đọc trong mùa Tết

 

 

Phạm Chu Thái

lạnh chân Lạc-đà


tản mạn

 


 

Chỉ với Đêm Giă Từ Hà-Nội và tập truyện ngắn đầu tay , người đàn ông Nam-Định ấy đă có thể trăi qua bao đêm ôm vào ḷng những thân h́nh vũ nữ bậc nhất của Ḥn Ngọc Viễn-Đông . Với số tiền nhuận bút Con Sáo Của Em Tôi , chàng thanh niên Thái-B́nh nọ đă có thể chia tay căn nhà thuê mái dột dưới chân cầu ngoại ô để vào cư ngụ thẳng miền đất kinh đô hoa lệ Sàig̣n , và trở thành nhà văn thành công nhất của Miền Nam-Văn Nghệ . Nơi con hẻm cụt Lư-thái-Tổ của gia đ́nh đôi vợ chồng nhà văn kia , để nuôi ăn 3 món tiêu chuẩn canh-sào-mặn cho 6 miệng và nuôi uống 2 món kinh điển rượu-bia cho nhóm bè bạn Lưu-Linh , nguồn kinh tế thâu hoạch chủ lực , chính là những con chữ đau đẻ hằng đêm Tôi Nh́n Tôi Trên Vách được viết ra của gia chủ . Để t́m hiểu chính xác thân thế và sự nghiệp của người nữ chủ nhiệm tờ nhật báo lẫy lừng sóng gió nhất của Sài-Thành khi xưa , là phải khởi đi từ thế giới văn chương ; lại không phải văn chương khởi đi từ cái nóng nhiệt đới , như một sự đồng lơa , tiếp thêm sinh lực lên thân xác người thiếu phụ thành thị hiện sinh nửa đêm thức giấc vùng ngoại ô cạnh người t́nh phi công đă sớm cạn ḍng mệt mơi v́ chuyến bay đêm trong Mặt Trời Tháng Tư , mà phải tinh mắt nhận ra ngay từ thuở dậy th́ , câu nói “Em lên anh nhé”  là đă tín hiệu cơn trào lưu cách mạng tự do-b́nh đẳng , là đă có sóng ngầm nữ quyền đang mưu nhằm lật đổ giềng mối-kỷ cương ; nghiệp duyên được thai nghén ấy , là từ giọt máu khởi đi trong một trận Mưa Không Ướt Đất .

Ôi ! Cái thời hoàng kim ǵn vàng giữ ngọc của chữ nghĩa-văn chương-bút mực …đă chấm hết rồi .

 

 

*

 

 

Người làm văn vào đời như xướng ca . Phải quên đi giấc mộng Vô-Kỵ của một thời lăng mạn , để chỉ nhớ câu văn đáng nhớ ấy của Đỗ Long Vân ( 1934 – 1997 ) . Người ta chỉ thấy vị giáo sư văn chương từ Sorbonne đi về ấy chết đi trong cảnh bần hàn , đói nghèo . Nhưng người ta sẽ chẳng bao giờ thực sự thấy : cái đói nghèo bần hàn trong suốt hơn 20 năm kia chỉ là phương tiện mà chính nhà thơ-ngậm ngùi-biên khảo đă xem như cách tự trừng phạt ḿnh lúc cuối đời , v́ đă dám mơ giấc mộng thống nhất Chính-Tà từ thuở tả khuynh : Người nữ sinh viên già / Ôm ngư lôi và phóng pháo .

 

 

 

*

 

 

