Ed Stuhler

 

Trưng Cầu Dân Ư

Bắt Đầu Cuộc Chơi

( trích Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức)

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường Edition VIPEN 2012

 

 

8. Hiệp ước cấp chính phủ đầu tiên

         ‘Nếu đồng D-Mark tới, chúng ta sẽ ở lại,

                        nếu không, ta sẽ đến với nó.’

                                           Dân chúng

18.05.1990, kư Hiệp ước thống nhất kinh tế, tiền tệ và

Lothar de Maiziere cầm đồng tiền DM mới vào 01.07.1990.

            

Từ 15 đến 19 tháng Năm theo kế hoạch của ban chấp hành trung ương cũ của đảng SED, lẽ ra sẽ diễn ra đại hội XII của đảng SED tại Điện Cộng ḥa. Người đọc báo cáo: Erich Honecker. Nhưng gió đă xoay chiều triệt để. Honecker náu ở bệnh viện quân đội Xô viết tại Beelitz, và giữa CHLB và CHDC Đức những ṿng đàm phán về hiệp ước cấp chính phủ đầu tiên, hiệp ước về thống nhất kinh tế, tiền tệ và xă hội đang sắp kết thúc. Vào 18 tháng Năm các bộ trưởng Tài chính Walter Romberg và Theo Waigel sẽ long trọng kư kết hiệp ước này tại Bonn.

Trưởng đoàn đàm phán của CHDC Đức là Günther Krause, quốc vụ khanh tại quốc hội của thủ tướng, về phía CHLB Đức là Hans Tietmeyer, quốc vụ khanh thuộc bộ Tài chính liên bang, người sau này làm chủ tịch ngân hàng liên bang. Bản dự thảo đầu tiên là của phía CHLB Đức. Tietmeyer viết trong hồi kư:[1] ‘Ngày 27 tháng Tư năm 1990 (…) là buổi bàn bạc về dự thảo hiệp ước văn kiện làm việc do chúng tôi đưa ra. Vào đầu cuộc thảo luận, Günther Krause tuyên bố phía CHDC Đức có thể chấp nhận bản dự thảo này như là cơ sở đàm phán, nhưng thấy cần có một loạt các sửa đổi. Đến lượt ḿnh ông ấy đưa ra một văn kiện làm việc với các đề xuất văn bản tương ứng về vấn đề này. Ngay trong buổi bàn bạc đầu tiên này chúng tôi đă có thể thống nhất với nhau về một loạt sửa đổi. Bắt đầu từ nguyện vọng của phía CHDC Đức muốn đưa cả ư thống nhất xă hội vào tên của hiệp ước, bên cạnh các ư thống nhất tiền tệ và kinh tế. (…) Tuy nhiên phiên thảo luận rộng răi này không bàn đến tỷ giá và cách thức quy đổi tiền tệ. Günther Krause và tôi đă thống nhất với nhau từ trước ṿng đàm phán thứ hai là sẽ chỉ bàn thảo vấn đề này (…) trong phạm vi tối thiểu gồm các đại diện của ngân hàng phát hành và các quốc vụ khanh mà thôi.’

‘Tietmeyer đă tính sơ cho chúng tôi là tỷ giá quy đổi chỉ có thể là 1:10, rất rơ ràng.’ Klaus Reichenbach tham gia vào ṿng đàm phán này: ‘Và lúc đó chúng tôi nói: ‘Ông Tietmeyer, ông hăy cân nhắc xem hiện một phụ nữ hưu trí ở nước chúng tôi hiện đang nhận được bao nhiêu. Nếu quy đổi 1:10 th́ làm sao thực hiện được đây?’ Trong hai phiên họp đầu tiên chúng tôi gieo xúc xắc về quy định tỷ giá, cho tới khi thủ tướng liên bang Kohl nói rơ ra: ‘Việc thống nhất kinh tế và tiền tệ này không phải là quyết định kinh tế mà sẽ là một quyết định chính trị! Ngân quỹ quốc pḥng của chúng ta đầy ắp mà!’

Người dẫn đầu đoàn đàm phán Krause nói: ‘Dĩ nhiên mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là có được tỷ giá càng thuận lợi càng tốt, mục tiêu chung của Đông và Tây là không để việc thống nhất nước Đức làm phương hại đến sự b́nh ổn tiền tệ; v́ dân chúng CHDC Đức từ giữa những năm 80 đă hiểu đồng Mark Đông Đức đang bị mất giá như thế nào. Người ta không nhận thấy điều này ở giá bánh mỳ và giá điện mà ở hàng hóa tiêu dùng thông thường. Một chiếc ti vi màu, nếu tôi nhớ không nhầm, có giá đúng 4000 Mark Đông Đức. Và mục tiêu chung, mà chúng tôi như là chính phủ CHDC Đức cũng phải thừa nhận, là, chúng tôi không đặt ra những yêu cầu gây phương hại tổng thể đối với sự b́nh ổn tiền tệ, và điều đó cũng không xảy ra. Chúng tôi đă đấu tranh để đạt được mức quy đổi 1:1. Không phải Helmut Kohl, mà là ngài tổng thống nay tiếc là đă qua đời Rau đă là người đầu tiên, với vai tṛ thủ tướng bang Nordrhein-Westfalen, yêu cầu phải quy đổi 1:1. Sau đó một hôm Kohl bảo: ‘Chúng ta sẽ quy đổi 1:1’. Và rồi đến lượt những người bảo vệ tiền tệ và tất cả các môn đồ khác đến bảo với ông ấy: ‘Không thể là 1:1 được, hăy để chúng tôi làm vụ này 3:1, hay nhất là 4:1!’ Kết quả đàm phán theo ư tôi là tốt. Chúng tôi quy đổi chính thức 2:1, nhưng 90% số tiền đă được đổi 1:1.’

Lothar de Maizière hiểu rơ rằng quan trọng nhất là phải hướng tới thống nhất tiền tệ càng nhanh càng tốt: ‘Sau khi bức tường đổ xuống, hàng ngày có từ hai đến ba ngàn người bỏ đi, và chúng tôi phải đưa ra một tín hiệu hi vọng ở lại nào đó. Chúng tôi nghe người ta nói: ‘Nếu đồng D-Mark đến, chúng ta sẽ ở lại, nếu không, chúng ta sẽ đến với nó.’ Sau đó khi chúng tôi kư kết xong hiệp ước thống nhất tiền tệ vào ngày 18 tháng Năm th́ sự di cư này cũng giảm dần thật, một tuần vẫn c̣n hai ngh́n người, vẫn là quá nhiều, nhưng mối đe dọa chảy máu trực tiếp nhờ thế đă được ngăn chặn.[2]

Người ta tranh luận dữ dội về tỷ giá. Có những người nói tỷ giá này sai xét về các lư do kinh tế học – có thể là như thế thật, nhưng chúng tôi đâu có lựa chọn nào khác. V́ ví dụ như một người dân hưu trí CHDC Đức nhận được 270 Mark. Nếu chúng tôi không quy đổi lương lưu 1:1 th́ ông ấy sẽ chết đói. Thậm chí chúng tôi c̣n phải trợ cấp thêm cho ông ấy. Chúng tôi tính toán giỏ mua hàng, xem một người độc thân cần bao nhiêu, một gia đ́nh một hoặc hai con cần bao nhiêu và cứ thế, và rồi trợ cấp cho các khoản thu nhập, lương, học bổng và lương hưu chưa đạt chuẩn. V́ có một điểm rơ ràng: Khi áp dụng nền kinh tế thị trường, hệ thống trợ cấp lương thực cơ bản, giao thông cá nhân nội đô, thuê nhà và các thứ khác của nhà nước sẽ mất đi. Trong chừng mực đó tỷ giá này là đúng đắn về mặt chính sách.

