Xu�nD 2015




photo: Ho�ng Huy Mạnh



 

Nguyễn Thị Hải H�

Cưỡi Ngựa Đọc S�ch Năm 2014

 

tản mạn

 

T�i th�ch đọc hơn th�ch viết nhưng đọc tạp nhạp, vui đ�u tr�t đ�. S�ng thức dậy đọc v�i ba blog quen thuộc, đọc tin tức lanh quanh, hằng tuần mượn v�i quyển s�ch ở thư viện c� khi đọc nửa chừng rồi đem trả. B�i n�y, chỉ l� một quan s�t c� nh�n, �điểm� qua những t�c phẩm t�i đọc v� th�ch, một sở th�ch c� nh�n ho�n to�n chủ quan.

 

C�i g� gần th� đọc trước. T�i đọc Gi� O thường xuy�n, chờ mỗi tuần c� b�o mới để đọc do đ� n�i về xin Gi� O trước nhất. Gi� O c� ba t�c giả xuất hiện hầu như mỗi tuần, đ� l� ba �ng Ng� Bắc, Đ�o Trung Đạo, v� Đặng Ph�ng Qu�n. Ba �ng c� nhiều b�i nhất nhưng ba �ng dịch bi�n khảo lịch sử, l� luận văn học, triết học thuộc thể loại kh� đọc. Loại t�c phẩm n�y kh�ng cốt t�m số đ�ng, chỉ cần đ�ng đ�ng độc giả l� đ�ng c�ng dịch v� viết.

 

Nếu gồm chung cả ba thể loại văn, thơ, v� dịch c� hai t�c giả xuất hiện tr�n Gi� O nhiều lần nhất đ� l� Ngu Y�n v� L� Ốc. Nh� thơ Ngu Y�n xuất hiện mười bảy lần, v� L� Ốc hai mươi mốt lần. T�i d�ng chữ xuất hiện v� mỗi lần đăng l�n Gi� O, số t�c phẩm của hai �ng kh�ng nhất định. Với Ngu Y�n c� khi l� một b�i thơ d�i, với L� Ốc c� khi l� một ch�m, hai hay ba b�i thơ ngắn. Ngu Y�n c�i c�ch đặt tựa đề thơ rất hấp dẫn, v� L� Ốc biến những b�i h�i c� của Nhật th�nh thơ Việt rất mượt m�. Những tựa đề của Ngu Y�n l�m t�i ch� � l� �Chuyện Một Người Sắp Bị Hết Viết,�hay �Một Tỉ Hai Trăm Lẻ Ch�n Triệu C�ch Đi T�m Ch�a Kh�a� B�i thơ n�o của Ngu Y�n cũng lạ v� gi�u suy nghĩ, nhưng t�i đặc biệt ch� � ba c�u cuối trong b�i Kh�ng Thể D�n Nụ Cười Đ� Bể.� Ch� � v� mấy c�u thơ n�y n�i l�n được sự đổ vỡ đầy đau đớn một c�ch rất kh�i h�i.

 

từ nay

nụ cười

c� sẹo.

 

L� Ốc, l� một người tự tin v� can đảm. Phải can đảm th� mới d�m dịch thơ. V� phải tự tin m�nh biết l�m thơ mới c� thể chuyển thơ ngoại quốc th�nh thơ Việt. B�i h�i c� bản tiếng Anh của Basho l�:

 

all along this road

not a single soul

only autumn evening comes

 

L� Ốc dịch ra l�:

 

quan san mu�n dặm đường d�i

biết ai gửi gấm mấy lời t�nh chung

một m�nh ta với v� c�ng

nửa đ�m chợt lắng thu kh�ng gọi về.

 

L� Ốc can đảm v� đ� d�m nh�t v�o c�u thơ đầu ti�n những chữ như quan san mu�n dặm, lại c�n bịa ra trong c�u thứ hai gửi gấm mấy lời t�nh chung ho�n to�n kh�ng c� trong bản ch�nh. C� thể c� người kh�ng th�ch nhưng t�i nghĩ nhờ thế m� b�i thơ dịch thuần việt v� chứa nhiều t�nh cảm hơn.

