thông tin nội bộ của đảng công bố ngày hôm đó. Trong đó trung ương đảng gọi Diễn đàn Mới, chính thức bị từ chối cho phép hoạt động vào ngày 21 tháng Chín, là phe chống chính quyền. Có lời cảnh báo mối nguy hại là ‘từ trong tập hợp những người dân đang phê phán, những người khác quan điểm, những người bị thất vọng - một cách nh́n khác có thể là sự non nớt về chính trị - những kẻ thù giấu và lộ mặt của chế độ xă hội chủ nghĩa tại CHDC Đức có thể tạo ra một phong trào chống chủ nghĩa xă hội hàng loạt ở đây.’ Ở đó có ghi: t́m cách thảo luận với ‘một phong trào đối lập h́nh thành theo cách này hay cách khác’ sẽ làm phương hại đến sự phát triển kế tiếp của chủ nghĩa xă hội.
Mặc dầu ‘lănh đạo đảng và chính phủ’, như cách người ta gọi họ, thể hiện sự kết hợp quyền lực, làm ngơ trước mọi thay đổi cơ bản, họ vẫn từng chút một phải nhượng bộ sức ép từ bên dưới đang ngày càng tăng lên và đưa ra những thừa nhận thực tế đầu tiên. Buổi chiều viện kiểm sát thông báo là trừ mười một người vẫn đang bị điều tra v́ các hành động bạo lực, cho đến lúc ấy đă thả tự do cho tất cả những người biểu t́nh bị bắt giữ. Vị luật sư nổi tiếng người Berlin Wolfgang Vogel, người được Honecker tin cậy, cho đến giờ vẫn đảm nhận các vụ việc nan giải về xuất cảnh giữa hai nước Đức, tán thành việc trả tự do hoàn toàn cho tất cả các công dân CHDC Đức c̣n bị giam giữ v́ tội vượt biên và có dính líu đến các cuộc biểu t́nh những tuần vừa qua.
Vào buổi tối tại nhà thờ Augustiner ở Erfurt một nhóm hành động công dân đă tụ họp để thành lập một tổ chức đối lập nữa, Nhận thức Dân chủ (DA). Trong mục lục các yêu cầu bao gồm bầu cử tự do, tự do ngôn luận và đi lại, một xă hội được thay đổi triệt để, trong đó người dân đủ năng lực tự chịu trách nhiệm được nh́n nhận một cách nghiêm túc.
Thứ Bảy, 14 tháng Mười
Khoảng 120 hội viên Diễn đàn Mới, nhóm khi ấy đă được 25 000 người kư tên kêu gọi thành lập, bí mật tập họp trong những căn pḥng của ‘Nhà thờ của tầng lớp dưới’ tại Phố của người tàn tật ở Berlin, tại cuộc hội đàm phối hợp trên toàn quốc. Tại đây những người dự họp thông báo là thị trưởng Karl Marx Stadt đă đề nghị được đối thoại với các đại diện của nhóm Diễn đàn Mới. Tại Leipzig và Potsdam cũng có liên hệ với các đại diện của chính quyền. Ngược lại các đại diện từ Halle gặp khó khăn, v́ trong những ngày vừa qua một số người đă bị cảnh sát ‘giải đi’. Bên cạnh những vấn đề khác, vào ngày cuối tuần ấy Diễn đàn Mới cũng thảo luận các vấn đề về tổ chức nội bộ. Có nên tiếp tục những hoạt động dân chủ cơ sở đầu tiên, theo đó các nhóm cụ thể được thành lập một cách tự phát trong các khu dân cư thông qua các địa chỉ liên lạc và tự ḿnh lựa chọn nên làm việc ǵ theo nội dung công tác, hay sự phát triển trong nước đ̣i hỏi phải có một cấu trúc đảng, phải soạn thảo một cương lĩnh rơ ràng? Người ta thỏa thuận là không thể đưa ra một chương tŕnh cải tổ rộng lớn mà chỉ có thể phát triển dần dần trong một quá tŕnh thảo luận mở rộng. ‘Bảng kê các vấn đề để ngỏ’ tạo thành các xuất phát điểm cho nó, đưa các câu hỏi quyết định về kinh tế và sinh thái, văn hóa, giáo dục và khoa học cũng như chính thể và tư pháp vào thảo luận. Phong trào cần tiếp tục được phát triển rộng răi theo nguyên tắc rễ cỏ. Triển vọng là dự tính h́nh thành một ủy ban phối hợp và bầu ra các phát ngôn viên từ các đại biểu của các trung tâm ở từng vùng.
