Xuân Dó 2016


nguồn ảnh: baotreonline.com



THI VŨ

Giáp Tết

đọc

Thơ Nguyễn Bắc Sơn

 

tản mạn

 

Một triệu con người, gọi là binh lính, trấn giữ lằn ranh do Hội nghị Genève chia cắt nơi Bến Hải. C̣n bao nhiêu triệu bộ đội từ miền Bắc tấn công qua lằn ranh trong cuộc chiến kêu trời đằng đẳng mười lăm năm ?

Thơ văn từ chiến trường Nam Bắc đổ ra hàng tấn.

Lưu lại nơi góc ḷng bi thống tôi, hai người nói lên tâm thức người lính chiến. Văn có Phan Nhật Nam, thơ là Nguyễn Bắc Sơn.

Đêm ngủ, ngày đi, hay ngày ngủ, đêm thức, họ làm ǵ ? Đâu cũng là đấy của

Buổi sáng xuất quân về phương Bắc

Âm thầm sương sớm toán quân ma

Qua  cầu Sông Lũy nh́n quanh quất

Nước đỏ cầu đen chợt nhớ nhà

Nhớ nhà thôi sao ?

Nhà dựng sửng hai mái chống mưa. Nhà bám thân vào đất vườn. Nhà quần tụ những đầm ấm mặt mày hơi hướm mấy người thương. Nhà và vạn nhà làm thành cơi nhân sinh. Bảo sao không nhớ trên gịng nước cuốn đỏ au thời máu, dưới chân cầu sắt lạnh đen bạc ? C̣n đâu chất t́nh tự gịng sông Seine trôi ngang cầu Mirabeau theo cuộc t́nh ṃn ?

Cỏ thôi, và chỉ cỏ thôi. Nh́n quanh tứ phía

Cỏ gió che cao đầu tráng sĩ

Thanh cầu gơ súng nhạc leng keng

Tráng sĩ đến từ đâu ? Thuở thịnh Đường Đỗ Phủ ? Thời Trịnh Nguyễn phân tranh nơi Sông Gianh ? Không đâu. Đến từ Nguyễn Bắc Sơn xương thịt, bỏ học v́ thời cuộc năm 1963

V́ sao ta tới đây ḥ hét

Học tṛ bẻ bút tập cầm gươm

Tập uống máu người thay nước uống

Múa may theo lịch sử điên cuồng

Sơn nh́n ḿnh qua tâm sự. Thời đại ám ảnh anh, như Sisyphe lăn đá trên dốc núi. Sơn không có đối thủ, dù lâm chiến cốt giành thắng lợi. Sơn không mang thù hận. Chẳng bao giờ nghe anh chỉ mặt gán tên kẻ bên kia. Có ǵ khác hơn những “du kích mù” bị chích thuốc mê. Một thế hệ bị thế giới cuốn lôi vào tranh chấp lợi quyền, ảnh hưởng. Chẳng thấy ai ra tay ngăn cản

V́ sao người đến đây làm giặc

Đóng tṛ tráng sĩ loạn Xuân Thu

Giận đời ghê những bàn tay bẩn

Đưa đẩy người trong cát bụi mù

Làm chi nơi trạng huống vô vọng. Lựa chọn sót, là theo lao đâm lao, có c̣n là chọn lựa chăng ? Từ nơi bí tử ấy, bi kịch diễn tṛ

Buổi chiều uống nước ḍng Ma Hí

Thằng Xuân bắn chết thằng Mang Khinh

Hỡi ơi sống chết là mưa nắng

Gió tối mưa đêm chớ lạnh ḿnh

Cảnh ấy, t́nh ấy bỗng lạ lùng thấy ra, đâu phải riêng người, riêng tim, óc hay thất t́nh. Đến vật thể vô tri kia cũng động ḿnh từ năng lực thúc đẩy vạn trăng sao

Sắt đá ồ sao lại nhớ nhà ?

Nhà của mái, nhà của đất, nhà của mặt mày hơi hướm, nhà của rừng xanh cầu cạnh, của biển cả vượt sóng về xin sợi khói lên khi chiều xuống.

