rắnhường2013

Không Hư - Hoàng Quốc Bảo

Giấc Mơ Châu Giang

và hồn thơ Việt

(Châu Giang về đêm)

       Ngày đầu tiên vừa mới đến Quảng Châu, đoàn du lịch chúng tôi được đưa về trọ ở khách sạn bên giòng sông Châu Giang.  Tôi đi thăm Trung Quốc đã có đến 5 lần, 2 lần từng  ghé Quảng Châu.  Lần trước phái đoàn du lịch từ Mỹ, được cho ở khách sạn 5 sao Thiên Nga (Swan Hotel), khách sạn cao tầng, giữa một hồ nước nhân tạo rộng lớn.  Đường vào đại sảnh khách sạn, xe chạy vòng trên chiếc cầu cong nổi bắc ngang mặt hồ, hết sức tiện nghi, sang trọng, nhưng xa cách phố xá.  Lần này ở khách sạn Phú Lệ Hoa (Furawa), 3 sao thôi, giữa khu thương mại sầm uất tiện lợi, lại ngay cạnh bờ sông Châu Giang mỹ lệ.  Nghe nói muốn thấy nét đẹp của Châu Giang phải chờ lúc màn đêm buông xuống.  Ngay tối đầu tiên ấy tôi rủ vị huynh đệ cùng phòng, xả bỏ mệt nhọc đường dài, thả bộ ra bến Châu giang.

       Châu giang là một trong 3 con sông chính của Trung Hoa.  Phía bắc có Hoàng Hà, trung nguyên có Dương Tử và phương Nam có Châu giang.  2 con sông trên, dài đằng đẵng, đều bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng chót vót xa xăm đổ ra Thái Bình dương. 

       Hoàng hà uốn éo lên tận miền bắc lại đổ về nam đến khoảng Tây An thì ngoặt sang đông qua cố đô Lạc Dương của nhà bắc Tống, ngang phủ Khai Phong, nơi Bao Công từng xử án, chạy ngang qua Tô Châu, rồi mới ra vịnh biển.  Hầu hết chúng ta ai cũng còn nhớ câu đầu trong bài thơ của Lý Bạch, từng thuôc lòng khi còn mài đũng ghế ở nhà trường:  “”Quân bất kiến Hoàng hà chi thủy, Thiên thượng lai bôn lưu đáo hải bất phục hồi”.  Đó là cái nhìn của người xưa.  Xa tắp tít không biết đâu nguồn cội thì cho là xuống từ trời.  Không thấu lý duyên khởi trùng trùng của nhà Phật, trong nước sẵn có mây, trong cái này có cái kia, nên cho sông chảy ra biển là hết, không bao giờ trở lại.  

       Dương Tử giang ở trung nguyên, bắt nguồn xa nhất, từ cao nguyên Thanh Tạng, cùng quê với Cửu Long giang, nhưng đổ về đông qua trung nguyên của Trung Hoa, làm nên văn hoá Dương Tử, có Trường Đô, xuôi về Giang Nam với Động Đình hồ, qua ngọn Vũ Hán, xuống Thái hồ, vào Hàng Châu rồi ra cửa biển Thượng Hải.  Đến địa danh Hàng Châu, Dương tử dài ngoằng ấy còn có tên Trường Giang, nơi nàng Kiều của Thi hào Nguyễn Du nhảy xuống khúc Tiền Đường, thuộc Trường giang hay Dương Tử này.

       Riêng Châu giang ở phương nam, bắt nguồn từ nước Đại Lý thuộc tỉnh Vân Nam chảy qua Quảng Châu rồi ra biển.  Ngắn nhất so với Hoàng Hà và Dương Tử, nhưng lượng nước Châu giang lại nhiều hơn hẳn.  Chữ Châu (洲) trong Quảng Châu là khu vực, miền hành chính, là miền đất cù lao nổi ở giữa sông, có bộ thuỷ (氵).  Còn chữ Châu trong Châu giang là hạt châu (珠) trong bụng con trai có bộ ngọc (玉). Tiếng Anh là Pearl River, khiến người ta liên tưởng đến 1 từ tương tự Pearl Harbor, Trân Châu Cảng, nổi tiếng ở Hawaii bị Nhật tấn công thời đệ nhị Thế chiến.

