Thanh T�m Tuyền, tranh Đinh Cường

 

 

TẢn mẠn

B�n t�ch c� ph�

Kết t

mt thi�n anh h�ng ca

Nguyn Xu�n Thip

 

Th�ng Tư về, gợi l�n bao điều để suy nghĩ v� để nhớ.

Trong c�i chung v� c�i ri�ng b�y giờ, xin được gợi lại Thanh T�m Tuyền, người �thi sĩ của ch�ng ta� (chữ của Thảo Trường). Thanh T�m Tuyền ra đi v�o cuối Th�ng Ba. Nghĩa l� chỉ c�n �t h�m nữa l� sang Th�ng Tư. Với Nguyễn, kh�ng hiểu sao khi nghĩ tới Thanh T�m Tuyền l� nghĩ tới chiến tranh Việt Nam. Phải chăng v� �ng đ� viết Bếp Lửa của những năm b�o hiệu trận b�o kinh ho�ng sắp dấy l�n tr�n giải đất Miền Nam. Hay v� �ng đ� viết Khai Từ Của Một Bản Anh H�ng Ca. Hoặc giả bởi v� �ng đ� viết b�i Đ�m đề tặng Duy Thanh, mở đầu bằng hai c�u Những năm n�o chiến tranh đ� qu�n / Con mắt đen niềm im lặng� C� thể l� v� tất cả những điều vừa kể.

H�m nay, Th�ng Tư về, tưởng nhớ Thanh T�m Tuyền, v� khởi đi từ những c�u thơ của �ng, Nguyễn viết những d�ng chi�u niệm sau đ�y xem như Kết Từ Một Thi�n Anh H�ng Ca.

 

�� V�ng. Những năm chiến tranh Việt Nam, Thanh T�m Tuyền đ� viết Khai Từ Của Một Bản Anh H�ng Ca như sau:

H�y kh�p mắt kh�p mắt thật khẽ

C� thấy ch�ng ta rơi v�o giấc ngủ s�u v�o những giấc mơ

Hương ho�ng lan lẫn m�i t�c người y�u

Xa th�nh phố bỗng lạc đường

Tại sao c�nh rừng ch�y t�i một m�nh

Người n�o ngủ đ�y người n�o chết đ�y th�n x�c tan t�nh

H�y kh�p mắt kh�p thật k�n

V� ch�ng ta rơi v�o cơn �c mộng một m�nh

�� H�y kh�p mắt thật k�n. Liệu ch�ng ta c�n thấy "rơi v�o những những giấc mơ / hương ho�ng lan lẫn m�i t�c người y�u" hay chỉ để "rơi v�o cơn �c mộng một m�nh"? H�m nay, sau hơn 30 năm, khi người thi sĩ ấy đ� ra đi, t�i ngồi viết Kết Từ Một Thi�n Anh H�ng Ca. Đ� 12 giờ đ�m. C�y magnolia sau nh� đ� ngủ. Những b�ng iris đ� ngủ. Xin em h�y kh�p mắt, kh�p mắt thật khẽ trong m�i hương ngọc lan của một m�a đ� xa. Ngo�i trời, chớp l�a, dường như một trận thunderstorm đang k�o qua đồng cỏ. Chợt thấy lại h�nh ảnh của c� học tr� ng�y xưa Nguyệt Hạnh từ chiếc vận tải cơ C130 bốc ch�y giữa rừng gi� Ban M� Thuột.

�� Kết từ một thi�n anh h�ng ca... Những khu rừng bốc ch�y. Những chiếc trực thăng giận dữ. Như trong phim Cappola, như trong ca kh�c Bonjour Vietnam của Marc Lavoine v� trong tiếng h�t của Phạm Quỳnh Anh. Kết từ một thi�n anh h�ng ca...� Xin c�ng t�i đọc lại:

Kh�i bếp Long Sơn, nước V�m Cỏ

�o trận phơi đại đội trở về

Bụi Trảng B�ng, lửa trời An Hạ

Gi� đồng chưa kh� �o lại đi

 

Ph�o lấp Khe Sanh, cắt Đường Ch�n

Những hung tin kh�ng kịp b�o về

Gi� Hạ L�o cuốn cờ tưởng niệm

Đ� Trường Sơn đứng sững như m�

(Thơ Khoa Hữu)

 

Kết từ một thi�n anh h�ng ca, ch�ng ta trở về với Nha Trang, th�ng ba năm 1975:

th�ng ba. tr�n th�nh phố xưa

bầu trời rạn m�u men sấm k�

tưởng nghe xa tiếng cọp gầm

sạt m�i tường vi. ng�i lở

ng�y phơi b�i b�nh sa

đ�u th�nh phố của m�a trăng giả đảo

những c�y b�ng ửng đỏ trong mưa

th�ng ba ơi. đang giữa bản đ�n

bỗng nghe tiếng ve ng�m vượn h�t

người y�u người. l�m sao qu�n

m�i t�c đi về rặng c�y b�ng sứ

th�ng ba. th�ng ba. trong đời t�i

v� lịch sử. ho�ng h�n nghi�ng m�i qu�n

hải �u. bay xa. về đ�u

th�y dương dậy. chiều t�. hung h�n

(Thơ Nguyễn Xu�n Thiệp)

