Ed Stuhler

 

Trưng Cầu Dân Ư

Bắt Đầu Cuộc Chơi

( trích Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức)

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường Edition VIPEN 2012

 

2. Trưng cầu dân ư

 

‘Vừa mạnh mẽ, khéo léo, tài giỏi về chính sách của Đảng

đồng thời lại thô bỉ!’

                                                      Wolfgang Thierse

 

Ngoại trưởng Markus Meckel và nội các mới chúc mừng

Thủ tướng  Lothar de Maiziere, 03.1990                                              

 

Ngày 28 tháng Giêng năm 1990 Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Hans Modrow gặp gỡ các đại diện của phe đối lập. Kết quả cuộc gặp này là một Chính phủ của tất cả các đảng phái của ‘trách nhiệm quốc gia’. Người ta quyết định dời cuộc bầu cử quốc hội từ 6 tháng Năm sang ngày 18 tháng Ba. Ngày hôm sau nhóm Bàn tṛn Trung ương bỏ phiếu tán thành. Đó sẽ là cuộc bầu cử quốc hội tự do đầu tiên và cuối cùng của CHDC Đức, và kết quả sẽ khiến hầu hết mọi người ngạc nhiên, v́ Đảng SPD luôn dẫn trước trong các cuộc trưng cầu dân ư trước bầu cử - mọi người đều tin vào chiến thắng của những người Dân chủ xă hội.

Tuy thế Wolfgang Thierse mô tả những tháng trước bầu cử như là một thời kỳ mà bầu không khí thay đổi gần như c̣n dữ dội hơn. Cho tới khoảng mùng 4 tháng Mười một năm 1989, ngày có cuộc diễu hành khổng lồ trên quảng trường Alexander ở Berlin, người ta đ̣i hỏi những quyền tự do căn bản và thay đổi đất nước. Lời kêu gọi chiến đấu là: ‘Chúng tôi là nhân dân!’

       Sau khi mở cửa bức tường, không khí đột ngột chuyển hướng. Đột nhiên khi ấy đâu đâu người ta cũng kêu: ‘Chúng ta là một dân tộc!’ Điều đó có nghĩa là, chúng ta căi nhau măi về những đổi thay trong đất nước làm ǵ, chúng tôi muốn có kinh tế thị trường xă hội và muốn thống nhất. Chúng tôi muốn có đồng D-Mark. Tại những cuộc biểu t́nh trên toàn quốc người ta ngân nga: ‘Nếu đồng D-Mark đến, ta sẽ ở lại, nếu nó không đến, ta sẽ đến với nó!’ Và đó không phải là lời đe dọa suông. Tháng Giêng, hàng ngày có hơn hai ngàn người rời bỏ CHDC Đức, chủ yếu là những người trẻ tuổi, được đào tạo bài bản. Hội liên hiệp Đô thị CHLB Đức tính là có từ 600 000 đến 700 000 lượt di cư từ CHDC Đức trong năm 1990. Chủ tịch hội Herbert Schmalstieg lo lắng sẽ có những vấn đề đáng kể trên thị trường nhà ở: ‘Đây là chất nổ gây nguy hiểm vô cùng cho sự b́nh yên của xă hội!’ Thủ tướng bang Baden-Württemberg Lothar Späth ủng hộ việc trao tiền thưởng cho các công dân CHDC Đức hồi hương.

Ngày mùng 5 tháng Hai, khi chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội, Đảng CDU của CHDC Đức thống nhất với đảng Nhận thức Dân chủ (DA) và Đảng DSU, với sự có mặt và tầm ảnh hưởng chủ yếu của Helmut Kohl, thành ‘Liên minh v́ nước Đức’.

Ngay cái tên ‘Liên minh v́ nước Đức’ cũng là một lựa chọn thông minh về tâm lư, nó ám chỉ mục đích thống nhất nước Đức và v́ thế khéo léo đáp ứng những mong đợi của dân chúng. Ai ủng hộ nhất quán nhất việc thống nhất nước Đức sẽ dành được thắng lợi.

Thierse gọi đó là sự can thiệp vào quyền lợi của Đông Đức: ‘Họ đă thực hiện việc đó một cách mạnh mẽ nhất và không rụt rè. Dùng các đảng liên minh và tạo ra một liên minh và đồng thời lại chỉ trích đảng SPD là muốn làm điều ǵ đó với đảng SED cũ! Như vậy vừa mạnh mẽ, khéo léo, tài giỏi về chính sách của đảng đồng thời lại thật thô bỉ. Chỉ trích Đảng duy nhất được thành lập mới, Đảng SPD, Đảng đă bác bỏ yêu cầu nắm quyền của Đảng SED, là muốn kéo dài chủ nghĩa xă hội của CHDC Đức theo một cách nào đấy. Động tác Helmut Kohl quyết định dùng cho cuộc tranh cử này ở Đông Đức là rất đơn giản: ‘Tôi dựng nó lên cho các anh. Sẽ chóng qua thôi, sẽ không đau đớn ǵ hết. Ông tộc trưởng với cử chỉ của người cha đă nắm tay những người Đông Đức hăi sợ, ngờ vực, nôn nóng và nói: ‘Ta dẫn các anh đến với đất nước được ca tụng.’ Điều đó đă có tác dụng.’