Sau đó vấn đề gây tranh căi là xử lư tiền gửi tiết kiệm và những thứ c̣n lại ra sao. Chính phủ liên bang muốn phát một khoản phụ cấp căn bản đồng nhất là 4000 Mark CHDC Đức, bằng 4000 DM, theo tỷ lệ 1:1. Sau đó chúng tôi kiên tŕ đàm phán v́ nói rằng chúng tôi muốn thế hệ hưu trí được hưởng nhiều hơn trẻ em hay trẻ sơ sinh. Ở mức độ đó kết quả đạt được là trẻ em đến 16 tuổi 2000, tỷ lệ 1:1 và cán bộ hưu trí 6000. Lúc ấy ở hội đồng bộ trưởng tôi nhận được 7500 bức thư, tất cả đều thật thà ghi là đơn xin. Nội dung đại loại là: ‘Tôi sinh năm 1912, đă trải qua Thế chiến I, thời kỳ siêu lạm phát những năm 20, thời kỳ quốc xă, nhà cửa bị bom phá hủy, đă trải qua đợt mất giá 10:1 năm 1948, và giờ số tiền tôi tích cóp cho tuổi già giờ sẽ lại bị lấy mất sao?’

Hồi đó tôi nói với ông Kohl nếu chúng ta lấy mất tiền của họ, chúng ta sẽ chọc tức cả một khối cử tri khổng lồ. Một thủ tướng như Kohl luôn hiểu được điều đó, khi sự việc liên quan đến phiếu bầu của cử tri. Và tôi nghĩ kết quả này rất tốt. Có khoảng 160 tỷ Mark dự trữ của dân chúng CHDC Đức, c̣n có gần 20 tỷ tiền tiết kiệm nữa trong các quỹ bảo hiểm, bảo hiểm nhân thọ và các quỹ tương tự. Từ số này sinh ra 120 tỷ sức mua bằng DM, đem lại lợi ích chủ yếu cho các sản phẩm Tây Đức, chúng tôi liên tục cấp phép lưu hành ô tô, ở đây tôi cũng có số liệu: Thời CHDC Đức mỗi năm có khoảng 80 000 phương tiện giao thông được cấp phép[3]. Máy kéo, xe vận tải, xe buưt, ô tô con, vv. Riêng trong khoảng thời gian thống nhất tiền tệ cho tới mùng 3 tháng Mười chúng tôi đă cấp phép cho 450 000 chiếc ô tô con!’

 

Không thiếu những ư kiến cảnh báo nêu lên các hậu quả tiêu cực của việc thống nhất tiền tệ theo tỷ giá 1:1 trong thời gian ngắn: Sau ngày 1 tháng Bảy, ngày chuyển đổi tiền tệ, người dân CHDC Đức có thể mua được những hàng hóa từ trước tới giờ họ không mua nổi, tức là hàng hóa của Tây Đức. Điều này sẽ dẫn đến việc các xí nghiệp CHDC Đức sẽ không bán được sản phẩm của ḿnh nữa. Ngoài ra các xí nghiệp này sẽ đột ngột bị ném vào trường cạnh tranh quốc tế và không đủ năng lực cạnh tranh. Việc xuất khẩu sang các nước Đông Âu sẽ sụp đổ.

Chủ tịch đảng liên minh Liên minh 90, chính trị gia đối lập Jens Reich, trải qua bầu không khí ấy: ‘Sự phản đối quyết liệt người ta gặp phải dù chỉ tŕnh bày rằng – dần dà sẽ khó khăn hơn, nhiều nhà máy sẽ phá sản, việc làm bị mất đi, mọi người sẽ chứng kiến cảnh thất nghiệp hàng loạt, sẽ không thể nào khác được, giống như hệ thống này cũng vậy -, nếu người ta nói câu đó, th́ sẽ có những người khác bảo là xă hội sẽ đón nhận, và rồi sẽ có việc làm mới. Đấy, họ h́nh dung như vậy đấy. Và nhiều người cũng nghĩ là cơ hội phát triển của tôi đă bị ḱm hăm cả đời rồi, tôi có bàn tay vàng, tôi có thể lắp ráp một chiếc ô tô từ hai chiếc khác, năng lực này của tôi chắc chắn phải có người cần đến chứ! Thế là chính những công nhân có năng lực ǵ đó với nghĩa điển h́nh đă vô cùng thất vọng khi sau đó họ thấy rơ là ví dụ như sẽ chẳng c̣n hoạt động sản xuất ô tô nào nữa và việc sửa chữa ô tô diễn ra khác hẳn thời CHDC Đức và không đ̣i hỏi phải có thợ thủ công nào nữa, mà là thay thế và sử dụng điện và tất cả những thứ họ không đáp ứng được yêu cầu chuyên môn.’

Hiệp ước đầu tiên về thống nhất kinh tế, tiền tệ và xă hội c̣n phải được quốc hội liên bang thông qua. Ngày 21 tháng Năm ban lănh đạo liên bang của đảng SPD ở Bonn quyết định phủ quyết bản hiệp ước hiện thời, v́ đột nhiên đưa đồng D-Mark vào lưu thông mà không điều chỉnh các xí nghiệp CHDC Đức từ trước sẽ gây ra thảm họa. Sự từ chối này chắc chắn là đúng đắn và khôn ngoan, nhưng rơ ràng là nó mâu thuẫn với quan điểm của đảng anh em của đảng này ở Đông Đức. Và đảng SPD sẽ phải trả giá bằng nhiều phiếu bầu tại kỳ bầu cử quốc hội liên bang sắp tới vào tháng Mười hai.

Chủ tịch đảng liên minh SPD Đông Đức Schröder nói: ‘Quan điểm của chúng tôi là thống nhất tiền tệ sẽ không làm nền kinh tế CHDC Đức sụp đổ, mà chỉ làm nó trầm trọng thêm thôi. Đó là một sự khác biệt tinh tế! V́ chúng tôi đă đọc bản nhận xét bí mật của trưởng ban kế hoạch Schürer.[4] Tuy trước cuộc bầu cử tôi chưa được thấy bản phân tích này mà về sau mới biết, nhưng Lothar de Maizière đă biết rồi v́ ông ấy từng là thành viên trong nội các của Modrow, và tại đó nó cũng đă được công bố. Chúng tôi biết là nước CHDC Đức nợ ngoại tệ rất nhiều và sẽ không tự thoát khỏi khó khăn được. Khi đó tôi đă nói về việc thống nhất tiền tệ: ‘Thà kinh tế bị hủy hoại nhưng được thống nhất c̣n hơn là không thống nhất và kinh tế bị hủy hoại.’