�� Kết từ một thi�n anh h�ng ca. Hỡi �i, lịch sử đ� kh�ng d�nh cho ch�ng ta một số phận kh�c, như lời Khoa Hữu trong đề từ b�i Người L�nh. Th�ng ba, ở Nha Trang "hải �u. bay xa. về đ�u / th�y dương dậy. chiều t� hung h�n"... Rồi th�ng tư mở ra những cơn mưa th�ng năm ở S�i G�n. Mưa. Mưa tr�i m�a tr�n rừng cao su An Lộc. Những chiến sĩ Biệt K�ch D�, h�ng h�ng lớp lớp, đứng nghi�m trong mưa, ch�o quốc kỳ lần cuối. Rồi chia tay... V� đ�u... Kết từ một thi�n anh h�ng ca. Những ng�y của th�ng năm 1975, kh�ng c�n tiếng s�ng xối xả v�o kẻ th�, m� đ�y đ� c� những tiếng s�ng lẻ tẻ, tiếng nổ lựu đạn, của c�c tướng qu�n, sĩ quan, binh sĩ chấp nhận c�i chết chứ nhất định kh�ng để rơi v�o tay kẻ th�. Kết từ một thi�n anh h�ng ca. Anh em bằng hữu, thầy tr� ch�ng ta chia tay nhau. V� đ�u...

Người l�nh trận bỏ t�nh đi mất

Bỏ trăn năm kh�i tụ m�y th�nh

L�ng nhĩa trang tiếc thương đ� nhạt

Cả v�m trời như �o nửa manh

...

Đất ấy của ta, ta c�n hiểu

Đồng đội của ta, ta c�n đau

Giấy mực đời ch�p ra, v� thiếu

Lấy da n�y viết để tạ nhau...

(Thơ Khoa Hữu)

�� Như thế đ�, ch�ng ta đ� viết l�n một thi�n anh h�ng ca bi thảm. Bởi lẽ, người l�nh ch�ng ta đ� chiến đấu với tr�i tim rực đỏ, nhưng tiếc thay, ch�ng ta đ� kh�ng c� được một cuộc đời, một phần số như ch�ng ta xứng đ�ng phải c�. Gỗ đ� kia c�n ghi dấu t�ch. Nước trăm s�ng c�n m�i ngậm ng�i. V� m�y trời vẫn bay qua những th�nh phố, những nghĩa trang của một thời. Viết Kết Từ Một Thi�n Anh H�ng Ca, ch�nh l� "lấy da n�y viết để tạ nhau..."

�� Kết từ một thi�n anh h�ng ca... Ch�ng ta kh�ng qu�n một mặt kh�c của vầng trăng. Tấm l�ng nh�n xin mở ra c�ng trời đất. V�ng, kẻ n�y muốn kể lại c�u chuyện về một người l�nh trẻ ph�a b�n kia... Dẫu sao th� cũng c�ng chung một cuộc chiến. Anh ta kh�ng can dự g� v�o chủ nghĩa, chế độ. Chẳng qua l� bị đẩy v�o chiến tranh. V� ng� chết. C�u chuyện đ� được Sao Khu� một lần kể trong �nh Trăng & Những C�nh Bướm, x�y dựng từ truyện ngắn Đi của nh� văn trẻ trong nước -Nguyễn B�nh Phương. Nay, Nguyễn xin thuật lại ở đ�y như một kết từ.

�� �nh trăng & những c�nh bướm... Những h�nh ảnh đ�, thật ra kh�ng ở trong thế giới ch�ng ta. N� ở một c�i u minh n�o đ�... Trong khung cảnh những "m�i nh� lập lờ bồng bềnh", trong "b�ng tối m�i ngai ng�i, chỉ một �nh trăng duy nhất chiếu thẳng xuống đất l�m th�nh con đường v�ng nhạt, mỏng, sắc, vẩn những hạt bụi li ti. Người l�nh lầm lũi đi tr�n vệt s�ng đ�..." V� rồi những c�nh bướm, "người l�nh đ�nh mắt nh�n đ�i bướm trắng, ch�ng bay theo anh từ l�u, bốn c�i c�nh chờn vờn thoắt ẩn thoắt hiện tựa bốn mẩu giấy vụn quấn qu�t trong gi�."