Hăy đọc lại từ từ bài Thảo Khấu vừa nhắc tới trên đây

Thảo khấu

Buổi sáng xuất quân về phương Bắc
Âm thầm sương sớm toán quân ma
Qua cầu Sông Lũy nh́n quanh quất
Nước đỏ cầu đen chợt nhớ nhà

Nước reo bèo dạt mặt trời lên
Khói núi lời ca chú dế mèn
Cỏ gió cao che đầu tráng sĩ
Thanh cầu gơ súng nhạc leng keng

V́ sao ta tới đây ḥ hét
Học tṛ bẻ bút tập cầm gươm
Tập uống máu người thay nước uống
Múa may theo lịch sử điên cuồng

V́ sao người đến đây làm giặc
Đóng tṛ tráng sĩ loạn Xuân Thu
Giận đời ghê những bàn tay bẩn
Đưa đẩy người trong cát bụi mù

Buổi chiều uống nước ḍng Ma Hí
Thằng Xuân bắn chết thằng Mang Khinh
Hỡi ơi sống chết là mưa nắng
Gió tối mưa đêm chớ lạnh ḿnh

Đốt lửa đồi cao không thấy ấm
Lính Chàm giận ghét Chế Bồng Nga
Chiến chinh chinh chiến bao giờ dứt
Sắt đá ồ sao lại nhớ nhà?

Chúng ta là kẻ thảo khấu vô ơn bội nghĩa. Chúng ta ăn cắp lửa của trời, nắng của b́nh minh, không khí của hư vô… để sống. Nhưng ta không sống như nước nhảy, hoa thơm, mà sống bằng chiến chinh tàn phá

Về đâu, đâu cũng là đâu đó

Đâu cũng đ́u hiu đất Hán Hồ

Tâm hồn trẻ thơ

Đất của kẻ lạ, chưa là đất của ḿnh. Ở nơi đó

Gă du kích mù

Bắn viên đạn mù

Vào thân thể người sĩ quan lim dim ngoài trận mạc

Trong trận chiến mịt mù này

Chúng ta làm sao tỉnh thức

Con trai ta chào đời, Người bạn ta nằm xuống

Một trẻ con mới sinh

Chắc ǵ là điều đáng vui

Một người chết

Chắc ǵ là điều đáng tiếc

Con trai ta chào đời, Người bạn ta nằm xuống

Đời ḿnh như chiếc ly rượu cạn

Hắc toẹt đời đi chẳng nhíu mày

Hơi cay, đạn khói, dùi ma trắc

Bước cũng không lui trước bạo quyền

Bây giờ ta đă thành ti tiểu

Uốn vào khuôn khổ cuộc đời kia

Loanh quanh trong chiếc chuồng vuông chật

Sống đủ trăm năm kiếp ngựa què

Tha lỗi cho tôi

Chinh chiến kéo từ rừng rú tới thị thành

Thị xă ta giống như chuồng khỉ chật

Nơi đó lũ thị dân đóng đủ tṛ

Làm khổ nhau v́ những điều thuần tưởng tượng

 

Người hàng xóm ta

Đang cởi trần chửi thề khí hậu

Đến giờ đi làm

Hắn trở thành người cảnh sát nghiêm trang

Sau khi đội mũ và thay đồng phục

Chúng ta không phải sinh ra để sống như thế này

Đời ngày với mộng đêm, thuần hoài một tiếng súng nhịp đôi. Không âm thanh người, âm thanh chim, âm thanh lá đang hóa màu qua mùi nắng

Đêm nằm ngủ vơng trên đồi cát

Nghe súng rừng xa nổ cắt cù

Mật khu Lê Hồng Phong

Khu phố quận những đời người đă mỏi

Cỏ xanh đùn cao gió khói hư vô

Khói hư vô

Nguyễn Bắc Sơn oằn oại nỗi thao thức, t́m kiếm mặt mày xưa không c̣n nơi phố thị, lưng chừng rừng hay đầu ngọn súng

Thấy đám phù b́nh trên mặt nước

Biết ḿnh đi lạc nẻo bao la

Dường như đứa trẻ ngh́n năm trước

Bây giờ đây vẫn trẻ trong ta

Tâm hồn trẻ thơ

Soi mặt ḿnh trong ḍng nước trong xanh

Để nh́n thấy h́nh bản lai diện mục

Cởi áo trận và hoa mai ném tuốt

Xin giả từ  đời vũ khí huy chương

Xin trở về như một kẻ hoàn lương

Xin vứt hết, xin bắt đầu lại hết

Tiệc tẩy trần của người sống sót

Được chăng ? Giả từ ? Vứt hết ? Người không c̣n người nơi thế giới tương sát, dù người là người sinh từ thuở tương sinh

Lao người vào chốn phân tranh

Tiếc thương xương máu sinh thành đươc ư

Một tiếng đồng hồ trước khi lên đường hành quân

Ta dự tính giả từ vai khán giả

Nối ṿng tay, ṿng tay lớn Việt Nam

Chân dung tự họa

Được không ? Không làm khán giả ? Nối những ṿng tay ?