Dĩ nhiên de Maizière biết các hiểm họa của thống nhất tiền tệ: ‘Tôi nhận được một văn bản của một viện nghiên cứu kinh tế ở Wuhlheide: Một phần ba các nhà máy của CHDC Đức sẽ phải ngừng sản xuất ngay lập tức khi áp dụng đồng D-Mark, ví dụ như các nhà máy khai thác mỏ đồng. Một phần ba sẽ chỉ sống sót được nếu nỗ lực cải tổ. Và một phần ba sẽ khẳng định được bản thân khá nhanh chóng trên thị trường. Và sau đó là câu mang tính quyết định: nhưng phải giảm một nửa số công nhân so với trước đây. Đó là trở ngại cuối cùng. Việc thống nhất nước Đức sẽ được đánh giá theo t́nh h́nh thị trường lao động, đó là một phần mang ư nghĩa quan trọng, cũng là một phần đau xót – nhưng không phải là tất cả.’

Nạn đổi tiền phi pháp hoành hành trong những tháng trước ngày đổi tiền. Biên giới để ngỏ, độ trượt giá rất lớn. Các pḥng đổi tiền ở Tây Berlin đổi một DM lấy mười Mark CHDC Đức. Người dân Tây Berlin uốn tóc xoăn ở Đông Đức với giá 2,50 Mark, ở Tây Đức họ sẽ phải trả 80 DM. Người ta mua bánh mỳ nhỏ với giá năm xu như từ trước đến giờ, 50 xu một cân bánh mỳ. Người ta chen chúc nhau ở ô số các cửa hiệu ở góc phố ở Đông Đức, một cốc bia chỉ có giá 51 xu.

Tietmeyer và de Maizière suy xét nhiều ngày liền xem khi đổi tiền th́ có thể sẽ có những hành vi lạm dụng nào. ‘Tôi vẫn c̣n nhớ là ông Tietmeyer hỏi sao tôi lại biết tất cả những cái đó, gần như là có trí thông minh của một kẻ phạm pháp! Tôi trả lời: ‘Tôi là luật sư, tôi biết các h́nh phạt là như thế nào.’ Mặc dù vậy chúng tôi vẫn không ngăn chặn nổi việc người ta về sau viết lại các hóa đơn. Nhưng tất cả vẫn c̣n ở trong giới hạn. Đó là cuộc đổi tiền lớn nhất ở châu Âu cho tới khi chuyển sang đồng Euro.

Các ngân hàng ở CHDC Đức c̣n lâu mới được trang bị máy tính đầy đủ như ở CHLB Đức. Thế là vấn đề là làm sao để kiểm soát được toàn bộ quá tŕnh, làm sao tránh được sự lợi dụng? Klaus Reichenbach nói: ‘Kết quả cuối cùng là chuyện đó xảy ra thật lộn xộn, không ai kiểm soát cho nổi. Và tỷ giá th́ trên trời. Người ta phân tán số tài sản lớn, rồi họ nộp số tiền hoàn toàn khác và cứ thế. Không thể làm theo những ǵ chúng tôi cân nhắc đă lâu lúc ngồi với nhau nhiều ngày giờ liền từ trước được nữa. Sau đó sự thống nhất tiền tệ của nước Đức đă diễn ra đơn giản như nó là thế.’

Lothar de Maizière kể lại các vấn đề và ‘những điều kỳ quặc’, theo lời ông nói, xuất hiện lúc đổi tiền: ‘Phó chủ tịch ngân hàng liên bang Helmut Schlesinger bảo tôi: ‘Các ông chia tiền ra y như chúng tôi chia, 50 DM, 20 DM, 10 DM, 5 DM và cứ thế. Nhưng ở đâu cũng thiếu tờ 20 DM cả. Ông lư giải điều này thế nào?’ Tôi bảo ông ấy: ‘Rất đơn giản, ông Schlesinger ạ, thu nhập dân nước tôi bằng một nửa dân Tây Đức. Ở đây tờ 20 DM là tờ 50 DM ở bên ông. Và tối tối khi một ông bố đi vào quán rượu và gọi một cốc rượu hồi, một cốc rượu mạnh, một cốc bia và món thịt băm, th́ ông ta được tiêu tối đa 20 DM, chứ phải là 50 DM. Ông đă không tính toán cho vừa với túi tiền của người Đông Đức rồi.’

Tôi cũng không biết chừng đó là bao nhiêu tiền: Một triệu Mark CHDC Đức tương đương như một bao xi măng và cũng nặng chừng đó. Đó là số tiền giấy vô cùng lớn. Hồi đó chúng tôi đă đổi khoảng 25 tỷ Mark tiền giấy, kèm với nó là sự vận chuyển giao nhận rất lớn! Trong bộ Ngoại giao hiện giờ, ṭa nhà của ban chấp hành trung ương trước đây vẫn c̣n những két sắt nổi tiếng đặt ngầm dưới đất của ngân hàng nhà nước ngày xưa, sáu tầng đặt két sắt, không thể tin nổi, kho bạc lớn nhất ở châu Âu!

Và trong ba tầng két sắt trên cùng chúng tôi có những đồng DM cần phân phát và trong ba tầng dưới là các két sắt chứa những đồng Mark CHDC Đức chúng tôi đă thu gom được để chờ xem sẽ làm ǵ với chúng, có tiêu hủy hay không. Một phần sau này đă được chôn vùi ở một mỏ muối nào đấy ở Thüringen. Số tiền này cũng cần được canh giữ cẩn thận y như thế, v́ đồng Mark CHDC Đức được đổi trong 14 ngày liền. Chúng tôi phải ngăn không cho chúng bị đem ra đổi quay ṿng: Mang bao tải ra và đổi lại ngay lập tức khi có dịp. Ngoài ra th́ đây cũng là sự phối hợp tốt giữa quân đội CHLB Đức và NVA. NVA thu gom và bảo quản đồng Mark cũ của CHDC Đức, và quân đội CHLB Đức, một số mặc thường phục, chở đồng D-Mark đến các quỹ tiết kiệm và ngân hàng để đảm bảo số lượng cần thiết.

Người ta nói là chỉ đổi có 2000 tiền giấy, tất cả số c̣n lại được chuyển khoản. Các ngân hàng nói với chúng tôi là v́ chuyển đổi tài khoản, việc chuyển khoản sẽ kéo dài bốn tuần. Và lúc đó tôi nói không thể như vậy được, ngày 15 tháng Bảy chúng ta đă phải trả lương dịch vụ công rồi. Anh hăy tưởng tượng xem, lương dịch vụ công trả không đúng hạn, họ sẽ biểu t́nh tống cổ chúng tôi đi. Thế là tôi mời quận trưởng của 244 quận của CHDC Đức và thị trưởng của 70 thành phố không có quận đến Berlin, vào bộ Tài chính mà không nói lư do. Tại đây tất cả bọn họ đều được nhận séc thanh toán tiền mặt. Tất cả những nhà làm luật ngân sách sẽ phát sốt v́ điều này. Lehmann-Grube[5] nhận của tôi một tấm séc hơn sáu triệu D-Mark để ông ấy trả được lương cho tất cả các viên chức nhà nước và người lái tàu điện ở Leipzig. Nhưng tất cả đều đến. Không ai, không tấm séc nào biến mất. Thời đó dường như may mắn cũng góp chút phần. Dù sao cũng v́ may mắn mà chúng tôi mới thu xếp nổi.’

Phần lớn dân chúng CHDC Đức không ư thức được hoặc không muốn nh́n nhận các rủi ro của nền kinh tế quốc dân. Hầu hết mọi người mong chờ ngày 1 tháng Bảy như chờ cứu tinh xuất hiện. Lúc 0 giờ vào đêm trước ngày Chủ nhật Deutsche Bank mở quầy thu tiền trên quảng trường Alexander ở Berlin để chi ra những đồng D-Mark. 10000 người lao vào ṭa nhà, xảy ra cảnh hỗn loạn.

