Ed Stuhler

 

Trưng Cầu Dân Ư

Bắt Đầu Cuộc Chơi

( trích Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức)

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường Edition VIPEN 2012

 

 

 

 

 

12. Đá lát đường dành cho Tây Đức

  
‘Hôm đó cảm giác ḿnh không phải là thủ tướng

   mà là người quản lư tài sản phá sản xâm chiếm tôi.’

                                              Lothar de Maizière

Wolfgang Schäuble, Lothar de Maiziere & Günther Krause-29.09.1990

                                             

‘CHDC Đức đă phá sản! Nếu không thống nhất tiền tệ th́ muộn nhất là đến tháng Bảy/ tháng Tám chúng ta sẽ mất khả năng chi trả. Chúng ta nợ nước ngoài khoảng 4 tỷ ngoại tệ! Và những tháng gần đây của CHDC Đức 80% doanh thu nước ngoài, không phải là 80% lợi nhuận từ nước ngoài, mà là 80% doanh thu buôn bán với nước ngoài đă được chi riêng cho việc cấp vốn.

 Và trong nước: Nền kinh tế CHDC Đức nợ ngân hàng nhà nước 220 tỷ Mark; kinh tế nông nghiệp nợ 120 tỷ, ngành xây dựng nhà cửa nợ 110 tỷ. Và dân chúng CHDC Đức có 160 tỷ tiền tiết kiệm có giá trị tương đương với số giấy in ra chúng v́ không c̣n quỹ hàng hóa nào làm đối trọng cho nó. Đúng là một con số nực cười. Lợi nhuận hàng năm của dân chúng CHDC Đức cao hơn mức tăng hàng hóa hàng năm. Từ đó sinh ra những truyện cười hay: ‘Trong chủ nghĩa cộng sản c̣n tiền không? Trả lời: C̣n mỗi tiền thôi.’

Kết luận hủy diệt này do Lothar de Maizière đưa ra. Ông dựa vào một tài liệu thường được gọi là ‘Tài liệu Schürer’. Đó là một bản thảo do trưởng ủy ban kế hoạch nhà nước CHDC Đức, Gerhard Schürer, tŕnh lên ngày 27 tháng Mười năm 1989, tức là chín ngày sau khi Erich Honecker từ chức, cho người kế nhiệm ông này là Egon Krenz. Krenz lấy bản phân tích không khoan nhượng hoàn cảnh kinh tế CHDC Đức này ra làm chủ đề một cuộc họp của bộ Chính trị. Hans Modrow cũng đưa văn bản này ra trước nội các của ḿnh, mà de Maizière là một trong các phó của ông. Nó được đánh dấu mật, chỉ được đọc, không được trích dẫn, v́ nếu công chúng biết những điều được kể trong đó th́ tính khả tín của CHDC Đức ‘sẽ bị ném ngay vào sọt rác’ theo phát biểu của de Maizière: ‘CHDC Đức mỗi năm cần khoảng 10 tỷ DM tín dụng họ đă vô cùng gian khó mới giành giật được ở 400 ngân hàng, bằng một phương pháp gần như là phạm pháp, cái gọi là lướt séc.’

Chủ tịch đảng liên minh SPD Schröder: ‘Vấn đề của CHDC Đức là nước này đă xuất khẩu mọi thứ bóc ra được, cho tới những viên đá lát đường bán với giá một D-Mark một viên trong các khu vườn ở Tây Đức. Đổi lại th́ những con phố c̣n nguyên vẹn ở đây đă bị xé ra. Chắc chắn CHDC Đức không biết phải xuất khẩu cái ǵ nữa để thực hiện nghĩa vụ của ḿnh. Trong bản nhận xét của Schürer có nói năm tới CHDC Đức sẽ phải tuyên bố không trả được nợ nước ngoài. Và khi Lothar de Maizière hỏi các chuyên gia sau khi chính phủ ông nhậm chức, họ nói: ‘Không, ngay trong năm nay thôi.’ Nước Đức đă mất khả năng hoạt động kinh tế bằng ngoại tệ. Ngoài ra nền kinh tế CHDC Đức c̣n lạc bước ghê gớm v́ số người tị nạn cao. Dẫu sao th́ các chuyên gia kinh tế cũng khẳng định là họ sẽ không lên được các kế hoạch và dự đoán nữa v́ thiếu quá nhiều người quan trọng.’

Lothar de Maizière nói: ‘Tôi c̣n nhớ là hồi đó tôi đă bảo với thủ tướng liên bang là nếu cứ thế này th́ đến Giáng Sinh ông ấy phải gửi quân đội liên bang đến Leipzig cho chúng tôi để họ lái tàu điện, nếu không th́ chúng tôi không thể duy tŕ được cơ sở hạ tầng. Ở mức độ đó tôi đă thấy rơ là nền kinh tế quốc dân của CHDC Đức đă hoàn toàn chạm đáy, năng lực, sức sản xuất đạt 40% so với người Tây Đức. Các đồng chí đă dạy bảo chúng tôi trong nhiều năm là vấn đề ‘Ai-với ai?’ sẽ được quyết định trên lĩnh vực năng lực lao động – và nó đă được quyết định tại đó! Họ đă đúng, họ có thể tự hào.’