   Trong mười năm đầu tiên khởi đầu cuộc sống lưu vong tị nạn Cộng Sản vào đầu thập niên 50 ở thủ đô Paris-Pháp Quốc , nhà văn Ba-Lan Czeslaw Milosz đă phải trăi qua cuộc sống rất cơ hàn , nghèo đói . Nhưng cái khổ , cái buồn lớn nhất mà Milosz phải gánh chịu , lại không phải v́ cơ hàn , v́ thiếu ăn thiếu mặc . Mà là : từ khu Montmartre đến Saint-Germain-des-Prés , từ những hộp đêm ở La Chapelle đến những quán cà-phê mang tên Flore , Dôme , Deux Magots … đang trở thành những ngôi giáo đường tập trung bọn băng đảng văn nghệ sĩ hiện sinh-cộng sản , mà giáo chủ của bọn chúng là cặp bài trùng yêu nghiệt Sartre-Beauvoir ; nơi đấy , chàng đă bị chúng nó tập chung , quy kết như thằng phản tiến bộ , phản cách mạng , và đấu tố chẳng khác ǵ con chó ghẻ ; bởi với chúng : chống Cộng Sản tức là con chó ghẻ - Sartre . Mười năm ấy , suốt đời Milosz chẳng bao giờ quên , nếu không có đôi bàn tay chân thành nhân ái của nhà văn Albert Camus đưa ra nâng đỡ , tương trợ , th́ có lẽ chàng cũng đă gục ngă , chết bầm dập lẻ loi vô địa táng v́ bọn trí thức nghệ sĩ khốn nạn đó , bên vệ đường trời mùa Đông Paris , ừ ! ừ ! như con chó ghẻ lâu rồi .

 

 

 

*

 

 

“ Triết lư ư ? Nó là một điều ǵ rất hữu h́nh xác thịt : hoặc , nó làm cho người ta có cái nh́n hờ hững lạnh lẽo với tha nhân thế sự ; hoặc , nơi những người như Camus , th́ nó lại dẫn dắt con người đến t́nh nghĩa chân thành của huynh đệ .”

  “ La philosophie est une chose bien charnelle : elle refroidi le regarde ou , comme chez Camus , elle introduit dans l’homme la cordialité d’un frère ”

                                      ( Czeslaw Milosz , 1911-2004 )

 

 

 

*

 

 

   Hồ Hữu Tường là nhà văn có tài , kể chuyện rất lôi cuốn , có duyên . Truyện ông viết , nó thích thú say mê đọc trong suốt tuổi hoa niên . Nhưng cái mộng đích thực của tác giả Phi-Lạc lại không phải là cái mộng nhà văn , mà là cái mộng Quân-Sư : gửi thư kêu gọi truất phế Bảo-Đại v́ là bù nh́n của thực dân Pháp , rồi lại chỉ đạo Bảy-Viễn để nă đạn vào anh em Ngô-Đ́nh v́ là tay sai của đế quốc Mỹ , xử dụng Kỳ Hương của Bửu Sơn để khai chiến Hồi Chuông của Giáo Đường , xách động đôi cánh tay Quốc Sư Vạn-Hạnh dân tộc xuống đường để nện búa đóng đanh vào đôi ḷng bàn tay Đấng Gia-Tô ngoại lai , thúc dục Tiếng Trống Hồ-Thơm trỗi lên để đánh cho tan nền văn minh xâm lược của bè lũ Khổng-Mạnh . Để c̣n lại ǵ ? Để chỉ c̣n lại trên vũ đài văn hóa-tư tưởng-chính trị : nền Văn Minh Tu Sĩ của Thích-Ca ( bao gồm cả nền Văn Minh Kỹ Sư , v́ Đạo đă đi vào Đời , Tu Sĩ đă biết thế nào là Hồng-Quần , thế nào là Bướm-Chim ) hội thoại nền Văn Minh Chánh Ủy của Mác-xít . Để đi về đâu ? Để đi về cái tổng hợp biện chứng cho chủ nghĩa dân tộc , cái tập đại thành cho thế giới mai sau : nền Văn Minh Long Hoa-Di Lặc .

 

  Đó là tất cả những điều mà người viết quyển sách Tương Lai Văn Hóa Việt Nam đă không viết trắng ra trong quyển sách ấy , nhưng đă thổ lộ trong Trầm Tư , phác họa trong lá thư gửi Jean-Paul Sartre ( Dialogue - Lá Bối 1965 ) và đă thể hiện ngấm ngầm xúi bẫy trong cuộc đời . Không ít người đă xem ông là “ báu vật ” . Và chính ông cũng tự xem ḿnh là “ gà đẻ trứng vàng ” . Cuối đời , ông vẫn c̣n tin vào những người anh em Cộng Sản Đệ Tam , những cựu tù cùng cảnh ngộ Côn Đảo năm xưa , sẽ biết dùng ḿnh , sẽ biết đăi ngộ tài năng của ḿnh . Và dứt khoát là những người anh em ấy sẽ không dám giết ḿnh , bởi v́ : giết gà th́ mất trứng !

