TN MN
B�N T�CH C� PH�

 

Nguyễn Xu�n Thiệp

 

 

t b�ng c�c trng,

đến hoa poppy m�u đỏ,

v� nhng người l�nh tr v

 

Sắp tới ng�y Cựu Chiến Binh-Veterans Day, Nguyễn t�i xin được c�ng c�c bạn nghĩ về chiến tranh v� những người l�nh trở về sau cuộc chiến.

Ng�y Veterans Day 11 th�ng 11 l� ng�y nước Mỹ tưởng nhớ tới c�c chiến sĩ đ� một thời chiến đấu tr�n c�c trận địa. V�o ng�y n�y c� những nghi lễ đặc biệt diễn ra tại nghĩa trang Arlington National Cemetery ở Virginia, với ph�t im lặng tưởng niệm rồi đặt v�ng hoa tr�n mồ c�c tử sĩ của Thế Chiến I, Thế Chiến II, Chiến Tranh Triều Ti�n, Chiến Tranh Việt Nam� Ng�y Veterans Day cũng l� ng�y Remembrance Day của Gia N� Đại v� Ng�y Armistice Day của Ch�u �u

Veterans Day c� xuất xứ từ Ng�y Đ�nh Chiến 11 th�ng 11 năm 1918. Ng�y ấy, tiếng s�ng ngừng im tr�n c�c chiến trường Ch�u �u v� lớp lớp những người l�nh h�n hoan trở về đo�n tụ với gia đ�nh. V�ng. Sau chiến tranh, những người l�nh trở về. Trong nỗi mừng vui gặp lại những người th�n y�u v� cuộc sống n�o nức đ� bao năm đứt đoạn, c�n c� ch�t x�t thương ngậm ng�i -x�t thương v� ngậm ng�i về nỗi thanh xu�n bị t�n rơi trong lửa đỏ v� những bạn b� đ� nằm xuống. Từ sau Thế Chiến I, tr�n h�nh tinh n�y, nhiều cuộc chiến tranh nữa đ� đi qua -Thế Chiến II rồi Chiến Tranh Triều Ti�n v� Chiến Tranh Việt Nam, v�

Những cuộc chiến tranh dần dịu lửa

Người về nghe c�u chuyện d�ng s�ng

Reo vui ấm nước b�n đồng cỏ

Uống ch�n tr� thơm. thức đợi trăng�

��

�� V�ng. Tưởng l� như vậy, tưởng rằng đời sẽ m�i b�nh y�n. Nhưng lịch sử kh�ng ngừng chuyển động. Những cuộc chiến t�n đi rồi lại b�ng trở lại tr�n h�nh tinh của con người. Những người l�nh năm xưa trở về rồi lớp lớp những người l�nh kh�c lại ra đi. Cho tới ng�y h�m nay, nhiều chiến binh Hoa Kỳ vẫn c�n c� mặt đ�u đ� tr�n sa mạc nắng ch�y Iraq hay tr�n những d�y n�i kh� cằn của đất trời Afghanistan. Ch�ng ta nghĩ� đến họ, v� cho d� cuộc chiến mang � nghĩa g� đi nữa, th� sự hy sinh của người l�nh cũng kh�ng thể bị l�ng qu�n.

 

��� N�i tới chiến tranh, ch�ng ta thường nghĩ ngợi rất nhiều điều. Trước hết l� biểu tượng của cuộc chiến. C� nhiều biểu tượng, trong đ� g�y ấn tượng v� cảm x�c nhất l� h�nh ảnh c� b� tr�n c�nh đồng hoa c�c trắng. Daisy Girl hay Peace Little Girl, l� t�n người ta gọi c� b�. B� xuất hiện tr�n một video clip tuy�n truyền ch�nh trị (Classic Political Ad). Video clip n�y đươc d�ng cho chiến dịch tranh cử Tổng Thống của L.B. Johnson năm 1964. N� bắt đầu với h�nh ảnh một b� g�i thật dễ thương đứng trong đồng hoa, tay cầm một b�ng c�c trắng, chung quanh b� nghe c� tiếng chim h�t. B� bứt từng c�nh hoa v� thong thả đếm từ 1 tới 10. Nhưng v� chưa thuộc l�ng thứ tự c�c con số, b� đếm lộn v� đ�i khi lặp lại, nghe thật ng�y thơ v� dễ thương. Nguyễn nh�n em b� tr�n c�nh đồng hoa c�c, bật n�i như n�i với hư v�: Người ơi, khi những c�nh c�c m�u trắng rụng xuống, thế giới an l�nh sẽ kh�p lại, để rồi b�ng l�n �m thanh v� cuồng nộ. M� đ�ng như vậy: Em b� đếm tới con số 9 th� một giọng đ�n �ng đếm ngược lại (count down) 10, 9, 8... cho đến 0. V� khi em b� g�i ngước cặp mắt ng�y thơ nh�n l�n th� chỉ một gi�y sau bom nguy�n tử nổ.

