Ed Stuhler

 

Trưng Cầu Dân Ư

Bắt Đầu Cuộc Chơi

( trích Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức)

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường Edition VIPEN 2012

 

 

18. Cuộc nói chuyện với Wolf

       ‘V́ sao không c̣n truyện cười về cảnh sát nữa?’

                               Peter-Michael Diestel

 

‘Tôi được Đảng DSU đề xuất làm Bộ trưởng Nội vụ. Tổng thư kư của CDU hồi đó là Kirchner và ông Rühe hồi đó rất thân nhau có lẽ đă bảo nhau là ta hăy để gă Diestel không vâng lời của Đảng DSU nhận chức này. Giờ việc xóa bỏ Stasi, gỡ bỏ các cơ cấu trong ngành cảnh sát và những thứ khác sẽ trút lên đầu anh ta, anh ta sẽ găy cổ nhanh thôi.’

Dưới quyền tân Bộ trưởng Nội vụ là các ngành cảnh sát, thuế, thi hành án và an ninh nhà nước, từ tháng Mười một năm 1989 là Cơ quan An ninh quốc gia (AfNS). Nhiệm vụ quan trọng nhất của tân bộ trưởng là cải tổ dân chủ hóa các cơ cấu cảnh sát và an ninh.

‘Sau ba ngày làm bộ trưởng Nội vụ tôi biết là ḿnh không thể giải quyết được việc này nếu không có các chuyên gia, và đă đưa về bộ các chuyên gia tương ứng từ Đông và Tây Đức. Đầu tiên tôi đến thăm người đồng nhiệm của ḿnh, Wolfgang Schäuble, ở Bonn và nói: ‘Đồng nghiệp, hăy cho tôi người giỏi nhất của ông để tôi nghiên cứu, vô hiệu hóa, chế ngự được những cơ cấu mật vụ, phản gián, những phức tạp trong công việc xa lạ và cũng vô cùng thiếu thiện cảm đối với tôi này đi.’

Và rồi sau đó tôi có được bên ḿnh, một cách tương đối hào phóng, một quư ông rất hùng hồn, người sau này cũng làm việc trong bộ của tôi, ông TS Werthebach[1], người sau này làm nghị sỹ Nội vụ ở Berlin. Một luật gia thông minh có nhiều công lao sau này bảo tôi lúc kết thúc công việc là đời ông chưa từng trải qua nhiều cuộc phiêu lưu như trong nửa năm làm việc cho tôi. Thế là với Werthebach tôi đă có được một đối tác vô cùng tin cậy. Nhưng tôi nhận thấy là ông ấy bị đối xử đầy nghi ngờ v́ người ta biết ông Werthebach và biết là ông ấy đến từ ngành t́nh báo của phía bên kia.

Thế là tôi c̣n cần một số người từ cơ cấu ngành an ninh cũ nữa. Và rồi tôi đă có nhiều cuộc nói chuyện với Markus Wolf, người sắp xếp cho tôi những mối liên lạc và người đàm đạo tương ứng. Chúng tôi đă phát triển được những mối liên lạc làm việc rất hữu hảo. Đương nhiên là tôi bị chỉ trích v́ những cuộc nói chuyện này. Một mặt là con cưng của giới truyền thông và mặt khác là người giao du với các tướng của Stasi trước đây và những người bảo vệ hiến pháp và cán bộ t́nh báo CHLB Đức. Điều đó dĩ nhiên đă đem tới cho tôi mối thù hằn và sự khiêu khích ghê gớm.

Nhưng nhiệm vụ của tôi không phải là làm con cưng của giới truyền thông. Tôi rất muốn được làm con cưng của giới truyền thông, người ăn mặc xuềnh xoàng để chặn đứng các cuộc nổi loạn trong nhà tù, được đánh giá là bộ trưởng bô trai nhất và là nhân vật nổi bật trong các liên hoan Wagner ở Bayreuth. Nhưng đấy không phải là nhiệm vụ của tôi. Nhiệm vụ của tôi là mổ xẻ kiểu quân đội, dẹp yên tổ chức t́nh báo chuyên nghiệp nhất, hiệu quả nhất tại khu vực được quân sự hóa dày đặc nhất về mặt địa lư, chính là CHDC Đức hồi đó, 108 000 km­2 và cùng với những con người này và tiềm năng khí giới này tạo ra một sự đóng góp không gây trở ngại cho tiến tŕnh thống nhất nước Đức.’

Các trụ sở của Stasi được cảnh sát canh gác. Quốc vụ khanh Nội vụ Eberhard Stief nói: ‘Đó là lệnh của các hội nghị của bộ Nội vụ. Đây là việc tái tổ chức lực lượng cảnh sát nhân dân, thay đổi một số quyền hạn nhất định. Trong trường hợp này MfS không c̣n vai tṛ ǵ nữa. Về căn bản nó đă được tổ chức lại với nghĩa giải thể, không phải trong một ngày, mà là dần dần. Và cảnh sát đă nhận những nhiệm vụ kiểm soát rất cụ thể. Một bộ luật điều chỉnh cảnh sát mới đang được soạn thảo, và để tính trước các kết quả th́ các lệnh này đă được đưa ra, nhưng chúng có tác dụng trấn an rất rơ. Điều này cũng đúng với các phạm vi thẩm quyền khác: chữa cháy, thi hành án, pháp y, đủ loại nhiệm vụ, và tất cả chúng đều được cơ cấu sao cho càng giống với luật của CHLB Đức càng tốt. Và có thể nói cảnh sát đă trở thành những người bảo vệ quy định dân sự mà không có các nghĩa vụ hay quyền hạn nào khác.

Trên cơ sở thỏa thuận của hội nghị bộ trưởng Nội vụ, CHLB Đức đă gửi đến các cố vấn làm việc trong mọi lĩnh vực và không chỉ ở cấp cao, mà cả ở cấp quận, huyện, trong các cơ quan khác biệt nhất. Các địa phương đă cử người đến. Có hàng trăm, nếu thậm chí không phải hàng ngh́n người, và họ có mặt ở mọi nơi. Vị đại diện toàn quyền của từng phần được đánh giá cao của chúng ta chắc chắn cũng đă được huấn luyện. Họ đă truyền đạt điều này hoặc mời người của chúng ta đến các khóa học. Và có lẽ ở đó cũng đă có người này người kia biến mất.’

‘V́ sao từ khi chính phủ của de Maizière nhận chức về cơ bản không có truyện cười nào về cảnh sát nữa?’, Diestel hỏi. ‘Anh cảnh sát CHDC Đức đă thể hiện điều đó: béo, gàn dở và là kẻ thù chính của người dân! Ngay từ đầu tôi đă t́m cách thay đổi h́nh ảnh người cảnh sát v́ tôi biết rằng sẽ không có nền dân chủ mà không có cảnh sát. Ở Berlin-Hellersdorf chúng tôi có một trường cảnh sát lớn. Ở đó cũng có một đơn vị làm việc về các vấn đề thế giới quan-tư tưởng. Ở đó có một ông giáo sư, ngày thứ hai tôi bảo ông ấy đến gặp ḿnh và nói: ‘Tôi muốn người cảnh sát có được một h́nh ảnh khác. Anh ta cần phục vụ cho một lư tưởng khác.’ Người ta nghiên cứu về lư tưởng này. Nếu chúng ta nhớ đến bài tường thuật báo chí tháng Mười/ Mười một năm 1989, cảnh sát đă ở trong hoàn cảnh rủi ro thế nào khi chấm dứt các cuộc biểu t́nh – dân chúng đă tha lỗi cho cảnh sát ngay lập tức và đă rất tin tưởng lực lượng cảnh sát mà tôi được dẫn dắt này. Tôi nh́n nhận điều đó như là một trong những tác động rất quan trọng của chính phủ dân chủ mới được bầu ra.

Cũng như bất kỳ ai khác đôi lúc tôi cũng mắc lỗi, đôi khi tôi lái ô tô quá nhanh và sau đó rất vui vẻ khi các cảnh sát có tuổi dừng xe của tôi lại, chào bộ trưởng CHDC Đức cuối cùng của họ và hỏi xin chữ kư và thỉnh thoảng c̣n nói: ‘Xin hăy lưu ư là ở đây ông chỉ được đi 50 cây số/giờ thôi!’ Lúc đó tôi rất tự hào là trong số những người này, những người hồi đó cũng phục vụ dưới quyền tôi, và phục vụ một cách đáng kính trọng, tất cả họ đều là các đồng chí của đảng SED, nhiều người trong số họ cũng đă t́m được vị trí của ḿnh trong chế độ dân chủ.’

Peter-Michael Diestel là bộ trưởng Nội vụ cuối cùng của Đức nắm quyền thi hành án. Ở CHLB Đức việc thi hành án là của bộ máy tư pháp, và khi thống nhất cũng trở thành phần việc của bộ máy này. Khi nội các của de Maizière nhận chức các tù chính trị đă không c̣n ở tù nữa. Nhưng ở các trại giam ngày càng có nhiều vụ lộn xộn và bạo loạn. Ngày 9 tháng Bảy các tù nhân trại tạm giam Leipzig nổi loạn; 49 người trong bọn họ trốn lên mái nhà sau khi cảnh sát phun hơi cay. Tại đó Diestel nói chuyện với bọn họ, và ông đă thực sự chấm dứt được cuộc nổi dậy.

Vào giai đoạn cuối của CHDC Đức t́nh h́nh ngày càng căng thẳng hơn. Ngày 19 tháng Chín bốn tù nhân trại giam Brandenburg nấp trên xà nhà của mái trại giam và đe dọa nhảy từ mái xuống nếu các đ̣i hỏi của họ về ân xá nói chung, xem xét lại các bản án cũ và cải thiện điều kiện giam giữ không được thỏa măn. Mười ngày sau, ngày 28 tháng Chín, không lâu trước khi sát nhập, quốc hội thông qua một điều luật ân xá một phần. Ngoài những người phạm trọng tội, tất cả các phạm nhân bị kết án trước mùng 1 tháng Bảy ở CHDC Đức đều được giảm một phần ba mức án. Sau đó t́nh h́nh ở trong các trại giam lắng dịu.

Diestel nói: ‘Rất thiếu một lệnh ân xá lớn, điều này chủ yếu là do Liên minh 90 tuyên truyền. Nghĩa là ở quy mô rất lớn. Chúng tôi chủ định chống lại ư kiến này v́ các cơ cấu an ninh vẫn c̣n tương đối chưa được thắt chặt. Chúng tôi đă cho giảm bớt lực lượng cảnh sát, t́nh báo. Trong t́nh h́nh đó mà thả các tội phạm khỏi các trại giam ở quy mô lớn th́ sẽ kéo theo những hậu quả to lớn. V́ thế lúc đó chúng tôi rất lưỡng lự và nói điều đó có thể xảy ra vào một lúc nào đó trong khuôn khổ đồng bộ hóa luật hai nước Đức, nếu có những điểm khác nhau về phục hồi nhân phẩm.

Khi quan sát việc thi hành án ở CHDC Đức người ta dĩ nhiên phải thấy được xuất phát điểm và dấu hiệu ban đầu. Việc thi hành án ở CHDC Đức đơn giản là một lĩnh vực kém phát triển của xă hội, người ta không thể nói khác đi được. Nó chủ yếu hướng đến việc trừng phạt, ngay cả khi trong luật quy định việc tái ḥa nhập xă hội, nhưng các điều kiện vật chất, nơi ăn ở, giam giữ các tù nhân, việc chăm sóc tù nhân từ góc nh́n của hôm nay đương nhiên là rất đáng lo ngại. Sai lầm rất hay phạm phải là ném việc thi hành án của MfS và việc thi hành án chung chung vào chung một rọ và bảo rằng tất cả các tù nhân thi hành án của MfS đều là tù chính trị. Theo quy định pháp luật của CHDC Đức th́ bộ An ninh nhà nước cũng có các nhiệm vụ thẩm tra tội phạm, ngăn ngừa và điều tra, và rồi cũng xảy ra chuyện tù nhân phạm tội nguy hiểm nhất đang ở trong các trại giam của bộ An ninh nhà nước – v́ thế c̣n lâu họ mới là tội phạm chính trị. Nhưng trong thời tôi đương nhiệm các trại giam của bộ An ninh Nhà nước được hợp nhất với các trại giam thường phạm, và đương nhiên lúc đó người ta rất bất b́nh v́ mức độ chu cấp trong các trại giam trước đây của MfS này về cơ bản là tốt hơn, sự chăm lo về văn hóa và các chăm lo khác cũng tốt hơn.

Nhưng đó là những việc phải làm. Bộ An ninh nhà nước bị giải thể th́ đương nhiên các trại giam của bộ này cũng phải được xóa bỏ. Nhưng điều đó không có nghĩa là trong thời kỳ de Maizière nắm quyền những người bị theo dơi về chính trị vẫn c̣n ngồi trong các trại giam của MfS, mà là tội phạm ngân hàng, tội phạm trọng điểm mà ngày nay người ta chắc chắn vẫn canh pḥng.’

Số vụ phạm pháp trong giai đoạn cuối của CHDC Đức không nhiều hơn mức b́nh thường. Bộ Nội vụ được biết có tổng cộng mười một vụ tấn công ngân hàng. Tuy nhiên có một vài vụ căng thẳng với binh lính Liên Xô, có sỹ quan đào ngũ. De Maizière nói: ‘Lúc đó người ta chờ đợi chúng tôi bắt và dẫn họ về. Lúc đó tôi nói với Moskva: ‘Chắc chắn là không! Các ông quy cho đào ngũ tội tử h́nh! Tôi sẽ không bao giờ dẫn độ tội phạm đến một đất nước mà hành động phạm pháp lại có thể bị xử tử h́nh.’