 

   Nơi Cơi-Bên-Kia , chắc hẳn là tác giả Con Thằn Lằn Chọn Nghiệp mong được diện kiến Đức Di Lặc lắm . Nhưng nếu Ngài Di Lặc hóa trang thành Khổng thành Mạnh thành Jésus để tiếp ông , th́ Quân-Sư tính sao đây ?

 

 

 

*

 

 

   Ông Khổng không phải là người Tàu , ông Gandhi không phải là người Ấn , Homère không phải Hy , Shakespeare không phải Anh , Simone Weil không phải là cô gái Pháp gốc Do Thái , Thích-Ca không phải da đen , Jésus-Christ không phải da trắng . Lănh thổ sắc màu chẳng tài nào có thể ngăn chận được con tim vô lượng của họ . Cái Ngôn , cái Pháp của họ , là : Trăm sông đổ về biển / Nhứt bổn tán vạn thù . Có hiểu như thế th́ mới có thể hiểu tại sao cha ông xưa rất xem trọng Nho-Phong , nhưng lại luôn liều thân đánh Tàu . Và tại sao người lính Phù-Tang kia chọn ở lại , đă không cùng đồng đội quay về cố hương khi tan chinh chiến , như trong cuốn phim Cây Đàn Miến-Điện ( The Burmese Harp-1956 ) . Và có hiểu như thế th́ có lẽ ta sẽ không c̣n tiếp tục nói măi rằng : ông Tố-Như than ba trăm năm sau , lấy ai là người khóc cho cá nhân ông Du Nguyễn .

 

 

 

*

 

 

Nhất thiên minh nguyệt giao t́nh tại

Bách lư Hồng sơn chính khí đồng

( Nguyễn Du )

 

 

 

*

 

 

Cả cuốn truyện dành cho tuổi thơ ấy , điều cốt yếu mà tác giả muốn gởi lại , có lẽ là vài lời mật truyền tâm-ấn mà con chồn đă trao tặng cho Hoàng Tử Bé trước khi chia tay :

   “ On ne voit bien qu’avec le coeur . L’Essentiel est invisible pour les yeux

                                 ( Le Petit Prince – Saint Exupéry )

 

 

 

*

 

 

 

Tôi là một người ở buổi giao thời và tôi sẽ chẳng bao giờ được cảm thông . Câu nói chân xác nhất về ḿnh , v́ lẽ ǵ Phạm Quỳnh đă không thể nói thẳng với đồng bào của ḿnh ? Có lẽ v́ nh́n thấy dân tộc sẽ đi vào con đường đấu tranh-vũ lực-khốc liệt-bạo tàn-giai cấp . Và đó sẽ là con đường dẫn đến tai ương thảm họa khôn lường cho vận nước mai sau mà suốt đời vị chủ bút Nam-Phong và vị quan Thượng-Thư Bộ-Lại đă cố tránh .

 

 

*

 

 

 

                                    Ta van cát bụi trên đường

                                    Dù nhơ dù sạch đừng vương gót này

                                            ( Vũ Hoàng Chương )

     

   Câu thơ ấy , ai lại chẳng bảo là THIỆN , là MỸ . Nhưng nếu trong thời gian an trí ở căn nhà tranh đầu dốc Bến-Ngự , cụ Phan Bội Châu đọc nó , cụ sẽ nghĩ sao ? Là một người nhiệt huyết hăng say bôn ba hoạt động cả đời , bị rước lấy thất bại cũng đă nhiều , bị thế nhân lường gạt cũng đă lắm , về già b́nh tâm soạn quyển Khổng-Học-Đăng , ắt cụ sẽ dốc kinh nghiệm cả đời ḿnh : chậm răi đọc câu thơ từ mặt trước , rồi lại trầm mặc khép đôi tṛng mắt thịt mà nh́n siêu h́nh câu thơ từ mặt sau , bằng bí cấp của Nho-gia , để đi t́m cái CHÂN . Bí cấp ấy là ǵ mà lại được tôn xưng là Vạn-Thế ? Và Sào-Nam sẽ nghĩ sao về thơ của Hoàng ? sẽ nghĩ sao về con người của Vũ ?

