Pablo Neruda
TẬP THƠ CÁC CÂU HỎI
The Book of Questions
El libro de las preguntas
(trích đọan cuối cùng)
Tại sao tôi ghét các thành phố
ngửi thấy mùi đàn bà và nước tiểu?
Thành phố không phải là đại đương mênh mông
của các tấm nệm rung chuyển hay sao?
Không phải Đại Dương Châu của các luồng gió
có các hải đảo và các cây dừa hay sao?
Tại sao tôi đă quay trở lại với sự lănh đạm
của đại dương vô tận?
Con bạch tuộc đen thật to lớn biết bao
đến nỗi bôi nhọ cả ḥa b́nh của ngày?
Có phải các cánh tay của nó làm bằng sắt
và các mắt của nó, là ngọn lửa chết chóc?
Và tại sao con cá voi ba màu
đă cắt đứt tôi ra khỏi con đường?
Ai đă ngấu nghiến trước mắt tôi
một con cá mập phủ đầy các mụn nhọt?
Ai đă có tội, cơn gió
hay các loài cá vấy máu?
Sự tiếp diễn này đang phá vỡ
đội h́nh hay trận đánh?
Có thật là các con chim én
sắp đi định cư trên mặt trăng?
Chúng sẽ mang đi mùa xuân cùng với chúng
gỡ ra từ gờ mái các chiếc cột?
Các con én mặt trăng sẽ
bay đi vào mùa thu?
Chúng sẽ t́m kiếm vết tích của chất kim loại bismuth
bằng việc mổ mỏ trên bàu trời?
Và chúng sẽ quay trở lại các bao lơn
ḿnh phủ đầy tro bụi?
Tại sao họ không gửi các con chuột nhũi
và các con rùa lên mặt trăng?
Bộ các con vật đă khoét
các hang động và các đường hầm không thể
đảm trách
các công tác kiểm tra xa xôi này hay sao?
Bạn không tin rằng các con lạc đà một bướu
giữ được ánh trăng trong các bướu của chúng?
Chúng đă không rải nó trên sa mạc
với sự bí mật kiên tŕ hay sao?
Và không phải biển đă được đem
cho trái đất mượn tạm trong chốc lát hay sao?
Bộ chúng ta sẽ không phải trả nó lại
với các thủy triều của nó cho mặt trăng hay sao?
Sẽ không phải là điều tốt nhất khi đặt ra ngoài ṿng pháp luật
các nụ hôn liên hành tinh hay sao?
Tại sao không phân tích các điều này
trước khi thiết trí các hành tinh khác?
Và tại sao không phải là con platypus (thú mỏ vịt, chân có màng bẹt)
là kẻ lo chuyện ăn mặc cho không gian?
Các móng ngưa không được chế tạo
cho các con ngựa trên mặt trăng hay sao?
Và cái ǵ đánh động trong đêm?
chúng là các hành tinh hay các móng ngựa?
Buổi sáng nay tôi phải lựa chọn hay sao
giữa biển trần trụi và bầu trời?
Và tại sao bàu trời lại khoác lên ḿnh
từ rất sớm bộ vó tinh sương của nó?
Cái ǵ đang chờ đợi tôi tại Isla Negra?
Sự thực màu xanh lục hay nghi thức?
Tại sao tôi lại không có vẻ huyền bí bẩm sinh?
Tại sao tôi đă lớn lên mà không có các đồng bạn?
Ai đă ra lệnh cho tôi đập phá xuống
các cánh cửa của ḷng kiêu hănh của chính tôi?
Và ai đă thoát ra ngoài để sống cho tôi
khi tôi đương nằm ngủ hay ốm đau?
Và lá cờ nào đă được trương lên ở đó
nơi họ đă không quên tôi?
Và tầm quan trọng đến đâu tôi có được
tại pḥng xử án của sự lăng quên?
Đâu mới là bức tranh trung thực
của việc tương lai sẽ biến hóa ra sao?