Khác với đảng SDP, khởi đầu với cơ cấu và cương lĩnh gần như hoàn thiện, phong trào quần chúng Dân chủ Ngay bây giờ, thời điểm đó có chừng 1 000 thành viên, theo đuổi một chương tŕnh tương tự như của Diễn đàn Mới. Trong số báo đầu tiên của họ có biểu tượng con bướm – một tờ A4 in hai mặt họ đề nghị với người dân cách thức hành động sau đây: ‘Chúng tôi đề nghị các bạn hăy t́m kiếm mối liên hệ với những người có cùng tư tưởng ở quanh ḿnh. Hăy tổ chức họp mặt ở các quận huyện. Hăy chọn ra những người phát ngôn. Hăy cử đại diện đến các buổi họp mặt toàn khu vực.’ Trong số thứ hai của tờ báo được phân phát cuối tuần đó, Dân chủ Ngay bây giờ đưa ra những phác thảo h́nh dung của ḿnh rơ rệt hơn một chút: ‘Chúng tôi coi ḿnh là phong trào ai ai cũng có thể tham gia đóng góp mà không cần phải ra nhập, không cần biết anh ta có là thành viên của một trong các đảng cũ hay của một trong số các liên minh mới hay không.’ Mục tiêu chính trị trực tiếp được diễn đạt như sau: ‘Cùng với các nhóm hành động công dân dân chủ khác, chúng tôi suy nghĩ về một chương tŕnh bầu cử chung. Một chương tŕnh như thế phải do một ủy ban đại diện quyết định. Ủy ban này sẽ đề cử các ứng viên và nâng cao yêu cầu tham dự vào cuộc bầu cử viện dân biểu hiện tại. Chúng tôi muốn cử tri được quyết định vấn đề cải cách dân chủ.’
Chủ nhật, 15 tháng Mười
Những người cuối cùng bị bắt do tham gia các cuộc biểu t́nh ngày 7 và 8 tháng Mười đă được trả tự do. Ngày hôm đó nhóm hành động công dân Nhận thức Dân chủ cũng họp mặt, nhóm này được h́nh thành vào mùa hè từ các nhóm gần gũi với nhà thờ, người đại diện nổi tiếng nhất cho tới lúc ấy của nhóm là mục sư Rainer Eppelmann của nhà thờ Samariter. Trong thư ngỏ gửi tỉnh trưởng Berlin Erhard Krack, nhóm đ̣i hỏi phải lập ra một ủy ban điều tra độc lập nhằm làm sáng tỏ những hành vi vi phạm pháp luật xảy ra ngày 7 và 8 tháng Mười. Bạo lực và dọa nạt không phải là những tiền đề phù hợp cho một cuộc đối thoại dân chủ.
Để chuyển hướng sự phản đối ngày càng tăng của dân chúng về phía có thể điều khiển được, chiều hôm đó tại Bernau gần Berlin, dưới sự dàn cảnh của đảng SED, một nhóm hội những người vô thần đă được thành lập, nhóm này cũng tự coi ḿnh là một nhóm đối lập xă hội, theo mô tả của các thành viên ban lănh đạo.
