Ed Stuhler

 

Trưng Cầu Dân Ư

Bắt Đầu Cuộc Chơi

( trích Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức)

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường Edition VIPEN 2012

 

6. Ra hiệu bằng một vụ nổ?

‘Chúng ta không thể sụp đổ như vậy được!’

                      Reinhard Höppner

Reinhard Höppner                                      

Ngày 16 tháng Tám, hai tuần sau chuyến thăm của de Maizière tới hồ Wolfgang, đại liên minh tan ră. Đảng SPD rời bỏ liên minh chính phủ. Nguyên do th́ phức tạp, hai bên đổ lỗi cho nhau. Người lănh đạo chính phủ đổ lỗi cho đối tác liên minh: ‘Một lư do là vào tháng Tám năm 1990 Oskar Lafontaine đến trước đảng liên minh trong quốc hội và nói: ‘Hỡi các bạn, chúng ta đang chuẩn bị tranh cử, và không thể tranh cử khi tham gia liên minh được. Chính các bạn phải t́m cách ra khỏi liên minh này!’ Hồi đó Richard Schröder c̣n phản đối. Những người khác cũng nghĩ như vậy.’

‘Ôi’, Schröder nói, ‘thật là kỳ lạ. Oskar Lafontaine là ứng cử viên thủ tướng đảng SPD. Và từ tháng Sáu những người nghe lời ông ấy phát tán trong Đảng những giấy tờ viết rằng chúng tôi phải rời bỏ liên minh. Lư lẽ chủ yếu là vụ tranh cử. Tôi thấy ư tưởng ở phía sau việc này không được hay ho cho lắm: Nền kinh tế hiện đang xuống dốc và chúng tôi không muốn bị liên đới. Nhưng điều này hoàn toàn không phù hợp với nhận thức chính trị của tôi, tôi phải nói là chạy trốn khi có khó khăn. Tôi cũng có thể nêu vài cái tên, cả các bộ trưởng của đảng tôi nữa, đă lư luận là: ‘Thương vụ bất thành, bây giờ chúng ta phải rời bỏ liên minh thôi.’

Cụ thể là việc băi chức bộ trưởng tài chính Walter Romberg. Romberg có quan điểm khác với de Maizière trong vấn đề cung cấp tài chính cho việc thống nhất: ‘Quan điểm của tôi khác hẳn Walter Romberg. Walter Romberg muốn giữ lại tất cả các khoản thuế thu được ở Đông Đức, nhưng đồng thời cũng không nhận khoản viện trợ nào của Tây Đức. Và lúc ấy tôi bảo ông ấy: ‘Walter, chúng ta làm ǵ có thuế trồng rừng, thuế sản nghiệp hay thuế nào, không thuế doanh thu, nhà máy của chúng ta làm ǵ có tiền mà nộp thuế, chúng ta sẽ gần như không thu được thuế thu nhập v́ người dân có thu nhập thấp dưới mức phải đóng thuế, nên là tất cả khác khoản thuế thông thường th́ ta sẽ không thu được. Một trăm phần trăm của không ǵ cả th́ vẫn cứ là không ǵ cả.’ Không, ông ấy có quan điểm khác, và ông ấy sẽ hành xử kiểu khác.’

Richard Schröder nói: ‘Lúc đó các cố vấn người Nordrhein-Westfalen của Walter Romberg đă xúi giục ông ấy, và chắc chắn bây giờ ông ấy vẫn thấy bị tổn thương khi tôi dùng từ này, những bang mới không tham gia cân đối ngân sách, thay vào đó tất cả các khoản thuế phát sinh ở các bang mới sẽ ở lại những bang này. Lúc ấy de Maizière nói: ‘Sao ông lại có ư nghĩ là năm tới chúng ta sẽ thu được nhiều thuế chứ? Ông ấy luôn theo công thức: không có ǵ của không có ǵ th́ chả là ǵ cả.’

Lothar de Maizière nói: ‘Và khi ấy tôi đă nói trong lúc có mặt chủ tịch đảng liên minh: ‘Walter, theo điều 5 của thỏa thuận liên minh giữa chúng ta th́ thẩm quyền chỉ đạo của thủ tướng, đặc biệt là trong các vấn đề thống nhất nước Đức, phải được đảm bảo. Tôi cho ông 24 tiếng để cân nhắc. Nếu ông không thực hiện được vai tṛ đại diện đàm phán của tôi th́ tôi sẽ phải sa thải ông! Và nói đúng hơn là v́ ông chống lại quyền lợi của người dân Đông Đức!’ Và rồi hôm sau tôi gọi điện cho ông ấy lúc bốn giờ, lúc đó là hết thời hạn 24 tiếng, và tôi nói: ‘Sao ông không báo lại?’ Khi ấy ông ấy bảo ông ấy không báo lại, ông ấy giữ quan điểm của ḿnh, và tôi bảo: ‘Thế th́ tôi coi như ông đă bị mất chức, tôi sẽ cho người mang thông báo băi chức đến!’ Thế đấy! Và những người Dân chủ Xă hội nhân dịp đó mà rời bỏ liên minh.’

Trước đó quốc vụ khanh của Romberg, Walter Siegert, đă đến gặp de Maizière và xin được băi chức. Lư do: Romberg đă giao cho ông ta nhiệm vụ đi dự cuộc họp đàm phán ở Bonn với phương châm: không tham gia vào việc cân đối tài chính, thay v́ thế sẽ giữ tất cả thuế lại Đông Đức. Ông không thể chịu trách nhiệm việc này được , đó sẽ là một đ̣n nặng giáng vào các bang mới. Nếu quyết định như vậy th́ Đông Đức sẽ trơ khấc v́ sau khi nền kinh tế sụp đổ sẽ chỉ thu được rất ít tiền thuế.

‘Ông ấy bảo tôi: ‘Thưa thủ tướng, Bộ trưởng của tôi muốn buộc tôi thực hiện một chủ trương đàm phán chống lại quyền lợi của người dân Đông Đức. Xin ông hăy cách chức tôi!’ Và lúc ấy tôi bảo: ‘Ngài quốc vụ khanh, chúng ta sẽ thấy ai bị cách chức!’ Và sau đó ông ấy tiếp tục cuộc đàm phán trên cơ sở những ǵ tôi coi coi là cần thiết và đúng đắn.’

‘Walter Romberg’, Schröder đánh giá, ‘bị cách chức chính bởi v́ ông ta sai và Lothar de Maizière đă đúng trong cuộc tranh căi này. Chúng tôi mừng v́ ông ấy đă làm như vậy. Sau đấy tôi, v́ không chấp nhận các lư do rời khỏi liên minh, đă từ chức chủ tịch đảng. Việc đó cũng có liên quan đến việc là lúc ấy người ta chờ đợi chúng tôi đề xuất bỏ phiếu bất tín nhiệm Lothar de Maizière. Tôi đă nói là tôi chả thấy lư do ǵ phải bất tín nhiệm cả. V́ trước đó Lafontaine đă có những tính toán tương tự, là liên minh gây ảnh hưởng đến việc tranh cử. Nhưng tôi không muốn tiến ra làm người gây phương hại đến đảng và nói rơ sự thật, và v́ thế thà là im miệng và không kể chi tiết lại cho báo giới. Tôi cũng chẳng phải kể hết, cái chính là tôi không kể điều ǵ sai trái. Và rồi tôi từ chức với câu nói: ‘Tôi đă hợp tác đầy tin tưởng với de Maizière, các ông cũng chẳng được ǵ nếu tôi đột nhiên nói là ông ấy chả biết làm ǵ và làm sai hết cả.’

Điều ít ai biết là tháng Tám SPD đă thực sự thảo ra một đề nghị bất tín nhiệm Lothar de Maizière. Schröder nói: ‘Sau đó vấn đề là ai sẽ tŕnh bày đơn đó. Lúc ấy Wolfgang Thierse nói: ‘Tôi không đọc được đâu, tôi có một cuộc hẹn ở Bonn.’ Đó cũng là một cân nhắc thú vị. Sau đó họ đă hỏi Gutzeit và hỏi tôi, tôi nghĩ họ đă hỏi bốn người. Tôi nói: ‘Các ông nghĩ ǵ thế, tại sao tôi từ chức để vẫn đọc cái đơn đề nghị bất tín nhiệm của các ông? Tôi không hề nghĩ đến điều đó! Đề nghị bất tín nhiệm không được đưa ra v́ không ai muốn đọc cả.’

Người kế nhiệm chức vụ chủ tịch SPD là Wolfgang Thierse:

‘Đại liên minh cuối cùng đổ vỡ cũng là bởi chúng tôi cảm thấy các bộ trưởng của đảng Dân chủ Xă hội hoàn toàn không c̣n tạo được ảnh hưởng đáng kể trong chính phủ của de Maizière nữa, Lothar de Maizière ngày càng bị Kohl chi phối nhiều hơn. Như vậy các hiệp ước không c̣n giá trị nữa, tôi nghĩ, tṛ này là thế nào chứ! Chúng tôi không thể ở trong một chính phủ, trong một liên minh mà, theo cảm nhận của chúng tôi, cũng có thể là không hợp lư, nhưng lúc ấy cảm giác ấy rất mạnh mẽ - chỉ là công cụ của Helmut Kohl và chính phủ của ông ta thôi. Đó là kết cục của đại liên minh. Trong mối liên quan này tôi cũng đă phải đảm nhiệm chức vụ chủ tịch đảng liên minh sau khi đă giữ chức chủ tịch đảng SPD Đông Đức.