‘Trước ngày bầu cử vài hôm tôi được tờ taz phỏng vấn’, Sabine Bergmann-Pohl kể, ‘cuối cùng họ hỏi theo tôi kết quả bầu cử sẽ ra sao. Lúc ấy tôi trả lời: ‘Tôi nghĩ chúng tôi, Liên minh v́ nước Đức, sẽ giành được kết quả rất tốt. Chúng tôi ủng hộ tái thống nhất. Tôi tính chúng tôi sẽ đạt được từ 28 đến 30 phần trăm.’ Khi ấy nữ phỏng vấn viên cười lăn lộn và nói: ‘Chính bà cũng chả nghĩ như vậy!’

Trong nước thường có cảm t́nh với SPD và các đại diện của phong trào công dân. ‘Khi nh́n vào các ông’, một công nhân luống tuổi nói với Thierse, ‘và khi nghĩ đến bố và ông tôi, th́ thực ra tôi muốn bầu cho đảng Dân chủ Xă hội. Nhưng các ông không có nhiều tiền, mà ông Kohl th́ có.’

Oskar Lafontaine, ứng cử viên thủ tướng của Đảng SPD Tây Đức t́m cách giảm tốc độ. Richard Schröder, chủ tịch SPD Đông Đức, nói: ‘Lafontaine có những động cơ hoàn toàn khác. Ông ấy luôn bảo làm thế sẽ không chi trả nổi và làm hại đến chuẩn mực xă hội Tây Đức. Tôi rất ngạc nhiên là giờ đây Lafontaine được đối xử như một người đă đấu tranh để mọi thứ diễn ra êm đẹp hơn. Không, ông ta bảo: ‘Chúng ta không phải chi bộn như thế, chúng ta cần số tiền đó cho bản thân ḿnh. Nếu có nhiều người nước ngoài tới đây như vậy sẽ tạo ra nhiều bất măn.’ Đó là lời lẽ của Lafontaine. Tôi cũng thường được nghe lư lẽ là liệu thay đổi nhanh quá có đ̣i hỏi người ta quá cao hay không. Khi đó tôi thường xấc xược trả lời: ‘Cách mạng lúc nào chả đ̣i hỏi người ta quá cao!’

Kết quả cuộc bầu cử ngày 18 tháng Ba: Liên minh v́ nước Đức 46,8 % (CDU 40,6%, DSU 6,3%, DA 0,9%), SPD 21,8%, PDS 16,3%, BFD 5,3%, Liên minh 90 2,9%.

Thierse thất vọng, nhưng không khiếp đảm. Ông đă linh cảm được kết quả khi tới Thüringen chôn cất bố ḿnh trước cuộc bầu cử ít lâu và phải khẳng định rằng không khí ở đó khác hẳn ở Berlin. Cả Richard Schröder cũng đoán được điều bất ngờ sắp tới. Ông thấy rơ là kết quả các cuộc trưng cầu dân ư cho thấy SPD đang bỏ xa chỉ nói lên phần nào, chúng được thu thập qua điện thoại. Ở CHDC Đức có rất ít người có điện thoại riêng, và họ thường là cán bộ cao cấp. Kết quả của cuộc trưng cầu này không thể mang tính đại diện được.