Tối hôm đó tại nhà thờ Cứu thế ở Berlin diễn ra một buổi ‘Ḥa nhạc chống lại bạo lực’, tại đó các ca sỹ và nhà văn nổi tiếng kêu gọi cải tổ triệt để. Nhưng cả giáo viên, sinh viên và một đại biểu quốc hội cũng lên tiếng. Nhạc sỹ Kurt Demmler chế diễu cách hiểu một cuộc đối thoại của bí thư ban chấp hành trung ương Kurt Hager: ‘Cải tổ và đối thoại một tẹo, thế là người ta chuẩn hóa và lươn lẹo.’ Nhà văn Christoph Hein yêu cầu thành lập một ủy ban điều tra ‘sự vượt quá giới hạn có chủ ư của các lực lượng an ninh’. Theo đánh giá của ông, giáo hội đă chứng tỏ ḿnh đặc biệt có trách nhiệm đối với đất nước và xă hội xă hội chủ nghĩa này, ‘có trách nhiệm hơn, gần gũi dân chúng hơn và có đủ tư cách hơn các lực lượng khác’ và cũng phải góp phần ḿnh vào đó. Tràng pháo tay nồng nhiệt nổi lên khi nhà soạn lời và nhạc sỹ Gerhard Schöne thông báo là ông sẽ đóng góp một nửa trong số 20 000 Mác của giải thưởng quốc gia của CHDC Đức ông được nhận ngày 7 tháng Mười cho một nhóm hỗ trợ phát triển của nhà thờ, nửa c̣n lại là cho những người đă bị giam giữ. Một nữ giáo viên kể lại đồng nghiệp của ḿnh bị sa thải vô kỳ hạn như thế nào v́ tuyên bố ḿnh ủng hộ nhóm Diễn đàn Mới và chỉ trích giáo án môn lịch sử. Một đại biểu đảng SED thuộc khu phố Prenzlauer Berg tuyên bố: ‘Đừng nguôi dịu. Có lẽ chúng ta chỉ có một lần thử này thôi: nếu chúng ta thất bại, chúng ta sẽ mất đi hàng trăm ngàn người, v́ di cư ra nước ngoài hoặc lưu vong trong nước… Hăy hành động một cách phi bạo lực! Hăy nói chuyện với tất cả mọi người, kể cả 2,3 triệu đảng viên đảng SED. Đừng loại bỏ họ ngay lập tức, nhiều người trong số họ đă góp sức để có được hi vọng lúc này!’ Ông nhận được sự tán thưởng của hơn 3 000 người trong ngôi nhà thờ đầy chật người.
Cùng lúc đó tại Plauen có 20 000 người biểu t́nh và làm tắc nghẽn cây cầu ṿm to lớn. Tại Halle cũng có 20 000 người kéo ra các con phố và yêu cầu phải có một sự thay đổi triệt để.
Nhưng có nhiều người cũng đă mất hi vọng vào một sự thay đổi như vậy. Họ muốn từ bỏ đất nước ra đi hơn. Chỉ riêng trong sứ quán Bonn của Vác sa va lúc đó đă có 1 200 công dân CHDC Đức lưu lại. Chứng kiến t́nh huống này chính phủ CHDC Đức và Ba Lan đă đưa ra điều luật xuất cảnh ‘có giá trị vô thời hạn’ ở một nước thứ ba cho tất cả các công dân CHDC Đức đang kẹt lại trong các sứ quán.
Thứ Ba, 16 tháng Mười
Ngày hôm đó in dấu bởi những cuộc biểu t́nh đă thành lệ vào thứ Hai. Trong tất cả các cuộc nói chuyện đều nổi lên câu hỏi liệu tối hôm đó sẽ ra sao, liệu tín hiệu sẵn sàng đối thoại của nhà cầm quyền đă đủ để chuyển tranh luận từ đường phố vào các sảnh đường hay chưa, như đ̣i hỏi chính thức liên tiếp từ trước đến nay. Không khí căng thẳng bao trùm cả nước.