Oskar Lafontaine là ứng cử viên số một của đảng SPD, ứng cử viên thủ tướng. Ông ấy lại là ứng viên sau vụ ám sát kinh hoàng, chấn động đối với ḿnh. Luôn phải chú ư đến việc đó. Tôi nhớ lại là ḿnh luôn nói chuyện với ông ấy như là chính trị gia hàng đầu của SPD Đông Đức. Thực tế là có thể hiểu được đầy đủ nhiều điểm ông ấy phê phán chính sách thống nhất. Có lẽ chúng tôi không tranh căi gay gắt về điều đó, nhưng cũng chia sẻ quan điểm theo từng vấn đề. Nhưng tôi luôn t́m cách giải thích cho ông ấy, gần như là van nài: ‘Oskar, ông phải đặt lời chỉ trích này vào một từ Có mạnh mẽ và theo nguyên tắc đối với việc thống nhất, một từ Có dành cho người Đông Đức, nếu không đa phần người Đông Đức sẽ hiểu đó là lời từ chối đối với họ, với việc thống nhất.’ Và chính cái đó ông ấy đă không làm được. Trước tiên là về cảm xúc và thứ nữa cũng là v́ ông ấy đă tự khoác cho ḿnh chiếc áo bó chiến thuật. Chính là ở chỗ, làm sao tôi có thể tranh cử với Helmut Kohl nếu như tôi gần như đồng ư với đường hướng chính sách căn bản được? Tôi phải tấn công ông ta từ phía phe đối lập chứ. Và ông ấy không t́m được lối thoát khỏi t́nh thế bó buộc này.’

Ngay từ tháng Sáu trong đại liên minh đă xuất hiện những vấn đề và chỉ trích đầu tiên. Markus Meckel ngạc nhiên nhận thấy thông tin không thông suốt như chúng cần phải thế. Những dự thảo đầu tiên về hiệp ước thống nhất, xuất phát từ văn pḥng của Günther Krause, lại không do đối tác trong liên minh đem tới cho ngoại trưởng và chủ tịch đảng SPD, mà do văn pḥng thủ tướng liên bang ở Bonn làm lộ ra: ‘Lúc đó là thế này, chúng tôi có một cuộc họp của hội đồng bộ trưởng vào đầu tháng Sáu, và sau đó là phiên họp đầu tiên về hiệp ước thống nhất. Và người ta đă sắp xếp với de Maizière hoặc Krause để giữa cuộc họp hội đồng bộ trưởng và ṿng đàm phán đầu tiên chúng tôi không có cơ hội nào để bàn bạc với quốc vụ khanh của ḿnh v́ họ bắt đầu ngay lập tức. Nghĩa là việc xác định các chức vụ bên trong liên minh đă, tôi có thể nói gần như là phần nào đó, bị cản trở có chủ đích. Đồng minh quan trọng nhất của de Maizière trong SPD là Richard Schröder. Ở đây có mối quan hệ gần gũi, mức độ thông tin cũng tốt, nhưng với những người khác trong chính phủ và cả trong đảng liên minh th́ không phải như vậy.’ 

‘Chúng tôi thật may mắn’, Günther Krause thừa nhận, ‘v́ giáo sư Schröder của đảng SPD đă làm chủ tịch đảng liên minh lâu như thế. Người kế nhiệm ông ấy, cũng có thời gian làm chủ tịch quốc hội liên bang, không chỉ nhất quyết mỉm cười nh́n nước Đức thống nhất, mà dĩ nhiên c̣n thấy rơ cả chính sách của đảng nữa. Đương nhiên sau đó sẽ là một cuộc đấu. Đảng CDU ngày càng mất nhiều ghế trong hội đồng liên bang. Đó là một vấn đề nghiêm trọng. Dĩ nhiên đảng SPD nhất thiết muốn bắt kịp trong cuộc bầu cử quốc hội liên bang.’

Có một vài người trong hàng ngũ của SPD không tán thành việc rời bỏ liên minh. Trong số này có Regine Hildebrandt và Markus Meckel. Cả Emil Schnell, bộ trưởng Bưu chính, cũng tiếc v́ liên minh thất bại: ‘Quan điểm của chúng tôi là ḿnh đă nhận lấy một trách nhiệm. Có thể đoán được là sau vài tuần hoặc vài tháng chuyện đó sẽ qua đi, và thực ra đấy không phải là dịp để bỏ đi v́ những lư do chiến lược của đảng hay bầu cử. Tôi không thích điều đó, và v́ thế lúc ấy tuy tôi chấp hành quy định yêu cầu tất cả các bộ trưởng SPD rời khỏi chính phủ, nhưng tôi không coi đó là việc làm đúng đắn và cả bây giờ cũng vậy. Nhưng tôi có thể h́nh dung được là de Maizière cũng được Kohl ra dấu và chắc chắn ở phía CDU cũng có những lực lượng muốn có những đảng liên minh riêng biệt trước kỳ bầu cử.’

Tại cuộc họp đầu tiên của đảng liên minh SPD sau khi đại liên minh kết thúc, có mời thủ tướng, Höppner quan sát thấy de Maizière hành xử thật lạ lùng và dùng nhiều lời lẽ để che giấu điều ǵ đó: ‘Tôi có cảm tưởng ông ấy ngày càng mất đi quyền tối thượng đối với chính quyết định của ḿnh.’

Và Markus Meckel nhớ lại: ‘Tôi nhiều lần thấy là ḿnh bàn bạc với Lothar de Maizière trong văn pḥng của ông ấy, sau đó quay về bộ của ḿnh và lúc ấy đă có tin là ông ấy lại rút lại những điều chúng tôi đă thỏa thuận với nhau. Hồi đó tôi luôn nghi ngờ là cùng lúc ấy ông ấy đă gọi điện cho Bonn.’

Bộ trưởng Nông nghiệp không thuộc đảng nào Peter Pollack tin chắc là có sức ép từ phía Bonn: ‘Giữa de Maizière và Kohl đă có thỏa thuận là phải ra sức dồn ép SPD ra khỏi chính phủ để CDU là đảng duy nhất đưa nước Đức tới thống nhất vào ngày 3 tháng Mười.

Cả Reinhard Höppner cũng tin là de Maizière sẽ không cách chức Romberg nếu không bị sức ép: ‘Ai ai cũng nói về Romberg và những con số được nêu ra trong việc chi phí cho quá tŕnh thống nhất nước Đức. Tôi tin là nguyên nhân sâu xa c̣n có nhiều thứ khác nữa. Đây có lẽ là tác nhân kích thích hơn là lư do chính. Và một lúc nào đấy t́nh h́nh trở nên không chấp nhận được nữa đối với SPD, cái cung cách hành xử này. Đó là một mối bất ḥa hai chiều. Nhưng nó không khi nào hiển lộ, v́ tất cả chúng tôi đều biết ḿnh phải tránh nó. Chúng tôi phải thực hiện việc thống nhất chứ! Phải cần tới hai phần ba tán thành. Nghĩa là chúng tôi không thể thực sự tan ră được!’

Những chức bộ trưởng bỏ trống không được bổ nhiệm mới. Theo thông lệ các quốc vụ khanh sẽ tiếp tục điều hành công việc trong gần sáu tuần cuối cùng tới khi CHDC Đức không c̣n tồn tại nữa. Markus Meckel, người cũng bị mất chức, nói: ‘Lời chỉ trích người ta phải nói về Lafontaine lúc ấy cũng y như lời chỉ trích của tôi đối với Helmut Kohl, là cả hai đều dùng quá tŕnh thống nhất như một công cụ cho tương lai của cuộc bầu cử quốc hội liên bang sắp đến.’

Lothar de Maizière, như thường thấy, diễn đạt rơ ràng điều này: ‘Vấn đề là chúng tôi muốn thống nhất nước Đức vào năm CHLB Đức có bầu cử. Nếu Chúa kính yêu muốn thống nhất nước Đức một lần nữa, xin Người hăy cho nó diễn ra vào năm không có bầu cử!’


 

7. Quốc hội cuối cùng

                    ‘Thế th́ đi bộ thôi!’

                        Lothar de Maizière

Dr. Sabine Bergmann-Pohl- Chủ tích

Quốc hội cuối cùng của DDR                   

                                        o

Ngày 5 tháng Tư quốc hội đầu tiên được bầu ra tự do của CHDC Đức họp phiên thành lập. Cũng là lần đầu tiên một phụ nữ được bầu làm chủ tịch của cơ quan cao cấp nhất đại diện cho người dân: Sabine Bergman-Pohl. Cũng như đa phần những quan chức nhà nước mới, vị bác sỹ chuyên khoa ung thư phổi nhận chức trong nỗi ngạc nhiên: ‘Tôi không muốn thế, ban đầu tôi c̣n từ chối v́ thích làm bác sỹ. Sau đó tôi chịu rất nhiều áp lực, và khoảng sau cuộc nói chuyện thứ ba hoặc thứ tư ǵ đó th́ tôi đầu hàng và nói: ‘Thôi được, nhân danh Chúa ba ngôi, tôi sẽ ứng cử vào quốc hội.’ Nhưng lúc đó trong suy nghĩ tôi luôn muốn làm tiếp nghề của ḿnh và chỉ làm thêm việc kia thôi.

