photo: Van Tran

 

TẢn mẠn

B�n t�ch c� ph�

 

Tuyết Xưa
Nguy
n Phan Thnh

Nguyn Xu�n Thip

 

Mais o� sont les neiges d�antan

������������������������������������������ (Villon)

Đ�u rồi những �ng tuyết xưa��� Tuyết Xưa l� một b�i thơ đặc sắc của Nguyễn Phan Thịnh. �i, bạn giờ n�y đang ở đ�u? S�ng nay, 12 th�ng 11. 2010, bưng ly tr� n�ng, nh�n tuyết phủ trắng th�nh phố Amarillo ở bắc Texas, lại nhớ Tuyết Xưa v� nhớ tới bạn�Nhớ một lần, khi gợi lại những kỷ niệm với Nguyễn Phan Thịnh, Nguyễn đ� viết cho bạn: �Bạn Thịnh, nếu t�nh cờ đọc được hoặc nghe ai n�i tới b�i viết n�y th� xin h�y ngừng c�ng việc trong gi�y l�t, r�t đầy ly rượu rồi uống một nửa c�n một nửa tưới l�n những ngọn cỏ qu� nh� để gọi l� tưởng nhớ tới nhau v� những ng�y th�ng cũ.� Hỡi �i, nay bạn Thịnh kh�ng c�n nữa, lấy ai r�t rượu tưới l�n cỏ đ�y? Bạn ra đi đ� ngo�i ba năm. Ba năm tr�i qua, b�i thơ Tuyết Xưa vẫn c�n trong tr� nhớ của Nguyễn. N� kh� d�i, c� những đoạn ch�nh như sau:

xưa lắm rồi, điệu a-go-go trẻ trung

t�ếng đ�n guitar bập b�ng suốt đ�m

ch�ng ta n�ng ly vang đỏ, b�n ngọn lửa

đ�n mừng tuyết rơi trắng hi�n

....

dễ đến chục năm rồi, em n�i

tuyết rơi ở Lawton, Oklahoma, nhất định

em sẽ chạy tr�n băng trong suốt v�

t� lăn c�, ch�n hất văng l�n

�� Đ�y đ�ng l� bức tranh hạnh ph�c. Nhưng, trước hết, thiết tưởng cũng cần n�i th�m về Nguyễn Phan Thịnh, v� xin cho kẻ n�y được d�i d�ng một ch�t nha, thưa qu� vị. Hồi ấy l� những năm đầu của thập ni�n 80 thế kỷ trước (�i, mới đ� m� đ� hai mươi mấy ni�n rồi ư -tr�ch sao t�c anh chẳng bạc trắng c�n em th� đu�i mắt đ� bắt đầu c� dấu ch�n chim, ch�n g�). V�ng, thời gian ấy, Nguyễn vừa ở t� Cộng Sản về trong một x� hội tranh tối tranh s�ng (tối nhiều hơn s�ng) với bao đổi thay, m�y ch�. Ng�y ng�y, để kiếm miếng cơm manh �o, Nguyễn phải đạp xe đi dạy học chui. Buổi s�ng, thức dậy sớm, ra chỗ chợ gần bờ s�ng Thanh Đa mua nắm x�i c�c (b�nh kh�c) của c� b� c� t�n l� Hạnh, ở ngo�i Bắc mới v�o. C� nắm x�i n�ng trong t�i, Nguyễn đạp xe l�n qu�n c� ph� vỉa h� ở đường Tự Đức của Hồ Ho�ng Đ�i -họa sĩ, chuy�n vẽ tranh d�n giấy collage. Ở đ�y, Nguyễn vừa ngồi chuyện tr� với mấy �ng vẽ vời vừa ăn x�i c�c, uống c� ph�. Xong, l�n xe đạp v�o khu Nguyễn Tri Phương-Chợ Lớn dạy xuất đầu ti�n trong ng�y. Sau đ�, lại tiếp tục tới điểm dạy kh�c. Trưa, ăn cơm vỉa h�. Đ�m về, c� khi đ�i bụng, nh�n vầng trăng qua kẽ l�, ng�m c�u "cử đầu vọng minh nguyệt..." Cứ thế, cứ thế, ng�y th�ng tr�i qua như nước vẫn vỗ v�o dưới ch�n Cầu Kinh. Ho�n to�n kh�ng thấy ch�t �nh s�ng n�o của ng�y mai.