Lothar de Maizière giải thích kết quả cuộc bầu cử: ‘Cuộc bầu cử được quyết định bằng vấn đề ai kiên tŕ với việc thống nhất nước Đức nhất. Tất cả những đảng muốn những điều ǵ khác đều không được bầu. Ở ủy ban luật pháp của Hội nghị Bàn tṛn tôi đă ngồi bàn với Richard Schröder và những người khác về luật bầu cử. Lúc ấy những người thuộc Liên minh 90 muốn đưa vào điều khoản năm phần trăm tối thiểu, v́ họ hi vọng sẽ nhờ thế mà cho được Đảng PDS ra ŕa. Khi ấy tôi nói: ‘Ở CHLB Đức cũng đến năm 1957 mới đưa vào điều khoản phần trăm tối thiểu, và bây giờ trước hết chúng ta phải tạo cơ hội b́nh đẳng cho tất cả các đảng phái đă.’ Nếu họ được thông qua th́ với 2,9%, họ đă không được góp mặt trong quốc hội. Cả trong Đảng SPD cũng có một số người nhắc tới ‘con đường thứ ba’. Xét về căn bản ở CHDC Đức có ba khuynh hướng: Một là: ‘Chúng tôi muốn có một chủ nghĩa xă hội đổi mới.’ Hai là: ‘Chúng tôi muốn có một nước CHDC Đức mới.’ Nước Đức này phải nhỏ bé, ôn ḥa, theo chủ nghĩa ḥa b́nh, hợp sinh thái, có nền tảng dân chủ, đẹp đẽ và công bằng[1]. Ngược lại hoàn toàn không rơ sẽ làm thế nào để cấp kinh phí được cho nó. Và ba là: ‘Giải pháp của chúng ta là ở chỗ thống nhất nước Đức.’ Và ngày 18 tháng Ba về cơ bản là ngày trưng cầu ư kiến toàn dân, v́ một nền cộng ḥa liên bang tương ứng với bộ Luật cơ bản và cũng v́ một nhà nước pháp quyền phân chia quyền lực rơ ràng. Và sau cùng từ ba phương diện này đă sinh ra các nhiệm vụ của chính phủ tôi được phép lănh đạo.’

‘De Maizière, người khi ấy bất ngờ được bầu lên, đă chết điếng v́ kết quả này’, Schröder nhớ lại: ‘Ở chừng mực nào đấy kết quả làm tôi và Markus Meckel thấy nhẹ nhơm, v́ chúng tôi không thật chắc ḿnh có ngăn không cho Böhme làm thủ tướng được không. V́ chúng tôi hoàn toàn thấy rơ là Ibrahim Böhme hoàn toàn không thích hợp để làm thủ tướng, không liên quan ǵ tới vụ dính líu tới Stasi, mà v́ toàn bộ bản chất của ông ta. Chúng tôi biết ông ấy đă nhiều năm, dù không biết hết mọi điều về ông ấy đi nữa. Và tôi thấy nhẹ người v́ không gặp phải vấn đề Böhme.’

       ‘Trước đó chúng tôi đă nghi ngờ là ông ta làm việc cho bộ An ninh Nhà nước’, Markus Meckel hồi tưởng. ‘Những năm đầu tôi dao động. Có thời kỳ tin tưởng, có thời kỳ nghi ngờ. Sau đấy, vào cuối năm 1989, sự nghi ngờ rất lớn. Nhưng chúng tôi chẳng làm ǵ được nữa. Ông ta là cậu ấm của Đảng SPD, ở cả Tây và Đông Đức, và nếu chúng tôi chỉ trích ông ta như thế sẽ là một sự tố cáo.’

      

Ibrahim Böhme sinh năm 1944, tên thật là Manfred Otto, lớn lên trong trại trẻ mồ côi, năm ba tuổi th́ được Kurt Böhme nhận nuôi. Cái tên Ibrahim (Abraham, người cha của dân tộc) là do ông ta về sau tự đặt cho ḿnh. Đó là một trong các bí danh của ông ta như là một quan chức Stasi cao cấp.

Tháng Mười năm 1989 Böhme là một trong những sáng lập viên của Đảng SDP (sau này đổi tên thành SPD) và trở thành Chủ tịch đầu tiên của Đảng này. Các thành viên sáng lập khác là Richard Schröder, Markus Meckel và Martin Gutzeit.

       ‘Có một đảng viên dân chủ xă hội Tây Đức’, Richard Schröder nói một cách bí hiểm, ‘người rơ ràng tự tin với nhiệm vụ trở thành Lă Bất Vi ở Đông Đức. Ông ta đă chọn Ibrahim Böhme trong cơn kinh hoàng của chúng tôi, ở đây là Meckel và tôi, làm chủ tịch Đảng SPD và là ứng viên thủ tướng. Meckel luôn nói đó sẽ là một thảm họa.’

Trái với mọi dàn xếp, Böhme được đẩy lên làm ứng cử viên tại đại hội Đảng chính thức đầu tiên vào tháng Hai ở Leipzig.

Schröder nói tiếp: ‘Vị đảng viên dân chủ xă hội gốc Tây Đức này thậm chí đă thực sự bảo vệ phần lớn cho Ibrahim Böhme trước chúng tôi. Ngoài ra c̣n có một điều kỳ lạ khác: V́ Ibrahim Böhme để mặc cho văn pḥng ḿnh rối tung lên, do ông ta không xử lư thư từ, Đảng SPD trong quốc hội liên bang gửi cho ông ta một nữ nhân viên thư kư, người sau này không chỉ bị phát hiện là cộng tác viên ch́m của Stasi mà c̣n bị xử phạt nữa. Đối với người Tây Đức th́ đó là tội phản quốc, trong khi ở CHDC Đức th́ không bị ra ṭa mà thường chỉ bị đuổi việc.’