Sau đó là một phiên họp của đảng liên minh, tôi nghĩ đấy là phiên đầu tiên. Lúc đó phải bầu ra chủ tịch đảng liên minh. Chỉ có một ứng viên: ông de Maizière. Theo tôi th́ như thế hơi khờ. Sau đấy ông ấy sẽ là thủ tướng và lẽ ra chúng tôi phải bầu ngay một người khác. Ở đấy có nhiều ứng cử viên khác nữa được giới thiệu, và gần chỗ tôi có người đứng dậy nói: ‘Chúng ta cũng cần một phụ nữ. Một phụ nữ th́ bao giờ cũng tốt, tôi xin đề xuất .’ Tôi hoảng hết hồn vía! Ơn Chúa sau đấy tôi trượt vụ đó, mặc dù tôi đạt kết quả rất tốt chỉ sau de Maizière. Sau đó tôi rời phiên họp của đảng liên minh v́ phải thay mặt de Maizière đến đối thoại với các nghị sỹ của Quốc hội châu Âu. Khi tôi vắng mặt người ta nghĩ xem có thể đề xuất ai làm chủ tịch quốc hội, và tên của tôi lại được đưa ra. Nhưng tôi không biết ǵ cả. Khi tham dự phiên họp kế tiếp của đảng liên minh, tôi đă phải quyết định trong ṿng năm phút xem có ứng cử hay không. Rồi tôi nghĩ, th́ làm.’

Trong phiên họp thành lập, nữ đảng viên CDU đánh bại ứng cử viên SPD Reinhard Höppner ở ṿng bầu cử thứ hai. Höppner trở thành một trong các vị phó của bà và mang theo một số kinh nghiệm quốc hội với vai tṛ chủ tịch giáo hội Tin lành ở giáo xứ Sachsen: ‘Với tôi rơ ràng khi vào quốc hội tôi sẽ đem theo những kinh nghiệm này đến với đoàn chủ tịch. Ở mức độ này với tôi đường lối ấy đă được vạch ra khá rơ.’

Ngược lại Sabine Bergmann-Pohl thực sự là một tay chơi nghiệp dư: ‘Dĩ nhiên là tôi không tự tin và có chút sợ sệt v́ thân cô thế cô. Tôi hầu như không được đảng của ḿnh hỗ trợ. Chẳng có ai đến nói là sẽ cho người hỗ trợ tôi, mà tôi thực sự một thân một ḿnh bước vào bộ máy này. Ngày 4 tháng Tư, một ngày trước phiên họp thành lập, tôi cởi áo khoác bác sỹ của ḿnh ra. Tôi hoàn toàn không chuẩn bị trước cho công việc làm chủ tịch quốc hội này. Theo thời gian tôi cũng phải làm quen với công việc ở đó. Người có nhiều kinh nghiệm hơn hẳn là ông Höppner, phó chủ tịch người đảng SPD của tôi, v́ trước đó ông ấy là chủ tịch hội nghị tôn giáo và từng điều hành các phiên tranh luận quốc hội như vậy. Tôi th́ cùng lắm là đă có lần chủ tŕ một cuộc thảo luận giữa các bác sỹ ở một hội nghị, nhưng cũng vậy thôi. Dĩ nhiên cuối cùng tôi đă khôn ngoan và có nhiều kinh nghiệm hơn lúc đầu nhiều. Điều đó đă làm tôi lo lắng, nhưng người ta cũng chẳng mấy khi nghĩ ngợi về chuyện đó v́ chúng tôi có rất nhiều việc phải làm.’

Trong thời gian tồn tại ngắn ngủi của ḿnh quốc hội soạn thảo và ban bố 164 bộ luật[1], trong đó có 3 hiệp định cấp chính phủ: hiệp ước thống nhất kinh tế, tiền tệ và xă hội, hiệp ước thống nhất và hiệp ước Hai-cộng-bốn, cũng thường được gọi là hiệp ước nước Đức. Ngoài ra c̣n có 93 quyết định và tuyên bố quan điểm được ban hành, ví dụ như ngay ở phiên họp thứ hai của quốc hội là tuyên bố người Đức có lỗi với nước ngoài, cả với dân tộc Do thái.

Markus Meckel nói: ‘Ngày 12 tháng Tư chúng tôi ra một lời tuyên bố trong quốc hội, trong đó nói rất rơ là chúng tôi nhận trách nhiệm về những việc làm của người Đức trong bối cảnh lịch sử của ḿnh. Điều này với chúng tôi vô cùng quan trọng. Trong đó chúng tôi nhắc tới mối quan hệ với Israel, tội lỗi của người Đức đối với các công dân Do thái, cả với các dân tộc của Liên Xô, Ba Lan, với người Séc – cả với người Séc trong mối liên quan đến vụ chiếm đóng năm 1968 mà hồi đó chúng tôi c̣n tin là CHDC Đức có quân đội ở Tiệp Khắc. Chúng tôi muốn nhận trách nhiệm lịch sử này, trách nhiệm mà đảng SED luôn bác bỏ. Đối với đảng SED bức tường là thành tŕ chống chủ nghĩa phát xít, nghĩa là chúng tôi đứng ở phía Liên Xô danh tiếng như là người chiến thắng trong lịch sử, và v́ các lư do ư thức hệ có thể coi là chúng tôi cũng như vậy. Chuyện người Đức ở CHDC Đức cũng y như người Tây Đức là một phần của dân tộc Đức đă đem lại quá nhiều tai họa cho toàn châu Âu và thế giới sẽ không đóng vai tṛ nào nữa, v́ nó bị đồng nhất với chủ nghĩa đế quốc.’

‘Khi tôi được bầu làm chủ tịch quốc hội, có người đă nói với tôi không lâu sau cuộc bầu cử: ‘Bây giờ chị là tất cả!’ Chưa có bộ trưởng nào, tôi là lănh đạo quân đội, là tất cả trong một con người. Người ta không được phép nghĩ ngợi về việc đó. Tôi cũng không nghĩ. Tôi luôn nghĩ xem một tiếng nữa, ngày mai, sẽ xảy ra điều ǵ. Và tối trước ngày diễn ra phiên họp thành lập tôi ở trụ sở chính của CDU. Ngồi ở đấy là ông de Maizière và Fritz Bohl, lúc đó là bộ trưởng văn pḥng thủ tướng của Helmut Kohl. Ông này nói một câu ngoài lề với tôi: ‘Thêm nữa nếu mai bà được bầu làm chủ tịch quốc hội th́ bà cũng đồng thời sẽ là nguyên thủ quốc gia đương nhiệm. Nói cho đúng th́ chúng tôi dự kiến sẽ sửa đổi hiến pháp và c̣n phải chọn ra thêm một nguyên thủ quốc gia nữa. Bà sẽ giữ chức vụ này cho tới khi bầu ra nguyên thủ.’ Điều đó dĩ nhiên đă cướp đi của tôi giấc ngủ cuối cùng, tôi phải nói vậy v́ sau đó tôi cũng thấy sợ.’

Dự kiến là sẽ băi bỏ chức vụ chủ tịch nước và thay vào đó sẽ bầu ra một tổng thống. Manfred Stolpe được nhắm cho vị trí này. Nhưng ông ấy từ chối. Và thế là cuối cùng chức vụ kép vẫn được duy tŕ cho đến ngày cuối cùng của CHDC Đức.

Ngay khi bắt đầu sự nghiệp Sabine Bergmann-Pohl đă có một quyết định tai hại: Đó là câu chuyện trang phục lừng danh sẽ ám suốt cuộc đời chính trị của bà. Đồng thời câu chuyện này cũng soi sáng tâm trạng loạn thần kinh ở nước CHDC Đức đang teo tóp. Bà chủ tịch quốc hội (và là, nói như thế nào nhỉ, nữ nguyên thủ quốc gia?) cần có quần áo giản dị khi làm việc: ‘Tủ quần áo của tôi có jean, váy, áo chui đầu và hai bộ cánh. Lúc bầu cử tôi cũng mặc váy và áo cánh. Và một đôi vợ chồng bạn tôi ở Tây Berlin bảo: ‘Chúng tôi chạy ra mua đồ nhanh ở Ku’damm thôi, chị mặc vài bộ váy áo vào để theo đúng bổn phận h́nh thức bề ngoài. Bọn tôi cho chị vay tiền.’ Chúng tôi không có tiền Tây Đức. Sau đó tôi cũng làm như vậy, tôi không muốn nhận tài trợ. Nhưng v́ xung quanh người ta không chỉ có bạn bè, vụ đó được tiết lộ cho báo giới, và ở CHDC Đức có một vụ náo loạn khủng khiếp là tôi đến khu Ku’damm và chọn quần áo.’