�� Ấy vậy m� 'c� tin vui giữa giờ tuyệt vọng' đấy. Nguyễn được một anh bạn (nh� thơ Xu�n B�ch hiện ở Oklahoma) giới thiệu cho v�o dạy Trung T�m Sinh Ngữ VocaTech (đặt tại trường Nguyễn Thị Minh Khai, đường Pasteur S�i G�n) do Nghi�m Ph� Ph�t đứng đầu. Sở dĩ dạy được v� được dạy nhờ kh�ng ai đ�i hỏi l� lịch tr�ch ngang tr�ch dọc g� cả. Tại đ�y, Nguyễn gặp Nguyễn Phan Thịnh trong t�nh anh em c�ng l�m thơ. Từ đ�, bắt đầu những ng�y th�ng s�ng sủa hơn. Đ�ng vậy. Nguyễn c� th�m tiền. Nghĩa l� s�ng c� thể ăn phở (với 5 l�t thịt mỏng d�nh) v� chiều thỉnh thoảng uống chai bia nội. V� c� th�m bạn. Trước hết l� Nguyễn Phan Thịnh. Rồi Rừng (họa sĩ-tức nh� văn Kinh Dương Vương). Kế đ�, Hải Đường (dạy th�m, l�m ở c�ng ty du lịch). V� Đỗ Long (gi�o sư), Tuấn Vũ (nh� b�o- kh�ng phải Tuấn Vũ vua Nhạc Sến b�y giờ). Phải kể th�m Trầm Hương, c� học tr� đi học mang backpack, một h�m ở lại lớp trễ để gặp ri�ng thầy v� tự giới thiệu "I'm a poet". Nguyễn Phan Thịnh sinh hoạt trong giới văn nghệ S�i G�n l�u năm, c� hồi anh đăng thơ v� văn thường xuy�n tr�n tạp ch� Văn Học trước 1975. Nguyễn với Thịnh trở th�nh th�n nhau. Thịnh vui t�nh, d� dỏm. C� những đ�m mưa, c�p điện, anh em k�o nhau xuống căn tin trường ngồi uống bia - c� cả Rừng v� c� học tr� �nh Ngọc tham dự.

�� Trong thời gian quen th�n với Nguyễn Phan Thịnh, Nguyễn c� những kỷ niệm kh� qu�n. Đ� l� những bữa ăn chung nh�n dịp Tết hoặc m�n kh�a tại nh� h�ng c� c�y phượng đỏ (qu�n t�n) ở đường L� Văn Duyệt gần trung t�m S�i G�n. Những dịp n�y, Nguyễn Phan Thịnh v� Nguyễn t�i thường được mời l�n đọc thơ. Đ�y l� dịp để giải tỏa những u uẩn dồn n�n trong một x� hội bưng b�t, b� thở. V� cũng l� để gởi đến anh em đ�i � nghĩ v� t�m cảm của một đời chữ nghĩa bị đọa đ�y. C�n nhớ kh�ng kh� im lặng l�c đọc thơ, những đ�i mắt ngước nh�n, v� những nụ cười s�ng rực. Cảm động biết bao khi được nghe một anh người Huế l�n h�t Li�n Kh�c M�a Hạ của một thời vừa mới qua nhưng xa thật l� xa. Nguyễn Phan Thịnh v� kẻ n�y c�n một dịp được c�ng nhau ch�n b�c ch�n t�i, thơ v� rượu tr�n đầy. Ấy l� h�m Nguyễn c�ng b� x� mở tiệc chia tay với bạn b� trước khi từ biệt những b�ng phương đỏ của m�a h� v� đất nước th�n y�u. B�n tiệc rắc đầy những c�nh hoa cẩm chướng của Nguyễn Quang Tuyến cho con mang từ Đ� Lạt về tặng. Đ�y cũng l� một hạnh ph�c hiếm hoi giữa thời khốn kh�.� �i, nỗi khổ đ�i khi l�n tiếng h�t / bởi từ l�u đời thiếu những niềm vui... (thơ NXT) Bạn b� h�m ấy đ�ng v� lịch sự. C� Ph�ng Văn Hưởng từ Đ� Lạt về h�t Thi�n Thai tặng, với tiếng đ�n piano của Hồ Đăng T�n. Thương thay, Ph�ng Văn Hưởng đ� kh�ng c�n nữa với ch�ng ta. �i, ung thư. ung thư m�u t�m. C� Nguyễn Minh Diễm, nh� b�o, cựu gi�m đốc Đ�i � Ch�u Tự Do. C� Đỗ Long. V� Nguyễn Phan Thịnh. Thịnh đọc thơ rồi tặng Nguyễn một bức tranh thật đẹp của Rừng, mặt sau c� đủ chữ k� của những người c� mặt. Rồi chia tay. Để mấy h�m sau Nguyễn ra phi trường, vừa kịp nhận b� hoa hồng của hai c� học tr� trường VocaTech l� Diệp v� Chương mang tới tặng, chưa kịp dứt lời từ biệt đ� l�n m�y bay rời nước.

