Ed Stuhler

 

Trưng Cầu Dân Ư

Bắt Đầu Cuộc Chơi

( trích Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức)

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường Edition VIPEN 2012

 

 

10. Áo khoác len ở Selemtschuk

‘Ông vừa công nhận nước CHDC Đức

                        theo công pháp quốc tế!’

                                Lothar de Maizière

 

Kư kết Hiệp ước 2 +4  ( Đông Đức & Tây Đức +
Anh, Pháp Mỹ, Liên Xô) tại Moskau 12.12.1990

        

Ngày 28 và 29 tháng Tư Lothar de Maizière có chuyến công tác nước ngoài đầu tiên tới Moskva. Quan điểm của ông thủ tướng là phải đến đó trước tiên để đưa ra một tín hiệu. CHDC Đức gắn bó mật thiết với Moskva bằng một loạt các hiệp ước, hiệp ước Warschau, hiệp ước tương trợ kinh tế và các hiệp ước thương mại và song phương khác. Ông muốn cảm ơn Gorbatschow v́ những ǵ ông ấy đă làm cho CHDC Đức và các nước Đông Âu, v́ đă góp phần phá bỏ bức tường Berlin. Các thành viên trong đoàn đại biểu chính phủ của của ông gồm ngoại trưởng Markus Meckel, bộ trưởng Kinh tế Gerhard Pohl và bộ trưởng Quốc pḥng và Giải trừ quân bị Rainer Eppelmann.

Phát ngôn viên chính phủ Matthias Gehler nhớ nhất là những sự kiện bề ngoài của chuyến thăm này.

Ngay tại sân bay đón họ không phải là ngoại trưởng Schewardnadse theo nghi thức ngoại giao, mà là thủ tướng Nikolai Ryshkow. Thật ra không có ǵ phải phản đối việc đó; thủ tướng đón tiếp thủ tướng. Nhưng trong bộ máy quyền lực của Liên Xô hồi đó thủ tướng không có vai tṛ ǵ đáng kể. Schewardnadse, như là người tin cẩn của Gorbatschow, về cơ bản là nhân vật quan trọng hơn.

Những điều kỳ lạ tiếp tục xảy ra trong khách sạn, tại đây các thành viên của đoàn đại biểu được dẫn vào những pḥng cách xa nhau: ‘Điều này chưa từng xảy ra với chúng tôi trong chuyến công du nước ngoài nào, cả ở Hoa Kỳ cũng thế. Lúc đó chúng tôi ở trên một tầng được phong tỏa. Nhưng ở đây chúng tôi bị xé lẻ. Như vậy là có hệ thống. Thực tế là lúc đó chúng tôi đă để vali lại và nói chúng tôi nhất định phải ở gần pḥng nhau. Một lúc nào đấy cuối cùng họ cũng đồng ư. Dường như đầu tiên họ phải bố trí lại máy nghe lén đă. Không khí căng thẳng.’ Để nói chuyện với nhau mà không bị làm phiền (và bị nghe lén), tối hôm đó họ đi bộ bên sông Moskva. Các cận vệ bực bội thấy rơ.

Theo kế hoạch sáng hôm sau sẽ diễn ra các cuộc bàn bạc riêng rẽ của các lĩnh vực khác nhau. Gehler nói: ‘Tôi có nhiệm vụ phải tham gia cuộc nói chuyện của Meckel và Schewardnadse. Tôi đă thỏa thuận với de Maizière: Tôi sẽ rời cuộc nói chuyện này sớm hơn một chút v́ người Nga đă bất ngờ chỉnh lại chút ít toàn bộ lịch làm việc khiến chúng trùng vào nhau. Thế là tôi phải ra ngoài sớm để c̣n kịp kể lại với de Maizière những điều đă bàn bạc trước khi ông ấy nói chuyện với Gorbatschow. Tôi đă thoải mái ngồi xuống và thật sự đă đứng dậy ít phút trước khi cuộc nói chuyện của Schewardnadse kết thúc và lẻn ra ngoài, thật ra người ta không làm như thế trong các cuộc nói chuyện như thế này, v́ vị trí của tôi ngồi khá nổi bật.’