Lothar de Maizière sau này có nói sự phỏng đoán đầu tiên làm ông kinh hoàng nhất. Đột nhiên ông thấy rơ ḿnh sẽ phải đảm nhận cương vụ ǵ: ‘Lúc chiều chúng tôi vẫn c̣n thực hiện ba biến thể dành cho báo giới: Lúc ấy chúng tôi nói, có thể bỏ qua chuyện thất bại hoàn toàn, có lẽ sẽ không như vậy đâu, kết quả đáng ghi nhận và chiến thắng vẻ vang. Nhưng chúng tôi không ngờ là chiến thắng lại rơ rệt đến thế.’

Kết quả bầu cử cũng làm Matthias Gehler, phát ngôn viên báo chí của de Maizière, ngạc nhiên không kém. Không hề được chuẩn bị từ trước, và lúc ấy đột ngột nảy sinh vấn đề là người thắng cử sẽ đến trung tâm báo chí trong Điện Cộng ḥa như thế nào.

Gehler lái một chiếc ‘Manta’, chiếc ô tô Tây Đức đầu tiên của ông, mua cũ với giá 3000 Mark: ‘De Maizière đi trước tôi trong chiếc Manta đến Điện Cộng ḥa, và sau đó chúng tôi vào bằng cổng chính. Người ta không hề đoán là chúng tôi sẽ ở đó. Và lúc ấy- đi lên được vài bậc thang, người ta mới phát hiện ra chúng tôi. Điều ngạc nhiên là lúc đó chúng tôi đă đi được một đoạn kha khá rồi. Và rồi trận chiến bắt đầu. Rất ghê gớm. Đám nhà báo ở đấy có thể rất nóng nảy. Tôi c̣n biết là de Maizière đă bị đập máy ảnh vào cạnh sườn. Tôi dùng tay đẩy được một nhà báo ra xa. Mọi sự rất kịch tính, và chúng tôi bị lâm vào đường cùng.’

Sau những buổi phỏng vấn trong pḥng thu dành cho bầu cử của ARD, giờ đây nảy sinh vấn đề là làm thế nào đưa được người thắng cử đang bị vây chặt ra khỏi Điện Cộng ḥa và đến với buổi tiệc mừng của CDU tại ‘Ahornblatt’[2]. May mắn thay trước hôm bầu cử Gehler đă phát hiện ra là có một lối đi ngầm dưới đất từ tầng hầm của của Điện sang ṭa nhà Marstall đối diện.

‘Sau đấy chúng tôi vào chiếc thang máy to, rộng và đi xuống bên dưới, và cửa mở ra, thêm một tầng nữa, Ibrahim Böhme đứng ở đó với đoàn tùy tùng, họ cũng muốn dùng chiếc thang này, nhưng chúng tôi đă nhanh chân hơn. Đâu đấy điều đó mang tính biểu tượng và đồng thời cũng bi thảm.

Đến hôm nay tôi vẫn c̣n nhớ thời khắc ấy, lúc cánh cửa mở ra và Ibrahim Böhme đứng đó, người đă tự hứa hẹn với bản thân ḿnh nhiều điều và rồi cả đời đă thất bại, cả trong vụ dính líu tới Stasi. Đó là một người thất bại toàn diện.’

Tại bữa tiệc ở ‘Ahornblatt’ Lothar de Maizière cũng bị quấy rầy đến mức ông phải trốn vào pḥng bếp. Khi ông rốt cuộc muốn đi về nhà lúc đêm đă khuya, các lốp xe ô tô của Thủ tướng lần đầu tiên được bầu ra một cách tự do  của CHDC Đức đă bị chọc thủng.


 

3. Bắt đầu vào cuộc

 

‘Từ mai xin mọi người hăy đóng bộ vào.’

                                     Matthias Gehler

Lothar de Maiziere & Angela Merkel 03.1990             

 

Các Bộ trưởng mới tinh trải qua ngày làm việc đầu tiên của ḿnh ở các bộ khác hẳn nhau. Lothar de Maizière gặp gỡ người tiền nhiệm Hans Modrow ở ṭa thị chính, trụ sở Hội đồng Bộ trưởng, để bàn giao các hồ sơ quan trọng. Lúc đó có bốn cặp hồ sơ Leitz, trong đó có học thuyết pḥng vệ của Hiệp ước Warschau, hồ sơ về các khoản dự trữ quốc gia của CHDC Đức và các giấy tờ khác. Phải kư những tấm phiếu cho mỗi lần bàn giao. ‘Đó là một cảm giác khá lạ lùng, trên một tấm phiếu có ghi: Stoph, Sindermann; Stoph, Modrow, giờ lại kư ở dưới: ‘Đă nhận, de Maizière’.’

