Thanh Tâm Tuyền, tranh Đinh Cường

TẢn mẠn

Bên tách cà phê

Kết từ

một thiên anh hùng ca

Nguyễn Xuân Thiệp

Tháng Tư về, gợi lên bao điều để suy nghĩ và để nhớ.

Trong cái chung và cái riêng bây giờ, xin được gợi lại Thanh Tâm Tuyền, người “thi sĩ của chúng ta” (chữ của Thảo Trường). Thanh Tâm Tuyền ra đi vào cuối Tháng Ba. Nghĩa là chỉ còn ít hôm nữa là sang Tháng Tư. Với Nguyễn, không hiểu sao khi nghĩ tới Thanh Tâm Tuyền là nghĩ tới chiến tranh Việt Nam. Phải chăng vì ông đã viết Bếp Lửa của những năm báo hiệu trận bão kinh hoàng sắp dấy lên trên giải đất Miền Nam. Hay vì ông đã viết Khai Từ Của Một Bản Anh Hùng Ca. Hoặc giả bởi vì ông đã viết bài Đêm đề tặng Duy Thanh, mở đầu bằng hai câu Những năm nào chiến tranh đã quên / Con mắt đen niềm im lặng… Có thể là vì tất cả những điều vừa kể.

Hôm nay, Tháng Tư về, tưởng nhớ Thanh Tâm Tuyền, và khởi đi từ những câu thơ của ông, Nguyễn viết những dòng chiêu niệm sau đây xem như Kết Từ Một Thiên Anh Hùng Ca.

   Vâng. Những năm chiến tranh Việt Nam, Thanh Tâm Tuyền đã viết Khai Từ Của Một Bản Anh Hùng Ca như sau:

Hãy khép mắt khép mắt thật khẽ

Có thấy chúng ta rơi vào giấc ngủ sâu vào những giấc mơ

Hương hoàng lan lẫn mái tóc người yêu

Xa thành phố bỗng lạc đường

Tại sao cánh rừng cháy tôi một mình

Người nào ngủ đây người nào chết đây thân xác tan tành

Hãy khép mắt khép thật kín

Và chúng ta rơi vào cơn ác mộng một mình

   Hãy khép mắt thật kín. Liệu chúng ta còn thấy "rơi vào những những giấc mơ / hương hoàng lan lẫn mái tóc người yêu" hay chỉ để "rơi vào cơn ác mộng một mình"? Hôm nay, sau hơn 30 năm, khi người thi sĩ ấy đã ra đi, tôi ngồi viết Kết Từ Một Thiên Anh Hùng Ca. Đã 12 giờ đêm. Cây magnolia sau nhà đã ngủ. Những bông iris đã ngủ. Xin em hãy khép mắt, khép mắt thật khẽ trong mùi hương ngọc lan của một mùa đã xa. Ngoài trời, chớp lóa, dường như một trận thunderstorm đang kéo qua đồng cỏ. Chợt thấy lại hình ảnh của cô học trò ngày xưa Nguyệt Hạnh từ chiếc vận tải cơ C130 bốc cháy giữa rừng già Ban Mê Thuột.

Kết từ một thiên anh hùng ca... Những khu rừng bốc cháy. Những chiếc trực thăng giận dữ. Như trong phim Cappola, như trong ca khúc Bonjour Vietnam của Marc Lavoine và  trong tiếng hát của Phạm Quỳnh Anh. Kết từ một thiên anh hùng ca...  Xin cùng tôi đọc lại:

Khói bếp Long Sơn, nước Vàm Cỏ

Áo trận phơi đại đội trở về

Bụi Trảng Bàng, lửa trời An Hạ

Gió đồng chưa khô áo lại đi

Pháo lấp Khe Sanh, cắt Đường Chín

Những hung tin không kịp báo về

Gió Hạ Lào cuốn cờ tưởng niệm

Đá Trường Sơn đứng sững như mê

(Thơ Khoa Hữu)