 

C�c nh� thơ nữ của Gi� O kh�ng nhiều, thường xuy�n nhất t�i thấy c� Nguyễn thị Kh�nh Minh v� Nguyễn Th�y Song Thanh. Thơ của Kh�nh Minh xuất hiện nhiều nơi c� khi c�ng một b�i được đăng lại ở nơi kh�c. Chủ bi�n L� Thị Huệ đ� �n cần giới thiệu tập thơ C�nh Cửa của Nguyễn Th�y Song Thanh, v� t�i cũng được t�c giả tặng cho một tập. Hầu hết những b�i thơ hay của Song Thanh đều đ� đăng l�n Gi� O. Tuy nhi�n, c� v�i b�i trong C�nh Cửa chưa l�n Gi� O nhưng t�i rất th�ch như b�i Hạc V�ng với những c�u:�Hạc v�ng ngơ ng�c. Rụng ch�m c�i kh�ng� l�m t�i li�n tưởng đến thơ Đường. T�i đặc biệt th�ch một đoạn trong b�i thơ S�i G�n Nhan Sắc Thời Gian v� S�i G�n trong mắt nh�n của Song Thanh cũng giống như S�i G�n trong k� ức của t�i.

 

Một g�c n�o

S�i G�n rất đen �m u ng� tối

S�i G�n rất tối con k�nh nước đen

Theo ngọn thủy triều lựng khựng

Hạnh ph�c hấp hối.

 

Người c� số truyện ngắn xuất hiện nhiều nhất tr�n Gi� O l� nh� văn Mặc Đỗ. Hầu hết số truyện ngắn trong tuyển tập Trưa Tr�n Đảo San H� đ� đưa l�n Gi� O. Nh� văn Trịnh B�nh An so s�nh văn phong �thẳng gọn� của nh� văn Mặc Đỗ với văn phong của Somerset Maugham. T�i đồng � với nh� văn Trịnh B�nh An về văn phong của Mặc Đỗ; đọc văn �ng t�i c� cảm tưởng như đang ngắm một bức tranh theo trường ph�i Thiền lấy đường n�t đơn giản l� điểm ch�nh. Tuy nhi�n, nh�n vật của Mặc Đỗ đức hạnh qu�, mẫu mực qu�, qu�n tử qu�, nếu so với nh�n vật của Maugham. Đọc Trưa Tr�n Đảo San H� v� Người Đ�n B� T�m Lại Được M�a Xu�n t�i nghĩ Mặc Đỗ gần với V� Hồng hơn. Nh�n vật của Somerset Maugham mang t�m trạng quằn quại d�y v� trong khi nh�n vật của Mặc Đỗ y�n tĩnh v� tự chủ.

 

Chủ bi�n L� thị Huệ cũng viết nhiều b�i, đa số l� phỏng vấn, v� thư chủ bi�n. T�i rất th�ch những l� thư n�y chỉ tiếc l� chị kh�ng viết thường xuy�n.

 

Trong số s�ch, khoảng bảy hay t�m cuốn, gửi đến tặng Gi� O c� ba quyển Thư Qu�n Bản Thảo số 60, 61, v� 62 của nh� văn Trần Ho�i Thư gửi tặng. Trong TQBT 62 mang chủ đề �Khởi H�nh v� T�i� �t�i đặc biệt ch� � b�i hồi k� �B�nh Đậu Ngũ Cốc� của Như Thương v� độ mười b�i t�y b�t của Mai Thảo đ� từng đăng tr�n Khởi H�nh.