����� B�y giờ Nguyễn trở lại với những � thơ của Nguyễn Phan Thịnh. Ấy, ấy... C� người sẽ k�u l�n: "Gớm c�i �ng n�y, c� k� d� ngỗng n�y giờ, tới đ�y mới chịu đi v�o đề. Chẳng tr�ch suốt đời �ng cứ lạc đề ho�i!" Dạ thưa, e c� vậy. Xin lỗi, xin lỗi... B�y giờ n�i về b�i thơ Tuyết Xưa của Nguyễn Phan Thịnh. Thật kh�ng ngờ bạn đ� c� lần sang Mỹ, m� lại ở Lawton của Oklahoma l� thị trấn Nguyễn c� gh� tới hồi mới qua đ�y. N� chỉ c�ch Amarillo nơi tuyết đang rơi khoảng hai giờ l�i xe.

�� Xưa lắm rồi, điệu a-go-go trẻ trung�Xin th� thiệt, Nguyễn kh�ng hề biết điệu a-go-go l� điệu quỷ qu�i g� m� nghe ra v� tưởng tượng đ� c� chiều rất ph�. Xin h�y nghe lại tr�ch đoạn l�c v�o b�i với th�m hai đoạn nữa

xưa lắm rồi, điệu a-go-go trẻ trung

t�ếng đ�n guitar bập b�ng suốt đ�m

ch�ng ta n�ng ly vang đỏ, b�n ngọn lửa

đ�n mừng tuyết rơi trắng hi�n

 

những c�nh rừng l� phong kh� đỏ

rơi dầy mặt đất dập dềnh, l�c chiều

ch�ng ta chạy ngập ch�n trong l�

dưới những c�nh trơ kh� h�o, v� mồ h�i

 

v� dưới trời t�m hoang d�

ch�ng ta l�i xe l�n sườn đồi

trong l�c những v� sao mọc

lạnh run b�n nhau xem tuyết bay

xưa lắm rồi, b�n cầu gỗ ở Indian Park

ch�ng ta r�nh xem đ�n vịt trời

bỡ ngỡ quang qu�c dưới mưa tuyết

v� em tr�n lưng ngựa cười lảnh l�t kh�ng th�i

�� Th� thiệt (lại th� thiệt), Nguyễn đọc Tuyết Xưa của Nguyễn Phan Thịnh m� cứ ngỡ như đọc những b�i thơ t�nh của Pasternak viết gởi Lara. C� phải kh�ng n�o: đẹp biết bao những chiếc l� phong v� đ�i b�n ch�n người thiếu nữ chạy ngập trong l�. Hả, em c� bao giờ chạy như thế chưa? Em c� bằng l�ng để anh nắm tay em chạy một v�ng tr�n những vu�ng s�n ngập l� trước ng�i nh� ở đường Redwood xem c� m� vui như vậy kh�ng. M�a �qua, trước nh� Nguyễn ở l� rụng nhiều qu�. Hai h�ng c�y phong (maple) v� c�y l� (pear) l�m những cơn mưa l� tơi bời. V� l� v�ng, l� đỏ, l� n�u, l� t�m đuổi nhau chạy dọc theo con phố White Swan. Ch�ng chạy tung tăng như trẻ nhỏ, c� vẻ như vừa chạy vừa reo cười, lại c� đứa vấp t� rồi đứng l�n, c� đứa bay lượn như chim, những đứa kh�c tấp v�o h�ng r�o hoặc lề đường rồi nằm im thin th�t, chờ ng�y r� mục. Nhớ c� lần Kh�i Hưng tả l� rụng v� thấy ở đ� b�i học vui của kiếp nh�n sinh. Ri�ng Nguyễn, như đ� n�i ở tr�n, thấy l� bay tr�n đường trước ng�i nh� m�nh ở tr�ng tựa như trẻ con chạy rượt đuổi nhau l�c tan trường, rất trong s�ng v� hồn nhi�n, bởi ch�ng chưa bao giờ biết tới đau khổ. R� r�ng l� bay l� một hạnh ph�c.