Kết từ một thiên anh hùng ca, chúng ta trở về với Nha Trang, tháng ba năm 1975:

tháng ba. trên thành phố xưa

bầu trời rạn màu men sấm ký

tưởng nghe xa tiếng cọp gầm

sạt mái tường vi. ngói lở

ngày phơi bãi bình sa

đâu thành phố của mùa trăng giả đảo

những cây bàng ửng đỏ trong mưa

tháng ba ơi. đang giữa bản đàn

bỗng nghe tiếng ve ngâm vượn hót

người yêu người. làm sao quên

mái tóc đi về rặng cây bông sứ

tháng ba. tháng ba. trong đời tôi

và lịch sử. hoàng hôn nghiêng mái quán

hải âu. bay xa. về đâu

thùy dương dậy. chiều tà. hung hãn

(Thơ Nguyễn Xuân Thiệp)

Kết từ một thiên anh hùng ca. Hỡi ôi, lịch sử đã không dành cho chúng ta một số phận khác, như lời Khoa Hữu trong đề từ bài Người Lính. Tháng ba, ở Nha Trang "hải âu. bay xa. về đâu / thùy dương dậy. chiều tà hung hãn"... Rồi tháng tư mở ra những cơn mưa tháng năm ở Sài Gòn. Mưa. Mưa trái mùa trên rừng cao su An Lộc. Những chiến sĩ Biệt Kích Dù, hàng hàng lớp lớp, đứng nghiêm trong mưa, chào quốc kỳ lần cuối. Rồi chia tay... Vì đâu... Kết từ một thiên anh hùng ca. Những ngày của tháng năm 1975, không còn tiếng súng xối xả vào kẻ thù, mà đây đó có những tiếng súng lẻ tẻ, tiếng nổ lựu đạn, của các tướng quân, sĩ quan, binh sĩ chấp nhận cái chết chứ nhất định không để rơi vào tay kẻ thù. Kết từ một thiên anh hùng ca. Anh em bằng hữu, thầy trò chúng ta chia tay nhau. Vì đâu...

Người lính trận bỏ tình đi mất

Bỏ trăn năm khói tụ mây thành

Lòng nhĩa trang tiếc thương đã nhạt

Cả vòm trời như áo nửa manh

...

Đất ấy của ta, ta còn hiểu

Đồng đội của ta, ta còn đau

Giấy mực đời chép ra, ví thiếu

Lấy da này viết để tạ nhau...

(Thơ Khoa Hữu)

   Như thế đó, chúng ta đã viết lên một thiên anh hùng ca bi thảm. Bởi lẽ, người lính chúng ta đã chiến đấu với trái tim rực đỏ, nhưng tiếc thay, chúng ta đã không có được một cuộc đời, một phần số như chúng ta xứng đáng phải có. Gỗ đá kia còn ghi dấu tích. Nước trăm sông còn mãi ngậm ngùi. Và mây trời vẫn bay qua những thành phố, những nghĩa trang của một thời. Viết Kết Từ Một Thiên Anh Hùng Ca, chính là "lấy da này viết để tạ nhau..."

Kết từ một thiên anh hùng ca... Chúng ta không quên một mặt khác của vầng trăng. Tấm lòng nhân xin mở ra cùng trời đất. Vâng, kẻ này muốn kể lại câu chuyện về một người lính trẻ phía bên kia... Dẫu sao thì cũng cùng chung một cuộc chiến. Anh ta không can dự gì vào chủ nghĩa, chế độ. Chẳng qua là bị đẩy vào chiến tranh. Và ngã chết. Câu chuyện đã được Sao Khuê một lần kể trong Ánh Trăng & Những Cánh Bướm, xây dựng từ truyện ngắn Đi của nhà văn trẻ trong nước -Nguyễn Bình Phương. Nay, Nguyễn xin thuật lại ở đây như một kết từ.

   Ánh trăng & những cánh bướm... Những hình ảnh đó, thật ra không ở trong thế giới chúng ta. Nó ở một cõi u minh nào đó... Trong khung cảnh những "mái nhà lập lờ bồng bềnh", trong "bóng tối mùi ngai ngái, chỉ một ánh trăng duy nhất chiếu thẳng xuống đất làm thành con đường vàng nhạt, mỏng, sắc, vẩn những hạt bụi li ti. Người lính lầm lũi đi trên vệt sáng đó..." Và rồi những cánh bướm, "người lính đánh mắt nhìn đôi bướm trắng, chúng bay theo anh từ lâu, bốn cái cánh chờn vờn thoắt ẩn thoắt hiện tựa bốn mẩu giấy vụn quấn quýt trong gió."