 

Một số nh� văn quan niệm rằng người viết thật sự l� nh� văn khi n�o t�c phẩm của họ kh�ng c�n n�t tự thuật. Một trường ph�i kh�c chủ trương viết c�i g� quen thuộc nhất m�nh �m ấp c�i k� ức ấy l�u d�i v� nhiều đ�m ray rức với k� ức ấy th� t�c phẩm sẽ hay, v� người đọc sẽ nhớ. B�i �B�nh Đậu Ngũ Cốc� nằm ở trường hợp sau. Như Thương viết về gia đ�nh c� những năm bố đi cải tạo, mẹ ở nh� nu�i đ�n con nheo nh�c, l�m từng c�i b�nh đậu ngũ cốc đi nu�i chồng. Mấy mẹ con ở trong ng�i nh� nh�n thấy trăng sao qua từng chỗ dột kẽ hở, khi mưa th� lo che c�i l� nướng b�nh như che cho m�nh. �Căn nh� đ� che nắng cho ch�ng t�i, nhưng đ� kh�ng che mưa v� kh�ng che b�ng trăng ng� được� . M�a mưa đến ch�ng t�i đội n�n l� trong nh� v� cũng lấy n�n l� đội cho c�i th�ng nướng b�nh ấy nữa (để nước mưa kh�ng l�m rỉ s�t n�). Những đ�m trăng tr�n th� kẻ l� của v�ch nh� bị ch�ng t�i l�n moi th�m lỗ cho rộng th�m ra để nằm ngủ ngắm trăng qua bờ mương, bờ chuối, h�ng dừa của x�m giềng!� Như Thương viết chuyện rất ri�ng nhưng người đọc thấy được một nỗi khổ rất chung của người miền Nam v�o thời bấy giờ. C� n�y m� kh�ng tiếp tục viết văn th� uổng lắm.

 

T�i đ� từng nghĩ t�i kh�ng th�ch văn Mai Thảo, v� n� bay bướm h�o nho�ng qu�. T�i th�ch lối c�ch viết đơn giản �thẳng gọn� v� �kh� của Mặc Đỗ, Nguyễn Xu�n Ho�ng, hay Hemingway. Thật ra t�i khi đọc Mười Đ�m Ng� Ngọc của Mai Thảo t�i c�n trẻ qu� v� đọc chưa được bao nhi�u. Đọc ch�m t�y b�t của Mai Thảo tr�n Thư Qu�n Bản Thảo số 62 t�i thay đổi � nghĩ về văn Mai Thảo. D� người đời thường gọi Mai Thảo l� nh� văn, t�i nghĩ Mai Thảo c� bản chất l� nh� thơ. Ch�m t�y b�t n�y như l� những b�i thơ viết theo lối văn xu�i, hay những bức tranh vẽ bằng thơ tuyệt đẹp.

 

Mai Thảo v�o trong một nh� s�ch �ng vẽ lại bức tranh như sau:

 

�Tập thơ đầu t�i đọc suốt một buổi chiều tr�n một bờ đ� Hưng Y�n. Nhớ m�i, nhớ m�i buổi chiều h�m ấy. S�ch đưa t�i v�o một cảm gi�c l�ng l�ng. Lẫn tiếng s�ng s�ng Hồng với tiếng s�ng trong hồn. Lẫn cỏ dưới th�n với cỏ xanh trong c�nh đồng của s�ch. Lẫn đất với trời. Lẫn hư v� thực. S�ch s�ng ch�i từng trang v� hồn cũng ch�i l�a một giải. T�i ng�y xưa �p cuốn s�ch đầu tr�n lồng ngực, nằm rất lim dim, thả hồn bay l�n. Y�u biết chừng n�o, nhớ bao giờ qu�n, những trang v�ng thứ nhất. S�ch đẹp như chiều tr�n đầu. Chiều t�m thẫm v� chiều cao v�t. S�ch xa như biển. Biển hoang đường những bến bờ tưởng tượng. T�i nằm trong cỏ. T�i say như rượu. T�i nằm với s�ch. T�i nhẹ hơn kh�i. Những trang s�ch ng�y xưa l� những động lực chắp c�nh. Đọc l� một ảo huyền v� say đắm� đọc. Bởi vậy m� mỗi ch�ng ta, khi bắt đầu biết kh�m ph� v� y�u m� c�i đẹp, đều c� như t�i, những tờ rời ng�y ngất ấy l� những cuốn s�ch t�nh nh�n, những cuốn s�ch h�nh l�, những cuốn s�ch gối đầu, sau n�y kh�ng c�n nh�n thấy đ�u bởi c�i lẽ giản đơn l� đ� nhuần nhuyễn đ� thấm h�a trong m�u.�

 

Đ�y chỉ l� một đoạn ti�u biểu v� t�i kh�ng thể tr�ch hết v� to�n b�i l� những c�u văn đẹp. Trong hơn chục b�i t�y b�t đăng tr�n Khởi H�nh t�i c�n gặp rất nhiều đoạn văn vẽ tranh như vậy.