Cả lănh đạo Liên đoàn Lao động Tự do Đức FDGB Harry Tisch cũng đă phải thừa nhận sau những buổi thảo luận với các thành viên công đoàn: ‘Không khí giữa các đồng nghiệp đă thay đổi.’ Nhưng thay v́ t́m hiểu nguyên nhân, ông ta lại cảnh báo trên tờ ‘Thế giới Trẻ’ về cách hành xử hấp tấp, nếu không th́ con tàu có thể bị mắc cạn. Theo ư ông CHDC Đức không cần có thêm diễn đàn dân chủ nào cả v́ đă có đủ các cơ cấu cần thiết. Trả lời câu hỏi của tổng biên tập Hans-Dieter Schütt liệu suy đoán của phương tây về việc nội bộ bộ chính trị đang có đấu tranh và khuynh hướng chia rẽ là đúng hay sai, Harry Tisch, làm thành viên của ủy ban từ năm 1974, trả lời: ‘Vô số phương tiện truyền thông phương tây chuyên môn đi bới lông t́m vết. Nhan nhản những lời dối trḠgiả mạo thông tin, gây tác động phản ánh không hết sự thật. Họ nhào nặn sự thật với những điều tưởng tượng cho đến khi nó khớp với kế hoạch chống cộng. Bây giờ c̣n nhiều nữa.’ Ông ta không nói ǵ thêm về t́nh h́nh hiện tại.
Cũng trong số đó Bernhard Quandt, 86 tuổi, ủy viên ban chấp hành trung ương, được hỏi là liệu bây giờ đảng SED có muốn gặp mặt dân chúng hay không, ông ta trả lời dứt khoát: ‘Không cần. Đảng bắt rễ trong ḷng dân chúng.’
Buổi tối có nhiều người đổ ra đường hơn trước đây. Chỉ riêng ở Leipzig đă là 120 000, ở Dresden và Magdeburg mỗi nơi 10 000, 5 000 ở Halle và 3 000 ở Berlin. Các yêu cầu đều giống nhau: cho phép Diễn đàn Mới hoạt động, bầu cử tự do, tự do báo chí và ngôn luận, chấm dứt việc bắt buộc phải có thị thực xuất cảnh sang Tiệp Khắc.
Mục sư Michael Turek thử lư giải v́ sao số người biểu t́nh ở Leipzig lại tăng gấp đôi so với tuần trước: ‘Giờ đây những người đổ ra đường này bùng nổ nhu cầu được hành động từ nhiều năm nay. Thông qua hoạt động cầu nguyện thường xuyên v́ ḥa b́nh, tất cả hướng về Leipzig. Vào mười bảy giờ ngày thứ Hai thành phố chật cứng. Không thể ngăn cản bằng những lời kêu gọi, bằng huy động cảnh sát và những sự trấn áp khác. V́ không ai tổ chức các cuộc biểu t́nh, người ta cũng không thể nào kêu gọi ai can thiệp vào và ngăn cản ǵ cả.’
Nhân vật đối lập người Berlin Siegbert Schefke đă t́m cách mang được thiết bị quay video đến Leipzig và bí mật quay được đoàn người biểu t́nh, mặc dù bị cơ quan An ninh Nhà nước truy lùng gắt gao. Buổi tối các cuộn băng được tuồn sang Tây Berlin, nơi chúng được phát trên đài ARD ngay tối hôm ấy, khiến cho giờ đây cả nước đều biết đến quy mô khổng lồ của cuộc phản đối đồng loạt này.
Tại Dresden hàng ngàn người đ̣i hỏi được đối thoại công khai về cải cách dân chủ trước cổng ṭa thị chính, ở đó lúc ấy thị trưởng Wolfgang Berghofer đang hội đàm với đại diện của những người biểu t́nh, ‘Nhóm 20’. Sau đó Berghofer từ ban công ṭa thị chính nói chuyện với đám đông qua loa phóng thanh đến từ nhà thờ Thập tự, thông báo tiếp tục cuộc ‘đối thoại phi bạo động’ cho đến lúc đó vẫn chưa mang lại kết quả ǵ. Ông ta thông báo về bảng kê mười điều do nhóm này đưa ra, trong đó trước hết yêu cầu bầu cử tự do bên cạnh tự do báo chí, tự do ngôn luận và tự do đi lại.