Các giáo sư dạy lũ học tṛ những điều họ không tin

Và chúng ta tin những điều họ không dạy

Những điều cần nói khi thôi học

Ta c̣n ta trong cánh rừng hoài vọng

Vuốt tóc bồng theo dấu vết em qua

Những năm tâm hồn c̣n trữ t́nh mê điên thi ca và triết học

Thời gian Nguyễn Bắc Sơn “điên mê v́ thi ca và triết học”, là “những cánh rừng hoài vọng”, bởi mọi hệ thống triết học đều do vọng tưởng phân biệt, đều là hư luận, là phân biệt danh ngôn, là cấu trúc của tư tưởng. Chưa là sự phủ nhận toàn triệt mọi hoat động của tư tưởng để phát lộ Thực Hữu, vượt ngoài mọi kiến giải, khái niệm và ngôn ngữ. Những hệ thống triết học c̣n mang tính tư biện, tṛ chơi thuần túy của trí tưởng tượng, chỉ đáp ứng nhu cầu vật chất và văn hóa mà thôi

Chúng ta giống những hài nhi vô nhiễm

Chơi đùa trên sóng nước hư vô

Người bạn già và Cô gái Huế

Và quyết tâm Sơn thành kẻ làm thơ

Thi sĩ, người ngây ngô ngó thấy

Cuối trời chiều, một bến đậu vô biên

Người bạn già và Cô gái Huế

Bến nào ? Bến Phu Văn lâu ? Bến Hàn giang ? Bến Sông Tương ? Những bến được thở phà thành vóc dáng tiên cô. Bến đổ những tâm hồn non trẻ nhưng già t́nh

Thấy ngôi nhà em soi ḿnh trong bóng nước

Và thấy t́nh yêu đầy những nỗi bi hoan

Khi qua nghĩa trang thấy một bầy mả đá

Nghĩ đời ḿnh đâu đến một trăm năm

Trên đường tới nhà Xuân Hồng

Em không nói tiếng người

em nói bằng tiếng chim, bằng tiếng suối

Tiếng nói em thơm ngát hồn anh

Anh thương những hàng cây suốt ngày bực tức

V́ giận sao ḿnh chưa biết đi

Trăm năm dài rồi sẽ đụng ngh́n năm

Tất cả sẽ qua đi điều ǵ c̣n ở lại

Một đóa hoa quỳnh trong cơi trăm năm

Thơ t́nh tháng Chạp

Em, rồi những em và em… bóp trái tim người trai mỗi ngày một trăm ngh́n lần. Vết thương trút lên cây cỏ, mượn cây cỏ đứng chờ em thành lá ngó

Cây bạch đàn trước nhà em c̣n hay mất

Sao anh h́nh dung như có vết thương

Tiếc câu thơ anh không thể làm cho đời em ấm cúng

Tiếc loài người bày ra xiềng xích huyễn vọng

Đến nỗi quên ḿnh là hạt giống vô biên

Người Hoa khôi áo rách

Ai xui ngôi nhà em cất giữa ngă tư đường

Khiến ḷng anh cứ ngập ngừng ba ngă

Mùa thu đi ngang qua cây Phong du

Em là xa, là rời, dù một lần đă đến. Sông cứ trôi, bến cứ đợi ven trời. Mảnh lưới nhớ tung hoài trên vạt sóng, bóng của h́nh trôi dạt măi không thôi

V́ đêm nay trời đất lạnh căm căm

Nên chợt nhớ chút lửa hồng bếp cũ

Nên chợt nhớ mắt một người thiếu nữ

Đă nh́n ḿnh rất ấm một ngày xưa

Thiếu nữ

Sát na xưa ngh́n muôn thu chẳng dứt. Đâu đó bên trời em c̣n nhớ gă thơ xưa

Cái nhớ, cái thương, cái t́nh, cái tiếc

Không cái nào như cái đôi ta

Sông Cửu Long chín khúc

V́ đàn bà người nào cũng như người nấy

Nên ta bảo ḿnh thôi hăy quên em

Nhưng đàn bà đâu phải người nào cũng như người nấy

Nên suốt đời ta nhớ nhớ quên quên

Mai sau dù có bao giờ

Ôi mắt em nh́n như là bẫy chuột

Ta quàng xiêng nên đă sa chân

Trên đường tới nhà Xuân Hồng

Sa chân nhưng đâu được vào bẫy ? Chấp nhận bẫy làm quán trọ, mà có ai cho ? Em không cho như lẽ luật vô thường