 

 

 

*

 

 

 

   The dress is for sale , I’m not . Cái lời đến ngây ngô của cô Diana Murphy xinh đẹp kia với tay tỉ phú sơi đời John Gage nọ ( Indecent Proposal ) , rồi sẽ bị thử thách và trả giá về sau . Chỉ có đôi ta không bao giờ ly biệt . Nghe qua là đă biết tŕnh độ c̣n đáy giếng , liên khúc học tṛ . Nhưng tất cả đều chẳng có ǵ đáng trách , v́ đó là sự thơ ngây chân thành . Mai sau , sức hút của hồng trần , cuồng phong của thế kỷ bể dâu , sẽ làm nám mặt : Phong trần đến cả sơn khê / Tang thương đến cả hoa kia cỏ này , như Ôn-Như Hầu đă ngậm ngùi khai thị . Cũng là tiếng đàn năm xưa ấy nhưng không thể gảy lên , chỉ v́ Ḷng c̣n gửi áng mây Hàng . Đêm trăng ở sông Đáy , lúa vàng ở Sài-Sơn rồi cũng sẽ trở thành quá văng v́ người xưa đă không c̣n , đất lề quê thói đă đổi thay sau một cuộc trường kỳ tiêu thổ . Chẳng một ai lại có thể ngờ , sau cơn quốc biến hỏa hoạn đốt cháy Trường-Sơn , từ vùng rừng rậm Phi-Châu heo hút bỗng nghe cất lên một Bài Ca Vọng-Cổ , khiến kẻ thất thổ ly hương phải bật khóc xót thương cho Lục-Tỉnh Nam-Kỳ rơi vào ṿng vô sản , rồi sẽ mất dần gạo trắng cá tôm . Cánh diều thả lên trên bầu trời nhiều mây ở vùng vịnh San Francisco , ta cũng biết rơ , là cánh diều đầy thương tích , sẽ măi măi chẳng c̣n là cánh diều ấu thơ bay lượn trên bầu trời thiên thanh ở miền đất quê hương Kabul thuở nào ( The Kite Runner ) . Yêu nghiệt thay , yêu nghiệt thay trong cuộc đời này , là đầu môi thằng Iago đang dùng độc kế cho Othello và Desdemona vào tṛng . Qủy quyệt thay , qủy quyệt thay trong cuộc đời này , là chót lưỡi tuyệt phẩm gian trá của tay Sở Khanh đang êm thắm sửa soạn bí mật cho ḿnh cơn đào tẩu : Paris em yêu ơi , anh đă để quên con tim .

 

 

 

*

 

 

 

Mời ông mua ít bánh dầy . Thanh âm rao hàng giọng Bắc-54 của bà cụ ấy khiến nó đứng sựng lại bên lề đường giữa khu chợ Á-Đông , trong một ngày lạnh cuối Thu . Nước mắt bỗng trào ra : chính là thanh âm xưa kia của Mẹ nó , đă gần 20 năm cách biệt 2 phương trời .

 

-       Dạ vâng , cụ cho con xin 2 cái .

-       C̣n 5 cái , ông lấy nốt nhé .

-       Dạ vâng , dạ vâng …

-       Có bánh xu xê đỗ xanh ngon lắm , vừa mới làm đêm qua , mời ông lấy thêm ít cái .

-       Dạ …dạ …

   Trên đường lái xe về nhà , nó chợt nhận ra sự sơ ư trong cách xưng hô của ḿnh : nó cũng đâu c̣n trẻ dại , cũng đă bạc trắng mái đầu .

 