Với Walter Siegert, quốc vụ khanh bộ Tài chính th́ ngày đó qua đi có phần dễ chịu: ‘Núi công việc đă làm xong, và rồi tôi rất hài ḷng được cùng với Theo Waigel, người tới Berlin để dạo quanh những chi nhánh tiết kiệm khác nhau, trực tiếp theo dơi việc đổi tiền. Mỗi lần như vậy Waigel đều được nhận một bó hoa và một mẩu bánh và cà phê. Người dân vui vẻ, nhân viên quỹ tiết kiệm vui vẻ. Và tôi thật sự vui mừng v́, đây cũng là một phần quan trọng trong sự chuẩn bị của các ngân hàng và quỹ tiết kiệm của chúng tôi, việc này đă có tác dụng, v́ chúng tôi hầu như không gặp vấn đề ǵ. Và trong chừng mực đó th́ hôm ấy là một ngày tươi đẹp, vui vẻ.

Nhưng ngày thường khăn khó, những lo lắng ngày càng nhiều thêm từ 2 tháng Bảy sau này của các nhà máy dĩ nhiên là sự vỡ mộng lớn, v́ thực sự đáng lo là những sự việc kia tiến triển. Tôi nghĩ nhiều người khi ấy hô hào và viết khẩu hiệu ‘Nếu đồng D-Mark không tới với chúng ta, ta sẽ đến với nó!’ lên biểu ngữ đă không nhận thức được hậu quả khi người ta điều chỉnh ngay theo như đ̣i hỏi này. Chắc chắn khó mà trả lời được câu hỏi liệu có thể đổ lỗi cho những người đó hay không. Có một sự bột phát nhất định. Có những lợi ích đan xen rất giản đơn thường không được suy nghĩ thấu đáo khi người ta phát ngôn chính trị. Tôi không rơ một số phương tiện truyền thông nào đó đă tham dự vào, thậm chí thúc giục và phóng đại khẩu hiệu này ra sao, và rốt cuộc th́ chuyện đó đă ăn khớp với toan tính hay mong muốn của các chính trị gia nào đó. Đó là một câu hỏi mà người ta chắc chắn có nhiều câu trả lời thú vị, nhưng giờ đây đă trở thành lịch sử rồi. Có những điều cũng không trở thành sự thực, chẳng hạn như Helmut Kohl đă đáp lại khẩu hiệu này: ‘Thế th́ chúng ta hăy nhanh chóng đưa đồng D-Mark đến tay người dân CHDC Đức, rồi họ sẽ không rời bỏ đất nước nữa!’ Trong khi ấy th́ ta đều biết là khoảng 2,5 triệu người đă bỏ sang Tây Đức trong 15, 20 năm trở lại đây, hầu hết là những người có năng lực.’


 

9. Hiệp ước cấp chính phủ thứ hai

                          ‘Cô giàu, cháu nghèo.’

                                    Gregor Gysi

Kư kết Hiệp ước Thống nhất 31.08.1990                    

                                     

Hiệp ước cấp chính phủ thứ hai CHDC Đức đàm phán và kư kết với chính phủ CHLB Đức là hiệp ước thống nhất. Cái tên kỳ lạ này là do phát ngôn viên chính phủ Gehler đặt: ‘Tôi nói chuyện với de Maizière, ông ấy rất muốn đặt tên tất cả là Hiệp ước cấp chính phủ thứ hai. Tôi bảo thật ra về mặt kỹ thuật thông báo người ta không đặt tên thế được, có thứ nhất và thứ hai, thế th́ ai cũng sẽ bị lẫn. Chúng tôi không có nhiều thời gian. Chúng ta phải xem xem nên đặt tên ǵ cho nó. Và rồi tôi nghĩ ra cái tên ‘Hiệp ước thống nhất’. Đến giờ tôi vẫn c̣n bực ḿnh v́ đấy là một từ vô nghĩa! Hiệp ước nào người ta chẳng thống nhất với nhau. Thực tế nói đúng ra th́ phải là ‘Hiệp ước sát nhập’. Hiệp ước thống nhất! Một từ điên rồ. Chỉ có là nó dễ đọc. Dễ truyền tải. Lúc đó de Maizière bảo, đúng. Đấy là bản nhạc làm ông ấy hiểu ra. Okay!’

‘Hiệp ước thứ nhất, thống nhất tiền tệ, c̣n có bản sơ thảo của phía CHLB Đức’, de Maizière nhớ lại. ‘Và chúng tôi nhận thấy đàm phán để bỏ đi một điểm nào đó từ một bản thảo hiệp ước là khó khăn như thế nào. Sau đấy tôi bảo: ‘Bản sơ thảo hiệp ước thống nhất phải do chúng ta soạn!’ Và đúng như vậy. Việc đàm phán bắt đàu giữa Schäuble và tôi. Schäuble lúc nào cũng bảo: ‘chỉ khi thủ tướng của tôi và nội các của ông ấy đồng ư’. Lúc đó tôi nói với Günther: ‘Đúng là một vị trí bảo đảm an toàn, thế th́ ta cũng làm được. Bây giờ ông đàm phán đi. Và ở điểm nào ông cũng đàm phán theo chỉ thị của thủ tướng và nội các. Thế là Günther Krause chỉ đàm phán những điều đă thống nhất với tôi. Tôi theo sát văn bản hiệp ước.’

Matthias Gehler ca ngợi trưởng đoàn đàm phán của CHDC Đức: ‘Người ta có thể nói ǵ về Krause tùy thích, nhưng hiệp ước chính phủ đă được ông ấy soạn thảo chu đáo. Có một lần tôi đang ở trong nhà vệ sinh và Tietmeyer đi vào và chửi rủa: ‘Thằng cha Krause này đàm phán tốt quá!’ Đúng là ông ấy đă đàm phán tốt.’ Klaus Reichenbach cũng nghĩ Günther Krause là người thích hợp để đàm phán việc thống nhất nước Đức.

‘Với tôi ông Krause này là một người kỳ dị’, Reinhard Nissel, quốc vụ khanh bộ Tư pháp, nói. ‘Ông ấy không học luật mà cũng chẳng phải là chính trị gia. Trong khi đàm phán nếu muốn thống nhất về một vấn đề đang được bàn tới, người ta không thể lúc nào cũng xin tạm ngưng và nói chúng tôi phải ra ngoài một lát. Thế là phải ngồi lại thôi, và chúng tôi cũng đă bàn là viết 3, 4 ư chính ra một tờ giấy nhỏ. Ông ấy đọc qua, rồi đàm phán, biết hết mọi việc! Với tôi đó là một người kỳ dị. Ông ấy hiểu nhanh kinh khủng. Với ba ư chính ông ấy có thể nắm bắt ngay t́nh h́nh thực tế.’

Nhưng Nissel cũng nói: ‘Ông ấy xử sự cũng có phần lỗ măng, có vẻ ngạo mạn thế nào đấy. Tôi không c̣n nhớ là chủ đề ǵ nữa. Wolfgang Clement đưa ra một điểm nào đó, và Krause mắng ông ấy xối xả bên bàn đàm phán lớn chứ không phải ở nhóm nhỏ: ‘Chúng tôi hoàn toàn không quan tâm đến những ǵ ông nói cho đảng SPD! Đối tác đàm phán là chính phủ cộng ḥa liên bang!’ Krause là như thế. V́ thế tôi thấy rơ là tới lúc nào đấy ông ấy sẽ gặp phải thất bại.’