       Buổi chiều đứng ở từng lầu thứ 9 nhìn qua cửa sổ phòng về hướng sông Châu giang, chúng tôi đã nhận ra phần nào vẻ mỹ lệ, nhưng phải đợi đến đêm về Châu giang mới lấp lánh, phô bày hết nét quyến rũ của nó.  Vào đầu tháng 5 dương lịch khí hậu ban ngày ở Quảng Châu bắt đầu cuối xuân sửa soạn vào hè, nên đối với du khách từ Mỹ như tôi có hơi cảm thấy nóng bức, nhưng chiều xuống đêm về, bước ra bến sông tản bộ, là cảm thấy mát mẻ thoải mái ngay. Thế là tôi cùng vị huynh đệ chung phòng đi dạo mát, băng qua 2 dãy phố là ra đến bờ sông.  Lúc này phố xá đã lên đèn.  Các nhà hàng khách sạn, cao ốc dọc 2 bờ tả ngạn hữu ngạn, được chính quyền Quảng Châu khuyến khích trưng thắp đèn màu, bảng hiệu, hắt xuống giòng sông, phản chiếu lấp lánh.  Triều nước vào buổi tối dềnh lên, chảy xiết nhấp nhô cuồn cuộn, xoá nhoà ánh sáng vào nhau như một bức tranh Monet ấn tượng đầy màu sắc sống động.  Lưu lượng nước dồn dập, dồn dập.  Bề rộng Châu giang có thể so sánh bằng với khúc sông Seine chảy qua kinh thành ánh sáng Balê nổi tiếng thế giới.  Lần đầu viếng sông Seine, tôi thất vọng não nề.  Phải trở lại Paris tới lần thứ 7, viếng những khúc sông ngoài ngoại ô, xa hẳn thành phố, tôi mới từ từ lấy lại được cảm tình với dòng sông này.

Bây giờ đối diện với Châu giang, tuy có thấy gần gũi hơn nhiều.  Nhưng cái gần gũi lẫn e dè, vì sự choáng ngợp của Châu giang đem lại.  Đã có người  khi nhắc đến Châu giang, bị mặc cảm về tinh thần thấp kém khiếp sợ của một dân tộc nhược tiểu, luôn bị đàn anh láng giềng cưỡng ép, tìm cách đô hộ, chiếm đoạt;  chép miệng thở dài, than nhỏ, chẳng biết khi nào bến sông Bạch Đằng ở Saigon hay bến Ninh Kiều ở Cần Thơ mới theo bén gót được đàn anh Châu giang? 

(hàng cây bên Bến Châu Giang)

Bên bờ sông trên bến Châu giang, có trồng 1 hàng Si, người Hoa gọi là cây Đa nhỏ, cao khoảng 8 hay 9 thước ngay hàng thẳng lối che mát cho khách bộ hành đi bộ dưới những vòm lá.  Buổi tối hàng cây được thắp sáng bằng những ống đèn néon sáng xanh màu lục, càng làm tăng thêm vẻ mát mẻ.  Dưới những gốc cây đây đó kê những băng ghế dài cho du khách nghỉ chân vãn cảnh.  Những cặp tình nhân trông còn trong tuổi vị thành niên, bất cần thiên hạ, vẫn đang mải mê quấn quýt lấy nhau, nóng bỏng như những cảnh thường gặp ở các nơi công cộng Tây phương khiến tôi giật mình.  Không ngờ Trung Quốc cũng tiến nhanh về mọi mặt  đến vậy.  Vị huynh đệ cùng phòng còn trẻ, ở dưới vùng Kiên Giang Rạch giá, có vẻ đã thấy mỏi chân hay sao, cứ quay cổ liếc mắt tìm chỗ nghỉ chân mãi.  Chúng tôi bèn dừng lại, dựa lan can bằng xi măng chắc chắn, nhìn ra sông ngắm những chiếc du thuyền thắp đèn xanh đỏ đủ màu từ từ qua lại.  Một cơn gió dưới lòng sông lồng lộng đưa lên mát rượi phả vào mặt, luồn vào vạt áo tràng, khiến ngực tôi phồng to lên, tà áo dài bay lất phất.  Ngửa mặt nhìn trời,  trăng sao và ánh đèn nhoà lẫn vào nhau.  Một câu thơ tuyệt diệu Việt Nam nằm thấp thoáng trong trí nhớ đâu đó bỗng ùa dậy:

Đêm rơi thoáng chốc ngàn xuân hiện

                   Trăng đổ hiên ngoài khắp chốn xuân...

Câu thơ của HT. Nhật Quang, một Thiền sư Việt Nam đương đại, tôi đọc được qua nét thư họa của sư cô Hạnh Đạt (nay đã ra người thiên cổ) treo trong thiền viện Viên Chiếu một lần ghé thăm, đã cuốn hút hồn tôi bấy lâu.  Trước vẻ hào nhoáng rực rỡ của Châu Giang, câu thơ kia bỗng nhiên lại vút dậy, sống động.