Meckel kể lại nội dung cuộc nói chuyện với Schewardnadse như sau: ‘Thông điệp của tôi khá rơ ràng. Đầu tiên tôi nói: ‘elHewl

Nước Đức sắp thống nhất! Các ông cũng không ngăn được điều này đâu. Người dân muốn thế, và chúng tôi cũng vậy. Sẽ là như vậy. Chúng tôi muốn nước Đức thống nhất trong khi vẫn cân nhắc đảm bảo các lợi ích của các ông, nhưng các ông không thể tŕ hoăn nó được. Các ông phải chuẩn bị tinh thần, và chúng tôi cần có một quá tŕnh được chấn chỉnh, đó là lợi ích của chúng tôi!’ Và rồi tôi nói rất rơ: ‘Chúng tôi không c̣n là đứa em trai nhận mệnh lệnh nữa! Chúng tôi đánh giá cao một sự trao đổi tỉ mỉ, kỹ lưỡng!’ Chính v́ chúng tôi nhận thấy Liên Xô không nên tán thành điều ǵ đó ở thế yếu mà sau này họ sẽ không đồng t́nh nữa. V́ chúng tôi thấy rơ là một t́nh huống có thể so sánh được đối với nước Đức sau Thế chiến I ở Versailles sẽ gây mất ổn định! Người ta hoàn toàn có thể nói rằng sự thật là những ǵ Hitler có thể giành được trong cuộc bầu cử đầu những năm 30 cũng có liên quan đến hiệp ước ḥa b́nh của Thế chiến I và nỗi hậm hực của dân chúng với ḥa ước Versailles. Chúng tôi muốn tránh một t́nh thế như vậy và muốn làm rơ là Liên Xô không được là người thua cuộc trong tiến tŕnh này. Nhưng chúng tôi cũng không c̣n nằm trong phạm vi ảnh hưởng của họ nữa. Và tôi đă chứng kiến một ông Schewardnadse hành xử rất cởi mở, tự chủ và cũng thừa nhận điều này.’

Sau khi Gehler lẻn ra ngoài trước khi cuộc nói chuyện kết thúc ít lâu, ông cố gắng đến điện Kreml bằng con đường ngắn nhất. Một chiếc xe của đội vệ binh Nga đă đậu sẵn ở đó, nhưng ông thấy con đường tài xế đi thật lạ lùng: ‘Tôi nghĩ, bây giờ người ta đưa ḿnh đi đâu đây? Tôi nói tiếng Nga không tốt lắm, nhưng đă t́m cách giải thích rơ với họ là tôi muốn đến ngay Kreml, cho đến khi họ miễn cưỡng làm như vậy. Thậm chí họ c̣n t́m cách câu giờ. Và rồi tôi cũng bắt kịp de Maizière và kể lại cho ông ấy nội dung cuộc nói chuyện giữa Schewardnadse và Meckel. Nhưng người Nga cũng đă phái người đi chuẩn bị cho Gorbatschow. Và đó là một cuộc đàm đạo rất dữ dội. De Maizière có lẽ kể được nhiều hơn tôi.’

‘Thế là tôi đến gặp Gorbatschow, ông ấy bảo tôi là ông ấy chờ đợi tôi làm điều này, điều nọ. Và lúc đó tôi nói: ‘Đă qua rồi cái thời các thủ tướng CHDC Đức đến nhận mệnh lệnh. Tôi sẵn ḷng thảo luận với ông về những việc hai bên cùng quan tâm và phải đặt ra quy định cùng nhau, nhưng tôi không sẵn sàng nhận mệnh lệnh đâu!’

Người ta gần như có thể thấy là ông ấy bực dọc thế nào, và ông ấy cũng làu bàu một lát. Ngày nay chúng tôi đă trở thành bạn bè thực sự, nhưng lúc ấy th́ rơ ràng là ông ấy ngạc nhiên vô cùng. Người nữ phiên dịch của tôi, từng tới đó với các bộ trưởng trước đây, nói là thời điểm đó cô ấy nghĩ chúng tôi sẽ không thoát khỏi nơi này được. Tôi tin cách duy nhất để tôi tự do bơi qua được là nói rơ ra: ‘Không thể như vậy được! Tôi dựa vào một chính phủ liên minh có 70% đại biểu được bầu ra một cách tự do hậu thuẫn, và ở mức độ đó nó khác hẳn so với những người tiền nhiệm của tôi, những người c̣n chẳng có chứng nhận dân chủ nào cả.’ Ông ấy nói sẽ không cho tôi nhắc đi nhắc lại điều này đâu và vv. Thế nhưng mười lăm phút sau chúng tôi đă cùng cười phá lên v́ những thứ khác rồi.’

Markus Meckel quan sát thấy lănh đạo của ḿnh đang ‘vô cùng căng thẳng’, và các bộ trưởng chuyên trách khác cũng chẳng dễ dàng là mấy. Eppelmann hội kiến bộ trưởng Quốc pḥng Jasow[1], đúng hôm ấy vừa được phong làm nguyên soái: ‘Ông ấy mặc bộ quân phục cũ chào đón tôi, ông ấy chưa đeo cầu vai mới, v́ chưa làm xong, và quan sát tôi với vẻ nghi ngờ sâu sắc. Lúc đó cũng là lần đầu tiên có một bộ trưởng của nước đồng minh không mặc quân phục. Và qua những đổi thay cách mạng trong những tuần đă qua ở CHDC Đức tôi nghĩ ông ấy cũng đọc tiểu sử của tôi chút ít và giờ ít nhất cũng biết vài thông tin về người đang đứng trước mặt ḿnh. Sự hoài nghi, hoài nghi sâu sắc.’