‘Một trong những điều chúng tôi lo lắng nhất là sẽ xảy ra chuyện xâm hại các cựu sỹ quan Stasi hoặc thậm chí là quân đội Liên Xô ở CHDC Đức’, Richard Schröder giải thích. ‘Khi có người treo cổ ở cột đèn th́ những người liên đới sẽ không thích thú ǵ. Có lẽ nói thế nghe hơi cường điệu một chút, nhưng thực sự chúng tôi đă dồn nhiều tâm sức để mọi sự được yên ổn.

Tôi hăy c̣n nhớ được hai sự kiện: Một lần ở Bernau ông thị trưởng mới được bầu tại cuộc bầu cử địa phương ngày 6 tháng Năm cách chức viên chỉ huy đơn vị đồn trú người Liên Xô, v́ trại xả nước thải xuống sông. Và lúc đó de Maizière cấp tốc đi bằng ô tô tới đó và bảo viên chỉ huy đơn vị đồn trú là hăy quên hết những điều ông thị trưởng đă nói đi, ông ta hoàn toàn không có thẩm quyền. Viên chỉ huy cũng đă khôn ngoan và có lẽ đă nghĩ là họ hơi bịa, làm sao họ có thể cách chức ḿnh được chứ.

Vụ c̣n lại là một lính gác ở một doanh trại Xô viết bị bắn chết. Lúc đó chúng tôi vô cùng lo lắng là đấy có thể là một dấu hiệu. Nhưng rồi hóa ra là những kẻ bắn súng đă đến qua lối sông Oder và cũng biến mất bằng cách đó luôn. Lúc đó chúng tôi nhẹ cả người v́ có thể tiếp tục phán đoán là sẽ không có người dân CHDC Đức nào muốn bắn chết các binh lính Xô viết. Nhưng với chúng tôi đó là giây phút thực sự hăi hùng! Phía Liên Xô sẽ làm ǵ nếu dân thường CHDC Đức bắt đầu bắn vào lính của họ chứ? Đó là một sự quá đáng không h́nh dung nổi cả ở Đông và Tây. Luôn lo lắng là sẽ có điều ǵ vượt tầm kiểm soát. Tôi rất biết ơn v́ điều đó đă không xảy ra.’

‘Có những trọng tội’, Diestel nói thêm, ‘do người này hoặc người kia của lực lượng vũ trang Nga gây ra, họ mang vũ khí bỏ chạy và rốt cuộc bị bắt giữ hoặc bắn chết. Nhưng ngoài ra th́ may mắn thay, với chúng tôi thời kỳ này đă qua đi nhẹ nhàng và rất có kỷ luật. Không có vụ phạm tội lớn sau đó có thể làm rung chuyển lịch sử pháp lư sau này.

Nhưng các công việc t́nh báo vẫn tiếp diễn. Chúng nhắm cả vào chính phủ của de Maizière. Tôi có thể nhớ là ḿnh đă có buổi phỏng vấn với một tờ báo nước ngoài lớn trong pḥng của bộ. Lúc đó có ba phóng viên đang ngồi, tôi không muốn nói ra tên nước để tránh nảy sinh rắc rối. Giữa cuộc nói chuyện trưởng đơn vị bảo vệ cá nhân của tôi gọi tôi ra và bảo tôi: ‘Thưa bộ trưởng, họ không phải là phóng viên đâu! Tôi nhận ra một người là thứ trưởng bộ An ninh của một nước xă hội chủ nghĩa anh em.’ Họ đă tiếp tục tṛ trẻ con của ḿnh.

Tôi nhớ là trong căn pḥng phụ cạnh pḥng bộ trưởng Nội vụ của tôi có hai, ba tướng KGB, lănh đạo cơ quan bảo vệ hiến pháp liên bang và quốc vụ khanh Nội vụ của Bonn đang ngồi. Lúc đó người ta ngồi ở một chiếc bàn b́nh thường chỉ dành cho người này người kia trong ngành tính báo ngồi. Họ cư xử cũng rất lạ lùng. Nhưng đó là những cuộc nói chuyện quan trọng để tin tưởng nhau hơn, để phát triển mối liên lạc cá nhân sau này cũng được chính phủ CHLB Đức sử dụng để cuối cùng hoàn tất việc quân đội Nga rút quân mà không gặp rắc rối ǵ.’

Trong lănh thổ CHDC Đức có 380 000 lính Xô viết. Thêm các lực lượng đảm bảo và các thành viên gia đ́nh th́ là 600 000 người. Có nghĩa là cứ khoảng 28 người dân CHDC Đức th́ có một người dân Liên Xô. Đó là số lượng quân đội lớn nhất của một cường quốc chiếm đóng từng đóng quân ở nước ngoài trong một khoảng thời gian dài đến thế! Sự khởi đầu cho việc rút quân của bộ máy khổng lồ này, kết thúc vào năm 1994, rơi vào khoảng thời gian chính phủ của de Maizière điều hành.

Werner Ablaß nói: ‘Ngày 23 tháng Bảy de Maizière giao cho tôi nhiệm vụ tập hợp một nhóm công tác chuẩn bị cho việc quân đội Liên Xô rút quân khỏi CHDC Đức, cũng biết rằng nước Đức sẽ thống nhất sớm hơn, để sau đó đưa vào tay phía Bonn, những người không thể làm ǵ thay chúng tôi được, một thứ ǵ đó. Tôi triệu hồi một trung tướng là đại diện của chúng tôi trong bộ tổng tư lệnh ở Moskva, đề bạt ông ấy làm lănh đạo nhóm khoảng 50 người này, nhóm này sau đó bắt đầu từ 3 tháng Mười đi theo đoàn quân rút về dưới sự lănh đạo của tướng Förtsch. Vào thời điểm đó chúng tôi cũng không biết là đă có quyết định là các nước đồng minh phương Tây sẽ ra đi riêng rẽ.

       Với chúng tôi điều quan trọng là biết được ḿnh có bao nhiêu kilomet tăng lộ phi pháp? Chúng có được dùng khi rút quân hay không? Sẽ dùng các cảng nào? Và nói chung là chúng tôi cho bắt đầu rút quân bằng cách nào?’

‘Làm công dân CHDC Đức’, ông ngoại trưởng nói, ‘ước muốn tự đáy ḷng của tôi bao giờ cũng là lính Liên Xô rút quân đi. Nhưng cần phải làm việc đó ở ngang tầm mắt của các nước đồng minh và ḷng tự trọng của người Xô viết. Và thế là ở Berlin tôi đưa ra đề nghị là tất cả các nước đồng minh hăy nhanh chóng rời khỏi Berlin khi nước Đức thống nhất, chứ không phải là 4 năm sau, sau khi người Liên Xô đă rút quân, để ai cũng thấy rơ ràng minh bạch là tất cả đều ở Berlin, tất cả đều đi khỏi Berlin. Nghĩa là điều đó không có ư nghĩa biểu tượng hay chính trị an ninh ǵ, nhưng là ở chỗ liên quan đến tất cả như nhau.

Đề xuất này bị các nước đồng minh phương Tây bác bỏ hoàn toàn, cả Genscher cũng vậy. Ngoài ra như tôi được biết th́ thị trưởng đương nhiệm Walter Momper cũng bác bỏ. Lỗi của tôi là ở chỗ không chính thức bàn bạc chuyện đó, không bàn cả với ông ấy. Nhưng trước sau ǵ tôi thấy logic này hoàn toàn không sai.’

Dù sao th́ CHLB Đức cũng phải chi trả tài chính. Sau những cuộc đàm phán dằng dai với Schewardnadse, thành công đột phá đă đạt được vào ngày 10 tháng Mười hai tại Moskva: Liên Xô nhận được 12 tỷ DM và thêm một khoản tín dụng hơn 3 tỷ DM không tính lăi.

Lothar de Maizière nói: ‘Falin bảo tôi là Gorbatschow đă bán CHDC Đức với giá quá rẻ. Và tôi trả lời: ‘Ông biết không, ông Falin, nếu ông bán CHDC Đức vào năm 1975 hoặc 1985, th́ năm 1985 thủ tướng CHLB Đức đă thoải mái đưa ông 200 tỷ. Nhưng các ông chỉ nghĩ đến chuyện bán chúng tôi đi khi không moi được ǵ ở chúng tôi nữa, khi chúng tôi đă phá sản!’

Ngày 6 tháng Sáu nữ khủng bố Susanne Albrecht của RAF bị bắt ở Berlin. Cô ta được MfS bảo vệ, dùng căn cước giả sống từ mười năm nay trong một căn hộ mới xây ở Marzahn, đă lập gia đ́nh và có một con. Một tuần sau Inge Viett bị bắt ở Magdeburg, cô ta cũng sống ở đây bằng tên giả. Trong tháng Sáu c̣n có tám tên khủng bố khác của RAF bị phát hiện và bắt giữ trên lănh thổ CHDC Đức.

Diestel nói: ‘Tất cả chúng tôi đều sửng sốt v́ có những hành vi như vậy từng diễn ra trên lănh tổ của ḿnh. Hai, ba ngày sau khi nhậm chức tôi nhận được từ giới cảnh sát một hồ sơ từ sở tội phạm trung ương, hồ sơ cho thấy khoảng hai nữ khủng bố đă được đưa trót lọt vào lănh thổ của CHDC Đức trước đây và có lẽ c̣n sống cho đến giờ. Sau đó tôi đưa ra lệnh bắt chúng và thành lập một ủy ban đặc biệt trong sở tội phạm này để giải quyết vấn đề này.

Và thế rồi xảy ra vấn đề phức tạp về việc bắt giữ các tội phạm RAF có quy mô rất, rất lớn này, những kẻ nhờ các mối quan hệ t́nh báo thời chiến tranh Lạnh đă t́m được nơi ẩn náu ở nước tôi vào một lúc nào đó, bằng cách nào đó. Bây giờ mà đánh giá việc này về mặt báo chí-tư pháp, thảo luận về khả năng cho phép th́ là cả một vấn đề vô cùng phức tạp. Với tôi th́ chúng là tội phạm! Một yêu cầu hành động đă được giao cho tôi trong một thời kỳ luật chưa được chuẩn hóa. Người ta có thể bàn luận rất hay là có được phép hay không được phép dẫn độ chúng sang cho các nhà chức trách CHLB Đức. Với tôi đó là những người đă vi phạm quy định pháp luật dân chủ hiện hành, cụ thể là quy định của nước CHLB Đức cũ hoặc các nước khác. Và v́ thế lúc đó lương tâm tôi không cắn rứt ǵ và bắt giữ những người này và lột trần toàn bộ vấn đề phức tạp của các hoạt động liên quan đến RAF ở CHDC Đức.’

‘CHDC Đức đă cho mười người của RAF ẩn náu và nhận căn cước mới’, Lothar de Maizière nói. ‘Như vậy là họ đă sống hoàn toàn như dân thường đâu đó ở Erfurt hoặc Frankfurt hoặc ở đâu đó. Bộ trưởng Nội vụ Peter-Michael Diestel được biết việc này, và ông ấy dẫn độ họ sang cho chính phủ CHLB Đức. Hồi đó việc này làm tôi khá hoảng và đă nói: ‘Chúng ta và chính phủ CHLB Đức không có hiệp ước hỗ trợ pháp lư hay dẫn độ nào. Về cơ bản ông đă bắt người dân CHDC Đức’, người ta đă cho họ nhập tịch, ‘dẫn độ sang một cường quốc ngoại quốc mà không có cơ sở pháp lư nào cả. Điều này hoàn toàn sai về chính trị pháp lư.’ Hoặc là về nguyên tắc pháp lư, về chính trị th́ vẫn có thể được.

Được, sau đó có một bức thư của RAF gửi đến nói là tất cả những người có liên quan đă bị tuyên án tử h́nh. Và được nêu đích danh là Diestel, Krause và tôi, Schäuble và Hans Neusel, quốc vụ khanh Nội vụ của ông ấy. Và đầu tiên tôi gửi bức thư này đến Meckenheim: ‘Các ông đă có kinh nghiệm với RAF, thư này có phải là thật không hay là bọn theo đóm ăn tàn?’ Và họ báo hiệu là thư này hoàn toàn là thật, chúng tôi biết cái máy đánh chữ này! Hồi đó có lẽ người ta c̣n dùng máy chữ.

Ít ngày sau Neusel bị tấn công trên đường cao tốc gần Bonn, hành động này thất bại chỉ v́ Neusel tự lái xe ô tô. Neusel là người nghiện lái xe, thích tự lái, và không ngồi ở ghế sau bên phải, nơi quốc vụ khanh thường ngồi, mà ngồi ở ghế trước bên trái, trước vô lăng và thoát được mà chỉ bị sây sát nhẹ. Chiếc xe bị phá hỏng hoàn toàn.

Từ hôm đó chúng tôi đi lại cùng với hai đội cận vệ thay v́ một đội và không được đi đâu mà không có người hộ tống. Thật phiền.’

Ngày 15 tháng Giêng trụ sở Stasi ở phố Normannenstraße ở Berlin bị tấn công – bởi những người dân đang căm phẫn, theo như tin chính thức -, để chấm dứt việc hủy hồ sơ. Diestel nh́n nhận những sự kiện này có hơi khác:

‘Hồi đó tôi cảm nhận cuộc tấn công ở phố Normannenstraße như một điều ǵ đó có tính cách mạng, tự nhiên và chính đáng. Sau đó khi phải và muốn chịu trách nhiệm về hệ thống an ninh và bận bịu với các nhân viên t́nh báo quanh ḿnh và với ngành cảnh sát, tôi xác định là có một bàn tay từ xa chuẩn bị dàn dựng việc này để tấn công mục tiêu đó. Những nhân viên bộ An ninh nhà nước c̣n lại dưới quyền tôi sau này đă kể cho tôi là họ đă biết từ ba đến bốn tuần trước đó là hôm đó sẽ xảy ra một vụ nổi loạn, người ta đă chuẩn bị kế hoạch và định hướng như vậy để điều khiển cơn phẫn nộ của dân chúng.