Con đường đầu tiên bà đi như một nguyên thủ quốc gia dẫn bà tới trụ sở cơ quan của Erich Honecker, người vào thời điểm đó, sau khi trú ẩn trong nhà thờ ở Lobetal, đă t́m được chỗ ở tại bệnh viện quân sự của quân đội Liên Xô ở Beelitz. ‘Tôi đi cùng với ông Höppner, tôi nhờ ông ấy đi cùng, vào ṭa nhà hội đồng nhà nước và lần đầu tiên bước vào những gian pḥng bất khả xâm phạm này. Tôi ấn tượng ghê gớm về pḥng làm việc của Honecker. Đó là một căn pḥng khổng lồ, chiếc bàn giấy nằm tít phía dưới. Điều này có lư do tâm lư: Phải rảo bước càng lâu trong gian pḥng th́ người ta càng trở nên bé nhỏ. Với tôi lúc ấy th́ không phải như vậy, nhưng với các nhân viên và khách đến thăm th́ dĩ nhiên là được tính toán như thế. Hơi có chút không thoải mái khi tôi phải đi đến đó và đề nghị người tiền nhiệm của ḿnh, ông Gerlach, bàn giao chức vụ cho ḿnh. Các nhân viên đứng như một bức tường, hoàn toàn bất động trước mặt tôi, không biết điều ǵ sẽ đến. Sau đó Richard von Weizsäcker đă gửi trưởng văn pḥng của ḿnh đến, ông TS Dellmann, người nhận việc điều hành hội đồng nhà nước, cơ quan này, và đă hỗ trợ tôi rất nhiều. Tôi ủy nhiệm toàn quyền và tiễn biệt các nhà ngoại giao, đàm đạo với họ, mọi việc luôn luôn diễn ra trong ṭa nhà hội đồng nhà nước.’

Nữ chủ tịch quốc hội và vị phó thuộc đảng SPD Höppner của bà có mối quan hệ hữu hảo. Không có mâu thuẫn nghiêm trọng nào. Công việc được phân chia rơ ràng, Höppner lo những việc sự vụ của quốc hội; Bergmann-Pohl ngoài các nhiệm vụ của quốc hội c̣n đảm nhận các vấn đề ngoại giao h́nh thức.

Trong những tháng đầu tiên này có nhiều lời đe dọa đánh bom quốc hội: ‘Khi đại sứ Vương quốc Anh đến thăm xă giao tôi, th́ đúng lúc đó có một vụ đe dọa đánh bom, và chúng tôi phải ra khỏi quốc hội để ra chỗ đậu xe. Vị đại sứ với chiếc xe to lớn cắm cờ hiệu tiến đến. Và lúc ấy tôi đứng trong đoàn đại biểu trước cửa ṭa nhà quốc hội. Ông ấy ra khỏi xe, tôi chào ông ấy và nói: ‘Tiếc quá, thưa ông đại sứ, bây giờ ta chưa vào văn pḥng của tôi được, nhưng ở đây là hiên ṭa nhà, nếu ông không phiền th́ ngồi xuống đây với tôi và nói chuyện ở đây được chứ?’ Ông ấy đồng ư, và sau này ông ấy kể khắp nơi rằng đó là cuộc tiếp đón tuyệt vời nhất ông ấy từng được nhận. Lúc ấy ta chẳng phải gượng gạo làm ǵ, họ cũng chỉ là những người rất b́nh thường mà thôi.’

Người ngoài cuộc thường khen ngợi là cơ quan đại diện cho người dân cuối cùng của CHDC Đức khác biệt một dễ chịu thế nào so với các quốc hội nổi tiếng khác. Những người ngồi đó không phải chủ yếu là các luật gia, mà là có nhiều nghề không điển h́nh, bác sỹ thú y, kỹ thuật viên, nhà khoa học tự nhiên. Và nhiều nhà thần học. Có người thấy như vậy là kỳ cục và sợ rằng giáo hội muốn can thiệp vào chính trị. Nhưng người ta không khi nào nhận ra rằng những người theo đạo hành động như đảng phái.

‘Tôi thậm chí c̣n muốn đi xa hơn nữa’, Peter-Michael Diestel nói. ‘Họ quá thông minh nên không muốn làm chính trị gia hoặc muốn thành chính trị gia. Theo nhận định của tôi chưa bao giờ tập họp được nhiều giáo sư, viện sỹ viện hàn lâm, bác sỹ và ít, rất rất ít luật gia đến vậy. Chính v́ thế mà tôi vừa làm bộ trưởng Nội vụ vừa làm phó thủ tướng, v́ tôi là một trong số ít luật gia trong đội này. Rất nhiều người tập hợp trong quốc hội có một bản nhạc. Ư tôi muốn nói họ có một thông điệp, muốn nói một điều ǵ đó, muốn tổ chức một điều ǵ đó, chứ không v́ chút tiền c̣m hay v́ họ không biết làm ǵ nữa nên phải làm đại biểu quốc hội, quốc vụ khanh và tương tự thế.

Và cũng chính v́ thế mà quá tŕnh này mới được tổ chức tốt đến thế, nhanh chóng, diễu qua sân khấu với việc điều hành lập pháp khổng lồ ấy. Chúng tôi phải làm thế thôi! Ngày 18 tháng Ba là cuộc bầu cử tự do đầu tiên, trong khoảng mười, mười hai ngày nội các được thành lập, và rồi là công việc điều ứng, điều ḥa pháp lư của quốc hội này. Nghĩa là chúng tôi phải định hướng những quy định đạo đức pháp lư khác nhau, những vấn đề quy định phức tạp lại với nhau để có thể tiến tới thống nhất nước Đức. Đó là một núi công việc, diễn ra có một lần, và tất cả những người có tham gia làm việc được phép tự hào v́ nó.’

‘Có một số lượng lớn những cá nhân kiên quyết’, Höppner kể lại, ‘không muốn bám theo quy định của đảng liên minh, người ta sẵn sàng đón chờ điều không may là một đại biểu xin phát biểu, phát biểu rồi không để ư đến thời gian. Những bài phát biểu ngày nay giúp vị chủ tịch hiểu được rơ ràng công việc quốc hội, ông ấy có bản thảo và đọc lên, hồi đó làm ǵ có. Người ta luôn phải chú ư xem điều ǵ đang diễn ra. Đương nhiên điều này đem tới một sự phóng túng và tự phát nhất định và dĩ nhiên là cùng với chúng là một sự xác thực rơ ràng hơn. Tôi nghĩ lúc ấy mà quan sát th́ hấp dẫn hơn tất cả mọi nghị viện hiện nay.’

‘Người ta tranh căi như lũ trẻ tranh cái xẻng trong thùng cát’, bộ trưởng Gia đ́nh Christa Schmidt của đảng CDU nói. ‘Thật sự rất nghiêm túc. Và đôi khi kéo dài hàng giờ. Mặc dù vậy tôi nghĩ là bàn bạc chung thế này có ưu thế hơn. Chắc chắn là thế. V́ tôi nhanh chóng nhận ra là thế khi lần đầu vào quốc hội liên bang. Và thêm nữa là chẳng hạn như trong quốc hội có trật tự hơn nhiều. Đầu tiên gần như không ai đi ra ngoài, mà ở lại khi có vấn đề ǵ đó. Sau đó, theo gương CHLB Đức, điều này dần dần mới bị phá bỏ, ai cũng có thể đến và đi lúc anh ta muốn, lúc đầu chúng tôi không như thế. Lúc đó thật sự có kỷ luật và trật tự, và người ta lắng nghe khi có người phát biểu.’

Bergmann-Pohl nói: ‘Tất cả được truyền h́nh. Tôi luôn nói là người ta xem chúng tôi nhiều hơn là phố Linden! Và đúng thế. Mọi người ngồi với máy thu h́nh và xem diễn biến. Sau đó tôi nhận được rất nhiều bức thư cáu giận v́ tôi không kiểm soát được quốc hội. Nhưng người ta không thể nào kiểm soát được cái đại biểu, tất cả bọn họ đều choáng ngợp v́ một nền dân chủ mới, và ai cũng muốn đóng góp cho nó.’

Và Höppner nói thêm: ‘Có chút khó lường. Nhưng đương nhiên hồi đó không có sự chai đá đảng phái phần nào chúng ta có hiện nay. Trước đó, vào lúc tranh cử cũng không như thế, nếu những người tranh cử Tây Đức không luôn cần mẫn ở bên. Chúng tôi không tài nào đấu đá ác liệt như người ta bây giờ được.’

Khởi đầu nan, và một trong các nhiệm vụ đầu tiên là xây dựng phần tiếp vận. Không có chỗ làm việc, các đại biểu không có pḥng, không có điện thoại và chỉ có một đường dẫn sang CHLB Đức. Tất cả những thứ đó cũng hoàn toàn không cần thiết ở nước CHDC Đức cũ. Vào thời Honecker quốc hội họp tối đa hai lần một năm, và cũng không phải là để làm việc thực sự, mà là để gật đầu thông qua những nghị quyết được soạn ra ở những nơi hoàn toàn khác. Tṛ chơi dân chủ.

Giờ đây người ta họp ít nhất một lần một tuần. Tại phiên họp thứ hai, ngày 12 tháng Tư, chính phủ mới tuyên thệ trước quốc hội. Ở đây xảy ra vụ x́ căng đan đầu tiên v́ Lothar de Maizière từ chối không tuyên thệ trước hiến pháp CHDC Đức. Sabine Bergmann-Pohl tuyệt vọng: ‘Ngay tại phiên họp thứ hai của quốc hội tôi đă muốn bỏ cuộc và từ chức. Vô cùng bát nháo. Đúng ra là tối hôm trước chúng tôi đă bàn bạc về việc này và cũng đă nghĩ xem làm cách nào để đạt được thỏa hiệp. Nhưng vấn đề lại nảy sinh sau đó, khi các đại biểu bật dậy khỏi chỗ ngồi, chạy đến ḥ hét vào micro – hoàn toàn hỗn loạn, và tôi phải cho nhưng phiên họp. Sau đó chúng tôi đă thỏa thuận được và các đảng cùng nhau soạn ra một lời tuyên bố để ông de Maizière có thể dựa vào đó mà đọc tuyên thệ.’