Biết ngày xưa em là gió Tây

Thổi quanh quẩn con đường nhà em mỗi tối

Trong ḷng anh cũng nở một bông hoa

Nhị Hồng

Chiến tranh và Tôi hay Chiến tranh và T́nh ? Cả hai dẫn dắc Nguyễn Bắc Sơn đi vào tuyệt lộ. Đứa “trẻ thơ ngh́n năm trước vẫn trẻ” trong chiếc thân đời lâm bệnh

Ta mắc bệnh ung thư thời chiến

Thoi thóp c̣n một trái tim khô

Sợ hăi con người hơn thú dữ

Nh́n nơi nào cũng thấy hư vô

Mai kia trong những ngày ngưng chiến

Ta chắc rằng không thể yêu ai

Nhà thương điên nếu c̣n chỗ trống

Xin chiếc giường cho xác tàn phai

Căn bệnh thời chiến

Dù đôi khi ta lên núi Tà Dơn uống rượu

Trời đất bao la ta chỉ có một ḿnh

Nhưng làm sao quên cuộc đời dưới đó

Quên những thằng người bôi bẩn nhân sinh

 

Ngày hôm nay ta muốn chặt đi bàn tay trái

Để được làm người theo ư riêng ta

Ngày hôm nay ta muốn chọc mù con mắt phải

Ngày hôm nay ta muốn bỏ đi xa

 

Khi nâng chén lên cao ta muốn cười lớn tiếng

Cười lên đi những tiếng bi hùng

Đời đă bắt kẻ làm thơ đi lính

Chiếc mai rùa đă nặng ở trên lưng

Cười lên đi tiếng khóc bi hùng

C̣n lại chăng một tiếng chuông khuya, với h́nh đổi bóng thay, mất hướng quy hồi

Tiếng chuông em gơ bên chùa cũ

Mà sao lạnh điếng cơi sương mù

Tháp Chạp sầu đời trên núi cao

Không bến đậu nơi vô biên, Nguyễn Bắc Sơn về nương tựa Phật

Mất bảy năm trời ta hiểu Thích Ca

Ôi nụ cười đang từng đêm mất ngủ

Chân dung tự họa

Tiếc cho Sơn đến với Thích Ca bằng kinh, bằng sách. Không bằng lối ngơ của Nụ Cười “khiến từng đêm mất ngủ”. Sống Thích Ca vẫn hơn hiểu Thích Ca. Hiểu ǵ ? Đố ai hiểu khuôn mặt em ? Hiểu ánh mắt ? Hiểu chiếc lá ? Cḥm hoa ? Hăy nói đi nếu hiểu. Nói được chăng, rồi cũng chỉ tuông một một tràng ảo tưởng, những ngàn lời nh́ nhằng. Hiểu Thích Ca, nên có lần anh Căi Phật

Phật bảo đời người như bể khổ

Ta cười sướng khổ bổ sung nhau

C̣n sống c̣n vui c̣n múa hát

Khổ đau như nước chảy qua cầu

Căi Phật

Nếu không c̣n sống, hết vui, không c̣n múa th́ thân phận ra sao ? Nếu đă sống Thích Ca thay v́ hiểu, Sơn sẽ hạ bút

Ta cười sướng khổ cũng như nhau

Khổ đau đă cạn dưới chân cầu

Dù sao cái hiểu ấy đang dần dà tỉnh thức Nguyễn Bắc Sơn

Một sáng phiêu bồng qua bến sông

Bỗng nhiên hiểu Phật cũng đau ḷng

Phật cũng khổ như người khốn khổ

Cúi đầu quay lại bến sông này

Qua sông

Phật hay Niết Bàn là qua sông. Gate gate pāragate pārasamgate bodhi svāra ! Quay lại bến sông là một thệ nguyện khác, thệ nguyện cứu chúng sinh. Sơn giải thích bằng thơ giây phút phân vân khi Phật Thích Ca thành đạo sau 49 ngày nhập định với sáu năm khổ hạnh Tuyết Sơn : Nhập Niết Bàn hay Nhập Thế ?

Không dễ như chuyện lên núi xuống núi của người theo đạo Lăo, hay “Hào sĩ đứng bên bờ nhật nguyệt / Vỗ tay cười thương lớp sóng lô nhô” (Bỏ xứ).