Lothar de Maizière thấy trong pḥng làm việc của ḿnh một tủ sắt xây liền khổng lồ, nhưng ở trong chỉ có hai cặp hồ sơ chưa xử lư xong. Một là: các mẫu đơn của các quan chức cao cấp của Đảng SED và các ‘sứ giả ḥa b́nh’ trước đây (Stasi gọi các gián điệp nước ngoài của ḿnh như vậy), xin mua lại những ngôi nhà nằm yên ả đâu đó cạnh các hồ nước của Berlin cho đến lúc đó vẫn được ở mà không phải trả phí.

Hồ sơ thứ hai là về khoản tiền chưa thanh toán của CHLB Đức nhằm trả lại tự do cho các tù nhân. Honecker đă thả một số tù nhân từ Bautzen về CHLB Đức. Không thanh toán bằng tiền mặt mà là bằng hàng hóa công nghiệp, giá trị tương đương c̣n phải thanh toán là: Khoảng 1 000 chiếc xe buưt VW và 10 000 ống thép của hăng Krupp để xây dựng phố Erdgastraße. Bộ trưởng văn pḥng Riechenbach hỏi ư kiến Hans Modrow, người phê phán việc thực hiện chuộc tù nhân này. Việc yêu cầu thanh toán được băi bỏ.

Tại văn pḥng thủ tướng và các cơ quan cấp dưới có tổng cộng 4500 nhân viên, 700 người trong số đó đang hồi hộp chờ lănh đạo mới tại một phiên họp toàn thể trong đại sảnh đường - do Lothar Moritz, quốc vụ khanh nội chính của ṭa nhà, triệu tập: ‘Tôi thấy họ toàn toàn nghi ngại không biết giờ sẽ ra sao. Và rồi tôi nói với họ: ‘Thưa quư vị, tôi biết quư vị không mong chờ tôi, nhưng chúng ta phải tôn trọng mong muốn của cử tri. Tôi đề xuất với quư vị thế này. Hai năm trước chúng tôi có một phiên họp giáo hội ở Berlin với phương châm: Ḷng tin luôn là một sự mạo hiểm! Tôi sẽ mạo hiểm, tôi trao ḷng tin cho quư vị. Và ai nghĩ không làm việc được với tôi có thể ngay lập tức báo cho ông TS Moritz, và chúng tôi sẽ t́m cách kiếm cho người đó một giải pháp xă hội thích hợp. Nhưng với những người c̣n lại tôi mong họ sẽ chăm chỉ, trung thành và có đầy đủ năng lực. Và giờ th́ hăy bắt tay vào việc nào!’ Một tiếng thở phào lan trong sảnh và đa số tỏ ra đặc biệt trung thành cho đến ngày mùng 2 tháng Mười.’

De Maizière đề nghị các thành viên trong nội các của ḿnh cũng hăy tin vào ḷng trung thành của các nhân viên như vậy. Không phải ai cũng có thể và cũng muốn làm như thế. Thêm nữa là các bộ phận cũng có tầm quan trọng chính trị rất khác nhau.

Markus Meckel gặp một số lượng nhân viên khổng lồ trong bộ Ngoại giao: ‘Tôi bước vào ṭa nhà này mà chỉ có hai người thật sự tin tưởng được, người bạn lâu năm Hans Misselwitz, người về sau trở thành quốc vụ khanh của chính phủ, và Carl Christian von Braunmühl, cũng là một người bạn lâu năm tôi quen khi công tác trong thời b́nh. Tôi bước vào ṭa nhà ḿnh không tin tưởng. Nghi ngại đơn giản v́ tất nhiên rơ ràng là toàn bộ bộ máy ngoại giao đều từng là một phần của bộ máy cầm quyền cộng sản – và dĩ nhiên là cũng sẽ phục vụ cho mục tiêu của họ. Đầu tiên tôi cho sa thải ngay lập tức một loạt thứ trưởng và nói chung là xóa bỏ lớp thứ trưởng này, thay cả các vụ trưởng nữa, nhưng ngay lúc đó đă gặp khó rồi. Tôi làm ǵ có người thay thế.’

Một vài thành viên nội các gặp phải vấn đề kiếm cho được các nhân viên đáng tin cậy và không bị quá tải. Như vậy lượng nhân sự hậu bị vô cùng mỏng manh.

‘Sau đó tôi thử tạo nên một nhóm người thân tín, một nhóm tư vấn. Tôi biết ḿnh thật sự đang đi trên mặt băng vô cùng mỏng, v́ ta không thể tin hẳn một ai. Cũng đă có vô số sai lầm. Thật sự việc xây dựng một bộ máy quản lư như thế, với các cơ cấu giao tiếp hoạt động được, đă không thật sự thành công và là một bất lợi lớn.’