�� Đọc đoạn thơ tr�n của Nguyễn Phan Thịnh, Nguyễn c�n thấy một h�nh ảnh tuyệt đẹp nữa, l� ly rượu vang đỏ. Nguyễn Phan Thịnh, trong một đ�m tuyết phủ đầy hi�n, được c�ng người y�u uống vang đỏ kề b�n ngọn lửa. �i, ph� qu� đỗi l� ph�. Sướng cực kỳ, hết �. Lại xin th�nh thật khai b�o: Nguyễn cũng từng được uống vang đỏ với người n�y, người nọ � �Ri�ng việc uống vang đỏ với người y�u nh�n tuyết rơi th� chưa bao giờ. Nhớ lần đầu ti�n thấy tuyết rơi ở th�nh phố Midwest City -cũng ở Oklhoma, gần Lawton lắm, bạn Thịnh ạ- Nguyễn uống tr� Tuyết Sơn do bạn văn gởi từ Los sang cho. Uống xong ly tr� ấm n�ng thấy như c� m�i hoa sen trong hơi thở v� nghe như gi� reo qua lũng th�ng v�ng, �i hạnh ph�c. C�n uống rượu đỏ nh�n tuyết rơi ngo�i trời đ�m th� chỉ c� ở Dallas n�y. Nhưng uống một m�nh v� nghĩ tới người t� nữ về từ viễn phố. Buồn lắm nhưng sướng. � hay, ăn n�i loạn ng�n! Buồn m� sướng ư, cha nội! Ờ, Nguyễn cũng cực y�u tiếng đ�n guitar bập b�ng (gọi l� tiếng đ�n th�ng). N�y L� Uy�n, c�n nhớ tiếng đ�n của �Lộc ng�y ấy kh�ng, tr�n ngọn đồi th�ng ở đ�u đ� gần th�nh phố Đ� Lạt?

�� C�n nhiều h�nh ảnh nữa trong thơ của bạn Nguyễn Phan Thịnh (như chiếc cầu gỗ, v� đ�n vịt trời vừa bay vừa k�u quang qu�c dưới trời mưa tuyết -những h�nh ảnh y�u dấu m� Nguyễn đ� c� lần n�i tới. V� mối t�nh trong điệu a-go-go thật đẹp của Nguyễn Phan Thịnh. Một cuộc t�nh vui -phải rồi, t�nh vui trong ph�t gi�y th�i! (Nguyễn Đ�nh To�n)- nhưng rồi cũng tới l�c chia tay. Nguyễn Phan Thịnh trở về lại đất nước, trở về với những đặt định �m đềm v� tai �ch (vợ con, �o cơm, x� hội, ch�nh quyền?). �i, đ�u rồi nhữa �ng tuyết xưa!

v�ng, tuyết rơi, tuyết tan

tuyết khuất b�n kia trời, như t�i

những t�nh cờ ấm lạnh, những hạnh ngộ chia l�a

những kỷ niệm, những l�ng qu�n thời xu�n

�� Nguyễn kh�ng c� được một cuộc t�nh vui trong tuyết như Nguyễn Phan Thịnh. Với Nguyễn, chỉ c� những cơn mưa ph�n, như mưa ở xứ sương m� Đa Lạt, mưa tr�n Phố Cổ ng�y n�o� V� người trong thơ, c� phải Lara? Đ�y l� m�n vỹ thanh của thi�n bi kịch c� tuyết rơi. Kathleen,, nhớ kh�ng ng�y ấy khi chuyện t�nh của c� c�n trong sum họp, c� chạy chơi ngo�i tuyết trắng với c�c con, đắp tượng thằng người tuyết v� n�m tuyết tung l�n vỡ trong tiếng cười hạnh ph�c. Thế rồi, c�i đoản kh�c (clip) ấy kh�p lại. Giờ chia tay tới, đổ vỡ xảy ra theo tiếng g� cửa của định mệnh. B�y giờ l� một kh�c đoạn kh�c: c� ngồi trong căn ph�ng đ�ng k�n cửa ở th�nh phố ấy, mắt lu�n lu�n c� ngấn lệ, nh�n tuyết bay phủ trắng m�i nh�, s�n cỏ v� con đường trước nh�. Tuyết rơi, ơi hỡi tuyết rơi, như lệ rơi ng�y ấy. Tuyết xưa�

NXT

 

http://www.gio-o.com/NguyenXuanThiep.html

 

� gio-o.com 2010