TẢn mẠn

B�n t�ch c� ph�

 

Một Người Đ� Về Ti Nh� M�nh


Nguyn Xu�n Thip



Diễm Ch�u

������ ���������


Về nh�, đ� l� mong ước lớn nhất, thiết tha nhất của một đời người ở chặng cuối cuộc h�nh tr�nh. Về nh�, v�ng. Nhưng kh�ng phải ai cũng thực hiện được điều mơ ước đ�. C� thể chỉ một số �t những người ở trong nước b�y giờ mới hy vọng về lại được ng�i nh� xưa. C�n với ch�ng ta những người biệt xứ th� c�n nh� đ�u nữa m� về. Ở b�n kia một con s�ng, ở b�n kia một c�nh đồng hay biển rộng, chỗ đ� l� nh� của ta thuở xưa phải kh�ng. H�nh như l� vậy. Nhưng l�m sao về được.

 

��� Nguyễn cũng như bao bạn b� kh�c cũng đ� từng c� một m�i nh� ở những năm th�ng ấy, b�n kia biển s�ng. Ng�i nh� đ� ở Vương Phủ Vỹ Dạ, nơi c� những c�y b�ng, m�i ng�i, h�ng tre, h�ng sầu đ�ng, c�y bưởi, v� bờ ao xanh. Nhưng tất cả đ� kh�ng c�n dấu vết. Trần V�ng Sao hiện ở th�n Vỹ, v� cả Đinh Cường lần về thăm gần nhất hồi đầu năm, đều x�c nhận điều ấy. Vậy l�m sao Nguyễn về tắm lại bến s�ng sau nh� c� Dạ Kh�?

�� Về nh�, về nh� Đ� l� ng�i nh� ở số 3 Nguyễn Trường Tộ, Đ� Lạt chăng. Ng�i nh� m� mỗi khi nh�n lại đều thấy nh�nh th�ng kh� c�ng mảnh trăng đong đưa, đong đưa tr�n m�i ng�i, b�ng thi�n thu về. T�n Nữ Kim Phượng, Trịnh C�ng Sơn, L� Uy�n Phương -v� hiền nội nữa cũng đ� ra đi. Vậy Nguyễn về với ai đ�y. C�n căn nh� số 328 tr�n lầu 3 L� J Cư X� Thanh Đa nh�n ra mặt s�ng, nơi ho�ng h�n t�m m�u hoa đồng thảo? �i l�m sao về được khi b�ng ch�ng c�n ngự trị nơi tiền trường s�n khấu.

�� Như vậy, Nguyễn v� Tưởng Năng Tiến c�ng nhiều người nữa dứt kho�t kh�ng thể n�o về t�m lại m�i nh� xưa, cho d� về với m�u gi� ng�y lang thang v� �nh trăng hiu hất lạnh l�ng để nghe từ trong k� ức dậy l�n tiếng h� hồn m� oan.

�� Nguyễn kh�ng về được, v� nếu c� về cũng chẳng t�m đ�u dấu t�ch của ng�i nh� m�nh từng lớn l�n hay đ� sống những th�ng năm �m đềm hạnh ph�c. Kh�ng, sẽ kh�ng bao giờ nữa. Nevermore.

�� Vậy m� c� người thi sĩ chọn kiếp lưu vong l� nh� thơ Diễm Ch�u đ� về tới nh� m�nh. Ấy l� theo lời nh� thơ Nguyễn Quang Thiều ở trong nước. Dẫu rằng �ng về chỉ đứng lặng lẽ nh�n v� kh�c thầm, kh�ng d�m bước v� nh�. Nhưng trước khi n�i về sự trở về của Diễm Ch�u, ch�ng ta h�y t�m hiểu sơ qua về cuộc đời v� sự nghiệp của �ng. �ng sinh ở Hải Ph�ng năm 1937, t�n khai sinh Phạm Văn Rao� Di cư �v�o Nam, tốt nghiệp Đại học Sư phạm S�i G�n � Gi�o sư Anh văn. Tu nghiệp Đại học Indiana, Hoa Kỳ. �ng từng l� Gi�m đốc Trung t�m Ngoại ngữ Đại học B�ch khoa S�i G�n. Tổng thư k� tạp ch� Tr�nh Bầy ở SG trước 1975. L� tr� thức phản chiến, �ng từng viết b�i đ� k�ch Mỹ v� cuộc chiến tranh tr�n đất nước ta. Thế nhưng khi Cộng Sản Bắc Việt chiếm được S�i G�n v� đặt �ch thống trị l�n to�n c�i, �ng mới thấy th�n phận tr� thức chẳng ra c�i g� cả dưới quyền uy của một lũ người vừa độc �c, t�n bạo vừa ngu dốt ti tiện. Cho n�n �ng c�ng gia đ�nh đ� bỏ nước ra đi năm 1983, v� sống ở Strasbourg cho đến khi từ gi� c�i trần gian v�o năm 2008.