Một ví dụ đặc biệt rơ ràng là ngành sản xuất đồng ở Mansfeld. Quặng đồng cằn đến mức sản xuất một tấn đồng tốn hết 135 000 Mark CHDC Đức – khi áp dụng đồng D-Mark là 135 000 DM. Trên thị trường thế giới vào thời điểm đó một tấn đồng có giá 11 000 DM. Không có khách hàng nào mua sản phẩm của Mansfeld nữa. ‘Ngành sản xuất đồng ở Mansfeld chính là tác nhân gây ra thiếu hụt ngoại tệ ở CHDC Đức, và t́nh thế ở đâu cũng vậy cả. Ngày nào chúng tôi cũng có những cảnh suy sụp như thế. Chúng tôi cho Greifswald ngừng hoạt động, nơi đây cung cấp tám phần trăm nhiên liệu cho CHDC Đức. Và chúng tôi làm thế thoải mái, v́ ngành công nghiệp đă sụp đổ không cần tới năng lượng nữa, không hoạt động nữa, v́ sự ăn khớp miễn cưỡng trong khối hiệp ước kinh tế không c̣n nữa. Hôm đó cảm giác ḿnh không phải là thủ tướng mà là người quản lư tài sản phá sản xâm chiếm tôi. Chỉ có là khi quản lư tài sản phá sản th́ chỉ quản lư tài sản – c̣n ở đây là quản lư số phận của 16 triệu con người.

Số nợ thật khủng khiếp. Có một chỉ số quốc tế, người ta nói là, 25% thu nhập ngoại thương phải được dùng để cấp vốn và 75% dành để nhập khẩu và cứ thế. Tỷ lệ này không phải là 25%, mà là 150%. Chúng tôi c̣n phải bơm thêm từ ṿng luân chuyển sản xuất trong nước để có đủ tiền trả nợ nước ngoài. Ở mức độ đó th́ phải thống nhất tiền tệ để nhà nước khỏi vỡ nợ.’

‘Trong các cuộc đàm phán về thống nhất tiền tệ, kinh tế và xă hội chúng tôi đă thành công’, quốc vụ khanh Tài chính Siegert nói thêm, ‘cố gắng hết mức để tạo ra được những nhân tố ổn định để thị trường với tất cả sự tàn bạo của nó không ảnh hưởng ngay lập tức đến nền kinh tế Đông Đức của chúng tôi. Ví dụ như là một đề nghị thành lập một tổ chức, hoặc là bộ Tái thiết hoặc là bộ Phát triển Đông Đức, do người Đông Đức quản lư, tập trung quan tâm đến những việc này và phát triển chiến lược, lên chương tŕnh hành động để kinh tế Đông Đức tham gia vào nền kinh tế thị trường mà ít bị thiệt hại nhất. Tôi xin được phép dẫn lời Rohwedder ở đây, người trong một cuộc tṛ chuyện có nói: ‘Chúng ta cần những đường hướng ít gây chết chóc nhất!’ Ông ấy muốn nói đến các nhà máy CHDC Đức. Tiếc thay những suy nghĩ này không được các đối tác đàm phán Tây Đức của chúng tôi chấp nhận. Người ta thấy một bộ Tái thiết hay Xây dựng như vậy là thừa. Họ cho là các bộ của CHLB Đức sẽ giải quyết được điều đó, và tôi đă nghe đến cả tỷ lần: ‘Thị trường sẽ điều chỉnh khi đồng D-Mark có mặt.’ Thế nhưng thị trường đă không điều chỉnh!’

Thủ tướng không biết ǵ về một bộ như vậy: ‘Ở CHDC Đức chúng tôi từng có hàng trăm sách giáo khoa để tra cứu xem làm thế nào đi từ thị trường đến kế hoạch. Nhưng tiếc thay không hề có sách nào nói đến con đường ngược lại cả. Việc tư nhân hóa này đôi lúc cũng được thực hiện rất tự phát. Không có cơ quan chính trị, không có ông bộ trưởng nào dám thực hiện hành động tàn bạo này, v́ nếu thế ông ta sẽ bị biểu t́nh đuổi khỏi ghế! Và anh muốn dụ ai vào cái chức đó chứ?’

Ngày 1 tháng Ba chính phủ Modrow ra quyết định thành lập Cơ quan quản lư ủy nhiệm tài sản quốc dân’. Nhiệm vụ của nó là duy tŕ và quản lư tài sản quốc dân xét theo quyền lợi chung. Luật ủy thác kèm theo nó vốn do Bàn tṛn khởi xướng, người đề xuất chủ yếu là Wolfgang Ullmann, đồng sáng lập viên phong trào công dân ‘Dân chủ ngay bây giờ’. Chủ tịch đầu tiên của cơ quan ủy nhiệm là đảng viên đảng Dân chủ Tự do Peter Moreth, tiếp theo là Reiner Maria Gohlke, người của Công ty hỏa xa. Vào tháng Bảy Detlev Karsten Rohwedder trở thành chủ tịch ban quản lư cơ quan, một vài tháng sau là chủ tịch của cơ quan này. Ngày 1 tháng Tư năm 1991 ông bị bắn chết bên cửa sổ nhà ḿnh ở Düsseldorf theo một mệnh lệnh của RAF. Sau đó nữ chính trị gia CDU Birgit Breuel làm chủ tịch của cơ quan ủy nhiệm.

Bộ trưởng kinh tế CHDC Đức là Gerhard Pohl, Lothar de Maizière không mấy khi nhắc đến tên ông này. Ông thích gọi ông ấy là ‘ông người Forst’. Pohl nói: ‘Tôi thường xuyên được báo tin về các quốc vụ khanh, về những việc đang diễn ra trong cơ quan ủy nhiệm. Chúng tôi cũng đưa ra đề xuất, hồ sơ tương ứng và thành lập được một ủy ban gồm tám người Đông và Tây Đức. Tám người Đông Đức gồm một tổng giám đốc, một người của ngành chế tạo máy hạng nặng, một người Leipzig, rồi đến một giám đốc nhà máy lớn và theo nguyện vọng dứt khoát của tôi là một vài người trung lưu, và một vài người của phía CDU và LDPD, tức là những người Dân chủ Tự do.