‘Dự thảo hiệp ước của CHDC Đức’, Günther Krause, ‘được chuyển đi trong ṿng đàm phán đầu tiên dĩ nhiên mang nhiều sự kiện mang tính biểu tượng, chẳng hạn như là chúng tôi đồng ư sử dụng quốc ca Tây Đức, tuy nhiên thêm vào đoạn thứ hai, vốn là đoạn đầu bị cấm của quốc ca CHDC Đức. Ở CHDC Đức từ năm 1972 không c̣n ai được phép hát quốc ca nữa, v́ ‘quê hương Đức thống nhất’ đang đóng vai tṛ ở đâu đó. Và bản nhạc th́ phù hợp. Phần lời của CHDC Đức của Becher[6] sẽ hợp vào không gặp trở ngại ǵ. Trong hiệp ước thống nhất cũng có ghi là chúng tôi đặt cho ḿnh một cái tên mới. Sẽ chỉ c̣n là ‘nước Đức’ chứ không cần phần phụ chú ‘cộng ḥa liên bang’, để nhờ thế mà dù ai có ở trong rừng ở Bayern cũng hiểu được là sự thống nhất nước Đức đi kèm với một đổi thay nào đó căn bản. húng tôi, ít nhất là de Maizière và tôi, cả Helmut Kohl nữa, thật sự cũng thấy khá rơ sự thay đổi này, v́ sẽ có những đổi thay sâu rộng cả trong cấu trúc của việc nước Đức tham gia vào nền chính trị quốc tế nữa. Vào ngày đàm phán Wolfgang Schäuble hoàn toàn không thích thú ǵ việc chúng tôi đưa ra dự thảo hiệp ước đầu tiên.’

Krause biết là sau khi thống nhất tiền tệ giờ đây phải nhanh chóng thống nhất hai quốc gia để hàng tuần CHDC Đức không phải đi xin tiền ở bộ Tài chính liên bang. Theo suy nghĩ của ông, nếu Luật Cơ bản có hiệu lực ở khắp mọi nơi th́ cũng phải tạo được điều kiện sống như nhau ở khắp mọi nơi. Ai cũng biết là điều đó không diễn ra trong ngày một ngày hai, nhưng mục tiêu này đặt ra đường hướng. De Maizière nói: ‘Khi đàm phán liên minh chúng ta đă nói là sử dụng Điều 23, nhưng không phải là vô điều kiện. Sau cuộc bầu cử tôi cũng đă nói: ‘Vấn đề Liệu đă được quyết định, chúng ta sẽ c̣n phải góp một ư kiến nhỏ và xác đáng vào vấn đề Như thế nào! Cả khi nhiều người hôm nay không muốn thấy dấu vết của cái Như thế nào này – ta nên xem xét hiệp ước thống nhất để biết chắc là hiệp ước sẽ quy định việc thừa nhận nghề nghiệp của người dân Đông Đức, sẽ quy định một phần lớn các đ̣i hỏi dân sự hợp pháp, các yêu cầu sở hữu và những điểm tương tự.’

Vấn đề trọng yếu cần phải được quy định trong hiệp ước này là quyền sở hữu đất đai. Phía Đông Đức yêu cầu ‘Đền bù trước khi trao trả’, phía Tây Đức đ̣i ‘Trao trả trước khi đền bù’. Ai cũng biết bên nào giành phần thắng trong vấn đề này. Trong ‘Tuyên bố chung của chính phủ nước CHLB Đức và CHDC Đức về quy định các vấn đề tài sản c̣n bỏ ngỏ’ ngày 15 tháng Sáu năm 1990, ở đoạn 3 có ghi:

‘Các bất động sản bị quốc hữu hóa về cơ bản sẽ được trao trả cho chủ sở hữu trước đây hoặc người thừa kế của họ, có xét đến các nhóm rơi vào trường hợp a) và b) dưới đây.

       a) Việc trả lại quyền sở hữu đất và các ṭa nhà mà cách thức hoặc mục đích sử dụng đă bị đặc biệt thay đổi để phục vụ tập thể, sử dụng trong các công tŕnh nhà ở và khu dân cư, hướng đến việc sử dụng công nghiệp hay liên quan đến một đơn vị doanh nghiệp, nh́n từ bản chất của sự việc, là không khả thi. Trong các trường hợp này sẽ có đền bù, nếu chưa được đền bù theo các quy định dành cho công dân nước Cộng ḥa Dân chủ Đức.

       b) Nếu công dân nước Cộng ḥa Dân chủ Đức thực sự có quyền sở hữu hoặc sử dụng đúng đắn đối với các bất động sản cần phải chuyển nhượng trở lại, cần có một khoản đền bù theo khế ước xă hội giành cho chủ sở hữu trước đây thông qua việc trao đổi tài sản có giá trị tương đương hoặc đền bù. Áp dụng tương tự đối với bất động sản đă được Công ty Ủy quyền bán cho bên thứ ba. Chi tiết cần phải làm rơ.

       c) Chừng nào chủ sở hữu trước đây hoặc người thừa kế của họ vẫn c̣n quyền nhận tài sản chuyển nhượng, có thể thay bằng việc đền bù.’

Quốc vụ khanh tài chính Siegert nói rơ: ‘Ngay từ đầu tôi đă coi nguyên tắc căn bản trả lại trước khi đền bù này là một vấn đề lớn. Chúng tôi cũng đă nêu các quan ngại của ḿnh, v́ rơ ràng là làm thế là can thiệp vào hoàn cảnh sống của hàng ngàn người dân đang ở trên các bất động sản từng thuộc về người Tây Đức, và can thiệp nhiều mặt vào các xí nghiệp quốc doanh, tài sản của CHDC Đức. Nhưng không có cách nào thay đổi được điều này. Đó hiển nhiên là một tiền đề chính trị cốt yếu của chính phủ cộng ḥa liên bang. Tôi không rơ gốc rễ câu chuyện là ở đâu, nhưng chắc chắn là có ở các giới đang hi vọng là được hưởng lợi cá nhân càng nhiều càng tốt trong công cuộc thống nhất.’

vài người phê phán điều kiện tiên quyết ‘Trả lại trước khi đền bù’. Reinhard Höppner nói: ‘Trả lại trước khi đền bù, theo ư tôi th́ những người dân CHDC Đức đang nôn nóng cũng có chút lỗi ở nguyên tắc sai lầm này. Lẽ ra dĩ nhiên ở quốc hội chúng tôi có thể tạm dừng và nói, ta phải thảo luận về vấn đề này đă – thế th́ những người dân CHDC Đức yêu quư sẽ không nhận được đồng tiền Tây Đức của họ vào ngày 1 tháng Bảy. Hăy thử tưởng tượng là chúng tôi, các đại biểu quốc hội, đi về nhà và nói: ‘Chưa có tiền Tây Đức đâu v́ c̣n có điều chưa được làm sáng tỏ về những quyền sở hữu đất đai.’ Đúng, chúng tôi cũng bất ngờ v́ toàn bộ câu chuyện, nhưng sự nôn nóng muốn nhanh chóng có được đồng tiền Tây Đức hồi đó đă dẫn đến việc rào dậu được dựng lên để sau này chúng tôi không quay lại được trong hiệp ước thống nhất.