   Người lính, ánh trăng và những cánh bướm. Rõ ràng những cái này đang trôi xa, và rồi sẽ mất hút trong một vùng bóng ảo nào đó. Cả âm thanh nữa, dường như cũng không ở trong bầu khí chúng ta đang hít thở. Nguyễn Bình Phương tả: "Không gian rì rào, cái rì rào thiêng liêng nơi sự sống không có mặt. Đôi bướm trắng bay ra từ gốc cây đổ, chúng lượn sát mép vệt sáng, sau đó dấn lên rồi lại chìm vào bóng tối thăm thẳm." Người lính trong truyện, một anh lính Bắc Việt lưng mang ba lô vai khoác AK, vừa đi vừa đếm bước. Một mẩu hồi ức chợt hiện.

   "Kỷ niệm chầm chậm rẽ lớp sương mờ hiện về.

    -Mình thích không?

    -Thích.

    -Tìm cho em cái cặp tóc, nó rơi đâu đây thôi. Mai mấy giờ mình đi?

    -Họ bảo tập trung trên huyện lúc bảy rưỡi. Chán thật. Cặp của mình đây này. Ở nhà chu đáo với mẹ một tí. Năm nay mẹ yếu lắm rồi đấy.

    -Vâng. Mình đừng quên em đấy nhé.

    -Quên thế chó nào được. Tôi sẽ về, nhất định về với mình.

     Tôi chỉ đi hai nghìn linh chín bước thôi.

     -Không, hai nghìn linh tám cơ.

    -Thì hai nghìn linh tám. Đúng hai nghìn linh tám không hơn không kém, còn lại mặc kệ....

      -Mình muốn nữa không?

      -Có.

      -Sao mình khỏe thế! "

   Người lính tiếp tục đếm bước. Một mẩu hồi ức khác: "Lại một tiếng thở dài. Ngày xưa, cả thị trấn mắc bệnh thở dài, vừa hát vừa thở dài, vừa hôn nhau vừa thở dài.... Mẹ ngồi bên bậu cửa đăm đăm nhìn ra đường, trên bàn thờ, bố trẻ măng nhìn mẹ.... Sau đó tất cả biến mất, chỉ còn lại tiếng thở não nề bất tận. "

   Người lính vẫn đều đều đếm bước. Anh đếm tới hai nghìn linh sáu thì thấy mình đứng dưới cái cổng hình bán nguyệt. Cổng làng? Có thể. Nhưng nó mờ mịt và lạnh lẽo như cửa vào âm ty. Anh đếm tới hai nghìn linh bảy, rồi đếm lại từ đầu. "Người lính không biết khi vượt qua vòm cổng, anh đã bước sang bên kia mặt trăng, ở đấy vĩnh viễn chỉ có hai nghìn linh bảy bước."

   Một truyện thật lạ lùng. Nó thuộc loại truyện viết theo nghệ thuật "hiện thực huyền ảo". Kiểu những trang viết của Garcia Marquez về đàn bướm trong tiểu thuyết Trăm Năm Cô Đơn. Thực và ảo trộn lẫn. Nhưng thực cũng chỉ là ảo. Người lính kia không còn là hiện thực nữa,  chỉ có u hồn anh vẫn còn vơ vẩn trên đường hành quân.

   Dường như cái chết đến với người lính quá nhanh, đúng như nhà phê bình trẻ Nguyễn Thanh Sơn nhận định, anh không biết rằng anh đã bỏ lại xác thân ở một góc rừng nào đó, và giờ đây hồn anh đang bước vào cõi u minh, nơi mọi vệt sáng đều đã tắt, không gian chỉ là màu nâu nhạt. Anh đã ở phía bên kia của mặt trăng, nghĩa là ở cõi âm.

   Kết từ một thiên anh hùng ca. Xin được đóng lại bằng những lời thơ sau đây của Khoa Hữu khi về thăm mộ bạn ở nghĩa trang Biên Hòa: chia tay chia đến tuyệt tình / nén nhang ngọn khói cũng thành mây bay / dọc ngang về dưới mộ này / lạ thân trăm họ một ngày như vôi / nước non khuya sớm ngậm ngùi / mai sau còn tiếng gió trời về thăm...

NXT

http://www.gio-o.com/NguyenXuanThiep.html

© gio-o.com 2010