Rohwedder ra trước quốc hội lần đầu tiên vào cuối tháng Chín. Khi đó thời hạn sát nhập đă rơ là vào ngày 3 tháng Mười. Và tôi ít khi được nghe thấy một bài phát biểu cứng đầu và tự cao trước mặt các đại biểu quốc hội như của ông Rohwedder này. Ông ta tuyên bố với quốc hội là các h́nh dung của chúng tôi, khôi phục kinh tế và cổ phiếu dành cho dân chúng và vv, là hoàn toàn bất khả, và kiểu ǵ th́ chúng tôi cũng chẳng hiểu ǵ sất. Nghĩa là tôi không thấy đây c̣n là tầm mắt chúng tôi từng xuất phát. Đối với tôi đó là dấu hiệu đầu tiên, rất rơ ràng. Sau đó cũng lộ ra. Sau một năm th́ không c̣n người Đông Đức nào trong ban lănh đạo nữa, tất cả đều bị tống cổ. Ở các doanh nghiệp người ta sẽ gọi điều này là tiếp quản lănh đạm, và đó là điều dĩ nhiên đă ảnh hưởng tiêu cực cho toàn bộ sự phát triển tiếp theo ở Đông nước Đức.’

‘Ḍng tiền từ Tây sang Đông’, Siegert nói, ‘chỉ có ích cho một số các nhà máy theo nghĩa khôi phục, phát triển. V́ phần lớn các nhà máy đă được chuyển đổi thành các nhà máy thành viên của các tập đoàn Tây Đức hoặc các nhà máy lớn của Tây Đức, sự hỗ trợ đáng nhẽ phải chuyển sang Đông Đức đột nhiên lại rơi vào két của những công ty lớn, là các chủ sở hữu. Anh có thể theo dơi điều đó tại các xưởng đóng tàu thủy, ở đấy sự thể đặc biệt rơ ràng.’

‘CHDC Đức đă đóng các đội tàu đi đánh cá biển cho người Nga’, Lothar de Maizière nổi nóng, ‘và toàn bộ đội tàu trên sông Volga. Về nguyên tắc chúng tôi được trả 66 đến 67 phần trăm phí tổn. Phần c̣n lại được chuyển vào các xí nghiệp thuộc ngân quỹ nhà nước. Gọi là hỗ trợ xuất khẩu. Rốt cuộc th́ đó là một h́nh thức bồi thường chiến tranh ngụy trang mà chúng tôi đă phải trả cho đến phút cuối! Giờ chúng tôi không c̣n ở trong hoàn cảnh có thể ném vào các xưởng tàu thủy hàng chục triệu chỉ v́ chúng bị bán giá rẻ. Hồi đó tôi đă đàm phán với Jacques Delors cả ở Straßburg và Bruessel và bảo ông ấy là chúng tôi cần những quy định bảo hộ cho một số thành phần nhất định của nền kinh tế quốc dân, cho ngành luyện thép, đóng tàu, nông nghiệp, những ngành mà rốt cuộc Tây Âu cũng gần như thực hiện theo kế hoạch, chúng tôi phải bảo vệ cho chúng, nếu không th́ họ sẽ phải chuyển toàn bộ các phương tiện vận tải khai thác của Cộng đồng châu Âu sang Đông Âu v́ ở đó sau một đêm chúng tôi bị gắn với một trong những đồng tiền ổn định nhất thế giới, và các đơn vị kinh tế của chúng tôi sẽ không vượt qua nổi. Ông ấy rất biết điều, nhưng trong vấn đề này chúng tôi có một kẻ thù, đó là ủy viên hội đồng cạnh tranh, ông Leon Brittan, người được lệnh của lănh đạo ḿnh, bà Margaret Thatcher, đă ngăn không cho chúng tôi có được bất kỳ quy định quá độ nào. Và điều tôi lo sợ đă xảy ra.’

Walter Siegert nói: ‘Thật ra riêng việc chính đồng D-Mark đ̣i hỏi phải có nền kinh tế thị trường cũng đă trả lời cho việc không áp dụng được chủ nghĩa xă hội. Sở hữu toàn dân được chuyển thành các h́nh thức pháp lư khác, và ban đầu người ta cũng tin là với tổng công ty ủy quyền – phải là tổng công ty nhà nước – họ nhận được  sở hữu toàn dân với nghĩa sở hữu tài sản phục vụ cho xă hội và chỉ được tư nhân hóa từ từ từng bước một mà thôi. Khôi phục rồi tư nhân hóa, chúng tôi đă h́nh dung như thế. Và chúng tôi cũng tán thành Rohwedder về điều đó.

Nhưng rồi các thế lực tham gia vào công việc, những thế lực đă thúc đẩy việc tư nhân hóa các xí nghiệp nhà nước trong thời kỳ Breuel một cách vô trách nhiệm khiến cho thực tế là nền tảng công nghiệp của đất nước đă bị hủy hoại ở mức độ rộng, bao gồm cả sự cương quyết tàn nhẫn. Và với những bước đi này của cơ quan ủy quyền, ước nguyện trước đây và phương án giải quyết tôi từng thấy rất thực tế và đến hôm nay vẫn c̣n tin tưởng, là từ số tài sản của nền kinh tế CHDC Đức làm ra được một điều ǵ đó cho tương lai, đă phá sản. Có những lần thẩm định nghiêm túc và được cả Rohwedder công nhận, là khoảng một phần ba các doanh nghiệp đă có thể khẳng định được ḿnh trên thị trường, v́ có trang thiết bị hiện đại, có thêm một phần ba nữa có thể khôi phục được và thật ra người ta chỉ phải nói về một phần ba với cái nghĩa là thanh lư. Và đương nhiên là sự thể khác hẳn.’