Bộ trưởng Kinh tế Gerhard Pohl cũng coi nguyên tắc trả lại trước khi đền bù là sai, nó cản trở việc đầu tư. Lời phản đối của ông bị bác bỏ: ‘Người ta bảo chúng tôi là cái đó không quan trọng, phải giải quyết như vậy. Điều này làm tôi không thoải mái. Việc xảy ra sau đó đă cho thấy là chúng tôi vẫn có câu nói mỉa mai như thời nước CHDC Đức xă hội chủ nghĩa từ trước tới giờ, ‘Phá hủy không cần vũ khí’, chúng tôi đă đem chuyển nó vào hệ thống mới này. Anh sẽ thấy ở đâu cũng hoang tàn, những người thừa kế nào đó tranh căi liên tục về những ngôi nhà, nhà máy cũng thế và vv. Chúng tôi phá hủy mà chẳng cần vũ khí, như từ trước đến giờ.’

Lothar de Maizière coi quyền sở hữu đất đai là ‘khuyết tật di truyền bẩm sinh’ của việc thống nhất nước Đức: ‘Quyền sở hữu đất đai này thật sự đă đầu độc kha khá quá tŕnh thống nhất. Helmut Schmidt có lần bảo tôi là làm như vậy tôi đă tạo ra biện pháp chống thất nghiệp lớn nhất dành cho giới luật sư Đức. Tôi không có ư định làm như thế. Nhưng sự thể là thế. Người ta biết xử trí thế nào đây với kết quả của quá tŕnh phát triển khác nhau trong 40 năm? Người ta có thể đơn thuần khôi phục được hay là không? Nếu ta nh́n vào lịch sử nước Đức th́ thật ra mỗi khi có quá tŕnh phục hồi, dù là sau Hội nghị Wien hay sau thời vua Ludwig Mộ đạo hay bất kỳ lúc nào; cứ lúc nào chúng ta tiến hành khôi phục th́ lịch sử nước Đức lại diễn ra không thật vui vẻ. Chúng tôi đă tiêu tốn rất nhiều sức lực để giải quyết những vấn đề c̣n lại, thay v́ nói là làm sao chúng ta cùng nhau tiến bước một cách đầy ư nghĩa được đây. Nhưng không có bản thiết kế màu xanh nào trong việc xây dựng sự thống nhất nước Đức cả.

Có những cuộc quốc hữu hóa bất công không chấp nhận nổi đến mức người ta không bảo vệ nổi. Phía CHLB Đức nói: ‘Chúng ta phải lấy nguyên tắc phục hồi làm  cơ sở và rồi từ đó chỉ ra các ngoại lệ.’ Cho đến hôm nay tôi vẫn cho rằng với một nguyên tắc đền bù, chúng tôi lẽ ra đă tiến tới sự công bằng dù là có nhân tạo cũng vẫn tốt hơn. Một người bước ra và nói: ‘Đây là ngôi nhà của cha tôi từ hơn năm thế hệ nay!’ Và rồi người ta bảo: ‘Đúng, sau đó nó là ngôi nhà của một gia đ́nh khác trong hơn ba thế hệ.’ Thế bây giờ biết t́m sự công bằng ở đâu đây? Tôi không biết. V́ sự trả lại này chủ yếu dành cho người Tây Đức. Thế là chúng tôi đă cho chuyển tài sản từ Đông sang Tây, mặc dù thật ra chiều ngược lại c̣n cần thiết hơn.’

Một vấn đề khác là xử lư cải cách ruộng đất. Lại là de Maizière: ‘Vấn đề quyền sở hữu đất là một trong những vấn đề phức tạp nhất, mà đằng sau nó c̣n ẩn giấu một vấn đề hoàn toàn khác nữa: làm thế nào ta có thể dùng các phương tiện của pháp luật t́m kiếm sự công bằng sau những thời kỳ bất công lâu dài mà lại không tiếp tục bẻ cong luật pháp. Và điều đó hầu như là bất khả! Và cải cách ruộng đất là một t́nh huống kỳ lạ như thế. Đất trước năm 1945 được trả lại, từ 1945 đến 1949 th́ không. Và rồi có tranh căi là đấy có phải là một điều kiện của người Liên Xô hay không. Sau này Michail Sergejewitsch Gorbatschow nói là ông không nhớ việc này. Dĩ nhiên đó là một điều kiện! Vừa thành lập chính phủ th́ chúng tôi đă nhận được một bản ghi nhớ của Eduard Schewardnadse có ghi: ‘Không được phép nghi ngờ các biện pháp của chính phủ quân đội Liên Xô thời kỳ 1945 đến 1949, đặc biệt là vấn đề quyền sở hữu đất và bất động sản!’ Đồng thời ta phải biết rằng theo quan điểm của Liên Xô th́ việc quốc hữu hóa từ 1945 đến 1949 này có ba đặc điểm. Thứ nhất đó là biện pháp trừng phạt, và đến hôm nay tôi vẫn c̣n có thể nghĩ về biện pháp trừng phạt gắn với suy nghĩ về IG Farben và Zyklon B và những công ty tương tự như thế. Tôi cảm thấy ghê tởm khi phải trả lại những tài sản sở hữu tương ứng. Thứ nh́ là theo quan điểm của họ đó là sự bắt đầu cho công cuộc cải tổ xă hội thành một xă hội phi giai cấp, ít nhất là một xă hội không có tư hữu. Và thứ ba: đó là phương án giải quyết tiền trợ cấp cho những người bị trục xuất mà chúng tôi luôn tế nhị gọi là ‘người di cư’ ở CHDC Đức.

Trong khuôn khổ Hai-cộng-Bốn chúng tôi c̣n kư kết một bức thư trong đó Genscher và tôi xác nhận rơ ràng là sẽ không hủy bỏ những cuộc quốc hữu hóa thời kỳ 1945-1949, nước Đức sẽ trông nom các đài kỷ niệm và tưởng niệm chiến tranh Xô viết, rằng chúng tôi sẽ không cho phép thừa nhận các đảng tân quốc xă ở nước Đức, quốc gia kế tục sẽ đảm bảo tuân theo đúng hiệp ước.’

Reichenbach nói: ‘Người được hưởng lợi nhiều nhất từ quy định không động chạm đến những năm từ 45 đến 49 nữa là chính phủ CHLB Đức v́ đương nhiên là họ đă được nhận miếng bánh lớn nhất từ xa. Họ không phải làm ǵ cả, và với nó ông Waigel đă đương nhiên có được một vật ngang giá cho những thứ ông ấy phải chi ra cho sự thống nhất của nước Đức. Bây giờ tôi sẽ nói như thế.’