Thứ Ba, 17 tháng Mười
Lần đầu tiên tất cả các báo trung ương in một thông báo ngắn của ADN về cuộc biểu t́nh ở Leipzig: ‘Sau buổi lễ cầu nguyện v́ ḥa b́nh tại năm nhà thờ ở Leipzig, hôm qua hàng chục ngàn người dân thành phố hội chợ cũng như từ khu Leipzig và từ các vùng lân cận đă họp mặt biểu t́nh. Nhờ có sự thận trọng của các lực lượng an ninh và các lực lượng giữ trật tự được điều động cũng như của những người biểu t́nh, bạo động đă không nổ ra.’ Một tuần trước những người biểu t́nh c̣n bị gọi là những kẻ phá rối. Gây rối và phản cách mạng. Nhưng sự thay đổi vài từ ngữ lại chưa gắn với việc thay đổi cách cư xử đối với dân chúng. Một bài b́nh luận của ‘Nước Đức mới’ có giọng điệu rất thách thức: ‘Không có thế lực bên ngoài hay bên trong có thể đe dọa nổi nhà nước công nông. Chúng ta không để cho các giá trị và lư tưởng của chủ nghĩa xă hội bị xâm phạm, không để kẻ nào hạ thấp những kết quả và thành tựu không thể phủ nhận mà chúng ta đă đạt được dưới sự lănh đạo của đảng cùng sự thống nhất chính sách kinh tế và xă hội trên mặt trận đấu tranh v́ ḥa b́nh và giải trừ quân bị.’
Trong một bài phỏng vấn của tờ ‘Ống kính Thời sự’, thẩm phán ṭa án tối cao Wendland giải thích hành động của các lực lượng an ninh trong các cuộc biểu t́nh vừa qua: ‘Cũng để nói cho rơ: ‘Bạo lực không xuất phát từ cảnh sát, mà là nhắm vào họ! Chúng tôi có ít nhất 106 cảnh sát bị thương tích đáng kể.’ Về sau mới rơ là không phải như vậy, khi các phóng viên thử đến thăm và hỏi han những người bị thương. Không đưa ra được nổi lấy mười cái tên.
Ở Dresden tối hôm đó kết quả những cuộc thảo luận của ‘Nhóm 20’ với thị trưởng Wolfgang Berghofer được công bố tại năm nhà thờ của thành phố. Đa số trong số hàng ngàn người tham dự chú ư đến các bản báo cáo, v́ đă có thỏa thuận là sẽ thảo luận tất cả các vấn đề đă được xác định tại các ủy ban mới được thành lập với sự tham dự của các nhóm hội viên và t́m kiếm những giải pháp thống nhất.
Cùng lúc ấy tại Berlin hơn 4000 sinh viên đại học Humboldt đang thảo luận về những cải tổ thích hợp. Trong buổi thảo luận nhanh chóng tuột khỏi sự kiếm soát của những người chủ tŕ do FDJ đưa vào này, những yêu cầu về các tổ chức độc lập đại diện cho sinh viên, một tờ báo sinh viên không bị kiểm duyệt cũng như tự do tiếp cận và sao chép tại các thư viện đă được làm rơ thành những điểm chính yếu.
Cộng tác viên của nhà máy sản xuất thiết bị và bộ điều chỉnh ‘Wilhelm Pieck’ tách khỏi tổ chức công đoàn thống nhất FDGB, thành lập nhóm ‘Cải tổ’ và kêu gọi thành lập các công đoàn độc lập.
Thứ Tư, 18 tháng Mười
Buổi sáng nhà khoa học nổi tiếng của Dresden Manfred von Ardenne phàn nàn là ông có cảm tưởng ‘là đến giờ Berlin vẫn chưa hiểu được t́nh h́nh nghiêm trọng thế nào. Không hề có thông báo nào về việc đưa ra các hành động và thay đổi triệt để.’ Các nhà soạn nhạc và âm nhạc học cũng có quan điểm tương tự trên tờ ‘Buổi sáng’: ‘Nếu không có tia hi vọng nào th́ sự di dân hàng loạt khủng khiếp sẽ tiếp diễn với những thảm họa đối với nền kinh tế và trước hết là với nền luân lư của xă hội này.’