‘Tôi cảm thấy ḿnh có nghĩa vụ đối với dân chúng và cả nền kinh tế CHDC Đức’, một ông bộ trưởng Pohl chua chát nói. ‘Tôi muốn giữ lại những nguồn lực của nhà nước công nghiệp CHDC Đức càng nhiều càng tốt, giữ lại cấu trúc kinh tế quốc dân này. Và điều đó đă trở thành bất khả. Họ có một phương sách khác. Nhưng họ không nói ra, họ luôn lừa bịp dân chúng bằng các xếp đặt về quy mô. Và họ đang tiếp tục làm như thế.’

Klaus Reichenbach nói: ‘Hồi đó làm bộ trưởng tôi đă tiêu tốn rất nhiều thời gian cho vấn đề công ty ủy quyền này. Tôi đă nói chuyện với Rohwedder trong nhiều đêm, người được dự kiến sẽ làm lănh đạo công ty ủy quyền. Và chương tŕnh hành động của Rohwedder khác hẳn so với những Breuel làm. Và tôi tin chắc là kế hoạch của Rohwedder sẽ đem lại cho chúng ta thêm hàng chục ngàn việc làm. Chúng ta sẽ chuyển tiếp dễ dàng hơn nhiều trong những việc đó. Bây giờ tôi hoàn toàn không muốn mà cũng không đánh giá được liệu về lâu về dài việc đó có ít tốn kém hơn không. Chỉ riêng vụ phá sản mà sau đó bà Breuel yêu cầu chúng ta làm đương nhiên cũng đứng ở ranh giới cái khả thi và ranh giới của cái có thể chấp nhận được. Và sau đó th́ nhiều thứ đáng lẽ khả thi đă bị bác đi, v́ đă được nhắc tới rồi – và triết lư này là của bà Breuel – đầu tiên phải quét sạch mọi thứ đi đă. Mọi thứ phải biến thành sắt vụn và tro bụi để chúng ta xây mới được nhanh chóng hơn.’

‘Tôi mong muốn’, Walter Siegert nói, ‘là người ta đă, giống như Rohwedder tính toán, quan tâm nhất đến việc khôi phục các nhà máy. Trong một cuộc nói chuyện Rohwedder đă nói với Walter Romberg: ‘Đúng, tôi bắt đầu bằng một giai đoạn khôi phục dài kỳ các doanh nghiệp của CHDC Đức.’ Và như thế là đă rơ là ông ấy cũng phát biểu dựa trên kinh nghiệm có được ở CHLB Đức. Tôi từng ước ao là sau ngày 3 tháng Mười các doanh nghiệp được công ty ủy quyền xử lư cẩn thận và có trách nhiệm như hồi sau Thế chiến II, lúc đó nhà nước cũng quản lư các tập đoàn lớn, Salzgitter và những công ty khác, và việc khôi phục chứ không phải là tư nhân hóa mới là quan trọng nhất. Lâu nay gười ta đă đầu tư nhiều tiền vào các doannh nghiệp này, và cũng hoàn toàn hợp lư nếu mong đợi là người ta sẽ làm y như thế với các doanh nghiệp của công ty ủy quyền. Nhưng không phải thế, và sự suy vong thực sự đă diễn ra ở đây.’

De Maizière nói: ‘Mặc dù vậy tôi vẫn tin là Công ty Ủy quyền không tệ như tai tiếng của nó và nó là phương án giải quyết duy nhất trong quá tŕnh này. Lúc đầu ở đó chúng ta cũng có nhiều người khôn ngoan và có năng lực. Với tôi đến hôm nay một trong những thời khắc bi thảm nhất của tiến tŕnh tái thống nhất là việc Detlev Rohwedder bị bắn chết năm 1991 v́ ông ấy đă hiểu và tiếp thu được mâu thuẫn đích tư nhân hóa và tái thiết và cải tổ. Sau đó bộ trưởng Tài chính liên bang dùng bà Breuel để gây áp lực, và vấn đề được xem xét thuần túy về quan điểm tài chính chứ không phải là quan điểm kinh tế học nữa.’


 

13. Trứng dành cho ông quốc vụ khanh

                                 Họ nóng giận quá!’

                                                 Peter Pollack

Chủ tịch Đảng PDS Gregor Gysi & Lothar de Maiziere 03.1990

 

 

Năm 1990 nền nông nghiệp của CHDC Đức, trái với các ngành kinh tế khác, đang ở trong t́nh trạng tốt đẹp. Sau cuộc tập thể hóa bắt buộc vào những năm 50 và 60 năng suất liên tục tăng lên. Lĩnh vực nông nghiệp hoàn toàn tự lực cánh sinh, thậm chí c̣n có xí nghiệp xây dựng riêng. Đằng sau nó là một nền công nghiệp máy nông nghiệp năng suất cao và xuất khẩu nhiều. Cả những xí nghiệp nhỏ lẻ, các đơn vị lớn, cũng rất tự lực cánh sinh.