Một cơn bất măn nhất định đối với bộ này đă bùng phát. Và cùng với nó những điều các thế lực nhiều ảnh hưởng của chế độ cũ định làm cũng đă thành công: ‘Chúng ta sẽ treo một người ra cửa sổ làm cột thu lôi’, cụ thể là Bộ An ninh nhà nước.

Người ta về căn bản t́m cách rút gọn lịch sử CHDC Đức lại thành tác động, công việc của MfS. Như thế là sai, là phi lịch sử. Chúng tôi đă sống trong một chế độ riêng biệt, dù là được nặn ra, nhưng nó ghi dấu của đảng SED nhiều hơn là của bộ An ninh nhà nước. Cái nh́n sai lầm về lịch sử này đă bắt đầu vào ngày 15 tháng Giêng ấy.’

 

Ngày 7 tháng Sáu quốc hội thông qua việc bổ nhiệm một ủy ban đặc biệt về vấn đề An ninh nhà nước, 14 ngày sau ủy ban này được thành lập. Chủ tịch ủy ban là mục sư người Rostock và là đại biểu quốc hội của Liên minh 90 Joachim Gauck, người sau này là lănh đạo cơ quan người ta thích gọi bằng tên ông (cơ quan Gauck) có cái tên dài[2].

Sau khi một vài chính trị gia hàng đầu đă từ chức v́ dính líu tới Stasi – bên cạnh Ibrahim Böhme th́ chủ yếu là Wolfgang Schnur, chủ tịch Nhận thức Dân chủ (DA) và tổng bí thư đảng CDU Đông Đức Martin Kirchner -, sau nhiều nghi ngờ, giờ đây ủy ban đặc biệt phải soạn ra một danh sách các đại biểu quốc hội chịu ảnh hưởng xấu của Stasi. Vấn đề này đang ngày một đầu độc công việc của quốc hội.

Klaus Reichenbach nói: ‘Lúc đó thứ thuốc độc này trong quốc hội, thanh kiếm Damokles của bộ An ninh nhà nước, bay lơ lửng trên đầu tất cả mọi người. Ai là Stasi, ai không? Ai chịu ảnh hưởng xấu, ai không? Điều đó dĩ nhiên đă phần nào làm tê liệt sức lực và mặt khác cũng gieo mối nghi ngờ vào việc hợp tác chính trị giữa các đảng. Đó là điều khó chịu.

Liên tục có những nhận định châm chọc của các nhà báo là ngồi đây toàn là người của Stasi và chính phủ CHDC Đức cũng do người của Stasi lănh đạo. Sau này có những lời buộc tội của ‘Spiegel’[3] về de Maizière, có cả những lời buộc tội tôi nữa. Họ liên tục phải tự bảo vệ ḿnh trước sự ngu ngốc này, bị đẩy đi quá xa ở nơi hoàn toàn không có chứng cứ ǵ.’

Lời chỉ trích đối với de Maizière: Ông đă làm việc cho MfS như là nhân viên không chính thức ‘Czerny’. Ông bác bỏ mọi mối liên hệ và như thế có lẽ đă đi chệch mục tiêu. Là luật sư của CHDC Đức, ông đă bảo vệ cho những người trẻ tuổi có va chạm với nhà nước v́ các lư do chính trị: những người muốn xuất cảnh, những người hoạt động v́ môi trường, những người bị tố cáo là t́m cách trốn ra nước ngoài. Trong các ‘vụ chính trị’ như thế, được chính cơ quan điều tra của MfS, cái gọi là Ban chính IX, thụ lư, không thể tránh khỏi việc liên hệ với các điều tra viên và công tố viên. ‘Gần mực th́ đen’, Richard Schröder nói và muốn giúp đỡ đồng nghiệp của ḿnh. Nhưng de Maizière vẫn tiếp tục tuyên bố ông gần mực nhưng không đen.

‘Chúng tôi thật sự có đủ việc phải làm cho xong’, Klaus Reichenbach nói tiếp. ‘Nhưng khi anh c̣n phải sống với những lời phê phán như thế - hồi đó tôi đă thấy rơ là điều đó ảnh hưởng đến de Maizière ra sao. Và nó cũng làm ảnh hưởng đến chúng tôi. Tôi nhớ là ḿnh đă ngồi thảo luận với Krause hàng đêm liền xem hiện giờ trong quốc hội thực sự có bao nhiêu người phải mang mối nhục ‘Stasi’ này? Đó là một t́nh thế chết tiệt, người ta phải chế ngự được nó. Dĩ nhiên đôi lúc cũng có một sự nghi ngờ nhất định khi anh đàm phán với người của chính phủ CHLB Đức v́ đơn giản là bản thân đối thủ của anh cũng nghi ngờ. Tôi nhận thấy sau ba, bốn tháng Schäuble cũng đă biết chắc trăm phần trăm là chúng tôi có phải Stasi hay không, và lúc đó có một khoảng cách nhất định. Nhưng trong những tháng đầu ông ấy c̣n chưa biết điều đó.’

Ngày 24 tháng Tám quốc hội đă quyết định để các hồ sơ của Bộ An ninh nhà nước ở lại trên lănh thổ CHDC Đức và không, như dự kiến trong các dự thảo về hiệp ước thống nhất, đưa vào kho lưu trữ Koblenz của CHLB Đức. Mỗi người dân đều phải được quyền nhận được các thông tin về các tài liệu liên quan đến ḿnh. Các nhân viên Stasi sẽ bị sa thải khỏi các chức vụ lănh đạo.

Một tuần sau, ngày 31 tháng Tám, khi Wolfgang Schäuble và Günther Krause kư kết hiệp ước thống nhất ở Đông Berlin, nó không đề cập ǵ đến quyết định nói trên. Sau đó một nhóm những người hoạt động v́ quyền công dân đă chiếm giữ trụ sở Stasi tại phố Normannenstraße ở Berlin; ngày 12 tháng Chín họ bắt đầu tuyệt thực không xác định kỳ hạn.

‘Đó là một phong trào của người dân yêu cầu phải nghiên cứu di sản của Stasi’, chủ tịch đảng liên minh Liên minh 90 Jens Reich nhớ lại: ‘Lúc đó có những cuộc tuyệt thực kéo dài hơn bốn tuần, và liên minh của chúng tôi đă đoàn kết với những người tuyệt thực này. Và như thế đấy là một phong trào liên kết, phong trào của người dân và của quốc hội, để yêu cầu phải nghiên cứu, ra luật có thể nói là hồ sơ không bị biến mất và được bảo quản. Chủ đề luôn là hồ sơ bị tiêu hủy. Ông bộ trưởng Nội vụ Diestel đă liên minh thế nào đó với những người này và che giấu việc họ có thể đẩy được nhiều thứ sang một bên và nghiền nát. Tất cả những chuyện đó vẫn c̣n xảy ra trong năm 1990.

Và việc tiết lộ những cái tên này đương nhiên là một phong trào phải diễn ra. Phải xác định được ai trong quốc hội mới được bầu này từng là người cung cấp thông tin mật. Đó là điều hiển nhiên. Các mật vụ ở trong tất cả các đảng liên minh, họ chui vào đó và chiến đấu điên cuồng chống lại việc công khai toàn bộ sự thực, thế cũng đă là một việc rùm beng rồi.’

Diestel nh́n nhận sự việc một cách b́nh thản: ‘Anh biết không, khi tôi nh́n rất nhiều những thợ làm tóc, thợ làm bánh và rất nhiều các mục sư này, những người tự dưng sau một hôm trở thành các chuyên gia về t́nh báo, và đồng thời cũng thấy được những nhân viên t́nh báo cho đến tận lúc tôi làm bộ trưởng vẫn đang kiểm soát được t́nh h́nh thế nào! Khi tôi nh́n thấy hồi đó chủ yếu là các nhà thần học đang hung hăng tham gia vào quá tŕnh này như thế nào và, tôi không muốn nói là đ̣i hỏi hiến tế, hiến tế con người ra sao, và những người làm những công việc mật vụ hay quân sự, đă có những tuyên bố độc đoán về những vấn đề t́nh báo có phần can thiệp vào những lợi ích an ninh của chính phủ của chúng tôi khi đó một cách tài tử ra sao – riêng đó đă là thứ tôi không thể nhẫn nhịn không phản đối ǵ rồi. Và v́ thế tôi đă tự làm cho ḿnh bị ghét càng nhiều càng tốt trong nhóm những người hóa giải Stasi tự phong này. Chúng tôi không có nhiệm vụ nhận những giải thưởng về sắc đẹp, mà rất đơn giản chỉ là, tôi không muốn nói là xóa bỏ, nhưng là làm tê liệt một cơ quan t́nh báo đầy năng lực và đồng thời tận dụng các kết quả công việc sao cho chúng tôi không gặp phải những hậu quả tai hại trong những chặng đường phát triển dân chủ trong tương lai. Và chắc chắn ta phải làm điều đó một cách cẩn thận, tinh thông nghiệp vụ.

V́ thế tôi rất biết ơn là những người thuộc MfS trước kia đă hỗ trợ năng nổ hết ḿnh, không tạo phản – khi tôi nghĩ đến những câu chuyện về RAF, về việc t́m ra các tác phẩm nghệ thuật quư giá và những việc tương tự. Trong trường hợp như vậy ḷng biết ơn quả thực là một cố vấn tốt.’

Eberhard Stief nói: ‘T́nh trạng an ninh rất sóng gió. Nhưng điều cần khẳng định và đáng chú ư là hầu như đă không bị đi quá giới hạn. Cảnh sát đă phản ứng rất khôn ngoan trước công chúng, và phong trào quần chúng có những ủy ban riêng của ḿnh để kiểm soát quá tŕnh này. Khi nhắc đến việc này ta phải ngợi khen v́ mọi việc đă được giữ lại ở trong ṿng kiểm soát tương đối hợp lư.

Nhưng điều đó không ngăn được chuyện có nhiều hồ sơ đă biến mất. Và tôi cũng được biết là ở nhiều nơi trên đất CHDC Đức các tài liệu và hồ sơ này, đôi khi chỉ là những trang riêng lẻ, đă không được xem trọng. Có những người rơ ràng là có năng khiếu căn bản là tố cáo người khác hoặc bán rẻ họ lấy một khoản tiền kha khá.’

Diestel nói: ‘Bộ An ninh nhà nước – hiện nay điều tôi đang kể ra đây cũng rất gây tranh căi, chuyện đơn giản là như vậy, đó là kiến thức lịch sử - đă biết từ mùa hè năm 1989 là thời của ḿnh đă hết. Và từ hè đó các hồ sơ quan trọng, các phần tài liệu quan trọng đă được chuyển giao cho ngành t́nh báo của các nước anh em. Điều này bắt đầu từ tháng Tám, tháng Chín năm 1989 và kéo dài tới thời kỳ của các lực lượng dân chủ. Tôi muốn nói là sau lưng người ta có thể chê trách đủ điều về MfS, nhưng cơ quan này không ngu dốt.

Và họ đă làm đúng điều một cơ quan t́nh báo biết ḿnh sắp hết thời sẽ làm – họ đă tiêu hủy các kết quả công tác bằng văn bản c̣n lại càng nhiều càng tốt và rồi chỉ chuyển giao cho các lực lượng dân chủ mới những ǵ muốn đưa.

Bộ Nội vụ do tôi quản lư chưa bao giờ, vào bất kỳ thời điểm nào, được tiếp cận trực tiếp các hồ sơ. Tức là khi các hồ sơ bị tiêu hủy, vào thời kỳ tôi chịu trách nhiệm chính trị ở CHDC Đức, từ 10 tháng Tư đến 3 tháng Mười năm 1990, lúc các hồ sơ về Stasi bị tiêu hủy trong thời gian này, th́ chúng đă bị tiêu hủy trái luật. Có nhiều chuyện luẩn quẩn, Diestel đă ra lệnh tiêu hủy hồ sơ và vv. Lúc đó người ta luôn nêu ra một ví dụ duy nhất và không phù hợp, chính là các hồ sơ thuộc Ban 15 của cơ quan quản lư an ninh nhà nước ở Leipzig.

Về việc đó tôi phải nói thế này: Bàn tṛn Trung ương đă ra quy định, thông qua một nhóm gồm ba chuyên gia, về cách sử dụng và khai thác các hồ sơ của HVA[4]. Và nhóm công tác này của Bàn tṛn Trung ương đă xác định là phải hủy các hồ sơ này – tôi không đánh giá thế là sai hay đúng, hồi đó tôi không ở bộ -, v́ các hồ sơ này có thể làm các điệp viên CHDC Đức ở nước ngoài bị lộ, rốt cuộc họ sẽ gặp phải các hậu quả pháp lư cho tới án tử h́nh ở các nước có án này.