Quốc hội mới nhận được hàng bao tải thư của dân chúng gửi đến: ‘Chúng tôi đă lập một nhóm riêng trong văn pḥng tôi để đọc những bức thư này và trả lời một số trong đó. Tôi tuyển vào nhóm những người tôi quen biết và vô cùng tin tưởng. Cũng có nhiều bức thư được gửi trực tiếp cho tôi. Đó là một tṛ chơi cảm xúc đổi chiều. Tôi bị chửi rủa, bị đe dọa, chúng tôi làm việc không đủ chuyên nghiệp, chúng tôi ỷ thế làm giàu, cho tới những lời lăng mạ cá nhân nhất – những cái đó làm tôi thấy nặng nề khủng khiếp, lúc đó tôi cũng luôn thấy lo lắng cho gia đ́nh ḿnh. Nhưng tôi cũng nhận được rất nhiều thư từ khích lệ.

Người ta đâu có thông báo cho tôi biết hết mọi tin tức. Tôi hoàn toàn không biết là có những lời đe dọa ám sát. Tôi nhớ là một sáng tôi đi đến ṭa nhà quốc hội, và lúc ấy xung quanh đang có phong tỏa. Tôi cáu điên lên lên và bảo: ‘Tôi không muốn quốc hội bị rào giậu như ngày xưa nữa. Ai cũng phải được quyền ra vào nơi đây.’ Sau đó người ta bảo tôi là bộ Nội vụ có chỉ thị như vậy. Trưởng văn pḥng của tôi ngần ngừ không dám nói, và tôi muốn biết có chuyện ǵ, muốn cho dỡ bỏ các rào chắn. ‘Không được ạ’, người ta bảo tôi, ‘chúng tôi nhận được những lời đe dọa ám sát.’ Nhưng sau đó chúng tôi vẫn dỡ bỏ các rào chắn, đúng là ngớ ngẩn, người ta có thể bắn chết tôi từ khi rời khỏi nhà.

Sau đó tôi trở nên trầm tư hơn v́ phản ứng của con trai tôi. Chuyện đó lan truyền trên báo chí, và hồi đó con trai tôi đang học lớp 7. Giữa buổi học nó đứng dậy, gói cặp xách, và cô giáo hỏi nó muốn đi đâu. Lúc ấy nó bảo: ‘Cô không nghe tiếng ô tô cảnh sát ạ? Mẹ em gặp chuyện ǵ đó rồi, em phải về nhà ngay.’ Đến bây giờ tôi vẫn trào nước mắt v́ chuyện đó, v́ khi ấy tôi nhận ra là gia đ́nh ḿnh cũng phải chịu áp lực lớn thế nào, những đứa con bé bỏng của tôi! Gia đ́nh tôi đă phải chịu đựng hoàn cảnh đó.’

Vào sáng ngày 17 tháng Sáu, một sáng Chủ nhật, ở nhà hát Quảng trường Hàn lâm, nay là nhà hát ở chợ Gendarm, có một buổi lễ tưởng niệm cuộc nổi dậy của người dân ngày 17 tháng Sáu năm 1953. Đây đương nhiên là lễ tổ chức tưởng niệm sự kiện này lần đầu tiên ở CHDC Đức, và cũng là buổi lễ chung đầu tiên của quốc hội hai nước Đức. Đề xuất là do phía CHDC Đức đưa ra. Thế nhưng có hai điều phức tạp cần làm rơ: vấn đề địa điểm và sự đồng ư của những người Xô viết. Cường quốc chiếm đóng vẫn c̣n có quyền quyết định, t́nh-trạng-bốn-cường-quốc vẫn c̣n hiệu lực. CHLB Đức không được tổ chức hoạt động chính thức nào trên đất CHDC Đức, quốc hội CHDC Đức không được họp trong ṭa nhà quốc hội. Reinhard Höppner nói chuyện với phó đại sứ Liên Xô. Người ta thỏa thuận dùng thuật ngữ ‘Lễ hội văn hóa’ và chọn nhà hát, với địa điểm nằm giữa Điện Cộng ḥa, trụ sở của quốc hội, và ṭa nhà quốc hội. Tuy thế đại sứ quán vẫn phải xin được Moskva chuẩn y. Ngày 8 tháng Năm, như mọi năm vào ‘Ngày giải phóng’, lễ đặt ṿng hoa ở đài tưởng niệm Xô viết ở Treptow vẫn được diễn ra. Vị phó đại sứ khi đi ngang qua chỗ Höppner chỉ th́ thầm hai tiếng: ‘Được rồi’.

Diễn giả tại buổi lễ được Höppner đề xuất là nữ nhà văn Christa Wolf, người từng có một bài phát biểu được đánh giá rất cao ở buổi đại tuần hành trên quảng trường Alexander ở Berlin vào 4 tháng Mười một năm 1989. Thế nhưng bà cũng có lời kêu gọi ‘V́ đất nước của chúng ta’ ủng hộ CHDC Đức và chống lại việc ‘bán rẻ những giá trị vật chất và đạo đức của chúng ta. Phía Tây Đức rơ là nghiến răng trèo trẹo, thế nhưng dằn ḷng đồng ư. Nhưng Christa Wolf từ chối với lư do giản dị là bà không biết nên nói ǵ. Đó là thời kỳ không nói nên lời của giới trí thức Đông Đức, thời kỳ định hướng: Tất cả những h́nh dung nh́n nhận CHDC Đức như là một h́nh tượng cải cách, dù là có được nhào nặn ra đi nữa, cũng đă cho thấy là ảo tưởng. Hàng ngày có từ hai đến ba ngh́n người rời bỏ CHDC Đức. Việc nước Đức thống nhất ngày một rơ ràng. Sau đó Manfred Stolpe là người đọc diễn văn.

Ngay tại buổi lễ người ta cũng lại phải chú ư đến những điểm đặc biệt của t́nh trạng bốn cường quốc. Kohl không được phép bước ra như là thủ tướng liên bang, mà chỉ là dưới chức vụ đại biểu quốc hội liên bang mà thôi. V́ thế vị nữ chủ tịch quốc hội cũng không được phép chào mừng ông này như là thủ tướng liên bang. Sau đó Rita Süßmuth gọi ông ấy như vậy trong bài phát biểu của ḿnh – làm Bergmann-Pohl hoảng hồn: ‘Đó không phải là lần đầu tiên người ta gây rắc rối cho tôi!’

Buổi chiều cùng ngày diễn ra một phiên họp đặc biệt của quốc hội. Cuộc họp này là cần thiết v́ ba hôm trước tại phiên họp thường lệ việc bàn bạc bộ luật Ủy quyền đă bị đổ vỡ. Nhưng bộ luật này phải được thông qua trước ngày 1 tháng Bảy là thời hạn thống nhất tiền tệ, có thể nói như là để ‘đảm bảo cho các chủ ngân hàng’ như cách diễn đạt của Höppner. Một vài chính khách hàng đầu của Bonn nhân cơ hội này đến chứng kiến một buổi họp của quốc hội. Thế là cùng với những người khác trên lễ đài c̣n có Helmut Kohl và Rita Süßmuth.

Có những đại biểu quốc hội cảm thấy rất được khích lệ v́ sự có mặt của ông thủ tướng liên bang: ‘Lúc đó’, Höppner thích thú nói, ‘có đủ người có nhu cầu được khẳng định và muốn lên phát biểu.’ Thế là chủ tịch đảng liên minh DSU Hansjoachim Walter xin phát biểu và yêu cầu: ‘Hăy sát nhập ngay lập tức!’

‘Chúng tôi phải tỏ thái độ chống đối’, de Maizière nhớ lại. ‘Ai muốn thống nhất nước Đức phải phản đối việc thống nhất, v́ tôi nói trước quốc hội: ‘Thưa các ông, các ông có thấy rơ là nếu quyết định như vậy th́ đột nhiên 380 000 binh lính Xô viết sẽ đứng trên lănh thổ NATO mà không có luật lệ quy định nào hết, và như vậy chúng ta sẽ mạo hiểm với một cuộc đụng độ có thể là Thế chiến thứ III đấy!’ Mặc dù hồi đó người Nga đă khá khôn ngoan rồi. Nhưng không thể loại trừ hoàn toàn việc này. Ư tôi là, đằng nào chúng ta cũng ở trong hoàn cảnh mà đến giờ tôi vẫn tin chắc là chúa trời đă nói: ‘Hỡi tất cả các thiên thần hộ mệnh ở châu Âu, hăy liên tục đảo qua đảo lại bầu trời CHDC Đức để không có chuyện ǵ khác thường xảy đến với chúng ta!’