 ( Sau này có người biết chuyện , kể lại nó nghe : Bà cụ trước kia có chồng là vị sĩ quan miền Nam , chết đi để lại người vợ ở tuổi 40 và 5 con thơ ; đă có bao nhiêu là mai mối đến dạm hỏi người góa bụa c̣n mặn mà xuân sắc ấy , nhưng người quả phụ lại nhất nhất từ chối , đáp lễ rằng : nhà tôi có 4 cô con gái , rước đàn ông vào nhà , mai sau có xẩy chuyện ǵ , th́ c̣n mặt mũi nào mà dậy bảo các con ; v́ thế mà từ cô tiểu thư Hà-Nội ở với bố mẹ nơi căn nhà gạch mặt tiền cạnh Hồ-Tây 54 , đến bà sĩ quan Trung Tá có xe hơi nhà lầu khu Phan Đ́nh Phùng-Cao Thắng 75 , mà quốc nạn lưu vong tự xoay sang tần tảo : bánh chưng , bánh dầy , bánh gị , bánh rán , bánh khúc , bánh gai , bánh xu xê … những món thức ăn dân dă mà không kém phần thanh lịch của Hà-Thành đă được cẩn mật gia-truyền tự thuở tóc ngang vai , một ḿnh gà mẹ làm lụng chắt chiu gầy dựng sự nghiệp trong suốt hơn 30 năm nuôi nấng 5 con giữa vùng trời gíá băng Bắc-Cực ; giờ đây th́ các con bà đều đă xong đại học , thằng út cũng đă ra luật sư dọn lên thủ đô làm việc cho chính phủ liên bang ; bây giờ chỉ thỉnh thoảng người ta mới thấy : cô con gái áp út c̣n ở chung nhà với mẹ lái Mercedes chở bà cụ xuống khu phố Á-Đông bán bánh , những bửu vật của đất Thăng-Long xưa giờ đây đă thiên-đô , gánh hàng xén hiện đại chỉ là chiếc xe 2 bánh do sức lực c̣n bám rễ từ truyền thống ngh́n năm cần cù hai sương một nắng của bà cụ đẹp lăo 80 tuổi tự tay kéo đi , bánh rất thơm ngon tinh khiết , ngoại h́nh đẹp , giá lại bèo , thêm khéo chào hàng , bán chỉ thoáng là hết , như minh chứng ngh́n đời bất di bất dịch cho quy luật thành công nơi chốn thương trường .

Nghe xong chuyện , có lẽ v́ vị trà Tân-Cương tối ấy được người chủ nhà pha hơi đậm tay đăi khách , khiến nó về thao thức suốt đêm và bần thần tự hỏi : nền Nho-Học ấy đă cáo chung , v́ lẽ ǵ bà Tú-Xương , bà Yên-Đổ , bà Sào-Nam , bà Bùi-Hữu-Nghĩa … vẫn chưa tuyệt chủng ? Mai sau thân xác nó cáo chung , liệu rồi linh hồn nó có tuyệt chủng ? ) .

 

 

*

 

 

Miền cát lạnh chân Lạc-đà bé bỏng

( Bùi Giáng )

 

 

*

 

 

Il faut être dans un désert , car celui qu’il faut aimer est absent .

( Simone Weil )

 

 

*

 

 

Thuốc phiện có thể đưa con người đến ảo tưởng , đến cảnh giới phi thực . Có người đă ví nó với Tôn Giáo . Nhưng những kẻ nghĩ rằng : sau cái chết là hết , là cát bụi , cái Ác cái Cộng Sản mà họ đă nhúng tay hay đồng lơa nơi trần thế , cái tài hoa mà họ khéo che đậy du dương sơn phết mĩm cười nhỏ nhẹ yêu thương bịp đời ở chốn dương gian xưa , sẽ chẳng bao giờ có cái Lưới-Trời , có cái Ngày-Phán-Xét v́ Thượng Đế đă chết , Chúa đă bỏ loài người Phật đă bỏ loài người ; những kẻ ấy lại cũng là đang mang một ảo tưởng vĩ đại .

 

 

 

*

 

 

                              Làm cây Thông đứng giữa Trời mà reo

 

Uy-Viễn Tướng Công đă biết ǵ về đời Thông lúc vị-ngộ , sao dám lộng ngôn ? Để có được dáng xanh vươn lên cao ngất reo vui dâng Đời khi đường mây gặp hội , là Thông kia đă phải trần thân trong những trận cuồng phong gió hú khốc liệt bỏng da của cực điểm âm hàn , đă phải oằn ḿnh dưới ách nặng đè nén bao phủ bởi mưa tuyết đóng băng trong cảnh vật mười phương sắc trắng của mùa Đông Bắc-Cực ; mà kham nhẫn dọn ḿnh tái tê đón chờ cái Lư của Tuần-Hoàn , chu kỳ Khép-Mở của Càn-Khôn . Và như sự trở về của Oreste trong vở bi kịch của Sophocle : O Lumière bénie ! Je te tiens dans mes bras ? Garde-moi ainsi toujours , muôn vật sẽ Phục-Sinh với sự qui-hồi của Ánh-Dương , mà ta biết : đă có từ vô thỉ và sẽ măi có đến vô chung .

 

 

 

 

***

 

 

 

Phạm Chu Thái

Hiver 2017 - Canada

 

 

 

© gio-o.com 2017