Bộ trưởng Lương thực, Nông và Lâm nghiệp trong nội các của de Maizière là Peter Pollack, một nông dân có bằng đại học. Dù không thuộc đảng phái nào, ông vẫn là một trong các bộ trưởng của SPD, v́ đảng liên minh SPD đề xuất ông vào vị trí này: ‘Trong khi ở Tây Đức các nông trang gia đ́nh làm nên bộ mặt của nền nông nghiệp và chính trị đă được tổ chức từ nhiều, nhiều thập niên qua, ở CHDC Đức chúng ta phát triển xă hội chủ nghĩa hóa nền công nghiệp có phần thô thiển, và ngay từ đầu chúng ta đă không biết làm sao để hai nguyên tắc nông nghiệp cơ bản này thống nhất được với nhau. Điều này ở mức độ đó c̣n đặc biệt khó v́ ở nước ta các hợp tác xă sản xuất nông nghiệp chiếm ưu thế. Chính những hợp tác xă này lại không phải là đứa con yêu của chính phủ Bonn và cả ông Kiechle cũng luôn gặp khó khăn khi phải nhắc tới từ HTX. Họ không h́nh dung ra được nhiều lắm về chúng. Và chúng tôi mất nhiều công sức giải thích cho các đồng nghiệp từ CHLB Đức về những điều thực sự diễn ra trong ngành nông nghiệp, nó được tổ chức ra sao và tất cả chúng hoạt động như thế nào về pháp lư. Ông Kiechle đă nghĩ khi tái thống nhất và nông dân có quyền tự quyết đối với ruộng đất của ḿnh th́ những ai bị ép vào hoặc tự nguyện vào HTX sẽ đều lo lắng làm sao để tự lực cánh sinh được đây. Ông Kiechle cho đến phút cuối vẫn không ngừng hi vọng. Và sau đó ông ấy phải tự t́m hiểu mới biết là không phải như vậy. Đó không phải là nỗi lo lắng về nền kinh tế quy mô lớn với những ưu điểm lớn không c̣n ǵ phải nghi ngờ nữa, mà thật ra là do ảnh hưởng tư tưởng của các đồng nghiệp. Với ông ấy nông trang gia đ́nh là điều căn bản.’

Điểm tiêu biểu của cấu trúc nông nghiệp CHDC Đức là sự phân biệt rạch ṛi giữa chăn nuôi và trồng trọt. Ngay từ đầu bộ Nông nghiệp đă cố gắng giải thích cho người nông dân hiểu là không thể tiếp tục làm như thế trong điều kiện mới: ‘Chúng tôi bảo họ: ‘Các bạn hăy t́m cách tiếp tục chăn nuôi gia súc và trồng trọt ở những đơn vị nhỏ hơn và dễ tính toán hơn. Chúng ta không cần tới những nhà máy rộng tới 10000 ha.’

Ở CHDC Đức có những cái gọi là trại chăn gia súc lớn, ví dụ như một trại chăn heo thịt tại Ditterdorf ở Đông Thüringen gần Neustadt (Orla). ‘Từ thời CHDC Đức nơi này đă gây nhiều bực bội v́ tại đây có tới 180 000 con lợn. Mọi thứ chẳng có ǵ là tệ hại lắm, nhưng lợn th́ phải ăn. Và con nào ăn nhiều th́, tôi không muốn nói, sẽ ị nhiều, nhưng về nguyên tắc là như vậy. Ở đấy thải ra vô vàn nước phân, và một khoảng rừng lớn đă chết v́ nước phân gây nhiễm độc cho rừng bằng ammoniac. Hồi c̣n tại chức tôi đi cùng với bộ trưởng Môi trường, ông Steinberg, xuống đó, và chúng tôi, với một phiên họp toàn thể cán bộ công nhân viên nhà máy, đă cho đóng cửa khu này. Họ sắp hóa điên, nhưng cũng chẳng ích ǵ. Đấy là một trường hợp chúng tôi không chịu trách nhiệm nữa nếu tiếp tục duy tŕ như thế.’ 

Karl-Hermann Steinberg nói: ‘Đó là những gian pḥng dài hơn 300m, rộng 48m và cao 12m. Có khoảng 17 hay 18 gian như thế, mỗi gian chăn nuôi 20 000 con. Người ta có thể tưởng tượng ra lượng phân thải ra là bao nhiêu. Vật nuôi đứng trên những tấm lưới tráng kẽm, và nước phân thải ra chảy theo bậc xuống ao lọc vào đập ngăn nước sông Elbe.

Tôi nhận được đơn khiếu nại, lúc đó làm tôi hơi ngạc nhiên, của đập ngăn Zeulenroda, là lượng kẽm trong đập cao hơn mức cho phép rất nhiều. Không ai giải thích được kẽm này là từ đâu ra. Và khi xem xét kỹ hơn chúng tôi biết là do lũ lợn hoặc nước phân ăn ṃn kẽm từ các tấm lưới sắt. Và anh không thể dùng thiết bị lọc nào lọc được kẽm ra nữa, nó tích lại trong nước. Nó có thể lọc chất thải hữu cơ bằng các bậc nước, thời gian lưu lại là chín tháng và được kiểm soát. Nhưng kẽm th́ không, đây là chất thải nguy hiểm. Nhưng nguy hiểm hơn là việc thải ammoniac. Nếu tôi nhớ chính xác th́ có khoảng 3000 héc ta rừng quanh trại lợn này đă chết v́ khí thải ammoniac. Khi nh́n ra điều này, tôi với ông Pollack đă xác định là phải đóng cửa trại v́ lư do chất thải. Điều chúng tôi không thảo luận lúc đó, và chúng tôi cũng không muốn gây ra hoảng loạn, là ở xí nghiệp này có 800 phụ nữ đang lao động. Trong số đó ít nhất một nửa đang thực sự trong độ tuổi sinh đẻ. Và họ không làm việc ở trong rừng, nơi khí thải ammoniac đă giết hại cây rừng, mà ở trong xưởng, trong các gian pḥng! Chúng tôi cho đo nồng độ ammoniac, họ đứng cả ngày hít thở lượng ammoniac cao khoảng gấp mười lần và làm việc như ở Leuna trong nhà máy ammoniac. Đây là một hoàn cảnh không chấp nhận được. V́ thế chúng tôi đă đóng cửa trại từ thời CHDC Đức.’