Bộ trưởng Kinh tế Gerhard Pohl nói: ‘Đương nhiên chức vụ của tôi là nặng nề nhất, tôi phải nói trắng ra là thế! Tôi bị họ bắn bỏ. Họ vẫn c̣n nói chuyện với tôi với cung cách đế quốc. Họ lưỡng lự giữa cung cách đối xử xưa nay với chính phủ CHDC Đức, chính là kiểu chư hầu, và việc cân nhắc xem có nên đối thoại trực tiếp với Bonn hơn không. De Maizière luôn cố gắng tuyên bố chúng tôi là một chính phủ được bầu ra tự do, chúng tôi tuyệt đối tự chủ, chúng tôi phải giữ lời hứa với người dân CHDC Đức và vv. Sau đó tôi cũng biện luận theo hướng này, trong khi hậu thuẫn phía Xô viết là sẽ tuân thủ hiệp ước về hàng hóa kư kết trước đây.’

‘Trong cuộc nói chuyện với Gorbatschow’, de Maizière nói, ‘có nhiều sự việc quan trọng, Điều 23 luôn bị bác bỏ, kể cả trong tất cả các cuộc nói chuyện Markus Meckel hướng Schewardnadse đến. Không được thay đổi các biện pháp của chính quyền Xô viết thời hậu chiến, nói đúng hơn là cả các phiên ṭa và những vụ trục xuất hay các tác phẩm nghệ thuật bị chiếm đoạt trong chiến tranh hay vụ quốc hữu hóa IG Farben và cải cách ruộng đất và vv.’

Vào thời điểm đó với Liên Xô vấn đề trọng tâm là nước Đức sẽ thuộc về phe nào. Rời bỏ hiệp ước Warschau, liên minh pḥng thủ của các quốc gia Đông Âu dường như, ít nhất là nh́n từ bên ngoài, là hoàn toàn bất khả. Quan điểm của cố vấn chính sách Đức Valentin Falin của Gorbatschow là nước Đức thống nhất sẽ trở thành thành viên của hiệp ước Warschau. Nhân nhượng nhất sẽ là từ bỏ nước CHDC Đức nhưng chỉ với điều kiện là CHLB Đức cũng sẽ rời khỏi NATO và sinh ra một nước Đức trung lập. Helmut Kohl không muốn và không thể tán thành điều này trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Quan điểm của Gorbatschow trong vấn đề thời sự này sẽ thay đổi trong những tháng kế tiếp. Ngay tại hội nghị thượng đỉnh với tổng thống Mỹ George Bush[2] đă có chuyển biến. Gorbatschow không phản đối ông chủ nhà nữa khi ông này bảo nước Đức thống nhất sẽ trở thành thành viên của NATO. Kết thúc hội nghị ông c̣n nói có phần văn vẻ về một giải pháp tức thời cho các khía cạnh bên trong và bên ngoài của việc thống nhất nước Đức.

Thế nhưng vị trí của Gorbatschow tại nước ông đang yếu đi trông thấy. Werner Ablaß, quốc vụ khanh bộ Quốc pḥng và Giải trừ Quân bị nói: ‘178 ngày trong nhiệm kỳ sáng nào tôi cũng nh́n về phía Moskva, Michail Sergejewitsch Gorbatschow ngủ có ngon không, có được khỏe không, có c̣n tại vị không? Đó thuần túy là nỗi lo lắng của tôi. Liên Xô sẽ phát triển ra sao?’

De Maizière nói: ‘Hồi tháng Năm, trong một cuộc họp tại Moskva, Schewardnadse bảo tôi là phải gấp gáp lên, ông ấy không biết ḿnh c̣n có thể thực hiện các thỏa thuận ngoại giao trong chính sách đối nội của Liên Xô được bao lâu nữa. Tất cả các quyết định phải được Xô viết Tối cao thông qua, và ở đó những ư kiến phản đối việc thống nhất nước Đức đang ngày một nhiều thêm.

Tôi có Angela Merkel đi cùng ở Moskva, và cô ấy nói tiếng Nga rất tốt. Tôi đề nghị cô ấy bắt chuyện với người dân trong tàu điện ngầm và trên phố. Tôi muốn biết họ nghĩ sao về việc thống nhất nước Đức. Cô ấy quay về và nói: ‘Người ta bảo, Stalin đă thắng Thế chiến II, và giờ Gorbatschow đang thua cuộc Thế chiến này.’ Với tôi đó là những dấu hiệu báo động khá rơ ràng. Chúng tôi phải làm thế nào để đạt được mục đích càng sớm càng tốt.’

 Xin hơi ra ngoài chủ đề một chút, phải nói thêm Angela Merkel trong thời gian này đóng vai phụ. Bà là phó phát ngôn viên chính phủ trong cơ quan báo chí của Matthias Gehler.