Ai không biết Phật hay Bồ Tát đến đi, vào ra khác ta. Do trí tuệ bát nhă mà nhập Niết Bàn, do từ bi nên vào cơi thế gian cứu độ.

Sau “Chiến tranh và Tôi” ngôn ngữ Nguyễn Bắc Sơn mang âm hưởng hải triều. Hải triều của Saddharma Puņdarīka : “Âm thanh siêu việt, âm thanh quán thế, âm thanh triều lộng, thắng vượt âm thanh thế gian” — một thứ “Thắng bỉ thế gian âm” của người thi sĩ

Mắt người như cánh hoa sen

Mắt của rừng nai mắt của t́nh

Một sáng ta về ngây ngất ngó

Âm thầm thu phát những âm thanh

Diệu âm

Âm thanh ta ? Âm thanh người ? Âm thanh em ? – Không. Âm thanh của người thi sĩ, thứ thi ngữ cao xanh, linh diệu, khác chi nhạc trên tầng thần trí cao siêu.

Tiếc thay Nguyễn Bắc Sơn đă ra đi khi triều thơ bắt đầu mùa gặt mới. Dù dấu ấn thơ Sơn đă thoát ly hàng tấn thơ văn thời chiến, đứng riêng biệt xa hẳn cơi người.

Nguyễn Bắc Sơn tên thật Nguyễn Văn Hải, sinh năm 1944 tại Phan Thiết, tác giả của hai tập thơ “Chiến tranh Việt Nam và Tôi” do Đồng Dao xuất bản tại Saigon năm 1972, và “Đời như một nhà thơ” do nhà Đông phương ấn hành năm 1995*.

* Bạn đọc có thể theo dơi những bài thơ tiêu biểu của Nguyễn Bắc Sơn trên Trang nhà Gió O : www.gio-o.com.

Sau đây là một bài thơ của mà Nhà văn Trần Hoài Thư vừa mới sưu tầm được, nói lên nỗi ḷng người xứ Việt :

Nguyễn Bắc Sơn

Trời Cố Xứ

Gởi Thức, Hoàng và Tân

 

Trời mưa ở Nha Trang làm tôi nhớ bạn đến rơi nước mắt

Khi thấy rượu tràn sôi vành ly

Hoa sứ đỏ rụng nhiều xui tôi nhớ ngày đi trọ học

Nhà em láng giềng cửa sổ mở đêm khuya

Tưởng tượng có người thanh niên ngồi im trong quán gió

Khi chuyến xe đ̣ tách bến trong mưa

Chuyến xe chở người đàn bà mang áo khoác

Tóc dài như tóc của em xưa

Tôi sợ t́nh yêu như sợ nh́n về viễn kiếp

Tôi ngại quê nhà nhưng lại hoài hương

Biết đâu mẹ tôi không đang sơn xanh ngôi nhà, mở toang từng cánh cửa

Mong bóng tôi bỗng hiện cuối con đường

Nơi cổ thành kia tôi đă lớn khôn đă cười đă khóc

Đă đem ḷng thương mến Cúc Hoa em

Đă sống âm thầm những năm bất khuất

Soi chiếu đời với những que diêm

Tưởng tượng giữa trưa có người thanh niên nghe tiếng con gà trống gáy

Nghĩ đời ḿnh trôi dạt biết bao nhiêu

Máu tôi lẫn máu người du mục

Nhưng ḷng tôi e gió thổi đ́u hiu

Các con ơi, tưởng tượng ba mỗi ngày ôm theo nón sắt

Đứng chờ xe trước ngă ba đường

Phải lộn ṣng theo gái giang hồ và những tay mổ mật

Các con sẽ thấy ḷng người đen bạc ở quê hương

Cổ thành kia ơi, cổ thành bạc bẽo

Đuổi xua người trai trẻ mến thương người

V́ sao người thành ra băi rác

Thành ra nơi đĩ điếm chuột heo ruồi

Các con, thế nào ba cũng dọn nhà đi viễn xứ

Dù t́nh quê hương rất khó nguôi khuây

Nhưng nghĩ gịng sông đă nhơ, ḷng người đă đục

Đâu có người thương tiếc đám mây bay

 

Nguyễn Bắc Sơn

 

Thi Vũ

Xóm Linh Mai, giáp Tết Bính Thân – 30-1-2016

 

http://www.gio-o.com/ThiVu.html

 

 

© gio-o.com 2016