Đêm rơi thoáng chốc ngàn xuân hiện...    Tháng 4 âm lịch, vẫn còn mùa xuân, nhưng cái nóng ban ngày của vùng Quảng Châu đang báo hiệu mùa màng sửa soạn vào hè.  Đêm xuống giữa bến Châu giang, những lượn sóng nhấp nhô đưa đẩy cơn gió mát lộng, đưa cả mùa xuân phơi phới về trên bến.  Nhưng kiều diễm đến mấy, tráng lệ đến mấy, con sông, nhịp sóng và ánh đèn phô diễn Châu giang cũng chỉ thổi bùng lên được một mùa xuân, thoáng chốc.  Xuân Châu giang chỉ của Châu giang, địa phương, riêng biệt.  Dân Quảng Châu hãnh diện về Châu giang của họ,   Trung quốc hãnh tiến về sự hoành tráng của những toà cao ốc, vẻ rực rỡ của ánh đèn,  phô trương sự giàu có, phồn thịnh mà Châu giang mang lại, khiến du khách của các nước nhược tiểu trong vùng như Việt Nam, Lào,  Cam Bốt có thể bị  hớp hồn, thấy mặc cảm thua sút khi so sánh với khúc sông hiu hắt hay tạp nhạp nào đó trên quê hương mình, như có người than nhỏ, chép miệng, khi thấy thương cảng Saigon hay bến Ninh Kiều thua sút quá.  

Riêng tôi, nhớ được câu thơ nọ, Đêm rơi thoáng chốc ngàn xuân hiện... thấm được sâu sắc ý nghĩa của nó, liền mất ngay cái mặc cảm tự ti. Nhận ra tấm lòng cao rộng của thiền sư, cái chí cả của thi nhân, bậc đại trượng phu Việt Nam, thấy được ngàn mùa xuân hiện ra chứ không chỉ riêng lẻ, mỗi một.

       Chính sách và chiến lược của Trung Quốc trên trường ngoại giao, chính trị, nhất là văn hoá xưa nay vẫn là khoa trương, gì cũng thích vĩ đại đồ sộ, loà được mắt bao kẻ khiếp nhược.  Này là Vạn Lý Trường thành dài lớn nhất thế giới, thấy được cả từ bên ngoài không gian, ngoài trái đất.  Mấy ai từng đến đó, cảm được mỗi bước chân đặt lên từng viên đá là từng cơ cực, mồ hôi và chia lìa, chết chóc của lũ dân đen xưa kia, bị bắt buộc phải rời bỏ gia đình, thân quyến, ra địa đầu thi công, rồi bỏ xác nơi sương gió?  Nào vùng mộ vĩ đại Tần Thủy Hoàng chôn vùi theo những binh hùng mã dũng, và giết hại bao nhân công sau đó để khỏi lộ bí mật ngôi mộ chính chôn cất nơi đâu... vân vân... Ngay cả những ngôi chùa tái thiết sau này cho vĩ đại, loè loẹt, những bức tượng khổng lồ, những khách sạn kiêu sa, tổn phí bao tiền của và sức lực, chỉ để khoa trương cùng du khách thế giới nỗi phồn vinh giả tạo.  nhưng bên cạnh đó, những người nhân công vẫn ngồi ăn bữa trưa, bằng bát cơm với chỉ vài cọng cải mặn.  Kinh thành Lạc Dương, kinh đô cũ của nhà Bắc Tống, phồn hoa, huy hoàng bao nhiêu là bấy nhiêu nỗi thống khổ của dân đen.