‘Có những đồng nghiệp bộ trưởng của tôi’, de Maizière nói, ‘bước vào bộ và nói: ‘Thật ra các anh toàn là quân vô lại từ xưa cả, nhưng không có các anh tôi cũng chẳng làm được việc.’ Họ gặp khó khăn ở bộ của ḿnh. Nhưng tôi phải nói là ngoại giao đoàn đă trung thành cho đến phút chót.’

Phần lớn nhân viên trong tất cả các bộ đương nhiên đều là Đảng viên đảng SED. V́ thế họ không thi hành chính sách phá hoại. Ví dụ như những người làm việc trong bộ Năng lượng quan tâm đến việc điện tiếp tục được truyền đi, và với nhân viên bộ Nông nghiệp là việc canh tác và chăn nuôi tiếp tục diễn ra tốt đẹp. Với họ lĩnh vực chuyên môn quan trọng hơn đảng phái.

Karl-Hermann Steinberg thấy trong bộ Môi trường của ḿnh 350 nhân viên, các chuyên gia thượng thặng về cung cấp, điều tiết nước và bảo vệ môi trường; tuy nhiên cũng có một số nắm các chức vụ chính trị. Ông nhanh chóng cho họ ra đi; số này tối đa là mười phần trăm.

Bộ trưởng Bưu chính Emil Schnell nghĩ ra một biến thể khác thường. Ông thực hiện một cuộc thăm ḍ với tất cả 130 000 nhân viên trong bộ ḿnh quản lư. Các lănh đạo phải tŕnh bày ở các cuộc họp xem họ đă làm việc như thế nào từ trước đến giờ và có các kế hoạch ǵ cho tương lai, dự định có các thay đổi ǵ về hướng cơ cấu, thái độ quản lư và dân chủ hóa. Sau đó những người tham gia cuộc họp phải đánh dấu vào một mẩu giấy là Có hay Không, trên mẩu giấy chỉ ghi một câu: Dẫu sao tôi vẫn tin vị lănh đạo này.

Hai mươi phần trăm, tức là 26 000 người, bị đánh dấu Không và bị giáng chức hoặc sa thải.

Phát ngôn viên của chính phủ Matthias Gehler nói: ‘Lúc nào cũng có ư kiến cho là tất cả chúng tôi đều quá chu đáo, và chúng tôi sẽ thấy ḿnh được ǵ từ đó. Nhưng có lẽ đó là thương hiệu của chúng tôi. Đó là một cách đối xử mới đang phải thích nghi dần. Và tôi có cảm tưởng là các nhân viên rất trung thành với ḿnh, thật sự rất trung thành, ta cũng có thể tin tưởng vào điều này.

Tôi có khoảng 180 nhân viên tại văn pḥng phát ngôn viên chính phủ, ở cơ quan báo chí CHLB có 750 người. Và 180 nhân viên này đă cố gắng khiến không ai nhận thấy lỗ hổng nhân sự, v́ hai bên có thương thuyết với nhau. Họ đă làm việc hết sức năng nổ.’

Chuyến thăm Văn pḥng Thủ tướng đầu tiên của Gehler là một trải nghiệm đặc biệt mà ông c̣n nhớ măi. Phát ngôn viên báo chí chưa từng phục vụ trong quân ngũ gặp đội bảo vệ ở lối vào: ‘Lính gác mặc quân phục đứng đó, giậm gót giày và báo cáo: ‘Không có sự kiện đặc biệt nào!’ Và tôi nói ‘Xin chào!’ Và họ không biết bắt đâu ra sao và đứng yên trước mặt tôi. Đứng yên lặng một phút! Và rồi tôi mới bắt đầu bảo: ‘Nghỉ!’ Lúc ấy họ thực sự nhẹ cả người. T́nh thế được cứu văn, tôi bảo họ: ‘Từ mai - đến đây, xin các anh hăy mặc complet  và nói Xin chào!’ Và hôm sau họ đến, mặc complet và nói ‘Xin chào’.

Bộ trưởng Nội vụ Diestel có trải nghiệm đầu tiên tương tự như thế. Vào ngày công tác đầu tiên ông được đưa đến bộ trong một chiếc Citroen bọc thép: ‘Kính cửa dày từ bốn đến năm centimet, người ta nh́n ra ngoài như qua thành bể cá. Đó là chiếc xe công vụ của vị Tổng bí thư trước đây của Ủy ban Trung ương Đảng SED, Erich Honecker. Tôi nhớ là khi ḿnh đi vào dăy nhà khổng lồ của Bộ th́ ngay lập tức ở pḥng ngoài của pḥng Bộ trưởng, một phụ nữ mặc thường phục bật dậy khỏi ghế, dập gót giày và chào tôi theo kiểu nhà binh làm tôi thật sự phát hoảng. Với tôi, một binh nhất dự bị, từng bị giáng cấp hai lần, đó là một t́nh thế hoàn toàn không ngờ được và rất khác thường. Sau đó tôi lịch sự và niềm nở ch́a tay ra cho bà ấy và đề nghị bà ấy cứ ngồi yên.