 

Qu�n Bệnh� của Mai Thảo cho t�i c�i cảm gi�c t�i đang xem một bức ảnh trắng đen về tuổi trẻ lạc lối tương tự c�i cảm gi�c khi t�i đọc đoạn tr�ch dịch Qu�n Bụi Đời (Caf� of the Lost Youths của Patrick Modiano Nobel Văn Chương 2014) tr�n Qu�n Gi� Lốc.

 

Khi trao giải văn chương Nobel năm 2014, viện H�n L�m Thụy Điển đ� khen ngợi �The Art of Memory� (Nghệ thuật của k� ức) của Patrick Modiano. Trước khi Modiano được giải Nobel, giới độc giả b�nh thường hầu như chẳng ai biết đến t�n �ng. C� lẽ nhận ra c�i v� nghĩa của nh�m chữ �nghệ thuật của k� ức,� gi�o sư Đại Học A&M Richard Grohan đ� chữa ch�y bằng c�ch diễn dịch l� �evoking the power of the past over human lives and destinies� (nhắc nhớ c�i sức mạnh của qu� khứ �p đặt l�n cuộc đời v� số mạng của con người). M�i khi đến cuối năm 2014 Yale University Press mới in lại một bộ ba truyện ngắn d�i của Modiano với tựa đề Suspended Sentences. Đọc �Afterimage� truyện đầu ti�n của quyển �Suspended Sentences� v�i tr�ch đoạn của c�c quyển �Dora Bruder�, �In the Caf� of Lost Youths,� �Catherine Certitude,� v� xem hai cuốn phim dựa v�o truyện của Patrick Modiano, �Lacombe, Lucien� v� �Bon Voyage� t�i thấy �ng Modiano thường d�ng thời kỳ 1942 � 1944, khi Paris tạm thời bị Đức Quốc X� chiếm đ�ng, l�m chất liệu s�ng tạo. �Bon Voyage� do Modiano viết phim bản, n�i về một vị gi�o sư mang c�ng thức chế tạo �nước nặng� trốn ra khỏi Ph�p với sự gi�p đỡ của c� học tr� v� mối t�nh của c� học tr� với anh nh� văn �phản động� nh� cầm quyền bấy giờ. Phim hấp dẫn nhờ t�nh tiết �o le v� kết th�c c� hậu. Văn của Modiano, c� lẽ v� một nh�n vật ch�nh trong truyện l� nhiếp ảnh gia, lu�n cho t�i cảm gi�c t�i ở giữa một bức ảnh hay một đoạn phim trắng đen, nhiều b�ng tối v� �nh s�ng chỉ rọi vừa phải v�o nh�n vật đang được đề cập.

 