Đến buổi chiều th́ có tin giật gân trong ngày: Erich Honecker từ chức. Theo đề xuất của ông ta, Egon Krenz đă được bầu làm tổng bí thư ban chấp hành trung ương đảng SED. Theo như thông báo tiếp sau đó về buổi họp của ban chấp hành trung ương, các thành viên bộ chính trị và bí thư ban chấp hành trung ương Günter Mittag (Kinh tế) và Joachim Herrmann (Tuyên truyền) đă bị băi nhiệm.
Thế là trung tâm quyền lực thật sự xung quanh Erich Honecker đă tan vỡ, cả một thời kỳ lịch sử CHDC Đức đă chấm dứt. Trong những năm đă qua ba người đàn ông này đă chiếm lấy quyền lănh đạo tiệm cận với chính thể chuyên chế cổ điển.
Erich Honecker, sinh năm 1912, thợ lợp mái lành nghề, sau cuộc kháng chiến chống phát xít và tám năm tù khổ sai, đă bắt đầu sự nghiệp chính trị năm 1945 như là người sáng lập Đoàn thanh niên Tự do Đức, lănh đạo tổ chức này từ năm 1946 đến năm 1955. Từ lúc đầu ông ta đă là thành viên ban lănh đạo hoặc ban chấp hành trung ương đảng SED, năm 1958 ông ta leo lên trung tâm quyền lực bên trong tổ chức này là bộ chính trị. Dưới thời Walter Ulbricht ban đầu ông ta chịu trách nhiệm về các vấn đề an ninh (1958-1963), sau đó là về giám sát đảng, luôn đảm nhiệm vai tṛ của một hoàng thái tử. Năm 1971, một thời gian ngắn trước đại hội đảng SED lần thứ VIII, ông ta bước ra khỏi cái bóng của Ulbricht và tổ chức hạ bệ ông này. Là tân bí thư thứ nhất và sau này là tổng bí thư, ông ta nỗ lực dần dần đưa tay chân thân tín trong FDJ vào những vị trí có nhiều ảnh hưởng. Ông ta không chịu nổi những ư kiến phản bác nhận thức chính trị của ḿnh, điều đó bị coi là hành động kéo bè phái nguy hại và bị chế ngự thích đáng.
Tay chân thân cận nhất của ông ta là Günter Mittag, người gần như một ḿnh chịu trách nhiệm về toàn bộ nền kinh tế kế hoạch. Ông ta chỉ đạo và giám sát 22 bộ, 224 nhà máy liên hợp và 3526 nhà máy công nghiệp. Sinh năm 1926, đầu tiên ông ta tốt nghiệp một khóa học nghề của công ty hỏa xa, là phụ tá đơn vị pháo cao xạ tham gia hai năm cuối cùng của cuộc chiến và rồi làm đoàn viên công đoàn xe lửa. Ông ta gia nhập đảng SED năm 1946, năm 1951 được bổ nhiệm làm cán bộ chủ chốt của ban chấp hành trung ương. Qua nhiều giai đoạn trung gian, năm 1962 ông ta giành được chức lănh đạo ban kinh tế, vị trí quan trọng nhất trong nền kinh tế kế hoạch. Quyền lực của ông ta lớn lên cùng với việc đảm nhận các chức vụ lănh đạo trong quốc hội và hội đồng chính phủ, tuột đỉnh là việc được bổ nhiệm làm phó chủ tịch hội đồng này vào tháng Sáu năm 1984. Bởi vậy ông ta là nhà chiến lược kinh tế không bị ai tranh giành quyền lực, người cùng với các ban chuyên môn của ban chấp hành trung ương đảng SED chỉ huy đất nước mà không cần quan tâm đến các bộ và ủy ban khác.