Trong pḥng Bộ trưởng của tôi, cựu Bộ trưởng Nội vụ, trung tướng Lothar Arendt, đang ngồi. Một người đàn ông rất gây thiện cảm, cả lúc mặc thường phục – một vị tướng mặc thường phục nh́n bao giờ cũng rất độc đáo. Trông họ như bị nhét vào bộ quần áo đó. Sau đó tôi tṛ chuyện khá lâu với người tiền nhiệm của ḿnh. Cùng lúc ấy toàn bộ đồng sự đang ngồi ở trong một căn pḥng nhỏ bên cạnh pḥng bộ trưởng, mười hoặc mười hai vị tướng, họ đă chờ tôi hàng tiếng đồng hồ. Tôi cảm ơn ông Arendt v́ công tác của ông từ trước đến giờ, xin ông giúp đỡ tôi trong thời gian sắp tới. Khi ấy ông rất khó gần, chối từ và trầm ngâm. Tôi nói: ‘Ông Arendt, không thể khác được, ông phải giúp đỡ tôi, tôi đă tin chắc vào điều đó. Bây giờ ông hăy đi cùng tôi gặp các đồng sự, và tại đó tôi sẽ giới thiệu ông như là cố vấn số một của tôi.’ Sau đó ông ấy bảo ‘Được’ sau một chút lưỡng lự và ngẫm nghĩ, chúng tôi uống một ly vang và đi vào. Tôi khá là phi quân sự và không chính thống. Tôi có được một lợi thế to lớn là đă giới thiệu với họ chính cựu bộ trưởng Nội vụ cũ của họ như là cố vấn số một của ḿnh.

Và sau đó tôi đề nghị những người có mặt ở đó nỗ lực hết sức, làm hết khả năng để giúp đỡ chính phủ của de Maizière. Và tôi nói với tất cả là vào thời kỳ đang đến  trong chế độ dân chủ mới mẻ của đất nước ở đâu đó cũng  sẽ có chỗ cho họ. Tôi nói điều đó từ sâu tâm khảm ḿnh và cũng nghiêm túc nghĩ như vậy. Sau này, sau khi nước Đức thống nhất, tôi đă vô cùng thất vọng v́ ḿnh làm được rất ít so với đă hứa và Đảng của tôi đă gây khó khăn cho tôi như thế nào khi tôi thực hiện những lời hứa với nhóm người này. Nếu tôi nhớ chính xác th́ Lothar Arendt đă bị thất nghiệp hoặc nghỉ hưu sớm sau khi nước Đức thống nhất, sau này ông ấy cũng hỗ trợ việc đoàn kết dân tộc.’

       T́nh thế ở Bộ Quốc pḥng đặc biệt thú vị[3]. Mục sư Rainer Eppelmann là Bộ trưởng Quốc pḥng dân sự đầu tiên của CHDC Đức. Ông mô tả ngày đầu tiên nhậm chức của ḿnh như sau: ‘Với tôi hôm ấy là một ngày vô cùng đẹp đẽ và quan trọng. Cảm xúc và ư nghĩ của tôi dĩ nhiên rất đa dạng và cũng mâu thuẫn, v́ tôi tự nhủ, vị bộ trưởng nắm quyền tổng tư lệnh quân đội nhân dân, trong trường hợp của tôi là một người từ chối thực hiện nghĩa vụ quân sự, từng ngồi trong trại quân lao – họ không thể ngăn được điều đó. Lúc ấy tôi thấy rơ là, phải, chúng tôi đă giành được thắng lợi.

Tôi bước vào một bộ có hàng ngàn nhân viên mặc đồng phục và đồ dân sự. Và rốt cuộc th́ không có ai tôi biết chắc được là anh ta sẽ hành xử ra sao, có trung thành không, có giả dối không, có cư xử ác ư không, có thân thiện ch́a tay ra cho tôi không hay cuộn tay thành nắm đấm trong túi quần hay là c̣n tệ hơn, tôi không biết. Họ có nói cho tôi biết mọi điều cần biết để biết việc hay không? Tôi thấy rơ ràng đó là một thách thức đặc biệt. Đó là một trong những bộ máy quyền lực của Đảng SED. Có lẽ không có quan chức nào lại không từng là Đảng viên Đảng SED. Họ đứng trước ṭa nhà, xếp theo hàng, thủy sư đô đốc Hoffmann[4] giới thiệu họ với tôi, ông ấy trong lúc ấy vui vẻ đáp lại lời đề nghị của tôi và sau khi xin suy nghĩ một lát, đă nói: ‘Vâng, tôi sẵn ḷng làm một quân nhân cấp cao nhất của ngài!’