Quốc vụ khanh Pháp lư Reinhard Nissel: ‘Lúc gọi điện cho tôi cô ấy toàn hỏi những câu ngờ nghệch. Và lúc đó tôi nói: ‘Trời ạ, cô gái ơi …!’ Và rồi luôn giải thích rơ cho cô ấy. Hồi đó tôi nghĩ: ‘Tại sao người ta lại cho cô này làm phát ngôn viên báo chí nhỉ, ai lại có cái ư tưởng này chứ!?’

Thomas de Maizière, em họ của thủ tướng và là cố vấn từ Tây Đức, là người có ư tưởng này. Angela Merkel hồi đó là phát ngôn viên báo chí của ‘Nhận thức Dân chủ’ và nhờ lợi ích pháp lư của CDU đảng đối lập nhỏ này đă có rất nhiều đại diện trong chính phủ mới.

Matthias Gehler: ‘Tôi không hề quen cô ấy. Tôi nói chuyện với cô ấy qua điện thoại và sau đó nhận được một lá thư bà ấy gửi, viết tay, tôi vẫn bảo quản tốt lá thư này. Thư viết: ‘Tôi nhận lời đề nghị làm phát ngôn viên chính phủ của ông, nhưng đầu tiên tôi phải đi London đă!’ Ta có thể thấy thời đó là như thế nào. Đó là một thời kỳ rất điên rồ. Cô ấy đă lên kế hoạch muốn thưởng thức sự tự do ở đâu đó và thực ra c̣n chưa hiểu hết quy mô của toàn bộ sự việc. Cô ấy luôn ngồi trong góc pḥng. Chúng tôi luôn miệng bảo, chú ư này, giờ cô phải làm việc này việc kia đi rồi gửi đến các buổi họp báo. Rất rụt rè và nhút nhát. Sau đó cô ấy trưởng thành dần cùng với những nhiệm vụ được giao.’

Ngày 16 tháng Bảy tại Kaukasus diễn ra cuộc gặp nổi tiếng giữa Helmut Kohl và Michail Gorbatschow. Ông này đang ở trên khu đất riêng, tại cḥi săn cạnh sông Selemtschuk. Không khí đă bớt căng thẳng, những h́nh ảnh được phát đi trên truyền h́nh toàn thế giới.

Cuộc gặp Kaukasus này đă đi vào sách lịch sử như là sự đột phá về vấn đề liên minh. Lothar de Maizière có ư kiến khác:

‘Tôi biết là cuộc gặp sắp diễn ra, và biết cả kết quả của nó sẽ ra sao. Trước đó Kohl bảo tôi: ‘Tôi chỉ đi đến đó để lấy h́nh ảnh thôi. Nếu không biết chắc là thỏa thuận được ǵ ở đó th́ tôi chẳng cần phải đi nữa.’ Ban đầu là vấn đề gây tranh căi là nước Đức thống nhất có được tự do quyết định trong tương lai ḿnh sẽ tham gia liên minh nào không? Tức là vấn đề thành viên của NATO. Đầu tháng Giêng và vào thời kỳ cách mạng Gorbatschow c̣n phản đối. Sau đó ông ta nhân nhượng. Ở mức độ đó th́ đó là những bức ảnh đẹp để đưa vào sách lịch sử, những chiếc áo khoác len và này kia cũng khá đẹp. Có lẽ nó cần khơi lên ấn tượng là nền chính trị thế giới khoác áo len diễn ra trong khu săn bắn. Nhưng sự thể không phải thế. Mọi thứ diễn ra hoàn toàn khác.’

Markus Meckel nói: ‘Có những nguồn tin từ nước Mỹ nói là thật ra Gorbatschow đă nói đồng ư lúc gặp Bush vào cuối tháng Năm. Giới viết sử Đức chỉ nh́n chằm chằm vào Kaukasus, giới viết sử Mỹ coi thời điểm cuối tháng Năm có cơ sở hơn nhiều. Nhưng điểm quan trọng và thực sự là công của Helmut Kohl là ở chỗ ông ấy đă thuyết phục được EU, ngoài ra th́ c̣n có sự hỗ trợ to lớn của ông Jacques Delors rất đáng khâm phục như là chủ tịch ủy ban, là sẽ không có các ṿng đàm phán phụ trong EU và EU sẽ ủng hộ và song hành với quá tŕnh thống nhất này. Tôi nghĩ điều này đặc biệt là công lao của Helmut Kohl.’

Ngày 17 tháng Bảy, một ngày sau sự kiện Kaukasus, ở Paris diễn ra cuộc gặp thường lệ của ngoại trưởng các cường quốc thắng trận và hai nước Đức. Phái đoàn CHDC Đức được biết tin về sự kiện có ư nghĩa chính trị toàn thế giới này từ báo chí. Quốc vụ khanh Misselwitz nói: ‘Chúng tôi không biết tin ǵ về Kaukasus, và chúng tôi cũng không được mời hay hỏi ư kiến về nó.’