Vào đêm rạng sáng ngày 23 tháng Tám quốc hội đă đưa ra quyết định thời hạn sát nhập, một tuần sau, ngày 31 tháng Tám, hiệp ước thống nhất được kư kết. Markus Meckel, vào thời điểm đó đă không c̣n là ngoại trưởng sau khi liên minh tan vỡ, coi tŕnh tự này là sai lầm: ‘Trong mắt tôi thấy có một lỗi lầm là quyết định sát nhập vào ngày 23 tháng Tám, và nói đúng hơn đây là sai lầm v́ quyết định sát nhập được đưa ra trước khi hiệp ước thống nhất được kư kết. Lúc đó tôi phẫn nộ v́ người ta có thể từ bỏ quyền tự quyết của bản thân ḿnh trong quá tŕnh đàm phán trước khi hiệp ước được kư kết. V́ rơ ràng là với một quyết định như vậy người ta một lần nữa làm yếu đi vị thế của ḿnh trong đàm phán. Sau đó tôi cũng ra đi trong đêm, không tham gia biểu quyết sát nhập do phẫn nộ về diễn biến này. Từ trước tới nay tôi vẫn coi đó là một sai lầm trong quá tŕnh mà ngoài việc đó ra tôi vẫn coi là một bước đi ngay thẳng của người Đông Đức tiến vào sự thống nhất nước Đức.’

Theo Luật Cơ bản của CHLB Đức th́ có hai phương án để thống nhất nước Đức: Sát nhập theo Điều 23, hoặc là, theo Điều 146, thành lập một nhà nước mới với Hiến pháp mới. Vào tháng Tư, khi mọi người c̣n xuất phát từ một khoảng thời kỳ quá độ lâu hơn, thậm chí chủ tịch quốc hội Sabine Bergmann-Pohl c̣n tán thành lựa chọn thứ hai này. Vào tháng Ba nhóm công tác ‘Hiến pháp mới của CHDC Đức’ thuộc Bàn tṛn Trung ương giới thiệu bản dự thảo hiến pháp của ḿnh và gọi nó là ‘Bức chúc thư của Bàn tṛn’. Trong đó CHDC Đức được định nghĩa là một nhà nước liên bang hiến pháp pháp quyền, dân chủ và xă hội. Bản dự thảo dựa trên Luật Cơ bản của CHLB Đức đến 90%; tuy nhiên việc trưng cầu dân ư và các h́nh thức dân chủ trực tiếp c̣n đóng một vai tṛ quan trọng hơn. Quốc huy được đề xuất là sự diễn tả ‘kiếm và lưỡi cày’, biểu tượng của phong trào ḥa b́nh của giáo hội ở CHDC Đức[7].

Gerhard Schröder, thủ tướng được đề cử của bang Niedersachsen, bảo vệ quan điểm trưng cầu dân ư về hiến pháp của một nước Đức chung trong chương tŕnh ‘Làm ǵ đây?’ của đài ZDF vào ngày 14 tháng Năm. Và đến giữa tháng Sáu Willy Brandt vẫn c̣n yêu cầu phải có một hiến pháp chung cho cuộc thống nhất chính trị sắp đến.

Ở CHDC Đức Liên minh 90 và PDS ưu tiên con đường này hơn. Gregor Gysi nói: ‘Vấn đề mang tính quyết định là: khi thống nhất th́ sẽ có một cuộc sát nhập hay một hiến pháp mới sẽ được thảo ra và được toàn nước Đức công nhận trong một cuộc trưng cầu dân ư, để từ đó sinh ra một nước Đức mới là nhà nước kế thừa hợp pháp của nước CHLB và CHDC Đức cũ hay không? Ngoài ra điều đó cũng sẽ có nhiều hậu quả luật pháp to lớn, nhưng trước nhất sẽ là những hậu quả tâm lư nữa. Người ta phải h́nh dung nó đại loại thế này: Cô th́ giàu mà cháu th́ nghèo. Okay, cái đó dù có cơ chế khác cũng sẽ không thay đổi được. Nhưng sự khác biệt là vô cùng dễ hiểu: một đằng là người cháu trai vào ở trong căn hộ của người cô, và một đằng là cả hai bên cùng nhau vào ở trong một căn hộ mới. Một khác biệt đáng kể. V́ trong trường hợp thứ nhất người cô hoàn toàn không nhận ra là ḿnh phải thay đổi một cái ǵ đó, cung cách ăn sáng, ăn tối, xem truyền h́nh, mọi thứ vẫn giữ nguyên như cũ. Và bạn là người cháu trai nghèo khó đến ở và phải thích nghi bằng cách nào đó. Nhưng nếu hai người vào ở một căn hộ mới, cả khi một người giàu và người kia nghèo, sẽ không có quyền b́nh đẳng, nhưng rơ ràng người ta sẽ có nhiều cơ hội đem theo quan điểm riêng của ḿnh hơn.

Nếu hồi đó người ta bảo, cái máng, đă thay đổi, nhưng không phải là ư dở, giờ chúng ta xây máng ở Passau, ở Kiel, ở Frankfurt bên sông Main. Bây giờ người ta nói như vậy, sau 20 năm, nhưng không phải là trước đây 20 năm. Nếu người ta đă nói là ở mọi trường học đều có một phó giám đốc chỉ phụ trách các hoạt động ngoại khóa, tuy chúng ta có hoạt động ngoại khóa khác, nhưng giờ hăy áp dụng đi. Đưa ra những đề xuất như vậy cho buổi chiều thật thú vị. Nếu người ta đă vay mượn tám điều như thế, hoàn toàn phi chính trị, để làm thay đổi cuộc sống ở nước CHLB Đức cũ th́ chúng ta đă có một nước Đức thống nhất. Khi ấy mọi người sẽ bảo: ‘Đúng, tuy là mất tiền đấy, nhưng từ bấy đến giờ chúng ta cũng đă thấy có tiến triển ở những điểm này kia.’ Không người Tây Đức nào được hưởng những điều đó. Và sự thống nhất nước Đức đến giờ vẫn sai lầm ở điểm này, và v́ thế mà tôi nhiệt t́nh ủng hộ thống nhất và phản đối sát nhập. Nhưng sự sát nhập đă xảy ra, và dân chúng hồi đó, thành thật mà nói, chẳng bận tâm đến vấn đề này. Tôi đă phân tích điểm này, nhưng họ muốn nhanh chóng thống nhất, muốn nhanh chóng có một đồng tiền chung, muốn nhanh chóng thỏa măn các nhu cầu. Họ đă sống nhiều năm thiếu thốn, mọi thứ đều khan hiếm. Ở Berlin vẫn c̣n sống được, nhưng ngoài Berlin th́ mọi thứ ngày một khan hiếm hơn. Và rốt cuộc th́ cái đó cũng cần phải thay đổi. Và với họ lúc ấy vấn đề liệu nên theo Điều 23 hay một điều khác của Luật Cơ bản hoàn toàn chẳng đáng quan tâm. Lúc ấy thi thoảng anh đơn độc đứng đó, kể chuyện ǵ đó, nhưng ít ai để ư đến. Tôi nghĩ ngày nay họ sẽ chọn cách khác.’

‘Thủ tướng liên bang thấy quan trọng là quá tŕnh này sẽ diễn ra theo đường lối của Điều 23’, de Maizière nói. ‘Tức là không phải dị bản là đàm phán để soạn thảo ra hiến pháp, trước hết là v́ ông ấy tự nhủ, nếu người Đức tổ chức một cuộc họp để soạn ra hiến pháp th́ sẽ mất hàng năm trời mới xong việc. Và rồi lại công bố bộ Luật Cơ bản cũ mà thôi.’