Pollack nói: ‘Có những ví dụ khác nữa: ‘Ở quận Magdeburg hồi đó, ở Sachsen-Anhalt, tại Klein Wansleben, chúng tôi có một trại chăn ḅ 18 000 con, vẫn tiếp tục được khai thác. Sau đó vào thời tôi ở Magdeburg, sau khi các bang được thành lập, có lần tôi cùng ủy ban nông nghiệp của quốc hội liên bang, tức là các đại biểu quốc hội, ghé thăm cơ sở này. Chúng tôi đi qua các chuồng ḅ và khi ra ngoài họ bảo: ‘Chúng tôi không tin được là lại có thứ như thế này.’ V́ thực ra đấy là điều kiện lư tưởng. Đến giờ th́ điều kiện khai thác thịt ḅ đă khác, cơ sở này được sửa lại để chăn lợn.

Nhiều chuyện đă xảy ra hồi đó, từ 1990, nhưng không giống nhau. Đương nhiên là có những hợp tác xă trong bang ngồi lại và nói giờ để xem sẽ thế nào. Nhưng may thay những người suy nghĩ cấp tiến hơn một chút đă nh́n nhận khác và trước khi có luật đă nắm lấy cơ hội và chia nhỏ các nhà máy rồi tiếp tục chăn nuôi trồng trọt. Làm như vậy là rất khôn ngoan và thực sự cũng đă đem lại kết quả rất được.’

‘Luật’ Pollack muốn nói đến là Luật Điều chỉnh Nông nghiệp. Đó là một trong số ít các luật nông nghiệp được áp dụng trên toàn nước Đức theo hiệp ước thống nhất. Luật quy định ai cũng có quyền với đất đai của ḿnh, có thể cho thuê đất đai, hoặc tùy ư tự canh tác hay hoạt động trong một hợp tác xă nông nghiệp hay một công ty phù hợp với quyền công dân.

‘Ban đầu có nhiều vấn đề và rắc rối. Luật Điều chỉnh măi đến tháng Bảy mới được quốc hội thông qua, khiến cho sự thể không rơ ràng trong nhiều tháng. Và dĩ nhiên đă có một lô những kẻ phiêu lưu, và tôi cũng muốn nói là những cố vấn giả hiệu đầy rẫy ở CHDC Đức hồi đó, lợi dụng điều này và gây nên nhiều sợ hăi trong các xóm làng.’

Sự do dự và sợ hăi một tương lai bất định trong các xóm làng CHDC Đức là rất lớn. Và chính trong hoàn cảnh đó vào nửa đầu năm 1990 nền nông nghiệp CHDC Đức đă có năng suất cao chưa từng thấy.

Pollack nói: ‘Khi tôi tới Berlin, điều đầu tiên tất cả bảo tôi là các kho ngũ cốc đều đầy ự. Chúng ta phải xem làm thế nào đẩy hết được chúng đi. Tất cả đều được đưa đi, nhưng các nông sản này đă được chuyển thành súc sản. Và nhờ thế đă duy tŕ được làn sóng sản xuất khổng lồ này. Tôi chỉ muốn nêu ra một ví dụ: Cả năm 1988 CHDC Đức đă xuất khẩu 800 000 con lợn sống. Riêng trong nửa đầu năm 1990 chúng tôi đă xuất được 850 000 con lợn, như vậy là nửa năm, ra nước ngoài! Ở bộ tôi đă bận bịu với một lượng người khổng lồ để tổ chức thu mua và trước hết là vận chuyển ra nước ngoài, với những chuyến tàu đi sang các nước xă hội chủ nghĩa anh em. Tôi nghĩ đến hôm nay tiền c̣n chưa trả hết, nhưng chúng tôi chẳng có phương án giải quyết nào khác cả. Một lư do là v́ sản lượng quá lớn.’

Thêm vào đó là việc bán hàng trong nước đ́nh trệ. CHDC Đức tràn ngập các nông phẩm Tây Đức. Chất lượng chúng không cao hơn hàng trong nước và thậm chí c̣n đắt hơn, nhưng được đóng gói đẹp hơn. Và xảy ra t́nh trạng phi lư là người dân mua đồ của Tây Đức và bỏ qua đồ nội địa.

‘Giờ đây họ bị kẹt lại với những con heo đă đến lúc giết thịt và phải tiếp tục cho chúng ăn’, Klaus Reichenbach nhớ đến t́nh huống kịch tính. ‘Giờ đây lũ heo tăng từ mức 100 kg giết thịt được lên 120, 125 kg. Hậu quả là công nghệ của các nhà máy giết mổ không c̣n hữu hiệu v́ lượng mỡ của những con heo này về cơ bản là cao hơn và tất cả máy móc không c̣n hoạt động hiệu quả nữa. Khi ấy đương nhiên sẽ có những vấn đề và những cuộc biểu t́nh phản đối khổng lồ. Sau đó số heo này được đưa sang Liên Xô.’