Và tất cả các hồ sơ này đă được đưa ra khỏi trụ sở chính, bị tiêu hủy và ở các cơ quan quản lư của tỉnh cũng vậy. Chỉ có ở Leipzig quá tŕnh này vẫn chưa thực hiện xong, tại đó các nhà hoạt động v́ quyền con người từ chối không xuất tŕnh các hồ sơ này. V́ nhiệm vụ của bộ trưởng Nội vụ của tôi là phải giám sát tính hợp pháp của quá tŕnh mà Bàn tṛn Trung ương đă giao cho, tôi đă viết chỉ thị cho ủy ban công dân Leipzig – cũng giống như đối với 14 tỉnh khác trước thời tôi -, là phải chuyển các hồ sơ này đến Berlin. Và việc làm này, việc chuyển hồ sơ từ Leipzig đến Berlin nếu có th́ đă được thực hiện trong nhiệm kỳ của tôi. Nhưng việc này chưa bao giờ được thực hiện cả, nên tôi có thể nói là trong nhiệm kỳ của tôi không hề có bằng chứng là các cơ quan dưới quyền tôi đă tiêu hủy tài liệu. Nhưng mà tôi chịu trách nhiệm về vài trăm ngh́n con người, và khi anh có hàng trăm ngh́n người ở một chỗ th́ sẽ có người làm sai điều ǵ đấy. Rồi có một ai đó gây thương tích, ai đó vi phạm luật giao thông, rồi có ai đó tiêu hủy tài liệu trái luật. Thế nhưng chính phủ de Maizière không khi nào, kể cả trong trường hợp cá biệt, lại có ư định hoặc ra chỉ thị làm như vậy. Khi biết thông tin, th́ đơn tố cáo sẽ được soạn ra, và viện kiểm soát sẽ điều tra v́ sao tôi lại biết và nhớ được điều đó. Trong một vụ cụ thể người ta đă điều tra hai nhân viên một tạp chí tin tức thời sự lớn của Hamburg luôn ra vào mỗi sáng thứ Hai, v́ họ đă mua các hồ sơ ở phố Normannenstraße. Nhưng các hồ sơ này cũng không phải do nhân viên của MdI, mà là của đại diện một ủy ban công dân mua.’

‘Vào một thời điểm nhất định bộ trưởng Diestel đă phải chịu đựng sự chỉ trích của quốc hội v́ không đủ cương quyết’, quốc vụ khanh của Diestel nhớ lại. ‘Đă sắp sửa t́m ra một giải pháp khác mà de Maizière cũng đă t́m ra, và rồi tôi đă vui mừng được trực tiếp lo về vấn đề này trong những ngày cuối cùng.’

Ngày 14 tháng Chín Lothar de Maizière rút lại thẩm quyền giải tán MfS của Diesel và chuyển giao nhiệm vụ này cho quốc vụ khanh Stief. Tuy nhiên ba ngày sau ông sửa lại quyết định này và tuyên bố Diestel sẽ tiếp tục nhiệm vụ này.

Ngày 28 tháng Chín, tại ṭa nhà ban chấp hành trung ương của đảng SED trước đây diễn ra phiên họp thường kỳ cuối cùng của quốc hội trước khi thống nhất. Cuối cùng đă có danh sách các đại biểu và thành viên chính phủ chịu ảnh hưởng của Stasi và nó sẽ được đọc lên.

‘Tôi nhớ lại được là chúng tôi không thành công trong việc giải quyết rốt ráo toàn bộ vấn đề Stasi này trong quốc hội’, Klaus Reichenbach nói. ‘Măi đến phiên họp cuối cùng của quốc hội chúng tôi mới công bố được ai là Stasi và ai không là một bất lợi to lớn. Có lẽ vào thời điểm đó đấy là một chuyện không may. Tôi dần dà nhưng chắc chắn nghi ngờ việc liệu lúc đó người ta có nên làm việc này nữa không. Nhưng dĩ nhiên là có vô khối nghi ngờ. Tôi nhớ lại là bản thân Diestel cũng đă có lần phê b́nh tôi và Krause gay gắt là chúng tôi cũng có quan hệ với Stasi và vv.

Sau đó tôi đă dọa Diestel là sẽ ra trước công luận ngay lập tức và từ chức. Lúc đó ông ấy nói tôi hăy tạm quên điều đó đi đă, ông ấy phải điều tra lại đă. Điều kỳ cục là Diestel cũng đă có cơ hội điều tra. Ba tuần sau ông ấy bảo tôi: ‘Anh không phải lo lắng ǵ hết, anh hoàn toàn trong sạch. Họ đă t́m cách tuyển mộ anh vào năm 1983, nhưng đă thất bại.’ Điều đó dĩ nhiên cũng làm tôi suy nghĩ, tôi phải nói thật như vậy.’

Đêm trước phiên họp quốc hội cuối cùng này đoàn chủ tịch họp đến năm giờ sáng. Xảy ra tranh căi dữ dội về vấn đề có đọc danh sách những kẻ bị t́nh nghi làm việc cho Stasi vào ngày hôm sau không. Đa số ủng hộ điều đó. Bergmann-Pohl nói: ‘Tôi đă bác bỏ với lư do là hồ sơ không rơ ràng. Theo quan điểm của tôi th́ nạn nhân và thủ phạm có phần bị trộn lẫn vào nhau. Và tôi đă đúng. Tôi muốn ngăn không cho đọc lên những sự nghi ngờ sai lầm. Đó là điều tồi tệ đối với những người có liên quan bị bêu riếu, con cái họ bị chửi rủa ở trường học.’

Phó chủ tịch quốc hội Reinhard Höppner nói: ‘Chúng tôi đă lập ra một ủy ban điều tra thẩm định lại xem các đại biểu quốc hội có cộng tác với Stasi hay không. Ủy ban này dĩ nhiên không quyết định được trong khoảng thời gian ngắn này. Lúc đó cũng chưa có cơ quan chuyên nghiệp nào như về sau này. Có tranh căi lớn về vấn đề có nên đọc danh sách vào lúc đó hay không, danh sách ủy ban đang có, họ băi công và phong tỏa ngồi trước bàn chủ tịch. Có một vụ giật gân thực sự giữa các đảng liên minh. Những người tham gia phong trào công dân cũng như các ư kiến từ các nhóm trong đảng SPD nhất quyết muốn công bố kết quả này. Đảng liên minh CDU nhất quyết muốn ngăn không cho đọc danh sách lên. Cả hai bên đều có những lư do chính đáng để làm như thế, như giờ đây ta đă biết.

T́nh h́nh bế tắc, v́ những người tham gia phong trào công dân đang chiếm giữ bàn chủ tịch! Thực tế tôi đă phải gọi cảnh sát và những người giữ trật tự đến và đẩy họ đi. Người ta phải biết là tất cả những việc đó đều được truyền h́nh trực tiếp, tức là các máy quay đều đang hiện hữu. Giờ tôi quen hầu hết bọn họ, tôi đă chạy đi chạy lại nhiều. Và có một h́nh ảnh thật hay là tôi ngồi trên sàn cạnh những người phản đối và chúng tôi bàn bạc xem giải quyết vấn đề phức tạp này bằng cách nào. Đó là điều tốt đẹp trong quốc hội này, ta có thể nói chuyện thân mật với tất cả mọi người. Có lẽ đó là lư do v́ sao một số người luôn gọi tôi là ủy ban ḥa giải, v́ những cảnh tôi cứ chạy đi chạy lại như vậy.’

Một thỏa hiệp đă được t́m ra: Tại buổi họp kín Wolfgang Ullmann sẽ đọc tên 15 đại biểu quốc hội bị đánh giá là chịu nhiều ảnh hưởng xấu nhất.

Höppner nói tiếp: ‘Danh sách này sau đó được đọc lên và đă dẫn tới một buổi họp vô cùng dữ dội, tất cả những ai bị đọc đích danh đều phát biểu bào chữa cho ḿnh. Một trong những buổi họp khó xử nhất tôi c̣n nhớ được với quốc hội này. Đến giờ th́ sau khi thẩm tra lại, người ta cũng được biết là vừa có một số người bị oan sai và một loạt người khác không có tên trong danh sách sau này lại là những con mồi cỡ bự. Nói cách khác: Danh sách này dở, thực sự dở! Nhưng hồi đó không ngăn được chuyện này. Lúc đó có nhiều sức ép không được hành xử đơn giản như thế đối với quá khứ của CHDC Đức, nhưng có lẽ c̣n là sự xúc phạm những người tham gia phong trào công dân lúc đó về cơ bản đă bị bắt bí. Kể từ đó họ cũng đă hết thời, người ta phải nói đơn giản như vậy.’

Jens Reich nói: ‘Phong trào công dân chỉ tập trung vào mỗi Stasi, có thể nói là Opritschina[5] của Iwan Hung bạo, là bộ máy quyền lực thực sự, như vậy là không chính xác. Mặc dù chúng ta đều biết đến khẩu hiệu Stasi là khiên và kiếm của đảng này, chúng ta vẫn chưa làm rơ hết điều đó. Cơn phẫn nộ có thể nói là nhằm vào thanh kiếm mà không phải kẻ cầm kiếm. Và ở đây tôi muốn nói là sự tập trung vào việc này đă làm chúng tôi mất đi tầm ảnh hưởng đến những việc khác.’

Diestel nói: ‘Tôi rất hàm ơn v́ chúng tôi đă thành công trong việc bỏ phiếu chống nhà nước SED này bằng những thứ thật đơn giản, căn bản, trần tục ấy. V́ với sự ranh mănh của ḿnh chúng tôi đă làm được điều chắc chắn là độc nhất vô nhị, điều ngày nay người ta chế riễu: cách mạng ḥa b́nh. Có những kẻ cho ḿnh là biết tuốt từ Đông và Tây bảo rằng chả có cuộc cách mạng nào cả, mọi thứ đă được định đoạt rồi. Đó là sự ngu xuẩn khoác lác! Nếu người ta nh́n vào tiềm năng quyền lực đă bị bỏ phiếu chống vào đầu năm 1990, nếu người ta thấy số người mặc quân phục trên lănh thổ CHDC Đức nhiều đến thế nào, sau đó ai lại nhắc đến những quá tŕnh bền bỉ, hợp lư sẽ phải diễn ra, và xét nét cuộc cách mạng ḥa b́nh này, th́ người đó quá sức hồn nhiên.’


 

Phần kết: Buổi lễ bế mạc

 

Hertmut Kohl & Lothar de Maiziere 02.10.1990

 

 

Ngày 2 tháng Mười là ngày cuối cùng của nước CHDC Đức. Nó sẽ thôi tồn tại vào lúc 0 giờ. Cảnh cuối cùng là một lễ hội diễn ra ở nhà hát. Ông thủ tướng tắt đèn đi:

‘Nhiệm vụ của tôi đă kết thúc. Tại nhà hát tôi đă tiễn đưa CHDC Đức đi khỏi lịch sử - một cảm giác lạ lùng. Tôi đứng ở bên ngoài với Kurt Masur, người sau đó sẽ chỉ huy dàn nhạc chơi bản giao hưởng số 9 của Beethoven. Tôi quen ông ấy từ thời học đại học âm nhạc Hanns Eisler và bảo ông ấy: ‘Ngài giáo sư ơi, tôi run tay quá!’ – các nhạc sỹ gọi cơn hồi hộp như thế. Và ông ấy trả lời là ḿnh cũng hồi hộp. ‘Sao thế?’, tôi hỏi, ‘Đời ông đă chỉ huy bản này nhiều lần rồi mà.’ ‘Ừ, chàng trai ạ, nhưng chưa chỉ huy vào dịp thống nhất nước Đức bao giờ cả!’ Tức là có lẽ ông ấy hiểu rất rơ hoàn cảnh này.          

Một lần nữa lại có ‘những khán giả lớn’ ở buổi lễ này. Các văn pḥng của hai chủ tịch quốc hội chịu trách nhiệm chuẩn bị cho buổi lễ bế mạc này. Bà Süßmuth muốn làm một buổi lễ chung ở ṭa nhà quốc hội và thấy một buổi lễ bế mạc riêng rẽ của CHDC Đức là thừa. Ngược lại ư kiến của Sabine Bergmann-Pohl là hai quốc gia thống nhất nên phải có hai buổi lễ. Văn pḥng Bonn tŕ hoăn, nghi thức ngoại giao thôi thúc. Cuối cùng th́ bà chủ tịch quốc hội đă chiến thắng.

Mối quan hệ giữa hai bà chủ tịch quốc hội không phải là hữu hảo nhất. Ngay từ giữa tháng Chín đă có một vụ tai tiếng: Không có quy định quá độ nào dành cho các đại biểu quốc hội. Khi CHDC Đức kết thúc tất cả bọn họ sẽ đứng đường mà không có quyền nhận tiền hưu trí cho thời kỳ làm đại biểu và không được đ̣i trợ cấp thất nghiệp theo quy định v́ theo mô tả của Sabine Bergmann-Pohl th́ địa vị xă hội của các đại biểu cũng giống như những người hành nghề tự do. V́ thế tất cả các đảng liên minh đều yêu cầu phải có một khoản tiền quá độ nhỏ cho ba tháng. Bergmann-Pohl đối thoại với Schäuble và Süßmuth. Sau một thời gian dài không thấy có hồi âm, bà gửi cho Kohl, Schäuble và Süßmuth một tờ fax nhắc nhở. Ngày 19 tháng Chín các giới truyền thông có được tờ fax này và diễn giải ra là quốc hội CHDC Đức sẽ nhận tiền để tán thành hiệp ước thống nhất vào ngày hôm sau. Wolfgang Thierse lo lắng gọi điện cho bà chủ tịch quốc hội và nhân danh đảng liên minh SPD yêu cầu bà phải từ chức ngay lập tức. Sau đó Sabine Bergmann-Pohl được biết là văn pḥng của Süßmuth có lẽ đă chuyển bức fax của bà cho báo giới.