Lănh đạo đảng liên minh CDU Günther Krause mô tả sự kiện này hoàn toàn khác, đó chính là một hành động có chủ ư và chuẩn bị trước. Nguyên nhân sâu xa là tiến tŕnh thống nhất đang đe dọa ngừng trệ. Ít nhất đây cũng là nỗi lo lắng của Krause, Klaus Reichenbach và cố vấn gần gũi nhất của Krause, Ulrich Born, trợ lư đảng liên minh CDU và là một trong các cố vấn người Tây Đức. Họ nh́n thấy vấn đề là khả năng thanh toán ngày một yếu đi của CHDC Đức và nhận ra rằng sẽ không thúc giục được Lothar de Maizière nhanh chóng tiến hành thống nhất. Phía Tây Đức đang tính tới một bộ luật chuyển đổi thay thế cho hiệp ước thống nhất. Krause muốn ngăn cản việc này bằng mọi giá v́ như thế những lời phản đối của phía CHDC Đức thực sự sẽ vô ích, không c̣n gây được ảnh hưởng tới việc tổ chức quá tŕnh này nữa. Nhưng tới thời điểm đó ai cũng biết là Hiệp ước Hai-cộng-Bốn được lên kế hoạch cho ngày 1 và 2 tháng Mười và như thế th́ cánh cửa thống nhất đang mở rộng.

Đêm trước ngày 17 tháng Sáu Hansjoachim Walter đă cho Krause biết là tại phiên họp đặc biệt ông sẽ tuyên bố CHDC Đức phải sát nhập vào CHLB Đức ngay lập tức và sẽ đề nghị thông qua bằng đa số phiếu. Krause cổ vũ ư định này, nhưng lo lắng là lời đề nghị này của DSU có thể sẽ hóa ra có tinh thần dân túy cánh hữu. V́ thế ông giao cho người bạn thân tín Ulrich Born soạn một bài phát biểu bằng văn bản. Đơn đề nghị này được gơ ra trên chiếc máy đánh chữ trước đây là của lănh đạo Stasi Erich Mielke và hiện đang nằm ở trụ sở đảng liên minh CDU.

Sau khi Walter đọc xong đơn đề nghị, Krause, là chủ tịch đảng liên minh lớn nhất trong quốc hội, sẽ phát biểu đầu tiên: ‘Tôi nh́n những khuôn mặt nhợt nhạt của các chính trị gia CHLB Đức trên khán đài, và điều chúng tôi hiển nhiên đă bàn tới sau đó đă xảy ra, chúng tôi đề xuất chuyển đơn này sang cho các ủy ban và không biểu quyết ngay trong ngày. Điều đó không làm giáo sư Walter thấy vui lắm, nhưng cũng ổn. Và ngày hôm sau có điện thoại từ Bonn gọi cho tôi, thủ tướng liên bang cám ơn tôi đă nh́n xa trông rộng, và sẽ có vô vàn vấn đề lớn nếu chúng tôi sát nhập mà không thực hiện hiệp ước Hai-cộng-Bốn. Và sau đó chính ông ấy đề xuất là, chà, lúc đó chúng tôi phải cân nhắc để bàn thảo về một hiệp ước thống nhất tương đối nhanh chóng.’

Tuy thế Lothar de Maizière không được thông báo về việc làm này. Krause nói: ‘Chắc ông ấy sẽ cấm.’

Cả Wolfgang Thierse cũng không quên t́nh h́nh kịch tính đó: ‘Ngày 17 tháng Sáu DSU bất th́nh ĺnh đệ đơn đề nghị quốc hội cho sát nhập vào CHLB Đức ngay lập tức. Và DSU làm thế trong lúc thấy Helmut Kohl đang ngồi đó trên khán đài. Phiên họp bị gián đoạn, sự việc đă xảy ra: Lothar de Maizière vội vă chạy đến với đảng liên minh SPD. Tôi vẫn c̣n nhớ rơ là ông ấy ngồi cạnh ḿnh, đối diện là Richard Schröder, và chúng tôi bàn bạc xem làm thế nào ngăn chặn được việc này. V́ điều đó vẫn c̣n gắn bó chúng tôi với nhau: không được quyết định vội vàng, không thực hiện một cuộc sát nhập vô nguyên tắc, mạo hiểm, mà phải có các quy định, thỏa thuận rơ ràng, đạt được một hiệp ước. Cuối cùng đề nghị của DSU đă bị ủy ban Thống nhất Đức bác bỏ.

T́nh h́nh cũng hỗn loạn như thế vào thứ Tư, 8 tháng Tám, khi phải thông qua luật bầu cử chung để chuẩn bị cho lần bầu cử toàn nước Đức đầu tiên: ‘Với chúng tôi quốc hội là một cái ǵ đó hoàn toàn mới’, bộ trưởng văn pḥng Klaus Reichenbach kể lại. ‘Được phép làm chính trị với nghĩa này về nguyên tắc là vô cùng hấp dẫn với bất kỳ ai, và những buổi tranh luận tại quốc hội sôi nổi đến khó tin. Giờ đây khi tôi quan sát các buổi tranh luận tại các quốc hội, th́ rơ ràng là các buổi tranh luận ngày xưa về cơ bản sôi nổi hơn. Các chủ đề bàn luận tại quốc hội về căn bản cũng thú vị hơn. Nếu anh phải đọc về một pháp lệnh nào đấy quy định sản phẩm của anh trông phải thế nào hoặc gồm có những ǵ, th́ là một việc hoàn toàn khác với khi về nguyên tắc anh liên tục đọc về việc thống nhất nước Đức và tính thời sự đi kèm theo nó. Và v́ thế mà mỗi phiên họp quốc hội đều căng thẳng kịch liệt. Khi chả hạn như đảng DSU cứ ba ngày lại đệ một tờ đơn xin thống nhất nước Đức vào ngày kia. Có lần chúng tôi biểu quyết vào ban đêm, đúng là một thảm họa thực sự! Liên quan đến luật bầu cử. Tôi vẫn c̣n nhớ là ḿnh với Sabine Bergmann-Pohl ngồi cạnh điện thoại trong đêm. De Maizière có buổi liên hoan gia đ́nh tại nhà. Chúng tôi gọi điện cho ông ấy lúc mười hai rưỡi, ông ấy nhất định phải đến biểu quyết. Nhưng ông ấy đă mặc đồ ngủ rồi. Sau đó ông ấy vẫn đến và những người khác cũng thế. Và rốt cuộc chúng tôi vẫn thua v́ thiếu một hay hai phiếu, v́ một một đại biểu CDU nào đó ở Sachsen đi về nhà cùng với các đồng sự CDU của ḿnh và chúng tôi thiếu mất bốn phiếu.’

Theo biên bản th́ phiên họp quốc hội kết thúc lúc 2h20. PDS và Liên minh 90 đồng t́nh biểu quyết chống luật bầu cử, đảng thứ hai làm thế v́ về căn bản họ không tán thành thống nhất và vẫn c̣n mơ về một CHDC Đức được cải tổ. Người ta không đạt được đa số hai phần ba cần có. Reichenbach nói: ‘Sáng sớm hôm sau lúc bảy giờ chuông điện thoại reo. Thủ tướng Kohl! Ông ấy bảo: ‘Các ông làm cái của khỉ ǵ ở quốc hội ngày hôm qua thế?’ Có đủ những chuyện như vậy. Và đó đương nhiên là đời sống thuần túy. Thú vị và có phần điên rồ.’

Mười bốn ngày sau, ngày 22 tháng Tám, phiên họp thứ 29 của quốc hội, luật Bầu cử được đưa trở lại bàn nghị sự và lần này đă được thông qua với đa số phiếu cần thiết. Sau đó, lúc đó đă là tối muộn, thủ tướng gây ngạc nhiên khi đệ đơn yêu cầu triệu tập một phiên họp đặc biệt bàn về chủ đề thời hạn CHDC Đức gia nhập CHLB Đức theo Điều 23 của Luật Cơ bản.

Phó chủ tịch quốc hội Höppner nói: ‘Rơ ràng là lúc ấy thủ tướng có quyền đệ đơn, và thế là có một phiên họp đặc biệt. Không tranh căi ǵ nữa. Sau đấy chủ tịch đoàn đă quyết định bắt đầu phiên họp ngay vào 21h00 tối hôm đó để mọi người không phải đi đi về về nữa. Tôi là người đầu tiên hỏi thủ tướng là ông ấy có dự luật không. Không, ông ấy bảo không có. Thế là không có dự luật nào, hoàn toàn không có ǵ cả! Chúng tôi không có chủ đề để thảo luận, chỉ trừ là ông de Maizière đă bảo: Phiên họp đặc biệt. Sau đó tôi nói, chúng ta phải có một chương tŕnh nghị sự, dự luật th́ sau này có thể thảo ra bằng các đề nghị sửa đổi luật, nhưng phải có ai đó đệ tŕnh văn bản lên bàn. Rồi tôi chợt nghĩ ra là hôm 17 tháng Sáu chúng tôi đă nộp lên Ủy ban Thống nhất nước Đức một loạt các đơn từ về vấn đề sát nhập, thế th́ chúng tôi có thể gửi các kiến nghị sửa đổi luật cho quốc hội.

Sau đó phiên họp được triệu tập, luôn được truyền qua truyền h́nh, như vậy là được theo dơi chăm chú. De Maizière tiến đến bục diễn giả, đọc một bài phát biểu xuất sắc về tầm quan trọng của việc ấn định thời điểm sát nhập và những điểm khác nữa và rồi lại về chỗ ngồi. Tôi hoảng hồn quay sang nh́n ông ấy – lư ra ít nhất ông ấy phải đưa ra được một kỳ hạn. Ông ấy phải đưa ra một đề xuất để tôi lấy đó làm đơn đề nghị sửa đổi nghị quyết. Ông ấy không có đề xuất, và khi hỏi lại tôi mới biết ông ấy chẳng có đề xuất nào về thời hạn cả. Tôi không có chủ đề để đàm phán, và thế là tôi chẳng biết làm ǵ hơn là cho dừng phiên họp và nói: ‘Mọi người thỏa thuận với nhau về kỳ hạn đi chứ!’ Tôi đâu có phụ trách việc đó, tôi đi vào pḥng ḿnh, rồi lại quay ra, hỏi thăm thủ tướng và được biết là ông ấy sẽ soạn hồ sơ trong pḥng của ḿnh. Tôi đi đến chỗ các chủ tịch đảng liên minh và bảo họ là phải làm ǵ đi. Họ đứng đó uống cà phê.’