‘Thực ra những người chăn nuôi gia cầm là ít lo lắng nhất’, Peter Pollack nói. ‘Trứng làm ra được sấy khô và đem đi khắp thế giới như là trứng khô. Đương nhiên là một số bị hỏng, nhưng không nhiều. Hơn hết thảy, gia cầm ít gặp vấn đề nhất. Ṿng đời của chúng ngắn. Không như lợn hay, tệ hơn là ḅ, với chúng về cơ bản phải bắt đầu quá tŕnh sinh lư từ hàng năm hoặc ít nhất là hàng tháng trước. Với gia cầm anh có thể nhanh chóng điều chỉnh số dự trữ được.

Nhưng ví dụ như những người nuôi ong th́ lại nhiều âu lo. Một ngày nọ họ mang các xe ong đến trước cổng bộ và đe dọa là nếu chúng tôi không thu mua mật ong với giá cao như từ trước đến giờ th́ họ sẽ thả hết ong ra đấy. Lúc ấy chúng tôi nói: ‘Thế th́ các anh phải thả ong ra thôi.’ Và thế là họ lại rút đi.

Ở CHDC Đức chúng tôi có chỗ tổng thu mua mật ong ở Meißen. Đó là nơi duy nhất thu mua mật ong, chế biến và bán ra. Họ ngập mật ong đến tận cổ áo. Và hoàn cảnh chúng tôi không cho phép mua mật với giá cao được nữa. Chúng tôi đă làm điều ḱ diệu, trả 5 Mark một cân mật, và người bán mật trong cửa hàng trả 2,5 Mark. Cũng giống như măng tây và những sản phẩm tương tự. Hồi ấy tôi c̣n phải kư hóa đơn tổng kết của bộ của năm 1989. Con số đă lưu lại trong đầu tôi: 230 tỷ Mark Đông Đức hỗ trợ thực phẩm! Và như thế cũng không được nữa rồi. Tuy về lư thuyết chúng tôi vẫn trả được mức giá cao cho đến ngày 30 tháng Sáu, và cũng đă phần nào trả giá đó, chừng nào c̣n làm ǵ đó được với nông sản. Ngay từ mùa thu 1989 ta đă thấy rất rơ là không thu mua nổi hàng chục ngh́n con lợn và ḅ các nhà máy nông sản đem bán nữa, v́ sản lượng quá cao và không có phương án bảo quản lâu dài.’

‘Người ta báo cáo với tôi là’, de Maizière nói, ‘nông dân đang lăm le đốt ngũ cốc v́ không t́m được người tiêu thụ. Hoặc trên truyền h́nh chiếu những h́nh ảnh nông dân dùng chĩa đâm chết lợn v́ thị trường đă mất. Chúng tôi không c̣n có Schalck-Golodkowski[1], người tuồn lợn vào thị trường Tây Âu, mặc tất cả các quyết định của EU. Lúc đó chúng tôi cùng bộ trưởng Nông nghiệp Tây Đức Kiechle và quốc vụ khanh của ông này, Kittel, đề xướng việc mua trợ giá trong ṿng ít ngày để giảm tải cho thị trường số lượng khổng lồ này. Hàng năm CHDC Đức cần khoảng bảy triệu tấn ngũ cốc để làm bánh mỳ, thức ăn gia súc, bia và những thứ cần đến ngũ cốc, và chúa trời yêu dấu cho chúng tôi một kỳ thu hoạch kỷ lục với mười hai triệu tấn mà đột nhiên thị trường không tiêu thụ. Người nông dân bảo họ đă gieo cấy theo điều kiện của nền kinh tế kế hoạch và được đảm bảo là sẽ bán hết. Dù sao th́ trong ít ngày chúng tôi cũng đă cho chuyển sang Liên Xô năm triệu tấn ngũ cốc và một triệu con lợn. Nhờ thế chúng tôi đă giảm tải được thị trường và tŕ hoăn được giá mua. Tôi tin là số này không bao giờ được thanh toán và thuộc về số tiền Schröder mấy năm trước hào hiệp xóa cho nước Nga.’

Có biểu t́nh. Tháng Bảy nông dân đánh lợn và ḅ đến trước cổng quốc hội. Ngày 15 tháng Tám sinh ra những cuộc biểu t́nh phản đối hàng loạt trên quảng trường Alexander ở Berlin.

‘Tôi rất tức giận v́ nông dân biểu t́nh trên quảng trường Alexander ở Berlin’, Peter Pollack đến giờ vẫn c̣n nổi nóng, ‘ở đấy hơn 100 000 nông dân của các hiệp hội của CHDC Đức đi xe đến. Họ được cấp rượu trên xe buưt, và sau đấy đám đông này gào thét, huưt sáo, ném trứng và cà chua. Họ không hề chịu nghe những lời lẽ biện minh. Điều đó làm tôi phẫn nộ! V́ về cơ bản chúng tôi có chung một mục tiêu.

       Nhưng họ bị các hiệp hội, đặc biệt là hiệp hội hợp tác xă, kích động đến mức chúng tôi không thể tạo được một bầu không khí khách quan! Các chủ tịch hội đều là thành viên ban lănh đạo các tỉnh. Hồi đó vất vả lắm tôi mới đi được khỏi quảng trường Alexander. Tuy ô tô bị hỏng nhưng vẫn c̣n là may. Tôi rất bực v́ không thể dùng lư lẽ giải thích cho những người này hiểu được.’