�� Đẹp v� ấn tượng. Nguyễn nghe n�i phi�n bản mới của t�c phẩm n�y do những người chống chiến tranh Iraq đưa ra vẫn l� h�nh ảnh b� g�i bứt những c�nh hoa c�c trong khi lời người xướng ng�n vi�n vang l�n như từ c�i A Tỳ: 'Cuộc chiến với Iraq. C� thể n� kết th�c sớm. C� thể kh�ng. C� thể rồi đ�y n� sẽ lan như lửa ch�y rừng.' Hỡi �i.

�� Hỡi �i! Chiến tranh, d� ở đ�u v� bất cứ thời n�o, cũng l� điều kh�ng ai muốn c�. Tuy nhi�n, đ�i khi phải chấp nhận n�, để bảo vệ mảnh đất của cha �ng, hoặc v� tự do v� phẩm gi� con người. Chiến tranh Việt Nam chẳng hạn. N� phải c� để chống lại c�i �c v� một thế giới kh�ng phải của người. �t ra đối với kẻ n�y v� bạn b� một thuở từng đi tr�n những con đường sạn đạo của qu� hương. Sở dĩ phải cẩn thận r�o đ�n như thế v� Nguyễn sắp n�i tới một tấm ảnh được xem như biểu tượng chống lại cuộc chiến c� người Mỹ tham dự tr�n đất nước ch�ng ta. Tấm ảnh được đặt t�n l� �Flower Power� (Hoa tr�n đầu s�ng - Nguyễn xin được gọi như thế) của nhiếp ảnh gia Bernie Boston chụp một thanh ni�n chống chiến tranh đang cắm những b�ng hoa v�o đầu s�ng của những người l�nh l�nh Vệ Binh Quốc Gia (National Guard) trong cuộc biểu t�nh ng�y 22 th�ng 12 năm 1967. Bernie Boston l�c bấy giờ đang l� ph�ng vi�n ảnh cho tờ Washington Star. �ng x�ch m�y tới ngồi tr�n một bờ tường ở ngay lối v�o điện Pentagon. Một to�n vệ binh quốc gia đang tiến v�o giữa rừng người biểu t�nh, n�ng s�ng sẵn s�ng nhả đạn. Bỗng một thanh ni�n c� m�i t�c v�ng thật đẹp cầm một b� hoa bước l�n đứng trước n�ng s�ng của c�c vệ binh, thong thả cắm từng b�ng l�n n�ng s�ng của họ. Boston đang ngồi ở vị tr� thuận lợi tr�n bờ tường cao, liền đưa m�y bấm. Tấm ảnh được đăng l�n b�o v� lập tức nổi tiếng thế giới, gi�p mang về cho Boston giải Pulitzer về ảnh b�o ch�. Nhiếp ảnh gia Bernie Boston qua đời ở Virginia h�m thứ ba 22 th�ng 1 vừa qua nhưng tấm ảnh Hoa Tr�n Đầu S�ng đ� đi v�o lịch sử.

�� Chiến tranh lu�n lu�n l� cơn �c mộng. Nhưng cơn �c mộng đ� kh�ng thể k�o d�i v� những giấc mơ kh�ng thể chết. � sống con người lu�n vươn dậy. Vậy, c�ng với những c�nh hoa c�c trắng v� những b�ng hoa đầu s�ng, do li�n tưởng gợi l�n, Nguyễn muốn n�i tới những b�ng hoa poppies nở như một niềm tin v� hy vọng tr�n những c�nh đồng Flanders của nước Bỉ v�o một s�ng m�a xu�n trong Chiến Tranh Thế Giới lần thứ nhất. A, những b�ng hoa poppies của năm 1915 ấy:

Tr�n những c�nh đồng của xứ Flanders. hoa poppies nở

dập dờn. giữa những mộ bia. từng h�ng từng h�ng

đ�nh dấu nơi ch�ng t�i y�n nghỉ. v� tr�n bầu trời kia

những con sơn ca vẫn dũng cảm cất tiếng h�t, v� bay qua

tiếng h�t ch�m trong tiếng th�t gầm của tiếng chiến trận dưới kia

�� Sau chiến tranh. những người l�nh trở về. Đ�ng vậy. Nhưng c� những người l�nh m�i m�i kh�ng về. Như t�c giả b�i thơ tr�n, Trung T� Qu�n Y Sĩ John McCrae, đ� chết ở chiến trường nước Ph�p trước khi b�i thơ được truyền tụng. Như những người l�nh c� t�n tr�n Bức Tường Đ� Đen.