Dùng hình tướng vĩ đại để nhằm mục đích khoa trương cùng thế giới, cho khách quan lé mắt, khiếp vía. Ngầm ẩn sau là vai trò chính trị.  Chớ có đụng vào tui.  Tui đồ sộ, tui vĩ đại, tui làm gì chớ có cản trở, dù ăn hiếp mấy chú nhỏ láng giềng, các bác nhơ nhỡ khác trên thế giới nên làm ngơ, kiêng nể mà im hơi lặng tiếng cho.   Lịch sử xưa nay cũng cho thấy Trung Quốc luôn tìm cách bành trướng, thôn tính các nước láng giềng,  Nhất là Việt Nam, chú nhỏ mọi rợ Lãnh Nam cứng đầu, như một cái gai cần phải nhổ.  Ấy vậy mà không dễ.  Lịch sử còn sờ sờ ra đó, 3 lần nhà Nguyên xua quân Mông tiến chiếm, vua quân nhà Trần chống trả mãnh liệt.  Ví như châu chấu đá xe, tưởng rằng chấu ngã ai dè xe nghiêng.  3 lần quân Nguyên Mông tan tác. Cái dũng lược ấy ở đâu ra?  Chẳng phải tiềm tàng từ nền văn hoá, tư tưởng bi trí dũng của cái nôi Phật giáo dân tộc đó sao. Vua quan đời Trần là những vị Thiền sư, Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông, Tuệ Trung Thượng Sĩ, Trần Hưng Đạo, Lý Tái Đạo Huyền Quang, lòng nhân rộng mở, chí đạo cao vời, không chút dấu tích vương vấn bụi trần, đã để lại cho đời bao áng thơ văn diễm tuyệt từ hoà, mà ẩn tàng nội lực hùng hậu của bậc Đại trượng phu, nên giặc ngoại xâm âm mưu, héo lánh, đều kinh hồn bạt vía. Cuồng tín thế nào cũng không cách gì xóa sạch được lịch sử hào hùng của dân tộc ấy được. 

(Thi sĩ HT. Nhật Quang hướng dẫn đoàn Tăng Ni VN thăm viếng chùa Thiếu Lâm, Quảng Châu)

Đêm rơi thoáng chốc ngàn xuân hiện...

Ngàn xuân, là mùa xuân từ xưa đến nay, nói theo thuật ngữ nhà Thiền là Xuân của bản lai.  Hiện là bày ra trước mắt, là hiện tiền, diện mục.  Thấy tất cả cả các pháp hình tướng kia dù vĩ đại, to lớn đến mấycũng chỉ là tướng hư vọng.  Câu thơ đưa khách trực nhận được thực tướng, cái luôn hiện hữu tự nghìn xưa: Bản lai diện mục.  Nhìn những ánh đèn màu rực rỡ hắt xuống dòng sông, hắt ngược lên trời, như những tràng pháo hoa không bao giờ tắt, lại khiến tôi mỉm cười hừng chí với câu thơ Việt Nam kia mãi:

Đêm rơi thoáng chốc ngàn xuân hiện,

                   Trăng đổ hiên ngoài khắp chốn xuân...

Cái tâm Từ của một vị thiền sư Việt Nam thật cao vời tận trời mây, quảng độ mưôn trùng.  Đêm nào cũng mát mẻ, là đêm xuân cho muôn loại. 

Trăng đổ hiên ngoài khắp chốn xuân. 

Một ánh trăng thôi cũng đủ thắp sáng lên xuân khắp chốn, mùa xuân cho muôn lòng, muôn nhà rồi.  Ấy là Tâm xuân.  Xuân tự chân tâm, như ánh trăng, đơn giản, chan hoà, trường cửu. 

Dưới ánh trăng, cái sáng kiêu kỳ của Châu giang hoá ra giả tạo, bất quá chỉ mang đến những đêm xuân cho riêng bến Châu giang.  Nhìn bằng con mắt thiên văn khoa học cũng phải nhận rằng, Trăng lúc nào cũng hiện diện chớ mất đi đâu trong qũy đạo của quả địa cầu này!  Nhờ phản chiếu ánh mặt trời, rọi sáng hầu hết nửa mặt địa cầu này đến nửa địa cầu còn lại.  Và, ánh trăng kia cao vòi vọi, ăn trùm những màu sắc rực rỡ nơi một Châu giang nhỏ bé, địa phương. Ánh đèn Châu giang khiến những tấm lòng tự tại ngửng đầu lên trời cao, nhận ra ánh trăng bình dị, luôn có sẵn, luôn có mặt. 

Ánh sáng Châu giang, dấu đằng sau vẻ hoành tráng là giấc mơ cục bộ, địa phương tính, cái bóng cuồng vọng từ nghìn xưa của bao chủ nghĩa bạo ngược xâm lăng. 

Nhưng chủ nghĩa chỉ một thời, và giấc mơ thì chẳng bao giờ hiện thực. 

Đừng bị ánh đèn Châu giang  mê hoặc.  Đại trượng phu Việt Nam vịn vào hồn dân tộc trong câu thơ nọ, đứng dậy, tìm con đường Trăng sáng tỏ mà đi.    

(Th. Đăng Châu/Không Hư HQB trước nhục thân Lục Tổ Huệ Năng 2007)

Không Hư - Hoàng Quốc Bảo

http://www.gio-o.com/HoangQuocBaoVoDinh.htm

© gio-o.com 2013