‘Hans-Dietrich Genscher đi thẳng từ Kaukasus đến Paris’, Markus Meckel nhớ lại, ‘nơi Gorbatschow thừa nhận sự độc lập trước mặt Kohl và cùng với nó thừa nhận tư cách thành viên NATO trong tương lai của nước Đức thống nhất, khiến điều này có thể nói là đă thành một sự đột phá. Và sau đó là câu hỏi, hành xử ra sao bây giờ? Chúng tôi không biết tin tức ǵ, cả từ Hans-Dietrich Genscher lẫn những người Xô viết. Và trong cuộc nói chuyện sau đó với Schewardnadse của tôi, người ta nhận thấy ngay trong cách cư xử riêng tư là có lỗi về điều đó. Nhưng mặt khác rơ ràng là họ đă đạt được một thỏa thuận tuyệt vời, ngay với lợi ích của người Liên Xô. Và nhà nước đang đi đến sụp đổ này, tuy có chút bi thương về mặt nhân đạo, nhưng xét về chính trị th́ không c̣n là yếu tố quyết định nữa.’

Quốc vụ khanh Misselwitz nói: ‘Đó là thời điểm CHDC Đức có thể nói là đă ra khỏi cuộc chơi. Đă có thể thấy trước điều đó vào thời điểm ở Liên Xô đă có quyết định là Gorbatschow hầu như đă sống sót qua được đại hội đảng Cộng sản đầu tháng Bảy năm 1990. Đó chính là dấu hỏi lớn treo trên đầu tất cả các cuộc thương lượng: liệu người ta có c̣n tiếp tục tin tưởng vào Gorbatschow được không.

Khi điều đó xảy ra, th́ đă có sắp xếp rồi. Genscher rất thường xuyên và ráo riết liên lạc với Schewardnadse và đă xây một mối quan hệ gắn bó với ông ấy.

       Dĩ nhiên đó là một t́nh huống chỉ rơ cho chúng tôi là vai tṛ của chúng tôi, tức vai tṛ của chính phủ CHDC Đức, không c̣n quan trọng nữa. Tôi nghĩ đó là một lời cộc lốc sỗ sàng. Ngay cả là không cố ư th́ đó cũng là một kiểu sỗ sàng. Sự thể là như thế. Từ tháng Bảy trở đi rơ rành rành là đại diện của nước CHDC Đức được nh́n nhận có phần như là một cơn bệnh cần thiết hoặc như một phụ gia cần thiết hơn là một sự thiết yếu thực sự.’

Trong lúc ấy mọi thứ đă bắt đầu thật đẹp. Ngày 24 tháng Tư Genscher và Meckel gặp nhau lần đầu: ‘Hans-Dietrich Genscher vô cùng cởi mở sau khi tôi được bầu. Ông ấy gọi điện và mời tôi tới gặp ngay, đề nghị và tuyên bố một sự hợp tác chặt chẽ. Tin tốt. Sau đó tôi đến thăm ông ấy ở nhà riêng. Ông ấy cho đón tôi ở sân bay. Tôi đi cùng Hans Misselwitz và Carl Christian von Braunmühl. Và đơn giản là chúng tôi được nhận một khóa học cấp tốc nhất định về t́nh h́nh công việc, nhưng mặt khác cũng thống nhất được với nhau về cách đặt vấn đề và cách giao tiếp thông suốt với nhau; v́ ngay từ đầu đă rơ là chúng tôi có lợi ích chung là làm nước Đức thống nhất và bảo vệ cho nó về chính sách ngoại giao, đó là ư nguyện chung của chúng tôi, và chúng tôi đồng tâm trong chuyện này.

Tôi cũng thấy rơ là cuối cùng chúng tôi sẽ trở thành một phần của NATO. Chúng tôi chỉ hi vọng là trong quá tŕnh này NATO sẽ đổi thay mạnh mẽ và điều chỉnh theo t́nh h́nh mới sau chiến tranh lạnh. Ở mức độ đó chúng tôi luôn muốn gây sức ép, làm ǵ với tên lửa tầm ngắn, làm ǵ với vũ trang hạt nhân? Chúng tôi muốn dùng hết sức đưa các vấn đề trong tương lai vào tiến tŕnh Hai-cộng-Bốn. Chúng tôi tiếp tục nghĩ đến quá tŕnh giải trừ quân bị ở châu Âu, vào cuộc hội ngộ Đông-Tây và đưa tất cả vào đó. Không thể làm như vậy trong thời gian ngắn được, ngày nay tôi thấy rơ là thế. Và hẳn ông Hans-Dietrich Genscher đă cảm thấy nó cản trở quá tŕnh này. Nói thực là lời đảm bảo của ông ấy lúc đầu rằng chúng tôi sẽ cộng tác chặt chẽ, về sau tôi cũng hiểu ra, sau đó không được tiếp tục nữa. Genscher sau này hoàn toàn không thông tin ǵ cho chúng tôi nữa.’