Sau ngày 3 tháng Mười các thành viên chính phủ cuối cùng của CHDC Đức ở trong t́nh trạng không có quyền nhận lương hưu cho nửa năm nhiệm kỳ của ḿnh. Măi đến 2008 quốc hội liên bang, theo ư kiến của Wolfgang Schäuble, mới thông qua một khoản lương hưu danh dự dành cho 199 ngày cầm quyền, trả sau tuổi 55. Nó gồm 5% số lương tưởng tượng của một bộ trưởng liên bang, với de Maizière là 5% số lương tưởng tượng của một thủ tướng liên bang. Con số này là 590 Euro đối với tất cả các bộ trưởng, de Maizière nhận được gần 800 Euro.

Trong khoảng thời gian ngắn trước ngày bầu cử quốc hội liên bang ngày 2 tháng Mười hai quốc hội liên bang được mở rộng thêm 144 đại biểu quốc hội trước đây. Kohl bổ nhiệm năm bộ trưởng đặc biệt không chuyên trách bộ nào trong bộ máy của CHDC Đức. Gysi nói: ‘Tôi hiểu ngay là năm bộ trưởng Đông Đức, Bergmann-Pohl, de Maizière và những người khác, sẽ được nhận vào nội các dành cho các nhiệm vụ đặc biệt, tức là chả có nhiệm vụ nào cả. Họ không có quyền hạn nào cả. Bà Matthäus-Maier gọi họ là các bộ trưởng tranh cử, và tôi bảo: ‘Đấy chỉ là sự xúc phạm mà thôi. Người ta thâu nhận năm người Đông Đức nhưng họ chả có việc ǵ mà làm. Thế là bà lăng nhục người ta hết cỡ rồi.’ Tôi nghĩ de Maizière cũng sai. Lẽ ra ông ấy không bao giờ được phép làm như thế. Lẽ ra ông ấy phải nói ḿnh đă làm xong việc khi thôi làm thủ tướng. Thế đă tốt hơn nhiều. Nhưng ông ấy lại không nói.’

‘Ít lâu trước ngày 3 tháng Mười tôi đă vô cùng quả quyết để nói câu: ‘Thế là xong và kết thúc!’ Rồi tôi bị các đảng viên CDU của ḿnh dồn ép rất nhiều: ‘Ông phải và nên đại diện cho chúng tôi.’ Chắc chắn như vậy là sai lầm! Chúng tôi đă làm xong ba nhiệm vụ mà v́ chúng chúng tôi đă nhận chức vào ngày 18 tháng Ba, thống nhất nước Đức, một nhà nước liên bang tương thích với Luật Cơ bản, và một nhà nước pháp quyền. Ở chừng mực đó lẽ ra tôi đă có thể và nên về nhà.’

Đối với các quốc vụ khanh, họ không phải là thành viên của quốc hội, nên không được hỗ trợ tài chính ǵ cả. Quốc vụ khanh văn hóa Gabriele Muschter nói: ‘Tôi có mặt trong buổi họp cuối cùng, khi de Maizière nói, hôm nay là buổi cuối. Ông Pieroth, cũng là cố vấn trên lĩnh vực kinh tế, ngồi ở tít phía sau và nói: ‘Ông de Maizière, ông phải cảm ơn mọi người đi chứ!’ Và đến lúc đó mới có một ly rượu vang được đem tới. Tôi c̣n nhớ là bà quốc vụ khanh của Meckel ngồi cạnh tôi, rơ ràng bà ấy là giáo viên, bà ấy bảo: ‘Nếu phải quay về trường, tôi sẽ phải tự tử.’ Tôi thấy thế tệ hại quá. Nhiều người cũng bực bội với tất cả chúng tôi, và có lẽ lúc nói vậy bà ấy đang ở trong t́nh cảnh không chịu được nữa.

Lúc đầu chúng tôi không nghĩ là nhanh đến thế. Nhưng khi phải tiến hành nhanh, đơn giản là chúng tôi đă điều chỉnh tương ứng. Tôi hoàn toàn không nghĩ ngợi xem điều ǵ sẽ xảy ra tiếp theo, v́ nghĩ là mọi sự sẽ tiếp tục theo một cách nào đó. Nhưng bị cho nghỉ như vậy th́ dĩ nhiên là sự lăng mạ. Tôi tin là đă có nhiều người cảm thấy như thế. Chẳng ai làm việc ở đó mà giàu được, nhưng sau một đêm đứng đó và chả có ǵ hết, đến giờ tôi vẫn thấy thế là không hay. Kết thúc ngày làm việc và thế là xong.’

‘Tôi quay về từ đại hội thống nhất đảng CDU[6]’, bộ trưởng Gia đ́nh Christa Schmidt nhớ lại. ‘Chúng tôi hạ cánh xuống Schönefeld. Tài xế của tôi đến đón và nói: ‘Xin hăy với tay sang bên cạnh, giấy thôi việc của bà đang nằm đấy!’ Tôi phải nói là đă điếng hết cả người. Lẽ ra de Maizière đă có thể đưa nó cho tôi vào buổi tối. Tất cả chúng tôi đă gặp nhau thêm lần nữa. Nhưng để tài xế đưa nó cho tôi – de Maizière không biết việc đó – nhưng xảy ra chuyện đó với tôi gần như là bị làm nhục.’

‘Đó là thời kỳ’, bộ trưởng Y tế Jürgen Kleiditzsch nói, ‘bản thân người ta đă tích cực góp phần tổ chức, tích cực trải nghiệm mà không phải ai cũng làm và được phép làm như chúng tôi. Chỉ tới ngày mọi sự đă xong xuôi th́ nó đă làm tôi đau đớn vô cùng. Chúng tôi luôn hiểu rơ là ngày đó sẽ tới. Chúng tôi đă làm việc v́ nó và biết thế là được. Nhưng hôm đó sức lực của tôi sụt giảm từ 200% xuống c̣n 0%. Và đó là điều khủng khiếp, khủng khiếp thật sự. Người ta không biết làm ǵ với bản thân ḿnh nữa. Tôi đă không trông chờ như thế. Tôi đă nghĩ, nhưng có lẽ ư nghĩ này cũng hoàn toàn ngớ ngẩn, là ḿnh và kinh nghiệm của ḿnh có thể được cần đến ở đâu đó. Nhưng không, sau đó là con số 0 – chỉ có thế.’

Christa Schmidt nói: ‘Tôi nghĩ cần phải có thời kỳ quá độ này. Người ta không thể thay đổi từ chính phủ Modrow sang một chính phủ CHLB. Có nhiều việc cần làm để đưa ra được các quy định để đời sống tiếp diễn, nền kinh tế, tài chính và tất cả những thứ liên quan đến chúng, nhưng là cả đời sống xă hội nữa. Nếu không có giai đoạn quá độ này chắc chắn nhiều thứ đă diễn ra hoàn toàn khác hoặc đ́nh trệ thế nào đó. Tôi tin là bản thân thời kỳ quá độ đă diễn ra có phần xuôn xẻ và tất cả mọi người đều cùng nhau t́m cách tổ chức sao cho nó trở thành giai đoạn quá độ.

Tôi thật buồn v́ điều đó thực sự chưa bao giờ được thừa nhận một cách đúng đắn và người ta gần như không đánh giá nó cao. Trước hết là những thứ trong những năm đầu rất khăn khó! Và rồi ngày nay trên báo vẫn nói là TS Keller, bộ trưởng văn hóa cuối cùng của CHDC Đức[7]. Tôi mới đọc được cách đây chưa lâu. Và nếu bây giờ người ta bắt đầu nghiên cứu việc này th́ tôi đă thấy đó là một việc rất tốt đẹp và đúng đắn. Và nếu người ta quư trọng một chút công việc những người hồi đó, và không chỉ là các bộ trưởng, mà là cả các quốc vụ khanh và những người nào khác đă góp sức vào, th́ chắc chắn đó là một sự công nhận thực sự dành cho tất cả mọi người.’

‘Nếu bây giờ nghe lại những bài phát biểu’, Markus Meckel thất vọng nói, ‘gợi lại cuộc thống nhất, gợi lại toàn bộ thời kỳ thay đổi căn bản này, sẽ thấy chúng nhắc tới cuộc cách mạng ḥa b́nh, đến hàng trăm ngh́n người đổ ra đường, đến bức tường đổ xuống và các chính trị gia nổi tiếng: Gorbatschow, Bush và Kohl. Thỉnh thoảng c̣n có tên của Hans-Dietrich Genscher – và thế thôi. Chính phủ CHDC Đức dân chủ được bầu ra một cách tự do và quốc hội hoàn toàn không được nhắc tới nữa.’

Peter-Michael Diestel nói: ‘Tôi không biết chúng tôi đă xoay xở thế nào, nhưng đă làm xong hết cả. Và, tiện đây, tôi nói ra điều này với rất, rất nhiều tự hào, mọi sự cũng đă được thực hiện hết sức êm đẹp. Ngày nay nhiều người quên mất điều đó. Sự kiện chính trị quan trọng nhất xảy ra ở trung Âu trong những thập niên cuối cùng sau Thế chiến II này đă xảy ra mà không có một tiếng súng! Không có biểu t́nh quân sự. Có biểu t́nh, nhưng không phải của quân đội. Tất cả diễn ra êm đẹp. Nghĩa là các lực lượng an ninh đă tuân theo thói quen mới. Những người bất măn đă chấp thuận tiến tŕnh ḥa b́nh của nền dân chủ. Đó là một trải nghiệm vĩ đại, đối với tôi, một người Thiên chúa giáo, th́ chỉ xảy ra một lần thôi.

Ngày 3 tháng Mười đối với chúng tôi, chính phủ de Maizière, với tất cả những ai từng ở trong quốc hội và đă có chủ ư xây dựng quá tŕnh này, là một mục đích chính trị. Là tổng bí thư đảng DSU, tôi là người đầu tiên lấy nó làm mục tiêu cho DSU. Thống nhất nước Đức là mục tiêu của chúng tôi. V́ nó mà chúng tôi đă tham gia chính trường, v́ nó mà chúng tôi từ bỏ nghề nghiệp của ḿnh, v́ nó mà chúng tôi nửa năm gần như không ngủ, làm một cuộc phiêu lưu vĩ đại phi thường. Đó là đỉnh điểm của mọi nỗ lực, mọi cố gắng.

Ở ngày thống nhất nước Đức tôi không thấy sự kết thúc của một điều ǵ đó, mà là sự khởi đầu. Tức là tôi rất lạc quan và rất hi vọng vào ngày đó.’

Rainer Eppelmann nh́n nhận điều này có phần hơi khác: ‘Phải nói rất thật là về cảm xúc th́ với tôi ngày 3 tháng Mười không phải là điểm nổi bật nhất trong đời. Điểm đó hơn hết phải là vào ngày 9 tháng Mười một một năm trước đó. Mùng 3 tháng Mười năm 1990 với tôi, có lẽ tôi nói thế này nghe hơi điên, là ngày từ biệt. Tôi biết rơ, nhận thức rơ ràng là giờ đây CHDC Đức không c̣n tồn tại nữa. CHDC Đức không chỉ là bộ An ninh nhà nước hay chiến dịch tuyên truyền. Tôi đă có những trải nghiệm tốt đẹp. Không thể đổ trách nhiệm cho Walter Ulbricht và Erich Honecker, nhưng tôi đă sống trên đất nước này gần 40 năm, và có nhiều trải nghiệm nhân bản thực sự tốt đẹp!’

‘Richard Schröder tặng tôi một món quà nhỏ’, vị thủ tướng cuối cùng nói. ‘Đấy là một chiếc huy hiệu bằng kim loại giống như đội thiếu niên tiền phong được nhận, với một dải băng nhỏ màu đen-đỏ-vàng trên có ghi: ‘V́ thành tích xuất sắc đối với nước Cộng ḥa Dân chủ Đức’. Và đến giờ nó vẫn c̣n treo trên một chiếc đinh ở đầu giường tôi.

Tối ngày 4 tháng Mười tôi bị ốm. Harald Mau bạn tôi, làm ở bệnh viện, nói: ‘Thật ra là không có ǵ cả. Đơn giản là sau một tuần ông cần được ngủ và không thức đêm được.’ Khi chính trị bắt đầu vào mùa thu 1989, khi tôi gần như trở thành chủ tịch của CDU và toàn bộ sự việc bắt đầu diễn ra, tôi nặng 65 cân. Lúc kết thúc vào 3 tháng Mười th́ tôi chỉ c̣n nặng có 52,5 cân. Rơ ràng lúc đó bộ khung đă cảm thấy thế là đủ và phải nạp năng lượng. Tôi không thể nói là ḿnh đă ăn mừng ngày 3 tháng Mười một cách đặc biệt. Cảm giác nhẹ người là nhiều hơn.’

Vào nửa đêm buổi ‘Lễ mừng thống nhất’ lớn diễn ra trước ṭa nhà quốc hội. Một lá cờ đen-đỏ-vàng khổng lồ được kéo lên, tháp chuông Tự do của ṭa thị chính Schöneberg vang lên, pháo hoa được châm ng̣i.

Sabine Bergmann-Pohl nói: ‘Đến bây giờ chồng tôi vẫn nói tôi không đứng cùng ở trước ṭa thị chính là sai lầm. Lúc đó tôi đứng ở phía sau, trên bậc thang, cố t́nh dè dặt, xúc động sâu sắc khi các thanh niên kéo cờ lên, nhưng cảm thấy kiệt sức hoàn toàn và chỉ đơn giản vui mừng là mọi sự đă qua. Đời tôi chưa từng chịu sức ép đến mức ấy. Dù vậy, ngày 3 tháng Mười ở ngày hội của nhân dân này, trước khi những kẻ gây rối[8] đến, bầu không khí ở đó thật tuyệt vời. Và tôi nghĩ chúng tôi có thể tự hào về những điều đă đạt được. Chính những người Đông Đức chúng tôi. Anh hăy tra  trong lịch sử xem ở đâu người ta đă thực hiện một cuộc cách mạng yên ả đến vậy – anh có thể t́m thoải mái. Tôi thấy nó thật tuyệt vời, và tôi tự hào là ḿnh đă có tham gia!’