Đó có phải là hạt lúa giống
giữa các khối màu vàng của nó?
Hay đó là trái tim nhiều xương,
đại diện của quả đào?
Có phải giọt thủy ngân đang chảy
chảy theo chiều xuôi xuống hay măi măi?
Có phải gịng thơ buồn bă của tôi
sẽ ngắm nh́n với đôi mắt của chính tôi?
Tôi sẽ c̣n có khứu giác và cơn đau đớn của ḿnh,
dù đă bị hủy hoại, lúc tôi tiến vào giấc ngủ hay chăng?
Có ư nghĩa ǵ để khăng khăng
trên lối đi dẫn vào cơi chết?
Làm cách nào ở sa mạc muối
nó lại có thể trổ hoa?
Trong biển vô sinh
có y phục để mặc khi chết hay không?
Giờ đây khi các xương cốt đă biến mất
ai đang sống trong hạt tro cuối cùng?
Làm thế nào mà bản phiên dịch các ngôn ngữ của chúng được
sắp xếp với các con chim?
Làm sao tôi nói được với con rùa
rằng tôi chậm chạp hơn nó?
Làm sao tôi hỏi xin con bọ chét
các thành tích của chức vô địch của nó?
Hay nói với các đóa hoa cẩm chướng
rằng tôi cảm ơn về hương thơm của chúng?
Tại sao quần áo bạc phếch của tôi
lại tung bay như một lá cờ?
Đôi khi tôi là một kẻ xấu xa
hay lúc nào tôi cũng là một người tốt?
Chúng ta học hỏi về sự tử tế
hay mặt nạ của sự tử tế?
Bụi hồng của điều ác không phải có màu trắng
và các đóa hoa của điều thiện không phải có màu đen hay sao?
Ai chỉ định các tên và các con số
cho vô số kẻ vô tội?
Có phải hạt kim loại tỏa sáng
như một âm tiết trong bài hát của tôi?
Có phải đôi khi một từ ngữ
trườn đi như một con rắn?
Một tên gọi như quả cam
đă chẳng lẻn vào trái tim bạn hay sao?
Từ gịng sông nào con cá sinh ra?
Từ danh từ “rèn bạc: silversmithing” hay sao?
Khi chúng cất chứa quá nhiều nguyên âm
đừng lái các con tàu đến sự tàn phá?
Các chữ o trong từ ngữ “locomotive”
có phà ra khói, lửa và hơi nước hay không?
Trong ngôn ngữ nào mà cơn mưa đổ xuống
trên các thành phố bị dày ṿ đau đớn?
Vào buổi b́nh minh, các âm tiết êm dịu nào
khiến hơi biển trở lại?
Có ngôi sao nào rộng mở
hơn từ ngữ poppy?
Có hai chiếc răng nanh nào sắc nhọn
hơn hai vần của từ ngừ “jackal”?
Ngươi có thể yêu tôi không, quyển sách dạy đánh vần,
và cho tôi một nụ hôn đầy ư nghĩa?
Một quyển từ điển là một ngôi cổ mộ
hay một tổ ong phong kín?
Từ cửa sổ nào mà tôi vẫn c̣n
ngắm nh́n lúc chôn cất?
Hay có phải điều tôi nh́n thấy từ xa
là điều mà tôi chưa sống qua?
Khi nào con bướm đọc được
những ǵ mà các con ruồi viết trên cánh của nỏ?
Như thế nó sẽ hiểu được lộ tŕnh của nó,
những chữ mà con ong hay biết?
Và với những con số nào mà con kiến
đem trừ đi các chiến sĩ đă chết của nó?
Các cơn gió lốc được gọi là ǵ
khi chúng đứng yên một chỗ?
Có phải những ư nghĩ về t́nh yêu rơi
xuống các hỏa diệm sơn đă tắt lịm?
Có phải miệng núi lửa là một hành vi trả thù
hay một sự trừng phạt của trái đất?
Với các ngôi sao nào mà chúng sắp nói đến,
các gịng sông không bao giờ ra tới biển?