Đêm đó nhiều người cố gắng chọn ra được một thời hạn. Hầu hết mọi người đều hiểu rơ một điều là kỳ hạn đó phải diễn ra sau khi kết thúc các cuộc hội đàm Hai-cộng-Bốn. Trong và giữa các đảng liên minh điễn ra những hoạt động sôi nổi, nhưng đảng PDS không tham gia. Và đảng DSU, đảng đương nhiên yêu cầu sát nhập ngay lập tức. Không khí được hâm nóng. Bí thư quốc hội của đảng SPD, Martin Gutzeit, quát mắng chủ tịch quốc hội là hôm trước bà đă hứa với ông là các đảng liên minh sẽ bí mật chọn thời điểm sát nhập. Bà phải giải thích với ông là không ngờ được quyết định của thủ tướng.

Höppner nói tiếp: ‘Tôi lặp lại tṛ chơi đó, và rồi chuông của tôi reo. Tôi nói: ‘Chú ư đây, tôi sẽ không kết thúc phiên họp này nếu chúng ta không quyết định được thời điểm sát nhập. Và có là ba hay bốn giờ sáng th́ với tôi cũng thế thôi. Chúng ta không thể tự bêu xấu ḿnh trước công luận thế giới được, triệp tập một phiên họp đặc biệt, mọi người đều đổi kênh, có người đến quay phim, và rồi chúng ta hủy họp v́ không thống nhất được thời hạn sao? Hoàn toàn không thể được!’ Với các chủ tịch đảng liên minh trong hành lang quốc hội, các nhà báo vây quanh chúng tôi. Và rồi chúng tôi mới đi sang hành lang bên cạnh, chúng tôi khó mà tranh căi trước các máy quay là: ‘Mọi người, nhiệm vụ rất đơn giản: Chúng ta cần có một ngày tháng. Thế thôi.’ Sau đó chúng tôi nghe nói là h́nh như Bonn đă đề xuất ngày 14 tháng Mười. Như thế là hợp lư, hôm đó là ngày các bang mới được thành lập, ngày bầu cử quốc hội các bang và nh́n nhận từ góc độ pháp lư th́ thực ra là kỳ hạn đúng. Nhưng tất cả chúng tôi đă để Bonn ra lệnh quá nhiều trong vụ hiệp ước thống nhất rồi, đến mức trong trường hợp này đột nhiên mọi đảng đều thấy rơ là: Chắc chắn không thể là ngày 14 tháng Mười được! Giờ đây chúng ta đang có quyền tối thượng, và chúng ta nghĩ ra một thời hạn riêng cho ḿnh.’

Lothar de Maizière giải thích quyết định đột ngột của ḿnh như sau: ‘Đó là thời kỳ gần như cứ cách một phiên họp quốc hội lại có người kêu gọi sát nhập ngay lập tức, có hiệu lực tắp lự. Và tôi nói với quốc hội: ‘Hôm nay chúng ta sẽ làm rơ! Tôi yêu cầu triệu tập phiên đặc biệt ngay hôm nay!’ Quy chế hoạt động của quốc hội cho phép làm như vậy. Hỗn loạn khủng khiếp! Tôi vẫn c̣n nhớ là Wolfgang Ullmann chạy lại chỗ ḿnh và nói ông ấy sẽ đến gặp thẩm phán ṭa án tối cao CHDC Đức và tố giác tôi, đây là tội phản quốc. Tôi trả lời: ‘Vậy ông đi bộ đến đấy đi!’ Thế rồi Thierse đột nhiên đề xuất ngày 13 tháng Chín, một ngày sau khi kư kết hiệp định Hai-cộng-Bốn. Lúc đó tôi phải đáp lại là hôm đấy không được v́ quyền của các nước đồng minh vẫn chưa bị xóa bỏ, phải sau hội nghị ngoại trưởng ngày 1 tháng Mười ở New York kia.

Sau đó là đề xuất ngày 2 tháng Mười, tôi bảo với các đảng viên đảng Tự do: ‘Lúc đó lănh tụ tối cao của các ông, Hans-Dietrich Genscher, vẫn c̣n đang ở New York. V́ chênh lệch múi giờ ông ấy chỉ có thể tham dự vào ngày 3 tháng Mười thôi.’ Việc đi lại như vậy khá là rắc rối. T́nh h́nh tối và đêm đó rất căng thẳng, nếu không nói là hỗn loạn.

Việc đàm phán diễn ra đến tận khuya, chừng 2h57 hay tương tự thế th́ quyết định đă được đưa ra: Chúng tôi tham gia phạm vi hiệu lực pháp lư của Luật Cơ bản vào 0 giờ ngày 3 tháng Mười!

Và sau đó quyết định này bị diễn đạt sai: ‘Quốc hội quyết định gia nhập phạm vi hiệu lực của Luật Cơ bản từ ngày 3 tháng Mười!’ Điểm hài hước là đây: Sau đấy Gregor Gysi tới và nói: ‘Nghị quyết này sai, phải nói là: Quốc hội quyết định CHDC Đức sẽ gia nhập phạm vi hiệu lực của Luật Cơ bản, v́ nếu thế th́ sẽ chỉ là quốc hội gia nhập chứ không phải là dân chúng CHDC Đức.’

Höppner nói: ‘Nếu bây giờ đọc các biên bản, ở đó ghi đúng là việc CHDC Đức gia nhập phạm vi hiệu lực của Luật Cơ bản đă được quyết định. Chúng tôi đă sửa đổi điểm này trong biên bản, nhưng không quyết định như thế. Chừng đó về chủ đề ứng tấu trong quốc hội. Ngoài ra về sau có lần Gysi bảo tôi không nên nói cái đó cho người của ông ấy. Nếu họ biết ông ấy có thể đă ngừng việc sát nhập th́ đến hôm nay họ vẫn sẽ cho ông ấy một trận nhừ tử.’

Người ta thường quả quyết là Bonn đă đưa ra thời hạn sát nhập. Quá tŕnh diễn biến phiên họp đặc biệt này cho thấy rơ là không phải như thế. Phần lớn các đại biểu đều thống nhất là sẽ không có thêm một ngày lễ quốc khánh lần thứ 41 của CHDC Đức nữa. Helmut Kohl chỉ đưa ra lời khuyên là đừng để đến tháng Mười một. Lư do của ông ấy là thời tiết lúc ấy lúc nào cũng ảm đạm. V́ ông ấy đă tính sẵn là ngày sát nhập sẽ là ngày lễ quốc gia.

Cordula Schubert nói: ‘Sau khi biểu quyết Gysi tiến lại micro và nói: ‘Chúng ta vừa quyết định chấm dứt sự tồn tại của CHDC Đức.’ Và mọi người đều ḥ hét, vỗ tay và quả quyết rằng thế thật là hay. Cảnh tượng này tôi c̣n nhớ rơ. Nhẹ bẫng người đến khó tin. Điều người ta mong muốn giờ đây đă cầm nắm được rồi.’

Gregor Gysi nói: ‘Chừng năm hoặc sáu câu, thật sự chỉ có chừng đó. Không phải cung cách điển h́nh của tôi, nhưng hồi đó là như vậy. Và rồi tôi bắt đầu bằng câu: ‘Quư vị vừa quyết định sự sụp đổ của nước Cộng ḥa Dân chủ Đức, không hơn không kém …’ Tôi không thể nói tiếp được. Sau đó đảng CDU la hét ầm lên. Và tôi chờ. Tôi không biết là bao lâu. Nửa phút, một phút, rất khó xác định khi đứng ở trên đó. Và rồi tôi có thể nói tiếp. Và sau đấy có ǵ đó trầm ngâm, v́ tôi chỉ xin cân nhắc xem là khi sát nhập người ta sẽ hành xử như thế nào với hồ sơ lư lịch, với con người, chúng tôi có thể nói là hiện thực hóa các quyền lợi trong tương lai bằng cách nào, trong ba, bốn, năm câu nói. Và rồi xảy ra điều rất lạ lùng. Tôi nói, phiên họp đă kết thúc, de Maizière và Krause đi đến chỗ tôi. Và, tôi chưa kể lại điều này bao giờ, Krause tiến lại và nói: ‘V́ đảng liên minh của tôi không biết nên nói ǵ nên đă hét lên không đáng tin cậy sau nửa câu đầu. Tôi lấy làm tiếc và muốn xin lỗi v́ điều đó, v́ ông không nói điều ǵ tồi tệ mà chỉ những điều đáng suy nghĩ mà thôi.’ Và câu nói của de Maizière làm tôi rất suy tư. Ông ấy nói: ‘Gregor, nước Đức sắp thống nhất rồi. Giờ anh cũng phải muốn nó thống nhất.’ Đó là câu nói duy nhất của ông ấy.’