Günther Krause nói: ‘Cuộc biểu t́nh lớn của nông dân ở Berlin. Như thường lệ, tôi phải xuống đó, mặc dù đây không phải là chủ đề của tôi, v́ những người khác không dám đi hoặc có những cuộc hẹn quan trọng khác. Ông bộ trưởng Nội vụ Diestel trốn trong bộ của ḿnh. Lothar de Maizière thấy ḿnh không phải là người đối thoại trong vụ này. Bộ trưởng Nông nghiệp Pollack gần như bị thảm sát, ô tô của ông ấy bị phá hỏng, đội bảo vệ biến mất hết. Người ta không thấy có cảnh sát nào nữa. Thế là tôi phải phát biểu khoảng nửa tiếng đến bốn mươi lăm phút trên quảng trường Alexander trước chừng 60 đến 70 000 nông dân đang la ó. Sau đó các thư kư đếm được có 16 quả trứng và 12 quả cà chua ném trúng tôi. Người ta có thể tính ra số này từ những chỗ sưng trên mặt và trên quần áo. Rốt cuộc th́ tại buổi đó tôi không biết là điều ǵ đă thực sự xảy ra nữa.

Với việc thống nhất tiền tệ chúng tôi đă gây ra cho nông dân vấn đề sau: Ngày 1 tháng Bảy chúng tôi phải áp dụng quy định về giá thịt của cộng đồng châu Âu ở CHDC Đức. Tôi sẽ nói điều đó một cách đơn giản: Một con lợn có giá 1000 Mark Đông Đức vào 30 tháng Sáu và 100 Mark Tây Đức vào 1 tháng Bảy. Trái lại giá cả của những người trồng trọt vẫn là tùy ở họ, v́ c̣n chưa có thị trường. Đương nhiên những người chăn nuôi phải cho súc vật ăn các sản phẩm trồng trọt. Thế là phải trợ giá cho những người chăn nuôi, điều này cũng đă được thỏa thuận khi thống nhất tiền tệ. Nếu tôi nhớ đúng các con số, th́ con số này vào tháng Bảy là 700 triệu DM. Được. Tôi đă trấn an họ. Tôi nói sẽ lo vụ này, cho số điện thoại của hội đồng bộ trưởng. Hai ngày sau đó không ai gọi điện được nữa v́ mạng hoàn toàn bị quá tải. Ngày hôm sau, 16 tháng Tám, tôi đi cùng một nhóm phóng viên truyền h́nh đến hợp tác xă nông nghiệp đầu tiên. Tôi đă hứa là tối hôm ấy Ống kính Thời sự sẽ đưa tin về cách tôi giải quyết vấn đề.

Dẫu sao sau buổi lễ tôi cũng đă gọi Helmut Kohl vào đêm trước đó. Rồi ngay lập tức sau đó quốc vụ khanh bộ Kinh tế liên bang cũng đến và sau khoảng hai tiếng rưỡi ông ấy xác định là bộ trưởng Nông nghiệp đă quên thanh toán hết cho người nông dân khoản 700 triệu DM. Ông ấy đă gửi vào tài khoản nước ngoài của bộ để lấy lăi. Đó là lư do v́ sao có biểu t́nh và và cuối cùng trong hơn sáu tuần sau không có lương để trả trong các hợp tác xă chăn nuôi hoặc các đơn vị lớn hơn. Và t́nh h́nh dịu bớt trong ṿng hai, ba ngày sau.

Nhưng dĩ nhiên trước hết tôi đi gặp Diestel, quấy rầy Diestel đến mức chán ngấy rằng ông ấy phải thôi không được nói là cảnh sát nhân dân đang kiểm soát t́nh h́nh! Nhưng họ cũng chả kiểm soát được ǵ hết và ông ấy phải quan tâm đến an ninh nội bộ như là bộ trưởng Nội vụ! Đă có những lời đe dọa sát hại gia đ́nh tôi, dĩ nhiên là cả chính tôi nữa, và đâu đó niềm phấn hứng đă hết ở đây!

Và tôi c̣n đi gặp Lothar de Maizière và nói: ‘Nếu việc cộng tác trong đại liên minh chỉ có nghĩa là tôi cứ phải đi dọn cứt, th́ ông ấy phải t́m một người khác tiếp tục đàm phán thống nhất nước Đức thôi.’ Và lúc đó tôi rất quả quyết. Thế là đủ lắm rồi!’

‘Ông Günther Krause đến gặp tôi và bảo ông ấy từ chức, thực ra những quả trứng là nhắm vào tôi. Tôi trả lời: ‘Không, Günther thân mến ạ, anh nhầm rồi. Về cơ bản mà nói th́ chúng nhắm vào các quốc vụ khanh.’

Cùng hôm đó đại liên minh tan vỡ, bộ trưởng Nông nghiệp cũng từ chức. Các tài khoản ở nước ngoài bị xóa bỏ.

 

Ed Stuhler

Trích từ:

Ed Stuhler

Trích từ:

Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức của Ed Stuhler NXB Ch. Links năm 2010

Nguyên tác tiếng Đức: Die letzten Monate der DDR của Edstuhler

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường -Bản quyền tiếng Việt của VIPEN Edition

VIPEN xuất bản theo  hợp đồng chuyển nhượng Bản quyền

giữa Ch.Links Verlag với VIPEN Edition(www.vipen.de)

Sách dầy: 306 tr. Khổ 14 x 21 cm Thiết kế b́a: Thai Gottsmann -Tŕnh bày sách: Vũ Xương Minh Phát hành tại CHLB Đức từ tháng 05.2012 Giá sách: 15,90 Euro

Đặt mua theo địa chỉ: peter.knost@berlin.de hoặc the.dung@vipen.de

 

 

http://www.gio-o.com/TheDung.html

 

 

© gio-o.com 2013

 

 

 

 



[1] Alexander Schalck-Golodkowski (sn 1932) là đại tá Stasi và trưởng bộ phận Hợp tác Thương mại cũng như là người kiếm về ngoại tệ trong thời đại Honecker. Tháng 12 năm 1989 ông ta trốn sang Tây Berlin.