Joachim Herrmann cũng có một quyền lực thống trị giống như vậy. Ông ta không chỉ chỉ huy toàn bộ các phương tiện truyền thông của và gần gũi với đảng SED, mà cả hăng thông tấn, đài phát thanh, truyền h́nh cũng như tất cả các báo và tạp chí c̣n lại, thông qua vị trí lănh đạo sở thông tin báo chí trong hội đồng bộ trưởng. Mỗi tối ông ta lại ra chỉ thị thông qua điện thoại là diện mạo báo chí ngày hôm sau phải ra làm sao, bức ảnh của Honecker trên trang b́a phải có kích cỡ thế nào và một thông báo khó nghe bắt buộc phải đăng sẽ được giấu đi ở đâu bên trong tờ báo. Con đường của ông ta bắt đầu năm 1945, khi được làm liên lạc viên của tờ ‘Báo Berlin’. Cậu thanh niên mười bảy tuổi tỏ ra nhanh nhẹn, được nhận làm thực tập và ít lâu sau sang làm cho một tạp chí của FDJ. Năm 1953/54 ông ta tốt nghiệp trường đại học của đoàn thanh niên cộng sản tại Mát xcơ va, là tiền đề để sau đó trở thành tổng biên tập tờ ‘Thế giới Trẻ’. Sau đó là lănh đạo tờ ‘Báo Berlin’ (1962-1965). Sau đó Herrmann tạm thời rời bỏ lĩnh vực của các phương tiện truyền thông và dẫn dắt quốc vụ viện về các vấn đề của toàn nước Đức. Với việc Honecker lên ngôi vua và sự phân tách ngày càng quyết liệt với CHLB Đức, quốc vụ viện này đă bị giải thể và Herrmann quay lại ngành báo chí làm tổng biên tập tờ ‘Nước Đức mới’. Năm 1978 ông ta đảm nhận chức vụ bí thư tuyên truyền cổ động trong ban chấp hành trung ương đảng SED của Werner Lamberz mới bị tai nạn. Đồng thời ông ta cũng hướng dẫn các đảng liên minh, đây cũng là công việc của chức vụ ông ta có trong đoàn chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Mặt trận Tổ quốc. Lúc nào ông ta cũng để ư để sao cho công chúng chỉ biết đến những sự kiện theo đúng ư của nhóm lănh đạo Honecker. Điều đó có nghĩa là liên tục tuyên truyền về các thành công và kiêng kỵ các rắc rối.
Ngay tối đó ‘Ống kính Thời sự’ đă đưa một tin quan trọng: Cuộc phỏng vấn riêng tư với người đứng đầu nhà nước mới kéo dài không quá một phút rưỡi. Cả chức danh dài ḍng phức tạp trước tên ông ta cũng được lược bỏ. Những dấu hiệu đầu tiên cho một cuộc đổi thay khiến các bản tin chính trên truyền h́nh CHDC Đức từ thứ đồ nhạt thếch trước đây nhanh chóng trở thành chương tŕnh phát sóng được theo dơi nhiều nhất.
Sau đó là tuyên bố công khai đầu tiên của Egon Krenz trên cương vị mới trong một buổi phát sóng đặc biệt. Nó chẳng hề có sức thuyết phục đặc biệt và cũng ít để lộ t́nh cảm đối với những mong mỏi của khán giả, nhưng lại có một loạt những câu nói đáng chú ư: ‘Rơ ràng những tháng vừa qua chúng tôi đă không đánh giá đúng t́nh h́nh thực tế bản chất những tiến triển về xă hội ở nước ta và không kịp thời rút ra được những kết luận đúng’, ông ta thừa nhận. Về làn sóng di cư của hàng trăm ngh́n người dân CHDC Đức đa phần trẻ tuổi: ‘Chúng tôi cảm thấy sự ra đi của họ là một mất mát lớn lao, tất cả chúng ta đều có thể đồng cảm với những giọt nước mắt của nhiều ông bố bà mẹ… Vết thương này sẽ c̣n gây đau đớn về lâu về dài.’ (Vào ngày 1 tháng Mười một bài b́nh luận của ADN vẫn c̣n nhạo báng làn sóng tị nạn: Tất cả bọn chúng, với thái độ của ḿnh, đă lấy chân chà đạp các giá trị đạo đức và tự tách ḿnh khỏi xă hội của chúng ta. V́ thế ta không cần phải than khóc ǵ cho chúng hết - Câu cuối này được viết ra theo chỉ thị của Erich Honecker.) Đây cũng là lần đầu tiên bài phát biểu này nhắc đến từ cuộc cách mạng ở CHDC Đức).
Thế Dũng dịch
10-2009