S�ch t�c giả gốc Việt ở Hoa Kỳ, trong năm 2014 t�i đọc cả ba cuốn của Nguyễn Minh B�ch trong đ� c� quyển �Pioneer Girl� mới xuất bản trong năm. V� c� con g�i lớn của t�i cho rằng quyển �Stealing Buddha�s Dinner� n�i l�n � nghĩ của c� trong qu� tr�nh assimilation bằng thức ăn, n�n t�i đọc để hiểu con t�i. Sau đ� t�i đọc th�m �Short Girls,� v� �Pioneer Girl.� Nguyễn Minh B�ch kh�ng được c�c trang mạng Việt nhắc nhở nhiều nhưng theo t�i c� l� một trong những nh� văn Việt rất đ�ng được ch� �. Nguyễn Minh B�ch cho độc giả thấy quan điểm của một người Việt đến Hoa Kỳ khi c�n rất trẻ, sự lạc l�ng của họ khi t�m c�ch gia nhập d�ng văn h�a bản xứ, sự bơ vơ khi phải tự bảo vệ m�nh trong học đường v� x� hội, sự ph�n v�n kh�ng biết m�nh l� người Mỹ hay l� người Việt. Những nh� văn gốc Việt như Nguyễn Minh B�ch đ� kh�ng c� một mẫu mực văn học Việt n�o để họ c� thể dựa v�o, hay từ đ� mọc rễ v� vươn l�n. Nguyễn Minh B�ch phải tự t�m kiếm cho m�nh một hướng đi văn học. Xuất bản s�ch trong d�ng văn chương bản xứ kh�ng phải l� một chuyện dễ thế m� c� đ� cho ra đời được ba quyển thật l� đ�ng khen ngợi. Nguyễn Minh B�ch mi�u tả c�i th�nh c�ng v� thất bại của thế hệ thứ nhất, c�i nh�n của c� về lớp gi� đ�i khi rất kh�i h�i, một c�i cười c� phần chế nhạo chua ch�t. T�i qu� t�c phẩm của Nguyễn Minh B�ch v� b�n cạnh diễn tả những xung đột nội t�m, xung đột văn h�a, c� c�n n�i l�n xung đột giữa cha mẹ Việt v� con c�i khi họ muốn nu�i dạy con kiểu Việt giữa nền văn h�a Mỹ.

Chủ bi�n Gi� O thay thế trang Ảo Ng�n bằng Qu�n Gi� Lốc, nhưng xem chừng qu�n l�m ăn kh�ng mấy kh�. �t người đọc, thiếu người cộng t�c, tuy nhi�n con số rất �t độc giả của qu�n l� lại l� độc giả c� kinh nghiệm đọc v� gi�u kiến thức. T�nh từ khi mở qu�n đến nay c� chừng 193 posts. Trong đ� c� 46 b�i điểm s�ch, ph� b�nh, hay nhận định ch�nh trị của nh� văn Đặng Đ�nh T�y.

 

Chỉ n�i về văn thơ tr�n Gi� O sẽ l� một thiếu s�t lớn lao nếu kh�ng nhắc đến s�u (6) loạt ảnh nghệ thuật của Ho�ng Huy Mạnh v� hai (2) của Nguyễn thị Lệ Liễu. L�m tăng th�m sự hấp dẫn cho những b�i thơ, �ng văn l� rất nhiều tranh v� ảnh mỹ thuật của c�c họa sĩ v� nhiếp ảnh gia Quế Hương, H� Cẩm T�m, v� NAT.

T�i tỉ mẩn l�m một cuộc tổng kết những b�i tr�n mạng Gi� O năm 2014 t�nh từ sau số Xu�n Ngựa Reo. Xin c�o lỗi nếu độc giả ph�t hiện c� sự nhầm lẫn hay con số thiếu ch�nh x�c, tại v� thỉnh thoảng t�i tr�ng g� h�a cuốc, c�i nọ xọ c�i kia. Như đ� viết b�n tr�n t�i chỉ d�ng số lượt t�c giả xuất hiện chứ kh�ng ghi ch�p cẩn thận số lượng b�i đăng. Số lượt b�i xuất hiện tr�n Gi� O trong năm 2014:

        Hơn hai mươi lần c� Đ�o Trung Đạo, Đặng Ph�ng Qu�n, v� Ng� Bắc.

        Từ mười đến mười ch�n lượt gồm c� L� thị Huệ, Đo�n Minh Đạo, Mặc Đỗ, Ngu Y�n, Nguyễn thị Hải H�, Nguyễn Th�y Song Thanh, v� Vũ Tiến Lập.

        Từ năm đến ch�n lượt gồm c�: Đ�i Sử, Ho�ng Huy Mạnh, Ng� Văn Tao, Nguyễn Man Nhi�n, Nguyễn Quang Hiện, Nguyễn thị Kh�nh Minh, Thi Vũ, v� Vương T�n.