Đó không phải là lần đầu tiên tôi gặp gỡ các vị tướng. Trước đó rất lâu tôi đă có một lần được gặp, vào những năm 60, lúc là lính xây dựng, lần đó không mấy dễ chịu. Đến hôm nay tôi vẫn c̣n thấy h́nh ảnh ông chính ủy ngồi trước mặt ḿnh. Ông ấy là thiếu tá, ngồi chàng hăng trước mặt chúng tôi và nói với chúng tôi, những anh lính xây dựng năm 1966: ‘Trước mặt các anh là thị trưởng tương lai của Köln!’ Đối với những thanh niên vừa tṛn hai mươi như chúng tôi khi ấy, nghe thấy điều đó quả là một cú sốc.’ Rơ ràng ông thiếu tá này đang nói đến chuyện NVA đánh chiếm CHLB Đức.

Ngược lại việc nhậm chức của Bộ trưởng Hỗ trợ phát triển Hans-Wilhelm Ebeling lại diễn ra khác hẳn: ‘Quả là giật gân khi có một ông mục sư vào làm ở bộ. Và thứ đầu tiên tôi để lên bàn ḿnh là một cây thánh giá. Đó cũng là một sự kiện giật gân. Tôi nói: ‘Quư vị không cần gọi tôi là ngài bộ trưởng, nếu muốn dùng một chức danh, hăy gọi tôi là mục sư, đấy là nghề của tôi!’ Tôi phải nói nhất định là một t́nh huống khó khăn đối với các nhân viên; v́ hầu hết họ đều không theo đạo. Tôi cũng đề nghị nhân viên của ḿnh là khi gặp vấn đề trong gia đ́nh, với đồng nghiệp, dù là ở đâu, họ cũng có thể đến gặp tôi bất kỳ lúc nào, tôi sẽ giữ kín lời xưng tội. Và thực tế th́ thi thoảng cũng có người đến.’

       Ebeling cũng đưa vào một phong cách làm việc mới: ‘Ở CHDC Đức lúc nào bộ trưởng cũng ngồi ở phía trước, rồi đến một cái bàn dài, ghế kê ở hai bên, ông ta ngồi đó như ông vua duy nhất. Và tôi cũng tiến hành luôn vụ này. Tôi ngay lập tức cho đem cái bàn này ra khỏi pḥng ḿnh, cũng như trong pḥng họp, và cho đặt một chiếc bàn tṛn để tất cả chúng tôi ngồi thành ṿng tṛn. Các nhân viên CHDC Đức không h́nh dung nổi điều đó.

Nỗi sợ hăi những ông bộ trưởng, những chính khách hàng đầu này, đă ăn vào quá sâu. Tôi hoàn toàn không hiểu nổi điều đó. Và có lần trong một bài phát biểu nhân dịp sinh nhật của nhân viên tôi đă nói: ‘Chúng ta đến với thế giới này trần trụi, trần trụi từ giă nó và v́ thế lúc này các bạn đối xử với đồng loại thế nào th́ rồi sẽ được đánh giá thế ấy!’ Tốt, tôi là mục sư và cũng muốn đưa ư tưởng đó vào lĩnh vực chính trị.

 

[1] Ở đây De Maiziere nhắc đến dự thảo hiến pháp của Hội bàn tṛn. Xem thêm ở chương 9.

[2] Nhà khách lớn có sàn nhảy ( h́nh chiếc lá phong) ở phố Inselsfischer gần Quảng trường Alexander. Ṭa nhà thực sự là một đài tưởng niệm của kiến trúc CHDC Đức, nhưng đă bị dỡ bỏ năm 2000 dù bị phản đối kịch liệt.

[3] Trụ sở đặt tại Strausberg, gần Berlin.

[4] Theodor Hoffmann là người tiền nhiệm của Eppelmann trong chính phủ Modrow.

 

Ed Stuhler

Trích từ:

Ed Stuhler

Trích từ:

Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức của Ed Stuhler NXB Ch. Links năm 2010

Nguyên tác tiếng Đức: Die letzten Monate der DDR của Edstuhler

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường -Bản quyền tiếng Việt của VIPEN Edition

VIPEN xuất bản theo  hợp đồng chuyển nhượng Bản quyền

giữa Ch.Links Verlag với VIPEN Edition(www.vipen.de)

Sách dầy: 306 tr. Khổ 14 x 21 cm Thiết kế b́a: Thai Gottsmann -Tŕnh bày sách: Vũ Xương Minh Phát hành tại CHLB Đức từ tháng 05.2012 Giá sách: 15,90 Euro

Đặt mua theo địa chỉ: peter.knost@berlin.de hoặc the.dung@vipen.de

 

http://www.gio-o.com/TheDung.html

 

 

© gio-o.com 2012