Ngày 16 tháng Tám, bốn tuần sau cuộc gặp Kaukasus, liên minh tan vỡ. Markus Meckel cũng từ chức. Lothar de Maizière đàm phán hiệp ước Hai-cộng-Bốn đến khi thành công. Meckel thất vọng: ‘Phải thú nhận là tôi rất muốn được kư kết hiệp ước Hai-cộng-Bốn, trước giờ tôi vẫn coi nó là hiệp ước quan trọng nhất. Tuy đă đàm phán nhưng rồi tôi không được kư tên ḿnh vào đó. Thật tiếc, nhưng chính trị là như thế.’

Lễ kư kết trọng thể hiệp ước Hai-cộng-Bốn diễn ra tại Moskva ngày 12 tháng Mười hai. Lothar de Maizière kư đại diện cho CHDC Đức. Nghĩ đến đứa cháu trai, ông lấy đi cây bút máy. Nỗi đắn đo liệu có nên làm thế không tan biến khi ông nh́n quanh và thấy năm cây bút c̣n lại đă biến mất rồi.

Bữa trưa được phục vụ tại sảnh ăn của khách sạn ban chấp hành trung ương. Khi nh́n thấy thực đơn ông thủ tướng nảy ra một ư. Ông kư vào mặt sau và chuyển tờ giấy sang cho những người ngồi cạnh, các ngoại trưởng Hoa Kỳ, Pháp, Anh, CHLB Đức, Liên Xô và Gorbatschow. Tất cả đều kư tên và thấy ư tưởng này thật hay, và tổng cộng đă có sáu tờ thực đơn có chữ kư. Tờ thực đơn được in lại ở đây hiện đang treo ở văn pḥng luật của de Maizière:

‘Thời khắc hạnh phúc nhất của tôi là khi kư hiệp ước Hai-cộng-Bốn vào 12 tháng Mười hai năm 1990 ở Moskva. Lúc đó đột nhiên tôi hiểu ra là thực ra về bản chất hiệp ước này là hiệp ước ḥa b́nh với nước Đức sắp thống nhất, và nó t́m cách khép lại lịch sử đă bắt đầu với vụ cháy ṭa nhà quốc hội. Thời khắc đó suưt gây mủi ḷng, giây phút ấy tôi xúc động ghê gớm.

Sau khi kư hiệp ước ở Moskva tôi hỏi ông Genscher là liệu ông ấy có biết ḿnh vừa làm ǵ không: ‘Ông vừa mới công nhận nước CHDC Đức theo công pháp quốc tế! Ông vừa kư với CHDC Đức một hiệp ước theo công pháp quốc tế, chỉ có những đối tượng của công pháp quốc tế mới làm như vậy được.’ Ông ấy thấy rất lạ lùng, nhưng sự thể là thế. Ở chừng mực đó th́ CHDC Đức trong thời khắc cuối cùng vẫn được CHLB Đức công nhận về công pháp quốc tế. Dù là gián tiếp đi chăng nữa.’


 

11. Nỗi sợ hăi một nước Đức lớn

          ‘Các ông không phải cải cách tôi đâu,

               tôi đă là người theo đạo Tin lành.’

                                      Lothar de Maizière

 

Lothar de Maiziere & Hans –Dietrich Genscher

tại  Moskau 12.09.1990     

                                             

Chuyến đi thăm đầu tiên của chính phủ de Maizière đến Washington diễn ra khác hẳn ở Moskva. Phát ngôn viên chính phủ Gehler thích nhớ lại sự nồng nhiệt, ví dụ như tại một bữa ăn trưa quy mô nhỏ với George Bush: ‘Với Bush, bố của W., những cuộc tṛ chuyện trong nhóm nhỏ, cả ở bàn ăn lớn, khi có Baker, là một sự làm quen thực sự. Câu chuyện tập trung xoay quanh Hai-cộng-Bốn. Không như với những người Nga muốn đơm đặt nói xấu chúng tôi. Câu hỏi thẳng thắn: ‘Các ông đánh giá như thế nào về tiến tŕnh thống nhất, những vấn đề lớn nhất các ông gặp phải là ǵ?’ Đó là một bầu không khí rất, rất tốt, nhưng lúc nào cũng thấy rơ là có người muốn ủng hộ việc thống nhất. Không như với Margaret Thatcher ở Anh hay với Gorbatschow, ông ấy gặp vấn đề lớn ở nước ḿnh và không làm nổi điều ḿnh muốn. Nhưng người Mỹ đă làm cho chúng tôi hiểu là họ thực sự muốn giúp chúng tôi. Và chúng tôi đă suy nghĩ xem Đông Đức có nên tham gia NATO không, đó là một chủ đề quan trọng, người ta làm được những ǵ, có thể thỏa hiệp ra sao. Hai phía luôn đề cập đến những điểm này, nhưng trong một bầu không khí rất tốt đẹp và thông minh. Thế đấy, Bush làm tôi ngạc nhiên!’