‘Tôi đứng sau Helmut Kohl một bước chân, ở trước ṭa nhà quốc hội’, Günther Krause nhớ lại, ‘khi lá cờ được kéo lên ở Berlin. Đúng, đó là một cảm xúc đẹp đẽ. Cảm giác ấy là: Giờ đă xong việc. Tôi đă thực sự cất được gánh nặng. Nhận lấy trách nhiệm, sự mạo hiểm, chuyển hóa một xă hội một cách yên ổn và không gặp vấn đề ǵ lớn, là một chuyện không hề đơn giản. Ngày 15 tháng Tám đứng trước mặt tôi là chừng 15 000 hoặc 16 000 nông dân, và cảm giác lúc đó của ta đă khác rồi. Lúc đó Tây Đức không giúp đỡ ǵ chúng tôi. Chuyện cũng đă có thể đổi chiều.’

Bộ trưởng Giáo dục Hans-Joachim Meyer nói: ‘Cách thức đi đến ṭa nhà quốc hội có phần hơi kỳ lạ: Chúng tôi được nhét vào xe buưt, và đến một thời điểm nào đó phải xuống xe và rồi đi trong bóng tối qua một khoảng đất khó đi để tới ṭa nhà quốc hội. Tôi thấy nó gần giống như một phép ẩn dụ, như một h́nh ảnh về con đường có phần khăn khó mà cuối cùng chúng tôi đă đến được với hiệp ước thống nhất. Nhưng cuối cùng th́ chúng tôi cũng tới được ṭa nhà quốc hội.

Đúng, đó là niềm vui, cả sự nhẹ nhơm và căng thẳng không hiểu điều ǵ sẽ diễn ra trong nước Đức thống nhất đây. Tôi sẽ không quên, một ngày trước tôi quay về từ New York, nơi tôi thay mặt cho de Maizière, người phải dự một cuộc đại hội thống nhất đảng CDU ở Hamburg, kư kết tuyên bố độc lập tự chủ dành cho nước Đức. Và tôi được đón bằng xe công vụ, hai viên chức chính phủ CHLB Đức có biết tôi xin được đi cùng vào thành phố. Trong chuyến đi vào thành phố họ nói chuyện rất to và không biết ngượng xem giờ đây các ṭa nhà của chính phủ CHDC Đức sẽ hữu dụng ra sao đối với các bộ của CHLB Đức. Tôi có một linh cảm nhất định là có lẽ những năm tới đây chúng tôi thi thoảng sẽ phải chống cự kịch liệt. Chúng tôi cũng đă làm như vậy.’

Không phải ai cũng có mặt trước ṭa nhà quốc hội. Christa Schmidt nói: ‘Buổi lễ trong nhà hát đầy ấn tượng và cảm xúc. Sau đó là đi đến ṭa nhà quốc hội. Và lúc đó tôi kéo lái xe và chồng ḿnh ra và bảo: ‘Ngừng ở đây! Xong rồi! Tôi không vào trong ṭa nhà quốc hội đâu!’ Và tôi đă làm thế. Khi nh́n thấy các h́nh ảnh, ông Kohl to lớn và ông de Maizière, bị nhét vào để đứng đó, th́ anh nghĩ sao, là bộ trưởng Gia đ́nh tôi sẽ đứng ở đâu? Đâu đó tít ở phía dưới. Và lúc đó chúng tôi đi về nhà khách, chồng tôi và tôi, và xem cảnh đó trên tivi. Ở đó chúng tôi có thể nh́n thấy rơ mọi thứ, không bị chen lấn. Tôi nghĩ là chúng tôi c̣n uống rượu vang nữa, tôi không nhớ rơ nữa.’

Cả bộ trưởng Văn hóa cũng trốn khỏi buổi lễ: ‘Hôm đó chúng tôi đă sửa soạn cho bộ Văn hóa ở chợ Molken thành ‘Titanic’, và tổ chức một buổi liên hoan chia tay. Nghĩa là chúng tôi đă mừng nước Đức thống nhất bằng một buổi lễ thật sự ầm ĩ. Đầu buổi tối Heiner Müller[9] cũng ghé qua và trao cho tôi một chiếc bằng thuyền trưởng v́ ‘công việc khó khăn trên con tàu đang đắm.’ Sau đó ông ấy đi tiếp đến buổi lễ bế mạc ở Viện. Tôi không đi đến các buổi lễ long trọng này v́ kỳ cục là tối đó tôi không muốn đi. Tôi chẳng hứng thú với cả ‘Lời từ biệt niềm vui’ lẫn ‘ngồi ở hàng đầu lần cuối’. Tất cả những chuyện đó không lôi cuốn tôi.

Trong đêm cuối cùng này giải thưởng nghệ thuật cuối cùng của CHDC Đức cũng đă được trao. Lúc một hay một giờ rưỡi tôi đứng trước cổng bộ và kư các giải thưởng nghệ thuật trên nắp đậy cốp sau của một chiếc ô tô đang đỗ.’

Bộ trưởng Môi trường Karl-Hermann Steinberg nói: ‘Tôi có mặt ở ṭa nhà quốc hội. Chính phủ CHDC Đức đứng ở tầng hai hoặc tầng ba, và chúng tôi có thể nh́n ra và đi ra ngoài và nh́n vào hàng trăm ngh́n con người. Tôi được nhận một ly rượu vang và rưng rưng nước mắt. Sau đó là cơn vỡ mộng to lớn. Người lái xe đưa tôi vào nhà khách của chính phủ CHDC Đức, nơi tôi có một căn hộ với giá 280 Mark một tháng. Chúng tôi nhận được một mức lương tương đối ít, và tôi phải trả tiền thuê căn hộ này là hơn mười phần trăm số lương của ḿnh. Sau đó tôi được chào đón bằng những lời lẽ sau đây: ‘Thưa ông giáo sư, ngôi nhà ở Niederschönhausen này hiện đă thuộc quyền sở hữu của Sở Sản nghiệp liên bang, và giá thuê nhà của ông bây giờ là 280 DM một ngày.’

Lúc đó tôi gọi điện cho tài xế của ḿnh, anh ta sống ở Köpenick, ngoài ra sau này anh ấy cũng lái xe cho Angela Merkel, và đề nghị anh ấy quay lại đón tôi. Rồi chúng tôi thất vọng ra đi vào sáng sớm, lúc bốn giờ rưỡi.’

‘Tuyệt vời!’, Klaus Reichenbach nhớ lại. Hôm đó tôi đứng ở phía trước ṭa nhà thị chính, hàng trên, cạnh một cây cột, tôi đă đi lên thật cao để nh́n đám đông ở đó, niềm phấn khích đó. Và nghĩ rốt cuộc rồi cũng xong. Rồi muốn đi lang thang về nhà sau buổi lễ này, v́ tất cả các xe công vụ của chúng tôi đều bị đám đông làm tắc nghẽn.

Tôi đi cùng ba vệ sỹ của ḿnh hướng đến cổng Brandenburg, và trên đường chúng tôi đă gặp ai? Lothar Späth. V́ làm chủ tịch đảng bộ Sachsen, tôi và Lothar Späth có quan hệ rất tốt, chúng tôi coi nhau như bạn bè. Lúc đó ông ấy bảo tôi: ‘Chú ư đấy, hai, ba giờ tới ở đây đằng nào cũng không yên lặng được đâu.’ Sau đó chúng tôi đi vào ‘Metropol’, khách sạn ở phố Friedrich Straße. Ở đó chúng tôi gặp Henning Voscherau, thị trưởng Bremen, và chơi bài skat ba tiếng nữa trong đêm hôm đó, v́ đơn giản là măi đến 7 giờ mới có xe để đi về nhà. Đó là đêm của tôi. Tôi đă làm họ tắt điện lúc chơi skat, tṛ chơi ưa thích của tôi. V́ thế hôm đó là một thành công trọn vẹn.’

Lothar de Maizière, người lănh đạo chính phủ cuối cùng của CHDC Đức, đứng bên cạnh Helmut Kohl trong đêm rạng ngày 3 tháng Mười: ‘Trên Quảng trường Cộng ḥa có vô số con người. Họ xô đẩy, t́nh h́nh gần như đáng lo ngại. Người ta lo là các biện pháp pḥng ngừa có thể bị phá bỏ. Thái độ của những người đứng đó trên bục sân khấu hoàn toàn khác nhau. Với Kohl đó là một cảm giác thỏa măn lớn lao: ‘Tôi đă làm được, tôi đă thành công’. Đứng nghiêng nghiêng đằng sau ông ấy là Willy Brandt, nước mắt chảy trên má. Tôi đến bên ông ấy và hỏi: ‘Thưa ngài thủ tướng, tôi giúp ǵ được cho ông không ạ?’, ‘Không, chàng trai à. Tôi vẫn c̣n được thấy cảnh này…’ Ông ấy vô cùng xúc động. Vào thời xảy ra vụ Oskar Lafontaine người ta có cảm giác với ông ấy toàn bộ sự việc hơi quái gở, ông ấy không có hứng thú đứng cạnh Kohl chút nào. Weizsäcker vẫn tao nhă như mọi khi.

Tôi có những cảm xúc trái ngược. Tôi 50 tuổi, CHDC Đức gần như là toàn bộ tiểu sử đời tôi. Và mỗi sự khởi đầu mới cũng là một sự từ biệt, lúc đó hoàn toàn không rơ tất cả chúng tôi sẽ ra sao và sẽ nhận những chức vụ nào. Con gái út của tôi cũng ở đó, và tôi vẫn nhớ là Teltschik[10] hỏi nó có vui v́ thoát được CHDC Đức và đến với nước Đức mới, khác hay không. Nó bảo: ‘Cháu không rơ, đến giờ cháu chưa có đất nước nào khác cả.’ Trong bài phát biểu của tôi tối mùng 2 tháng Mười tôi có nói là không phải ai cũng dễ dàng chia tay được, CHDC Đức là một phần tiểu sử của chúng tôi, của cái Tôi đă thành tựu của chúng tôi. Tôi cũng không hiểu được những người sau đó mặc ngay bộ vét kẻ lên người và hành động như thể họ đă là những người Tây Đức từ lâu, và chối bỏ nguồn gốc xuất thân của ḿnh.’


                          

                          Phụ lục

           Nội các của de Maizière:

Lothar de Maizière    

CDU

Thủ tướng

Klaus Reichenbach

CDU

Bộ..trưởng..chủ..tịch…

văn…pḥng..thủ…tướng

Peter-Michael Diestel

DSU

Phó thủ tướng,

bộ trưởng Nội vụ

Rainer Eppelmann

DA

Bộ trưởng Giải trừ quân bị

và Quốc pḥng

Regine Hildebrandt

SPD

Bộ trưởng Lao động

và Xă hội

Markus Meckel

SPD

Bộ trưởng Ngoại giao

Axel Viehweger

BFD

Bộ trưởng Xây dựng,

Xây dựng đô thị

và Kinh tế nhà ở

Hans-Joachim Meyer

Không thuộc đảng nào

Bộ trưởng Giáo dục

và Khoa học

Peter Pollack

Không thuộc đảng nào

Bộ trưởng Lương thực,

 Nông và Lâm nghiệp 

Christa Schmidt

CDU

Bộ trưởng Gia đ́nh

và Phụ nữ

Walter Romberg

SPD

Bộ trưởng Tài chính

Frank Terpe

SPD

Bộ trưởng Nghiên cứu

 và Công nghệ

Jürgen Kleditzsch

CDU

Bộ trưởng Y tế

Sybille Reider

SPD

Bộ trưởng Thương mại

và Du lịch

Cordula Schubert

CDU

Bộ trưởng Thanh niên

 và Thể thao

Kurt Wünsche

BFD

Bộ trưởng Tư pháp

Herbert Schirmer

CDU

Bộ trưởng Văn hóa

Gottfried Müller

CDU

Bộ trưởng Chính sách

 truyền thông

Emil Schnell

SPD

Bộ trưởng Bưu chính

 Viễn thông

Manfred Preiß

BFD

Bộ trưởng Các vấn đề

 vùng miền và tập thể

Karl-Hermann Steinberg

CDU

Bộ trưởng Môi trường,

Bảo tồn thiên nhiên,

Năng lượng và An toàn

phản ứng nguyên tử

Horst Gibtner

CDU

Bộ trưởng Giao thông

Gerhard Pohl

CDU

Bộ trưởng Kinh tế

Hans-Wilhelm Eberling

DSU

Bộ trưởng Hợp tác Kinh tế

 


 

 

Những người được phỏng vấn trong chương tŕnh phim tài liệu truyền h́nh của hăng Heimatfilm:

 

Lothar de Maizière, Klaus Reichenbach, Peter-Michael Diestel, Markus Meckel, Rainer Eppelmann, Gerhard Pohl, Hans-Joachim Meyer, Emil Schnell, Peter Pollack, Christa Schmidt, Jürgen Kleditzsch, Hans-Wilhelm Eberling, Gottfried Müller, Karl-Hermann Steinberg, Manfred Preiß, Axel Viehweger, Herbert Schirmer và Cordula Schubert

 