 

��� Sau chiến tranh. những người l�nh trở về�

��� Ch�ng ta nhớ lại khung cảnh của cuốn phim The Last Time I Saw Paris c� Van Johnson v� Elizabeth Taylor đ�ng vai ch�nh. Đ� l� sau Thế Chiến 2, tr�n quảng trường của Paris. D�n ch�ng n� nức k�o nhau ra đường đ�n những người l�nh từ c�c mặt trận trở về. Nụ cười v� lệ mừng vui đổ ra trong ng�y ấy. V� người ta h�n nhau, bất kể quen lạ. Ch�nh trong khung cảnh đ�, một cuộc t�nh nở ra, giữa một cựu chiến binh Mỹ (nguy�n l� nh� văn) v� người thiếu nữ Paris kiều diễm. Nhưng rồi, như mọi chuyện tốt đẹp giữa đời, kết cục của n� l� đổ vỡ. Người thiếu nữ chết v� nh� văn cựu chiến binh về Mỹ, để rồi nhiều năm sau trở lại, đứng tr�n cầu nhớ về Paris ng�y giải ph�ng v� c� g�i m�nh đ� y�u thời trẻ.

�� Một người c� t�n l� Jeff, anh l� cựu chiến binh của chiến tranh Việt Nam, v�o năm 1993 đ� đến thăm Bức Tường Đ� Đen ở Washington để được gần anh bạn Eddie ng�y xưa của m�nh. Jeff để lại một g�i thuốc l�, một can bia, một hộp thịt b�, v� những d�ng chữ ghi lại những g� hai người bạn đ� c�ng trải qua với nhau trong chiến tranh. Một cựu chiến binh kh�c c� t�n Michael L. Murphy, c� mặt ở chiến trường Việt Nam những năm 1967, 1968, 1969, đ� viết những d�ng sau đ�y: " T�i nhắm mắt lại v� bỗng thấy m�nh trở về chiến trường xưa. T�i như h�t thở được c�i kh�ng kh� của v�ng đất n�y. Rồi t�i mở mắt ra. �i, bao nhi�u l� t�n người. Tất cả đều c�n trẻ, cũng như t�i v�o c�i thời xa xưa ấy. Trẻ với bao nhi�u giấc mơ, hy vọng. Việt Nam như chảy tr�n qua t�i..."

�� Sau chiến tranh. những người l�nh trở về. C� khi c�n chiến tranh nhưng người l�nh cũng trở về, v� thương t�ch hoặc hết hạn kỳ phục vụ. Như người l�nh t�n Mike trong cuốn phim The Deer Hunter (Kẻ Săn Hươu). Mike trở về nhưng kh�ng ai nhận ra anh. Hay n�i đ�ng hơn, anh trở về như một kẻ xa lạ. C�i giấc mơ Mỹ ng�y n�o kh�ng thuộc về anh nữa, anh kh�ng c�n đất đứng trong c�i thực tại ấy nữa. Rốt cuộc, anh trở lại "chiến trường xưa" để t�m c�c bạn của m�nh, v� gặp lại họ ở... c�i �m.

�� Sau chiến tranh, những người l�nh trở về. Những người l�nh của ch�ng ta, thương thay, như người l�nh Li�n Đo�n 81 Biệt C�ch D�, chia tay nhau dưới cơn mưa rừng cao su An Lộc, để rồi trở về "gặm một khối căm hờn" trong căn nh� đ�n kh�ng thắp s�ng. Hay những người l�nh của Sư Đo�n 18 Bộ Binh chiến đấu ở giờ thứ 25, v� rồi r� ngũ trở về, một thời gian ngắn sau bị dồn v�o trại Cải Tao. Hay như người l�nh của L�m Chương. Sau chiến tranh, đi t� cải tạo về, anh l�n rừng trồng bắp trồng l�a, sống c�ng vượn khỉ. (L�n Rừng Thăm Bạn) Hoặc giả như người l�nh của L� Minh Đức, sau chiến tranh tr�i giạt tới tận Mexico City, lấy vợ Mễ, sinh con Mễ, nhưng mỗi năm tới ng�y 30 th�ng Tư lại đem bộ qu�n phục xếp thẳng nếp ra nh�n lại. V� Ho�ng, bạn th�n của nh� văn Tưởng Năng Tiến, đ� định cư y�n ổn ở Mỹ, một h�m nghe trời nổi gi�, bỗng từ Mỹ trở về lại, lao v�o một cuộc chiến mới, thầm lặng v� c� đơn, rồi chết ở rừng n�i Th�i Lan. Như vừa qua, trong Ng�y Họp Mặt dưới bầu trời Dallas, nhiều anh em đ� b�ng ho�ng x�c cảm, khi chia tay đ� hẹn ng�y gặp lại d� biết sẽ rất xa, rất xa. Hay như t�i như anh, b�y giờ ở đ�y, c� khi nh�n ho�ng h�n rớm m�u ở ch�n trời m� l�ng đau quặn thắt.

 

�� Sắp tới ng�y Cựu Chiến Binh, xin anh em d�nh đ�i ph�t c�ng nhau tưởng nhớ những người l�nh năm xưa hiện nay đ� tản lạc khắp nơi, tr�n trần gian v� dưới l�ng đất.

 

Nguyn Xu�n Thip

http://www.gio-o.com/NguyenXuanThiep.html

 

(photo: Nguyễn Thị Lệ-Liễu v� Ho�ng Huy Mạnh)

 

�gio-o.com 2009