Loại lao động cưỡng bách nào
mà Hitler đang làm tại hỏa ngục?
Ông ta sơn các bức tường hay các thi thể?
Ông ta có hít tử khí của người chết hay không?
Họ có nuôi ăn ông bằng tro
của quá nhiều đứa trẻ bị thiêu đốt hay không?
Hay, từ khi chết, họ có cho ông ta
máu để uống từ một cái phễu?
Hay họ có dùng búa để nện vào miệng ông ta
chiếc răng vàng đă nhổ ra?
Hay họ có đặt ông ta nằm ngủ
trên dây kẽm gai của ông?
Hay họ có đang xâm h́nh trên da ông ta
để làm thành các ngọn đèn dưới hỏa ngục?
Hay để cho các con chó to hung hăn
cắn ông ta không chút thương xót?
Hay ông ta phải di hành không ngừng nghỉ,
đêm và ngày cùng với các tù nhân của ông?
Hay ông phải chết nhưng không chết
vĩnh viễn dưới làn hơi độc?
Nếu tất cả các gịng sông đều có nước ngọt
biển lấy muối từ nơi đâu?
Làm thế nào các mùa biết được
chúng phải thay cánh áo của chúng?
Tại sao lại quá chậm trễ trong mùa đông
và sau đó với một sự rùng ḿnh nhanh đến thế?
Và làm sao mà các rễ cây biết được
chúng phải trèo lên hướng ánh sáng?
Và rồi chào đón không khí
cùng với quá nhiều hoa và màu sắc?
Có phải lúc nào cũng cùng một mùa xuân
tái diễn vai tṛ của nó?
Ai làm việc cực nhọc hơn trên trái đất,
một con người hay mặt trời của hạt lúa?
Giữa cây thông và cây nha phiến
trái đất yêu mến cây nào hơn?
Giữa các cành hoa lan và lúa ḿ
nó ưa thích cái nào hơn?
Tại sao một đóa hoa với sự sung măn như thế
và lúa ḿ với hạt vàng bụi bặm của nó?
Mùa thu có bước vào một cách hợp pháp
hay nó là một mùa bí mật?
Tại sao nó lại luẩn quẩn nơi các cành cây
cho đến khi các chiếc lá rơi xuống?
Và các chiếc quần mùa vàng của nó
c̣n lại đang được treo nơi đâu?
Có thật là mùa thu có vẻ chờ
mong một điều ǵ đó sắp xảy ra?
Có thể cơn run rẩy của một chiếc lá
hay sự di chuyển của vũ trụ?
Có hay không một cục nam châm bên dưới trái đất,
cục nam châm anh em của mùa thu?
Khi nào sự bổ nhiệm của hoa hồng
được ban hành dưới trái đất?
Pablo Neruda
(trích trang I đến XXV "The Book of Questions, El libro de las preguntas", Pablo Neruda , Copper Canyon Press, translated by William O'Daly, second edition)
Pablo Neruda có tên sinh ra là Neftalí Ricardo Basialto, chào đời tại Parral, Chili năm 1904. Ông phục vụ với chức lănh sự tại Miến Điện, và giữ các chức vụ ngoại giao tại nhiều nước Đông Á và Âu Châu khác nhau. Năm 1945, ít năm sau khi ông gia nhập đảng Cộng Sản, Neruda được bầu vào Thựong Nghị Viện Chí Lợi. Không lâu sau đó, bàu không khí chính trị của Chí Lợi đột nhiên chuyển hướng sang bên hữu, Neruda đă chạy trốn sang Mexico, và sống như một kẻ lưu vong trong nhiều năm. Sau đó ông đă đặt nơi ở thường trực tại Isla Negra. Năm 1970 ông được bổ nhiệm làm đại sứ của Chí Lợi tại Pháp, và trong năm 1971 ông được trao tặng giải Nobel về văn chương. Pablo Neruda mất năm 1973.
Hoàng Văn Bản dịch
© gio-o 2008