Sabine Bergmann-Pohl, chủ tịch quốc hội và nguyên thủ quốc gia       

Reinhard Höppner, phó chủ tịch quốc hội          

Richard Schröder, chủ tịch đảng liên minh SPD

Wolfgang Thierse, người kế nhiệm Schröder làm chủ tịch đảng liên minh SPD

Gregor Gysi, chủ tịch đảng liên minh PDS

Jens Reich, chủ tịch đảng liên minh Liên minh 90

Günther Krause, quốc vụ khanh của thủ tướng

Matthias Gehler, quốc vụ khanh và phát ngôn viên báo chí

Alwin Ziel, quốc vụ khanh Lao động và Xă hội

Almuth Berger, quốc vụ khanh và người đại diện cho người nước ngoài

Werner Ablaß, quốc vụ khanh Giải trừ quân bị và Quốc pḥng

Hans-Jürgen Misselwitz, quốc vụ khanh Ngoại giao

Gabriele Muschter, quốc vụ khanh Văn hóa

Reinhard Nissel, quốc vụ khanh Tư pháp

Eberhard Stief, quốc vụ khanh Nội vụ

Walter Siegert, quốc vụ khanh Tài chính


Mục lục từ viết tắt

 

AfNS

Cơ quan An ninh nhà nước

CDJ

Đoàn thanh niên Dân chủ Thiên chúa giáo

CDU

Liên minh Dân chủ Thiên chúa giáo

BFD

Liên minh Dân chủ Tự do

BGB

Bộ luật Dân sự

DA

Nhận thức Dân chủ

DDR

Cộng ḥa Dân chủ Đức

CSU

Liên minh Xă hội Thiên chúa giáo

DSU

Liên minh Xă hội Đức

FDP

Đảng Dân chủ Tự do

GST

Công ty Thể thao và Kỹ thuật

IM

Cộng tác viên không chính thức (của MfS)

KPdSU

Đảng Cộng sản Liên Xô

LDPD

Đảng Dân chủ-Tự do Đức

LPG

Hợp tác xă sản xuất nông nghiệp

MdI

Bộ Nội vụ

MfS

Bộ An ninh nhà nước

NVA

Quân đội Nhân dân

PdR

Điện Cộng ḥa

PDS

Đảng Xă hội chủ nghĩa Dân chủ

RAF

Liên minh Hồng quân

SDP

Đảng Dân chủ Xă hội (của CHDC Đức)

SED

Đảng Xă hội chủ nghĩa Thống nhất Đức

SPD

Đảng Dân chủ Xă hội

taz

Nhật báo

UdSSR

Liên minh các nước cộng ḥa xă hội chủ nghĩa Xô viết

Biên niên sử cuộc thống nhất 1990

Tháng Giêng 1990

8.1.1990: Cuộc biểu t́nh ngày thứ Hai của Leipzig đầu tiên sau kỳ nghỉ Giáng sinh bị chi phối bởi các khẩu hiệu ‘Chúng ta là một dân tộc’ và ‘Tổ quốc Đức thống nhất’.

15.1.1990: Một ủy ban công dân đánh chiếm và kiểm soát trụ sở ngành t́nh báo nhà nước ở Đông Berlin.

20.1.1900: Thành lập Liên minh Xă hội Đức (DSU) từ mười hai nhóm bảo thủ-dân chủ-Thiên chúa giáo ở Leipzig. Đảng này ủng hộ việc nhanh chóng thống nhất nước Đức và được đảng CSU Bayern hỗ trợ.

28.1.1990: Thành lập một chính phủ gồm tất cả các đảng có ‘trách nhiệm quốc gia’ với sự tham gia của các nhóm đối lập. Cuộc bầu cử quốc hội được quyết định chuyển từ 6 tháng Năm lên 18 tháng Ba.

 

Tháng Hai 1990

1.2.1990: Sau một chuyến thăm ở Moskva, nơi Gorbatschow giải thích cho Modrow biết là Liên Xô sẽ không thể và không muốn duy tŕ CHDC Đức, khi quay về ông thủ tướng CHDC Đức công bố một kế hoạch ba bước ‘V́ con đường hướng tới một nước Đức thống nhất’. Dự kiến sẽ có: Liên minh hiệp ước, liên bang và sau cùng là chuyển giao quyền tự chủ cho một nước Đức thống nhất, trung lập.

5.2.1990: Ở Berlin đảng CDU CHDC Đức, DSU và Nhận thức Dân chủ (DA) thống nhất liên minh bầu cử ‘Liên minh v́ nước Đức’ cho cuộc bầu cử quốc hội ngày 18 tháng Ba. Thủ tướng CHLB Đức Helmut Kohl tuyên bố đảng của ḿnh sẽ ủng hộ liên minh này.

7.2.1990: Trong khi chủ tịch ngân hàng liên bang Pöhl và bà bộ trưởng Kinh tế CHDC Đức thống nhất là không đáng phải thống nhất tiền tệ nhanh, mà trước hết hăy đưa việc cải cách kinh tế ở CHDC Đức vào chương tŕnh nghị sự th́ thủ tướng CHLB Đức Kohl đề xuất tại quốc hội liên bang hăy đàm phán với CHDC Đức về việc thống nhất tiền tệ ngay lập tức. Hành động này là để đối lại làn sóng di cư từ CHDC Đức sang.

11.-13.2.1990: Bên lề các cuộc đàm phán về giải trừ quân bị ở Ottawa bốn cường quốc chiến thắng trong Thế chiến II thống nhất với nhau về các cuộc đàm phán với hai nước Đức nhằm quy định chính sách đối ngoại của việc thống nhất nước Đức (các cuộc đàm phán Hai-cộng-Bốn).

14.2.1990: Tại Bonn thủ tướng CHLB Đức Kohl và thủ tướng CHDC Đức Modrow thỏa thuận thành lập ủy ban chung nhằm chuẩn bị cho việc thống nhất tiền tệ và cải cách kinh tế. Yêu cầu chính phủ CHLB Đức giúp đỡ tức thời nhằm b́nh ổn hóa kinh tế CHDC Đức trước cuộc bầu cử tự do bị bác bỏ.

22.-25.2.1990: Tại đại hội bầu cử của đảng SPD CHDC Đức người ta tuyên bố ư định thống nhất nước Đức theo ba cấp độ và quyết định việc thống nhất với một hiến pháp mới cho toàn nước Đức trên cơ sở Điều 146 của Luật Cơ bản.

24./25.2.1990: Tại một cuộc gặp ở trại David Kohl và Bush thỏa thuận là nước Đức thống nhất sẽ vẫn là thành viên của NATO.

 

Tháng Ba 1990

1.3.1990: Hội đồng Bộ trưởng CHDC Đức quyết định chuyển tất cả các nhà máy liên hợp và các xí nghiệp quốc doanh thành các công ty cổ phần cũng như thành lập một cơ quan ủy quyền quản lư tài sản nhà nước.

9.3.1990: Đảng liên minh CDU/CSU trong quốc hội liên bang ủng hộ việc thống nhất theo đường lối của Điều 23 Bộ luật Cơ bản, tức là sát nhập CHDC Đức vào CHLB Đức.

12.3.1990: Tại phiên họp cuối cùng của ḿnh, Bàn tṛn bác bỏ việc CHDC Đức tiếp nhận Bộ luật Cơ bản của CHLB Đức và đề xuất trưng cầu dân ư về một hiến pháp mới vào ngày 17 tháng Sáu.

18.3.1990: Tại cuộc bầu cử quốc hội tự do đầu tiên ‘Liên minh v́ nước Đức’ bảo thủ gồm CDU, DSU và DA giành thắng lợi áp đảo với 48,15% số phiếu. Đảng SPD giành được 21,84%, PDS được 16,33% và đảng Tự do 5,28% số phiếu. Liên minh 90, nơi tụ họp của các nhà sáng lập chính của cuộc cách mạng ḥa b́nh, chỉ giành được 2,91% số phiếu. Tỷ lệ đi bầu cử là 93,38%.

20.3.1990: Để ngăn chặn ḍng người di dân khỏi CHDC Đức, chính phủ CHLB Đức quyết định từ ngày 1 tháng Bảy năm 1990 sẽ băi bỏ phương án thu nhận khẩn cấp và các biện pháp hỗ trợ kèm theo dành cho những người di cư từ CHDC Đức sang.

28.3.1990: Tổng thống Pháp Mitterand và thủ tướng Anh Thatcher chính thức ủng hộ thống nhất nước Đức.

 

Tháng Tư 1990

5.4.1990: Phiên họp thành lập của quốc hội được bầu tự do đầu tiên của CHDC Đức.

12.4.1990: Quốc hội bầu Lothar de Maizière làm thủ tướng một nội các của đại liên minh gồm các đảng CDU, DSU, DA cũng như SPD và Tự do. Trong thỏa thuận của liên minh họ tuyên bố ủng hộ thống nhất nước Đức theo hướng đi của Điều 23 Bộ luật Cơ bản.

18.4.1990: Lothar de Maizière tuyên bố trong tuyên bố chính phủ của ḿnh: ‘Phải thống nhất càng sớm càng tốt, nhưng các điều kiện khung phải thật tốt, thật hợp lư và thật có tương lai.’ Ông bày tỏ hi vọng là đến Thế vận hội 1992 sẽ lại có một đoàn vận động viên toàn nước Đức tham dự.

25.4.1990: Quốc hội bác bỏ đơn của liên minh Liên minh 90/Xanh đề nghị thảo luận dự thảo của Bàn tṛn về một hiến pháp mới của CHDC Đức với số phiếu 179 trên 167.

27.4.1990: Tại Đông Berlin bắt đầu ṿng đàm phán chính thức đầu tiên về hiệp ước cấp chính phủ Đức-Đức về thống nhất kinh tế, tiền tệ và xă hội.

28.4.1990: Tại Dublin các lănh đạo nhà nước và chính phủ của các quốc gia EU tán thành vô điều kiện việc thống nhất nước Đức.

Thủ tướng de Maizière có chuyến đi thăm công vụ đến Moskva.

30.4.1990: Những liên hệ chính thức đầu tiên giữa hai quốc hội Đức, quốc hội liên bang và quốc hội.

 

Tháng Năm 1990

2.5.1990: Chính phủ hai nước Đức thỏa thuận tỷ giá quy đổi dùng khi thống nhất tiền tệ. Theo đó th́ lương, thu nhập, tiền thuê nhà, học bổng và lương hưu sẽ được quy đổi với tỷ lệ 1:1. Tiền tiết kiệm trong tài khoản và tiền mặt được chuyển đổi theo hạng: Trẻ em 14 tuổi trở xuống được đổi tiền theo tỷ giá 1:1 2000 Mark, những người từ 15-19 tuổi được đổi 4000 Mark, những người hơn 60 tuổi được đổi 6000 Mark. Các khoản tiền c̣n lại sẽ được đổi theo tỷ giá 2:1.

6.5.1990: CDU là Đảng thành công nhất trong các cuộc bầu cử địa phương ở CHDC Đức.

8.5.1990: CHDC Đức và EU kư kết ở Brussel một hiệp định thương mại và hợp tác có kỳ hạn 10 năm; ngoại trưởng EU tuyên bố đến 1 tháng Bảy sẽ sẵn sàng băi bỏ quy định các công dân CHDC Đức đi du lịch ở các nước EU phải xin thị thực, v́ cũng vào hôm đó việc kiểm soát biên giới trong nước Đức bị băi bỏ.

13.5.1990: Ở Bonn liên bang và các bang thống nhất thành lập một quỹ ‘Thống nhất Đức’ được hỗ trợ rộng răi bằng tín dụng để ủng hộ CHDC Đức. Tới cuối năm 1994 quỹ này cần được trang bị 115 tỷ DM và cung cấp tài chính cho việc thống nhất tiền tệ, kinh tế và xă hội.

18.5.1990: Bộ trưởng Tài chính CHLB Đức Theo Waigel và bộ trưởng Tài chính CHDC Đức Walter Romberg kư kết hiệp ước cấp chính phủ về thống nhất tiền tệ, kinh tế và xă hội sẽ có hiệu lực từ 1 tháng Bảy. Với hiệp ước này CHDC Đức trao quyền quyết định tối cao về tài chính cho Bonn và nhận được vô số chỉ thị của CHLB Đức. Quốc hội có nghĩa vụ ban hành các luật mới để đảm bảo thích ứng dần với luật pháp CHLB Đức. Đổi lại CHLB Đức sẽ đảm bảo các khoản viện trợ dành cho ngân sách nhà nước CHDC Đức và trợ cấp cho việc xây dựng hệ thống bảo hiểm hưu trí, y tế và thất nghiệp.

31.5.1990: Trong một cuộc gặp tại Washington Gorbatschow về cơ bản đồng ư với Bush về bầu cử liên minh một cách tự do ở nước Đức thống nhất.

 

Tháng Sáu 1990

1.6.1990: Đóng cửa nhà máy điện nguyên tử Lubmin gần Greifswald v́ lư do an toàn.

10.6.1990: Thủ tướng de Maizière đi Washington đàm phán.

14.6.1990: Phiên họp cuối cùng của ủy ban quốc pḥng khối Warschau ở Strausberg.

15.6.1990: Chính phủ hai nước Đức công bố tuyên bố chung về quy định các vấn đề về tài sản c̣n để ngỏ. Theo tuyên bố này các lần quốc hữu hóa trên cơ sở luật chiếm đóng từ 1945 đến 1949 sẽ không được lật lại nữa. Trong các trường hợp c̣n lại các bất động sản bị quốc hữu hóa về cơ bản sẽ được trả lại cho chủ sở hữu trước đây.

17.6.1990: Quốc hội ban bố luật Ủy quyền.

Quốc hội và quốc hội liên bang tổ chức buổi lễ tưởng niệm chung cuộc nổi dậy của người dân năm 1953 trong nhà hát Đông Berlin.