De Maizière nói: ‘Hồi đó tôi hỏi Bush là nếu Hoa Kỳ xóa tên CHDC Đức khỏi danh sách cấm vận[3] và đảm bảo cho chúng tôi quy chế tối huệ quốc th́ có phải là một hành động hào hiệp không. Ông ấy không sẵn sàng làm như thế. Ông ấy nói: ‘Không, những việc đó chỉ được thực hiện khi thống nhất.’ Chúng tôi đă khá kiên tŕ, nói cả với người Nga, để được làm thành viên của NATO, đây đặc biệt là một yêu cầu của người Mỹ, và tôi nghĩ thực ra họ có thể tử tế một chút, v́ chúng tôi đă rất kiên tŕ trong vấn đề đó. Thế nhưng trái lại tôi c̣n bị dạy bảo nữa. Và đúng hơn là hồi đó Markus Meckel và Rainer Eppelmann c̣n nảy ra một ư nghĩ điên rồ là tạo ra quân đội ba bên. Người Ba Lan, quân đội nhân dân và quân đội cộng ḥa Séc sẽ tiếp tục tồn tại. Và James Baker trách móc tôi về việc này, tôi nói: ‘Các ông không phải cải cách tôi đâu, tôi đă là người theo đạo Tin lành rồi.’ Và lúc đó ông ấy nói: ‘Vâng, nhưng c̣n ngoại trưởng của ông!’ Và thật khó xử khi người ta được giải thích lần nữa v́ những lầm lỗi của người khác. Nhưng đó là một chủ đề hoàn toàn khác. Ḷng trung tín của ông Meckel đối với chính phủ có thể kể măi không hết.’

Pháp và Vương quốc Anh có phần nghi ngại việc nước Đức thống nhất. Francois Mitterand lo ngại là nước Đức mới sẽ trở nên hùng mạnh hơn cả thời Hitler, và cả Margaret Thatcher cũng đă nhắc tới ‘Đế chế thứ Tư’.

Meckel nói: ‘Quan điểm của Pháp về việc thống nhất nước Đức vô cùng phức tạp. Cuối năm 1989 Mitterand c̣n thăm CHDC Đức và gặp gỡ cả những người thuộc phe đối lập. Nhưng đó cũng là một hành động người ta có thể nh́n nhận là sự củng cố chế độ của SED khiến người ta có cảm tưởng là ở đây đang có một chiến lược mà cần nói thêm là không phải của chúng tôi. Chúng tôi không muốn tŕ hoăn quá tŕnh thống nhất, mặc dù dĩ nhiên là ở CHDC Đức, cả trong phe đối lập, cũng có những người phần nào tưởng tượng ra một giải pháp hai-nhà-nước, xuất phát từ hai quốc gia dân chủ. Đây không phải là giải pháp của chúng tôi. Sau khi bức tường đổ xuống điều rơ ràng là giờ phải thi hành một chính sách thống nhất nước Đức với các nước láng giềng. Và đó là tiêu chuẩn rơ ràng của chúng tôi. Nhưng nước Pháp có quan điểm rất không rơ ràng. Chúng tôi thống nhất với nhau về vấn đề Ba Lan[4]. Chúng tôi được người Pháp ủng hộ hoàn toàn trong việc này. Người Pháp muốn làm rơ vấn đề biên giới.

Vương quốc Anh cũng tương tự như vậy. Chính Thatcher không phải là người ủng hộ việc thống nhất nước Đức và bà ấy hiển nhiên đặt niềm tin vào Gorbatschow, ngoài ra c̣n là Mitterand nữa. Và ở chừng mực đó không phải lúc nào thái độ của họ cũng rơ ràng. Ngay lúc đàm phán họ cũng không bao giờ phủ nhận các cuộc đối thoại. Nhưng ngay trong lúc đối thoại trực tiếp đôi khi người ta cũng có cảm giác mơ hồ, tức là nỗi lo sợ một nước Đức hùng mạnh như người ta nói ở Pháp, nhưng không phải chỉ ở mỗi Pháp. Ở Italia cũng có những phát biểu như vậy và các nước lân cận cũng thế. Và đương nhiên là ở Đức có phát biểu như thế. Đó là một cuộc tranh luận quan trọng trong suốt thời kỳ này. Chúng tôi đă nói là muốn thống nhất nước Đức sao cho không ai phải lo sợ cả, những người yếu thế về mặt xă hội không phải lo lắng mà cả các nước láng giềng châu Âu cũng không phải lo.’