Reinhard Höppner tin là làm theo Điều 146 thực sự là đ̣i hỏi quá mức: ‘Nếu c̣n nghi ngờ, nếu người ta cố yêu cầu làm như thế, th́ vẫn là kết quả của những nhà lập hiến Tây Đức mà thôi, chúng tôi chỉ có vài đại diện ở đấy. Nước CHLB Đức vào thời điểm 1989/90 thật đắc chí và tự tin làm sao! Và không chỉ có chính phủ, mà là toàn bộ các cơ quan tổ chức. Nếu người ta suy nghĩ kỹ th́ đây là ư tưởng xuất phát từ Tây Đức và các cấu trúc được áp dụng vào Đông Đức. Sự tin tưởng các cấu trúc của chúng tôi là đúng đắn và phải đem áp dụng ở Đông Đức được phổ biến rộng răi và rất mạnh mẽ, v́ những người đến đây như những nhà truyền giáo không thể nào h́nh dung nổi là ở đây đă có được thành tựu ǵ rồi. Tôi nghĩ là họ có chút ấn tượng là ḿnh đang phải trồng trọt trên một sa mạc.’

Jens Reich nói: ‘Tôi đă nói không đối với việc thống nhất tiền tệ và kư kết hiệp ước thống nhất, và sau này phản đối cả việc thống nhất, cả thời hạn đă được quyết định trước cả khi hiệp ước thống nhất được soạn xong, tôi đă nói không với ba việc này v́ tôi không chịu trách nhiệm về chúng được. Tôi không được báo tin. Tôi không thể ủng hộ được v́ nếu thế sẽ chỉ là thói cơ hội mà thôi. Việc đă xảy đến với chúng tôi, không có cơ hội nào nữa. Người ta có thể sửa đổi điểm này điểm kia ở đâu đó hoặc nói với ai đó là như thế là không được hoặc là chỉ mô tả tâm trạng có thể có ở người dân. Nhưng về tổng thể th́ chắc chắn nó cũng như một khối tuyết lở đối với những người thực thi việc này ở Tây Đức. Ừ th́ lúc đó chúng ta đă nói ‘nhắm mắt lại mà đi tiếp’ và rồi với sự mau lẹ này chúng ta đă chẳng thực hiện được điều ǵ ngoài việc trút tất cả các điều luật – với vài quy định ngoại lệ và chuyển đổi – lên nước CHDC Đức và quốc hội. Và thêm vào đó quốc hội c̣n phải biểu quyết đa số tán thành. Và khi phản đối th́ anh c̣n bị coi là thất bại và bị mắng chửi là hàng quân thứ năm của đảng PDS.’

‘Trong quá tŕnh đàm phán’, Günther Krause nhớ lại, ‘những quan điểm được chúng tôi xây dựng trong bản dự thảo đầu tiên đă bị bỏ đi, khiến cho về căn bản chỉ giữ lại được là, Berlin sẽ thành thủ đô của nước CHLB Đức. Sau đó chúng tôi đă từ bỏ tất cả các điểm khác, ví dụ như – một điểm rất quan trọng – là việc định nghĩa nghề nghiệp và các kỳ thi nghề sao cho nghề nghiệp ở cả hai nước Đức được công nhận là có giá trị như nhau. Tôi lấy một ví dụ: Giáo viên phổ thông ở CHDC Đức không học đại học. Theo luật của Tây Đức th́ người ta phải đối xử với họ kém hơn ở Tây Đức. Chúng tôi đă đạt được diều đó trong hiệp ước thống nhất dù có bị những người có liên quan kiện cáo đi nữa, v́ điểm ngu ngốc là có những chính phủ ở các bang mới thành lập muốn tiết kiệm tiền cho ngân sách của bang và muốn đối xử với những giáo viên phổ thông do CHDC Đức đào tạo kém hơn. Dựa trên hiệp ước thống nhất th́ họ đă được hưởng quyền ngang nhau. Với chúng tôi rốt cuộc đó là những thứ thật sự quan trọng hơn là quốc ca hay là cái tên nước Đức hay là nước CHLB Đức.’

Lothar de Maizière tự hào cho xem bản mẫu của Hiệp ước thống nhất rơ ràng đă được chỉnh sửa: ‘Nó thật sự là công cụ thủ công hàng ngày của tôi trong một thời gian dài. Những cái người ta phàn nàn là: ‘Điều này có trong hiệp ước thống nhất và nó sai’, sau này đă được nhà nước liên bang ban hành thành luật, chúng tôi không hề soạn ra chúng. Nhưng người ta đă quen đổ lỗi cho hiệp ước thống nhất tất cả những ǵ diễn ra không trôi chảy. Người ta nên đọc nó để thấy rằng hiệp ước thống nhất có quy định việc công nhận các kỳ thi nghề của người dân Đông Đức, quy định một phần lớn các yêu cầu quyền dân sự, quyền sở hữu tài sản và những quyền khác. Từ trước đến giờ tôi vẫn coi nó là một kiệt tác!’


 

Ed Stuhler

Trích từ:

Ed Stuhler

Trích từ:

Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức của Ed Stuhler NXB Ch. Links năm 2010

Nguyên tác tiếng Đức: Die letzten Monate der DDR của Edstuhler

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường -Bản quyền tiếng Việt của VIPEN Edition

VIPEN xuất bản theo  hợp đồng chuyển nhượng Bản quyền

giữa Ch.Links Verlag với VIPEN Edition(www.vipen.de)

Sách dầy: 306 tr. Khổ 14 x 21 cm Thiết kế b́a: Thai Gottsmann -Tŕnh bày sách: Vũ Xương Minh Phát hành tại CHLB Đức từ tháng 05.2012 Giá sách: 15,90 Euro

Đặt mua theo địa chỉ: peter.knost@berlin.de hoặc the.dung@vipen.de

 

[1] Theo Waigel/ Manfred Schell (Chủ biên): Những ngày tháng thay đổi nước Đức và thế giới, Muenchen 1994, Tr. 76

[2] Hartmut Wendt: Những cuộc di cư Đức-Đức – Bản tổng kết lịch sử 40 năm chạy trốn và xuất cảnh, trong: Hồ sơ nước Đức, số 24/1991, tr. 386-395. Dựa trên số liệu của Cơ quan cân đối liên bang Wendt đưa ra số người di cư trong nửa đầu năm 1990: Tháng Giêng 73 729, Tháng Hai 63 893, Tháng Ba 46 261, Tháng Tư 24 615, Tháng Năm 19 217, Tháng Sáu 10 689.

[3] Theo niên giám thống kê của CHDC Đức năm 1990 số phương tiện giao thông được cấp phép hàng năm khoảng gấp đôi con số này.

[4] ‘Bản phân tích t́nh h́nh kinh tế nước CHDC Đức và các kết luận’ của Gerhard Schuerer, tŕnh lên bộ Chính trị dưới quyền Egon Krenz vào cuối tháng Mười năm 1989. Xem thêm ở chương 12.

[5] Hinrich Lehmann-Grube là thị trưởng Leipzig (1990-1998)

[6] Johannes R. Becher (1891-1958), từ năm 1954 đến khi chết là bộ trưởng Văn hóa của CHDC Đức.

[7] Chủ yếu là những người trẻ tuổi khâu biểu tượng này lên trang phục của họ. V́ người ta nh́n nhận nó là quan điểm ḥa b́nh và lời phản đối đối với việc phục vụ trong quân ngũ, nhiều người mang biểu tượng này bị truy lùng, hoặc là nó bị, chẳng hạn, cảnh sát đường sắt, xé bỏ.


http://www.gio-o.com/TheDung.html

 

 

© gio-o.com 2013