21.6.1990: Quốc hội liên bang ở Bonn và quốc hội CHDC Đức ở Đông Berlin đồng thời ban bố hiệp ước cấp chính phủ về thống nhất tiền tệ, kinh tế và xă hội giữa CHLB Đức và CHDC Đức cũng như đưa ra quyết định cuối cùng về việc công nhận dứt khoát biên giới phía Tây của Ba Lan. PDS, Liên minh 90 và đảng Xanh bác bỏ hiệp ước này v́ nó ấp dụng thể chế của CHLB Đức vào CHDC Đức mà không cho người dân nước này cơ hội đóng góp một cách b́nh đẳng.

22.6.1990: Hội đồng liên bang cũng bỏ phiếu tán thành hiệp ước chính phủ này. Tuy nhiên các bang Niedersachsen và Saarland do SPD lănh đạo bác bỏ nó v́ cho rằng nó ‘chưa đầy đủ’.

Trong cuộc gặp ngoại trưởng Hai-cộng-Bốn ở Đông Berlin phía Liên Xô đề xuất tất cả các cường quốc sẽ rút quân khỏi nước Đức theo từng chặng một; chỉ sau đó nước Đức mới được tự chủ hoàn toàn; tất cả các bên c̣n lại ủng hộ việc thống nhất bên trong và tự chủ bên ngoài cùng một lúc.

23.6.1990: Buổi lễ mùa hè trong vườn của văn pḥng thủ tướng ở Bonn, Lothar de Maizière lên biểu diễn viola.

 

Tháng Bảy 1990

1.7.1990: Việc áp dụng đồng D-Mark ở Đông Đức được số đông ăn mừng. CHDC Đức tiếp nhận những điều luật kinh tế và xă hội quan trọng nhất của CHLB Đức. Việc giám sát biên giới được dỡ bỏ hoàn toàn. Thủ tướng liên bang Helmut Kohl hứa hẹn trong một bài phát biểu trên truyền h́nh về ‘những cảnh quan phồn thịnh chẳng mấy chốc sẽ tới’ ở các bang mới.

15./16.7.1990: Tại Kaukasus thủ tướng liên bang Kohl gặp và đàm đạo với tổng thống Gorbatschow, ông này đảm bảo nước Đức thống nhất sẽ hoàn toàn tự chủ và được tự do lựa chọn liên minh. Khoản hứa hẹn tín dụng được tăng thêm nhiều tỷ.

16.7.1990: Thành lập công ty ủy quyền CHDC Đức, công ty này chịu trách nhiệm quản lư, khôi phục, bán hoặc giải thể 8000 xí nghiệp quốc doanh (VEB). Chủ tịch đầu tiên là Rainer Maria Gohlke, trước đây quản lư ngành hỏa xa liên bang.

17.7.1990: Trong cuộc gặp ngoại trưởng Hai-cộng-Bốn lần thứ ba người ta đă thống nhất được vấn đề liên minh, nước Đức sẽ là thành viên của NATO. Ba Lan được đảm bảo là khi nước Đức thống nhất sẽ không có đ̣i hỏi nào về các lănh thổ ở phía Đông nước Đức trước đây.

22.7.1990: Quốc hội CHDC Đức công bố luật hướng dẫn về các bang và luật bầu cử hội đồng bang, có hiệu lực từ 14 tháng Mười năm 1990. Các luật này biến nước CHDC Đức được điều hành trung ương tập quyền từ tháng Năm năm 1952 thành một nước liên bang với năm bang mới: các bang Brandenburg, Mecklenburg-Vorpommern, Sachsen-Anhalt, Sachsen và Thüringen được tái thành lập.

 

Tháng Tám 1990

2.8.1990: Nhận thấy CHDC Đức sắp mất năng lực chi trả, thủ tướng de Maizière đến gặp thủ tướng liên bang Kohl ở nơi nghỉ mát của ông này ở hồ Wolfgang tại Áo và đề nghị thống nhất nước Đức càng sớm càng tốt và dời cuộc bầu cử quốc hội liên bang từ 2 tháng Mười một lên 14 tháng Mười.

15.8.1990: 250 000 nông dân biểu t́nh trước ṭa nhà quốc hội và trên quảng trường Alexander ở Đông Berlin v́ nền nông nghiệp CHDC Đức đang đe dọa sụp đổ, do không có ai mua sản phẩm của họ nữa và không có các khoản tiền khắc phục khó khăn như đă hứa.

16.8.1990: Lothar de Maizière cách chức bộ trưởng Tài chính Romberg.

19.8.1990: SPD rời bỏ đại liên minh. Đảng Tự do đă thôi không ủng hộ chính phủ (nhưng vẫn để lại các bộ trưởng) từ ngày 24 tháng Bảy. Liên minh v́ nước Đức một ḿnh lănh đạo trong bảy tuần c̣n lại và nắm số bộ gấp đôi trong thời quá độ.

20.8.1990: Lănh đạo công ty ủy quyền Reiner Maria Gohlke từ chức v́ việc tư nhân hóa các xí nghiệp nhà nước của CHDC Đức phức tạp và lâu dài hơn nhiều so với nhận định của giới chính khách. Người kế vị là Detlev Karsten Rohwedder, người của tập đoàn Hoesch.

23.8.1990: Quốc hội thông qua với đa số hai phần ba cần thiết ‘sự sát nhập CHDC Đức vào phạm vi hiệu lực của Bộ luật Cơ bản của CHLB Đức theo Điều 23 Luật Cơ bản, có hiệu lực từ 3.10.1990’

30.8.1990: Tại hội nghị đàm phán về các lực lượng quân đội theo nghi thức ở châu Âu (VKSE) tại Wien ngoại trưởng liên bang Genscher và thủ tướng de Maizière khẳng định sẽ giảm quân số trong nước Đức thống nhất xuống c̣n 370 000 người trong ṿng bốn năm. Một phần lớn trong số quân giảm này là nhờ giải thể NVA sau đó.

31.8.1990: Tại Đông Berlin hiệp ước chính phủ Đức-Đức được kư kết, trong đó các quy định cụ thể về việc sát nhập CHDC Đức vào CHLB Đức được ghi ra trong gần 1000 trang giấy; các bộ luật của CHLB Đức được tiếp nhận gần như đầy đủ, chỉ trong một số ít trường hợp ngoại lệ mới có quy định tạm thời.

 

Tháng Chín 1990

12.9.1990: Các cuộc thảo luận Hai-cộng-Bốn kết thúc bằng việc kư kết ‘Hiệp ước về quy định cuối cùng liên quan đến nước Đức’ từ phía các ngoại trưởng bốn nước thắng trận và hai nước Đức ở Moskva đă khiến nước Đức thống nhất được tự chủ hoàn toàn và đây thực tế là một hiệp định ḥa b́nh. Các quyền tối cao của phe đồng minh chấm dứt hiệu lực từ ngày 3 tháng Mười năm 1990.

19.9.1990: Đóng cửa Điện Cộng ḥa và cùng với nó là sảnh họp của quốc hội do nhiễm bụi amiang. Quốc hội rời vào ṭa nhà trước đây của ban chấp hành trung ương của đảng SED.

20.9.1990: Hiệp ước thống nhất được ban hành tại quốc hội liên bang và quốc hội trước sự phản đối của Đảng Xanh hoặc đảng PDS.

24.9.1990: Tại Đông Berlin bộ trưởng Quốc pḥng CHDC Đức Eppelmann và Tổng tư lệnh khối Warschau, tướng Luschew, kư kết một biên bản công nhận CHDC Đức rời bỏ hiệp ước Warschau.

27.9.1990: Hai đảng Dân chủ Xă hội Đức hợp nhất thành một Đảng SPD toàn Đức. Chủ tịch Đảng là Hans-Jochen Vogel.

28.9.1990: Phiên họp cuối cùng của quốc hội, bên cạnh những việc khác, c̣n đề cập đến nhiều đại biểu bị ảnh hưởng xấu của Stasi.

 

Tháng Mười 1990

1./2.10.1990: Hai đảng Dân chủ Thiên chúa giáo hợp nhất ở Hamburg. Helmut Kohl làm chủ tịch đảng CDU Đức và Lothar de Maizière làm phó của ông.

2.10.1990: Lễ ăn mừng thống nhất nước Đức ở nhà hát Đông Berlin, lễ mừng trước ṭa nhà quốc hội vào buổi tối cũng như các cuộc biểu t́nh phản đối.

3.10.1990: CHDC Đức (16,1 triệu dân) gia nhập phạm vi hiệu lực của Bộ luật Cơ bản của CHLB Đức (63,6 triệu dân). Từ nay trở đi nước CHLB Đức mở rộng có toàn quyền tự chủ. Tổng thống liên bang Richard von Weizsäcker bổ nhiệm theo đề nghị của thủ tướng liên bang năm nguyên chính trị gia CHDC Đức làm bộ trưởng không chuyên trách bộ nào.

4.10.1990: Quốc hội liên bang toàn Đức đầu tiên thành lập tại ṭa nhà quốc hội ở Berlin.

12.10.1990: Tại Bonn một hiệp ước quy định việc rút quân đội Liên Xô vẫn c̣n đang đóng tại Đức được kư kết. Ngoài khoản 12 tỷ DM đă được chấp thuận, một khoản tín dụng không lấy lăi trị giá hơn 3 tỷ DM đă được hứa hẹn.

14.10.1990: Hội đồng bang ở năm bang mới được bầu ra, do đa số liên minh CDU-FDP điều hành.

 

Tháng Mười một 1990

9.11.1990: Thành lập Hội đồng liên bang toàn Đức đầu tiên ở Berlin. Tại Bonn thủ tướng liên bang Kohl và tổng thống Liên Xô Gorbatschow kư kết ‘Hiệp ước láng giềng, đối tác và hợp tác tốt đẹp’.

 

Tháng Mười hai 1990

2.12.1990: Cuộc bầu cử tự do toàn Đức lần đầu tiên từ năm 1933: CDU/CSU giành 43,8%, SPD 33,5% và FDP 11% số phiếu. Đảng Xanh của CHLB Đức (Khu vực bầu cử phía Tây) được 4,8%, thất bại v́ không đạt 5% tối thiểu. Ở khu vực bầu cử phía Đông (CHDC Đức trước đây) Liên Minh 90/Xanh đạt 6% và PDS 11,1%. V́ điều luật 5% riêng rẽ trong luật bầu cử liên bang sửa đổi họ đă có đại biểu trong quốc hội liên bang.


Lời cảm ơn

Nếu không có các buổi phỏng vấn trên truyền h́nh các tác giả Rainer Burmeister và Hans Sparschuh (Heimatfilm GbR) thực hiện với các thành viên của chính phủ được bầu ra tự do đầu tiên và cuối cùng của CHDC Đức th́ hẳn đă không có cuốn sách này. Tôi xin cảm ơn hai đồng nghiệp v́ đă cung cấp tư liệu và đă có sự cộng tác tuyệt vời.

Tôi xin được cảm ơn Viện nghiên cứu liên bang về chế độ độc tài SED v́ đă giúp đỡ tài chính cho dự án này.

Tôi vô cùng cảm ơn các nhân viên nhà xuất bản Ch.Links và đặc biệt cảm ơn sự  nhiệt t́nh ủng hộ và giúp đỡ của ông Giám đốc: Tiến sĩ Christoph Links.

 

 

 

[1] Eckart Werthebach là chủ tịch cơ quan liên bang bảo vệ hiến pháp từ 1991 đến 1995.

[2] Người đại diện của liên bang về hồ sơ bộ an ninh nhà nước của nước Cộng ḥa Dân chủ Đức trước đây (BStU). Đại diện hiện thời là Marianne Birthler.

[3] Der Spiegel 52/1990 ngày 24.12.1990, trang 20.

[4] Cơ quan quản lư chính về thuyết minh, ngành t́nh báo nước ngoài của MfS.

[5] Opritschina là đội cận vệ của Sa hoàng Iwan Hung bạo vào thế kỷ XVI.

[6] Đại hội thống nhất đảng CDU Đông và Tây Đức ngày 1 tháng Mười ở Hamburg.

[7] Dietmar Keller là bộ trưởng Văn hóa trong nội các của Modrow cho đến 18 tháng Ba năm 1990.

[8] Một cuộc biểu t́nh đối lập với khẩu hiệu ‘Nước Đức im đi’ của khoảng 10 000 người phản đối thống nhất, chủ yếu là ở bối cảnh thay thế, bị cảnh sát dùng hơi cay và ṿi rồng giải tán.

[9] Heiner Mueller (1929-1995), nhà viết kịch và đạo diễn CHDC Đức, từ 1990-93 là chủ tịch Viện các môn nghệ thuật của CHDC Đức.

[10] Horst Teltschik (Sn 1940) là phó chánh văn pḥng của Helmut Kohl.

 

 

Ed Stuhler

Trích từ:

Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức của Ed Stuhler NXB Ch. Links năm 2010

Nguyên tác tiếng Đức: Die letzten Monate der DDR của Edstuhler

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường -Bản quyền tiếng Việt của VIPEN Edition

VIPEN xuất bản theo  hợp đồng chuyển nhượng Bản quyền

giữa Ch.Links Verlag với VIPEN Edition(www.vipen.de)

Sách dầy: 306 tr. Khổ 14 x 21 cm Thiết kế b́a: Thai Gottsmann -Tŕnh bày sách: Vũ Xương Minh Phát hành tại CHLB Đức từ tháng 05.2012 Giá sách: 15,90 Euro

Đặt mua theo địa chỉ: peter.knost@berlin.de hoặc the.dung@vipen.de

 

 

http://www.gio-o.com/TheDung.html

 

 

© gio-o.com 2013