�� Người l�nh, �nh trăng v� những c�nh bướm. R� r�ng những c�i n�y đang tr�i xa, v� rồi sẽ mất h�t trong một v�ng b�ng ảo n�o đ�. Cả �m thanh nữa, dường như cũng kh�ng ở trong bầu kh� ch�ng ta đang h�t thở. Nguyễn B�nh Phương tả: "Kh�ng gian r� r�o, c�i r� r�o thi�ng li�ng nơi sự sống kh�ng c� mặt. Đ�i bướm trắng bay ra từ gốc c�y đổ, ch�ng lượn s�t m�p vệt s�ng, sau đ� dấn l�n rồi lại ch�m v�o b�ng tối thăm thẳm." Người l�nh trong truyện, một anh l�nh Bắc Việt lưng mang ba l� vai kho�c AK, vừa đi vừa đếm bước. Một mẩu hồi ức chợt hiện.

�� "Kỷ niệm chầm chậm rẽ lớp sương mờ hiện về.

��� -M�nh th�ch kh�ng?

��� -Th�ch.

��� -T�m cho em c�i cặp t�c, n� rơi đ�u đ�y th�i. Mai mấy giờ m�nh đi?

��� -Họ bảo tập trung tr�n huyện l�c bảy rưỡi. Ch�n thật. Cặp của m�nh đ�y n�y. Ở nh� chu đ�o với mẹ một t�. Năm nay mẹ yếu lắm rồi đấy.

��� -V�ng. M�nh đừng qu�n em đấy nh�.

��� -Qu�n thế ch� n�o được. T�i sẽ về, nhất định về với m�nh.

���� T�i chỉ đi hai ngh�n linh ch�n bước th�i.

���� -Kh�ng, hai ngh�n linh t�m cơ.

��� -Th� hai ngh�n linh t�m. Đ�ng hai ngh�n linh t�m kh�ng hơn kh�ng k�m, c�n lại mặc kệ....

����� -M�nh muốn nữa kh�ng?

����� -C�.

����� -Sao m�nh khỏe thế! "

�� Người l�nh tiếp tục đếm bước. Một mẩu hồi ức kh�c: "Lại một tiếng thở d�i. Ng�y xưa, cả thị trấn mắc bệnh thở d�i, vừa h�t vừa thở d�i, vừa h�n nhau vừa thở d�i.... Mẹ ngồi b�n bậu cửa đăm đăm nh�n ra đường, tr�n b�n thờ, bố trẻ măng nh�n mẹ.... Sau đ� tất cả biến mất, chỉ c�n lại tiếng thở n�o nề bất tận. "

�� Người l�nh vẫn đều đều đếm bước. Anh đếm tới hai ngh�n linh s�u th� thấy m�nh đứng dưới c�i cổng h�nh b�n nguyệt. Cổng l�ng? C� thể. Nhưng n� mờ mịt v� lạnh lẽo như cửa v�o �m ty. Anh đếm tới hai ngh�n linh bảy, rồi đếm lại từ đầu. "Người l�nh kh�ng biết khi vượt qua v�m cổng, anh đ� bước sang b�n kia mặt trăng, ở đấy vĩnh viễn chỉ c� hai ngh�n linh bảy bước."

�� Một truyện thật lạ l�ng. N� thuộc loại truyện viết theo nghệ thuật "hiện thực huyền ảo". Kiểu những trang viết của Garcia Marquez về đ�n bướm trong tiểu thuyết Trăm Năm C� Đơn. Thực v� ảo trộn lẫn. Nhưng thực cũng chỉ l� ảo. Người l�nh kia kh�ng c�n l� hiện thực nữa,� chỉ c� u hồn anh vẫn c�n vơ vẩn tr�n đường h�nh qu�n.

�� Dường như c�i chết đến với người l�nh qu� nhanh, đ�ng như nh� ph� b�nh trẻ Nguyễn Thanh Sơn nhận định, anh kh�ng biết rằng anh đ� bỏ lại x�c th�n ở một g�c rừng n�o đ�, v� giờ đ�y hồn anh đang bước v�o c�i u minh, nơi mọi vệt s�ng đều đ� tắt, kh�ng gian chỉ l� m�u n�u nhạt. Anh đ� ở ph�a b�n kia của mặt trăng, nghĩa l� ở c�i �m.

�� Kết từ một thi�n anh h�ng ca. Xin được đ�ng lại bằng những lời thơ sau đ�y của Khoa Hữu khi về thăm mộ bạn ở nghĩa trang Bi�n H�a: chia tay chia đến tuyệt t�nh / n�n nhang ngọn kh�i cũng th�nh m�y bay / dọc ngang về dưới mộ n�y / lạ th�n trăm họ một ng�y như v�i / nước non khuya sớm ngậm ng�i / mai sau c�n tiếng gi� trời về thăm...

 

NXT

 

http://www.gio-o.com/NguyenXuanThiep.html

 

� gio-o.com 2010