        Từ một đến bốn lượt gồm c�: Chu Ngạn Thư, Dương Kỳ Đức, Đ�o Trung Đạo, H�n Song Tường, Hồ Ch� Bửu, Hồ Đ�nh Nghi�m, Hồng Phương Vi�n, Julie Quang, Kha Ly Ch�m, Khế Chua, L� Lạc Giao, Nguyễn Đăng Khoa, Nguyễn Đức Nh�n, Nguyễn H�a Trước, Nguyễn H�n Chung, Nguyễn Lương Vỵ, Nguyễn Thanh Ch�u, Nguyễn thị Kim Li�n, Nguyễn Thị Lệ Liễu, Nguyễn văn Phong, Nguyễn Văn S�m, Nguyễn Xu�n Ho�ng, Nguyễn Xu�n Thiệp, Phạm Cao Ho�ng, Phạm Tấn Xu�n Cao, Phan Thanh T�m, Thế Dũng, MC Th�y Dương, Trần Ho�i Thư, Trang Đ�i Glassey-Trầnnguyễn, Trịnh B�nh An, Trịnh Y Thư, Trường Thu Đ�ng, Tưởng B�nh Minh, v� Vũ Ho�ng Thư.

Sẵn đ�y xin n�i th�m một ch�t về v�i cuốn s�ch của Hoa Kỳ t�i đ� đọc hoặc nghe đọc (audio book) trong năm 2014. �The Goldfinch� của Donna Tartt l� một cuốn tiểu thuyết hấp dẫn được giải Pulitzer 2014. Quyển s�ch xoay quanh cuộc đời cậu b� Theo Decker mười ba tuổi. Mẹ cậu qua đời khi đưa cậu đi xem bức tranh The Goldfinch v� bị tr�ng bom của một nh�m khủng bố đặt ngay trong viện bảo t�ng. T�nh cờ bức tranh nhỏ The Goldfinch rơi v�o tay Theo v� trong cơn hỗn loạn Theo mang bức tranh về nh�. Hai quyển s�ch �Colorless Tsukuru and His Years of Pilgrimage� v� �The Strange Library� của Haruki Murakami rất hấp dẫn. Độc giả nếu th�ch quyển �Norwegian Woods� sẽ th�ch Colorless Tsukuru v� nếu th�ch t�nh c�ch hoang đường v� l� của Kafka sẽ th�ch �The Strange Library.�

T�i thường cho rằng cuộc sống qu� phong ph� v� s�i động n�n tiểu thuyết kh�ng bắt kịp nhịp điệu cuộc sống do đ� s�ch thể loại hồi k� thường hấp dẫn t�i, c� khi hơn cả truyện. �Flash Boys� cho độc giả thấy m�nh kh�e hậu trường v� sự lợi dụng kỹ thuật điện to�n để th�nh c�ng trong thị trường chứng kho�n. Đ�y l� một trong những quyển s�ch m� tiểu thuyết kh�ng thể n�o nắm bắt nổi c�i phong ph�, s�i động, v� phức tạp của kỹ thuật điện to�n được �p dụng v�o thị trường chứng kho�n. Flash Boys được B�o New York Times mệnh danh l� những người chuy�n săn s�i v� s�i ở đ�y l� những chuy�n gia trong thị trường chứng kho�n như Jordan Belfort đ� d�ng sự kh�n ngoan đến độ gian manh v� sự hiểu biết th�m s�u về thị trường chứng kho�n để gian lận v� l�m gi�u. The Wolf of Wall Street cũng bộc lộ c�ch sống sa đọa b� tha m� say ma t�y v� rượu của những �ng nh� gi�u ở Wall Street. Wild, from Lost to Found on the Pacific Crest Trail cũng l� một quyển hồi k� phi�u lưu rất hấp dẫn của một c� g�i hai mươi s�u tuổi, một m�nh lang thang l�n n�i xuống đ�o gần một ng�n t�m trăm c�y số giữa sa mạc v� n�i rừng.

 

Thế nh�, điểm sơ qua v�i t�c phẩm văn học của một người đọc s�ch kh�ng ăn lương trong năm Ngựa v� thế gọi l� cưỡi ngựa đọc s�ch. Ch�c độc giả của Gi� O năm mới b�nh an v� hạnh ph�c.

 

 

Nguyễn Thị Hải H�

Th�ng Gi�ng năm 2015

��

 

� gio-o.com 2015