�� Ho�ng Ngọc-Tuấn đ� nhận định về Diễm Ch�u như sau: �Như một nh� thơ Việt Nam, Diễm Ch�u chọn vị thế của một người m�i m�i lưu vong, nhưng �ng chưa bao giờ rời v�ng tay �m lấy đất nước. Bởi suốt đời thiết tha với đất nước, thời n�o �ng cũng phải chọn vị thế bất thoả hiệp, d� ở vị thế ấy �ng phải chịu sự c� đơn, v� kh�ng �t niềm đau đớn� Thật hiển nhi�n, cho đến nay, trong việc mở rộng con mắt thơ Việt Nam ra thế giới, kh�ng ai c� thể s�nh với �ng về số lượng v� tầm tiếp cận. �ng l�m việc như một con ong v� địch ở sức chuyển tải v� tầm bay xa. Bao nhi�u mật hoa từ ch�u � rồi ch�u Phi, từ ch�u �u rồi ch�u Mỹ, đến tận ch�u Đại dương, �ng đ� mang về qua chiếc cầu bi�n giới.

�� C� đơn v� buồn b�, Diễm Ch�u muốn t�m về lại m�i nh� xưa ở Hải Ph�ng. Nguyễn Quang Thiều thuật lại trong Tạp Ch� Thơ của H� Nội số th�ng 12. 2011: �Mấy năm trước Diễm Ch�u về nước. �ng chỉ ở H� Nội hai ng�y rồi đi Hải Ph�ng. Đ�y l� th�nh phố cố hương �ng. �ng trở về đ� đầy hồi hộp v� hoang mang. �ng n�i �ng muốn t�m lại ng�i nh� xưa của cha mẹ �ng, nơi �ng đ� sinh ra, lớn l�n v� rời bỏ.� �ng muốn được bước v�o ng�i nh� ấy v� ngồi xuống tr�n một chiếc ghế m�y cũ trong một khoảng tối của ng�i nh� để được nghe ch�nh bước ch�n thời thơ ấu của �ng vọng về. Trở về để t�m lại nơi �ng thường giấu bố mẹ một cuốn s�ch văn học bằng tiếng Ph�p để đọc. �ng cũng muốn về Hải Ph�ng để gặp một ngườ bạn thơ. Nhưng chuyến đi ấy, chuyến trở về th�nh phố cố hương ấy v� t�nh lại l� chuyến trở về cuối c�ng khi �ng c�n sống tr�n thế gian n�y. V� �ng đ� kh�ng t�m lại được ng�i nh� đ�. Nh� thơ bạn �ng cứ nhắc �ng h�y cố nhớ ch�nh x�c lại xem c� đ�ng ng�i nh� �ng đang đứng trước cửa l� nh� của �ng kh�ng? Nhưng �ng đ� lắc đầu. �ng kh�ng t�m lại được ng�i nh� của m�nh. �ng n�i �ng đ� qu�n mất rồi. �ng kh�ng thể t�m lại một dấu vết quen thuộc n�o nữa.� Nhưng nh� thơ Nguyễn Quang Thiều quả quyết: ��ng đ� n�i dối. Đ� ch�nh l� ng�i nh� của �ng. �ng nhận ra ngay khi nh�n thấy ng�i nh� mặc d� ng�i nh� ấy đ� thay đổi v� những người chủ mới nh�n �ng với vẻ ngạc nhi�n. Một nỗi lo ngại v� một nỗi tủi th�n �a v�o l�ng �ng. Ch�nh thế �ng kh�ng bước v�o ng�i nh� ấy. �ng vội rời bỏ ng�i nh�. Đ�m ấy trở về kh�ch sạn �ng ngồi co ro như một cậu b� ở nh� trong đ�m một m�nh m� cha mẹ đều đi vắng. �ng đ� lặng lẽ kh�c.�

�� V�ng. Diễm Ch�u đ� kh�c. �ng đ� về đến nơi, nhưng kh�ng t�m được ng�i nh� thuở xưa của m�nh. Mọi thứ đều đ� đổi kh�c, v� kh�ng c�n nhận ra �ng. Vậy l�m sao �ng c� thể bước ch�n v�o ng�i nh� v� ngồi xuống b�nh y�n tr�n một chiếc ghế cũ. Kh�ng, kh�ng về được nữa rồi. E phải chờ tới khi chết. Vẫn lời của NQT: �� c� những người chỉ khi chết v� chỉ bằng c�i chết mới về được nh� m�nh một c�ch thanh thản. V� b�y giờ t�i cũng c� thể kết th�c những d�ng chữ viết về �ng. Bởi t�i đ� nh�n thấy �ng bước được v�o ng�i nh� cũ của m�nh m� trước đ� kh�ng l�u �ng đ� phải tự n�i dối ch�nh bản th�n l� kh�ng c�n nhớ được g� nữa.

�� �ng đ� về tới nh� m�nh. Amen.�

�� Vậy l� phải chờ tới khi l�a bỏ thế gian n�y thi sĩ Diễm Ch�u mới về lại được ng�i nh� ng�y xưa của m�nh. Thật l� buồn b�. Bạn v� t�i, c� ai muốn trở về như thế kh�ng?

 

NXT

 

http://www.gio-o.com/NguyenXuanThiep.html

 

� gio-o.com 2012