Richard Schröder nói: ‘Gregor Gysi, người nh́n chung rất nhạy cảm với các bầu không khí, trong trường hợp này lại tính nhầm hoàn toàn. Chính ra ông ấy muốn nêu câu nói đó để làm mọi người suy nghĩ. Đúng rơ ràng là ông ấy liên hệ rất nhiều cảm giác đồng nhất với CHDC Đức làm ông ấy có ư là khi nói: ‘Mọi người vừa quyết định xóa bỏ nước CHDC Đức’ th́ sau đấy sẽ xuất hiện điều ǵ đó như là cảm giác mất mát. Nhưng đối với phần lớn các đại biểu th́ lại hoàn toàn không phải vậy, họ đă hành xử theo không khí lúc đó, may mắn làm sao, chúng ta sắp thoát được nó rồi!’

Ngược lại Christa Schmidt nhớ lại là bài phát biểu của Gysi làm bà thấy xúc động nhất.

Mười bốn ngày trước khi CHDC Đức sát nhập vào CHLB Đức, Điện Cộng ḥa, và cùng với nó là quốc hội, đă bị đóng cửa. Các bản giám định, cũng như từ trước năm 1990, mâu thuẫn nhau, bản giám định cuối cùng, do một viện của Tây Berlin thẩm định, là rơ ràng: Mỗi lần có chấn động, ví dụ như v́ xe cộ chạy qua, bụi a-mi-ăng lại rơi lả tả. Bộ trưởng văn pḥng Reichenbach, người chịu trách nhiệm về toàn bộ các bất động sản của hội đồng bộ trưởng, và trong số này có cả Điện Cộng ḥa, đưa ra chỉ thị đóng cửa này.

Gehler nhận trách nhiệm thông báo cho các nhân viên của ĐCH, như cách nói của người dân CHDC Đức: ‘Đại hội công nhân nhà máy ở Điện Cộng ḥa. Ở đó có 1500 người ngồi trước mặt quư vị đeo phù hiệu, và đúng là một trăm năm mươi phần trăm. Và họ đă hét lên: ‘Phải tùng xẻo hắn ngay!’ Đó là thời điểm khó khăn tôi đă phải trải qua. Và tôi chỉ muốn giải thích cho họ đơn giản là ở đây họ sẽ gặp nhiều rủi ro về sức khỏe và chúng tôi phải làm điều ǵ đó. Sau đó các nhà khoa học lên tiếng. Và rồi đột nhiên, tôi chưa từng chứng kiến chuyện này bao giờ, không khí thay đổi hoàn toàn, và họ bất ngờ nói: ‘Các ông muốn đầu độc tất cả bọn tôi ở đây à? Sao từ trước đến giờ các ông không làm ǵ cả?’

Sau đó tôi đi gặp de Maizière và kể lại những ǵ ḿnh đă thấy. Và rồi Thierse nhận được một bức thư của de Maizière, v́ chúng tôi biết là đại hội thống nhất đảng SPD sẽ diễn ra ở đấy. Và Thierse hỏi lại tôi lần nữa: ‘Gehler, ông nói đi, ảnh hưởng xấu đến thế kia ư?’ Và tôi bảo: ‘Tôi chỉ có thể nói là chuyện này hoàn toàn có thật!’ Sau đó Thierse viết một bức thư phúc đáp de Maizière. Thư viết là họ kiên quyết đ̣i tổ chức đại hội thống nhất đảng trong Điện Cộng ḥa, và SPD sẽ nhận trách nhiệm nếu có thiệt hại về sức khỏe. Cứ như mất trí. Nhưng hồi đó chúng tôi sống như vậy, và những chuyện như thế cũng được viết ra. Một bầu không khí lănh trách nhiệm.’

Reinhard Höppner nh́n nhận việc này có phần tượng trưng: ‘Chúng tôi gần như là bị buộc rời khỏi quốc hội trước khi kết thúc công việc và rồi họp tiếp trong ṭa nhà của ban chấp hành trung ương. Chúng tôi không được phép họp trong ṭa nhà quốc hội nữa. Lư do: nhiễm độc a-mi-ăng. Hay đấy, Điện Cộng ḥa bị nhiễm độc a-mi-ăng, tôi không muốn nghi ngờ điều đó, nhưng nếu người ta đă ở đó nhiều tháng rồi th́ thêm ba phiên họp nữa cũng chẳng sao. Đó là một kiểu xúc phạm, dù là cá nhân nào bày ra mưu mô ấy đi nữa. Tôi dù sao cũng đă nói là bản thân tôi không muốn làm thế. Tôi ở lại văn pḥng của ḿnh trong quốc hội cũ, không chuyển đi, và là người duy nhất, cùng với cô thư kư. Đơn giản là để cho thấy tôi không dễ bị triệt hạ như vậy đâu.’

Hành động đơn độc của Höppner dẫn tới một t́nh thế nguy hiểm. Vào tháng Chín, khi tiếp tục có bạo động tại nhiều nhà tù ở CHDC Đức, các tù nhân trại Rummelsburg cũng nổi loạn. Trước cổng vào ṭa nhà quốc hội giờ gần như trống rỗng chỉ c̣n hai cảnh sát ngán ngẩm đang đứng, phát ngôn viên của các tù nhân trại Rummelsburg, một tên sát nhân nhiều án, đ̣i người chịu trách nhiệm ân xá trong quốc hội phải lên tiếng: ‘Hiển nhiên là ông này đă đi nghỉ mát. Hai người cảnh sát không biết phải làm ǵ, gọi điện cho cô thư kư của tôi, trong ṭa nhà chỉ c̣n có cô thư kư và tôi, và rồi gă sát nhân đó lên pḥng tôi, chúng tôi ngồi với nhau và nói chuyện lâu và tỉ mỉ về t́nh h́nh ở Rummelsburg và có thể làm được ǵ và tương tự thế. Đó thật sự là một cuộc nói chuyện b́nh thường. Nhưng nếu bây giờ tôi tưởng tượng ra là lúc đó hắn đi trong ṭa nhà không có ai kiểm soát, và tôi ở với hắn một ḿnh trong pḥng! Kết cuộc của ṭa nhà quốc hội là như thế.’

Cả bộ trưởng của đảng CDU Christa Schmidt cũng lúng túng: ‘Người ta tự nhiên lại lo lắng cho sức khỏe của chúng tôi, không muốn chúng tôi bị hứng bụi a-mi-ăng. Chúng tôi không được đến Điện Cộng ḥa nữa. Tôi coi đó là sự hèn hạ bậc nhất! Một lần như thế chúng tôi c̣n chịu được. Tôi thấy đuổi chúng tôi đi và không cho đến đó nữa là làm nhục chúng tôi.’

‘Đây là một quyết định v́ lư do sức khỏe, nhưng dĩ nhiên cũng là một quyết định chính trị’, bộ trưởng Xây dựng Axel Viehweger biện bạch. ‘Người ta phải thành thực. Có thể làm như thế hay không? Có phải làm thế không? Đóng cửa ṭa nhà đă đủ phức tạp rồi, v́ chỉ ít lâu sau đó đại hội đảng SPD sẽ diễn ra ở đấy, đại hội đảng CHLB Đức. Người ta biết là có tiếng nói chính trị. Mặt khác nếu không làm thế, người ta sẽ quả quyết là chúng tôi chủ tâm đầu độc.

Tôi rất tiếc v́ nhất định phải đóng cửa ṭa nhà. Trước đó tôi không biết đến Điện Cộng ḥa. Tôi sống ở Dresden, người ta ít khi đến Berlin. Trước đó tôi chưa từng đến đó trong vai tṛ dân sự, chả lai văng ở đó bao giờ. Thời kỳ ấy tôi làm quen với nó như là bộ trưởng, cũng với nghĩa là học cách đánh giá cao nó v́ năng lực của nó. Về kỹ thuật, nó đơn thuần là tốt, và có đủ chỗ để gặp mặt, nói chuyện. Nó phù hợp và mang tính thực tiễn. Và tôi nghĩ nó c̣n có thể tiếp tục có ích. Nhưng với các đoạn video cho ta thấy có bụi rơi xuống, đơn giản là ṭa nhà không sử dụng được nữa.’


Ed Stuhler

Trích từ:

Ed Stuhler

Trích từ:

Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức của Ed Stuhler NXB Ch. Links năm 2010

Nguyên tác tiếng Đức: Die letzten Monate der DDR của Edstuhler

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường -Bản quyền tiếng Việt của VIPEN Edition

VIPEN xuất bản theo  hợp đồng chuyển nhượng Bản quyền

giữa Ch.Links Verlag với VIPEN Edition(www.vipen.de)

Sách dầy: 306 tr. Khổ 14 x 21 cm Thiết kế b́a: Thai Gottsmann -Tŕnh bày sách: Vũ Xương Minh Phát hành tại CHLB Đức từ tháng 05.2012 Giá sách: 15,90 Euro

Đặt mua theo địa chỉ: peter.knost@berlin.de hoặc the.dung@vipen.de

 

http://www.gio-o.com/TheDung.html

 

 

© gio-o.com 2012

 



[1] Đây là 96 bộ luật do hội đồng bộ trưởng mang tới, thêm vào đó là các dự luật của các đảng liên minh cũng như các pháp lệnh và điều luật của CHLB Đức và các bộ luật của EU cần phải có hiệu lực khi chuẩn bị quá tŕnh thống nhất.