‘Paris về cơ bản là một vấn đề của hoàn cảnh không khí’, de Maizière nhớ lại. ‘Chúng tôi muốn nói là việc tái thống nhất sẽ không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các bạn, c̣n ngược lại là khác. Chúng tôi chính là những người Đức muốn có một mối quan hệ láng giềng thân thiện. Lẽ ra nếu có cơ hội th́ tôi đă đến Anh thăm bà Thatcher, nhưng việc như thế th́ phải thế.’

Ở New York ông thủ tướng gặp gỡ tổng thư kư LHQ Perez de Cuella để xin rút CHDC Đức ra khỏi tổ chức quốc tế này. Đă có thỏa thuận là CHLB Đức sẽ đảm nhận các nghĩa vụ của CHDC Đức, ví dụ như tại WHO và các tổ chức khác của LHQ: ‘Nhưng chúng tôi c̣n nợ LHQ rất nhiều khoản. Tôi nói ḿnh rỗng túi rồi và không trả được nữa, tôi thấy khó xử vô cùng tận. Lúc đó ông ấy trấn an tôi và nói: ‘Tôi có những con nợ c̣n lớn hơn nhiều! Nếu họ trả nợ th́ LHQ c̣n ổn hơn bây giờ nhiều. Vài triệu của các ông không làm chúng tôi nghèo hơn hiện giờ đâu.’ Với tôi đó là điều đáng kể, và ngoài ra tôi muốn ngắm tác phẩm điêu khắc Kiếm và Lưỡi cày ở bên ṭa nhà, h́nh tượng đóng một vai tṛ đáng kể trong phong trào ḥa b́nh của giáo hội thời CHDC Đức mà hồi đó những người trẻ tuổi may đính vào áo khoác trùm đầu và thường bị xé bỏ. Nó bị coi là thù địch với NVA và v́ thế bị truy lùng. Tôi đă làm luật sư đại diện cho nhiều người trong những chuyện như vậy. Và rồi khi nh́n thấy bức tượng này tôi đă ngạc nhiên v́ nó lớn quá. Nó lớn hơn kích thước thật nhiều và tôi thấy nó có ấn tượng thẩm mỹ hơn nhiều. Nhưng cái đó không quan trọng, tôi đă nh́n thấy nó.’

Chuyến đi này có cả một đoàn phóng viên Đông và Tây Đức đi tháp tùng. Và tất cả đều muốn tham gia buổi họp. Gehler nói: ‘Tôi có một chiếc cadillac lớn có lắp tủ lạnh, và rất rộng, tôi ngồi một ḿnh ở trong. Và rồi chúng tôi làm một việc trái hẳn lệ thường. Tôi nhét đầy phóng viên vào trong ô tô, với bốn, năm người quay phim quay cả đoàn trên đường đi, thời kỳ thật điên rồ hết chỗ nói. Nhưng người ta nghĩ chuyện đó chỉ diễn ra có một lần, và rồi nó sẽ kết thúc. Và rồi chúng tôi đến trước ṭa nhà LHQ.

Khi người ta mở cửa xe, tôi bước ra, và ngay đằng sau là c̣n bốn, năm, sáu phóng viên bước ra, thậm chí c̣n có cả một máy quay nữa. Những người ở đó chưa chứng kiến việc này bao giờ. Có lẽ họ nghĩ: bọn Đông Đức dở hơi. Người ta đơn thuần làm như vậy thôi. Việc đó thật không theo quy ước, và có lẽ như vậy lại hay.’

 

Ed Stuhler

Trích từ:

Ed Stuhler

Trích từ:

Những tuần trăng cuối cùng của CHDC Đức của Ed Stuhler NXB Ch. Links năm 2010

Nguyên tác tiếng Đức: Die letzten Monate der DDR của Edstuhler

Người dịch: Thế Dũng & Thiên Trường -Bản quyền tiếng Việt của VIPEN Edition

VIPEN xuất bản theo  hợp đồng chuyển nhượng Bản quyền

giữa Ch.Links Verlag với VIPEN Edition(www.vipen.de)

Sách dầy: 306 tr. Khổ 14 x 21 cm Thiết kế b́a: Thai Gottsmann -Tŕnh bày sách: Vũ Xương Minh Phát hành tại CHLB Đức từ tháng 05.2012 Giá sách: 15,90 Euro

Đặt mua theo địa chỉ: peter.knost@berlin.de hoặc the.dung@vipen.de


 


[1] Dmitri Timofejewitsch Jasow (Sn1924) là bộ trưởng Quốc pḥng cuối cùng của  Liên Xô.

[2] Từ 31 tháng Năm đến 4 tháng Sáu tại Washington.

[3] Lệnh cấm chuyển giao công nghệ cao sang cho một số nước nhất định.

[4] Việc công nhận rơ ràng biên giới sông Oder-Neiße.

 

http://www.gio-o.com/TheDung.html

 

 

© gio-o.com 2013