Tn mn

B�n t�ch c� ph�

Nguyn Xu�n Thip

B�n biển Destin,

đọc lại v�i trang văn V� Đ�nh (1)

 

M�a h� n�y, Nguyễn c�ng với gia đ�nh lại về chơi v�ng biển Destin, Florida. Đứng tr�n kh�ch sạn nh�n ra, lại nhớ đến mấy c�u thơ đ� viết hồi năm rồi khi c� Nguy�n Nhi, Phạm Chi Lan, Nhật Ho�ng, Đinh Y�n Thảo ngồi uống rượu ở balcon, ngắm ph�o b�ng đ�m July 4 bay s�ng ngời mặt biển. Ấy l� thời gian tiền Thế Vận Hội M�a H� Bắc Kinh.

Chiều

destin

nghe chim biển k�u

v� mưa rơi

mưa. rơi

tr�n ngọn tr�c đ�o

 

ảo ảnh. �i. c�nh buồm lermentov

ngo�i khơi xa

t�m b�nh y�n trong b�o tố

 

v� đ�m

đ�m

anh nh�n ph�o b�ng. rực s�ng. đầy trời

thấy vạn l� trường th�nh trong m�y

thấy con đường tơ lụa

thấy em l� c�nh chim bay ngang�

 

���� Trở lại Destin lần n�y, chỉ c� gia đ�nh, kh�ng c� bằng hữu. Vẫn bờ c�t trắng v� nước biển xanh m�u emerald ngọc b�ch. Vẫn con đường bờ biển với hoa tr�c đ�o nở đỏ m�u �o ai trong chiều. Vẫn những con diều giấy của trẻ bay lượn dưới trời. V� c�nh buồm m�u trắng ngo�i khơi, xa. V� chim biển m� ch�u Nguyệt Quỳnh cứ nhất định c�i với �ng l� chim nh�.

�� Trở lại Destin lần n�y, đặc biệt Nguyễn t�i c� mang theo hai cuốn s�ch của V� Đ�nh. Lầu X�p với lời k� tặng của t�c giả v� Huyệt Tuyết. �i, V� Đ�nh vừa mới ra đi! Nguyễn với anh vốn l� đồng hương. C� quen biết nhau nhưng chưa bao giờ gặp mặt. Chị Trần Thị Lai Hồng -vợ của V� Đ�nh- c�ng học ở Quốc Học ng�y xưa, tr�n Nguyễn hai, ba lớp. Nhớ hồi năm 1999 đến Orlando, Florida để giới thiệu tập thơ T�i C�ng Gi� M�a vừa ấn h�nh, c� hẹn với V� Đ�nh sẽ đến thăm anh chị, v� Triều Hoa Đại đ� hứa chở đi. V� Đ�nh n�i sẽ cho ăn những m�n đặc biệt �c�y nh� l� vườn�. Nhưng rồi Triều Hoa Đại ngại đường xa kh�ng đưa tới, l�m anh V� Đ�nh giận c�nh h�ng. Kh�ng tới thăm V� Đ�nh được, Nguyễn t�i lấy l�m tiếc lắm. B�y giờ anh kh�ng c�n nữa, nh�n m�y biển lớp lớp x�y th�nh, l�ng kh�ng khỏi chạnh buồn.

�� Dẫu kh�ng được như Đinh Cường, Trương Vũ, Nguyễn Thị Ho�ng Bắc� thường xuy�n lui tới viếng thăm, Nguyễn cũng c� l�ng y�u mến v� k�nh trọng V� Đ�nh. Ngo�i t�nh đồng hương, Nguyễn t�m thấy ở anh những điểm hợp với m�nh trong suy nghĩ v� c�ch viết. Chẳng hạn c�i tựa đề Xứ Sấm S�t của một tập truyện của anh. Nguyễn đ� mượn cụm từ n�y để gọi xứ Texas nơi m�nh ở bởi đ�y l� một v�ng thường xuy�n c� thunderstorm v� đ�i khi c� b�o động m�u da cam về một trận tornado g�o th�t qua đồng cỏ. Hơn nữa, Oklahoma Texas Kansas Arkansas Mississippi� c�ng nằm tr�n h�nh lang b�o tố. Mặt kh�c, V� Đ�nh y�u cỏ c�y, Nguyễn cũng vậy, nhưng Nguyễn kh�ng được như V� Đ�nh bỏ c�ng chăm s�c v� trồng cả một vườn c�y xanh tốt. Cũng như V� Đ�nh, Nguyễn c� kỷ niệm về một c�y b�ng v� đặc biệt y�u b�i văn Nhặt L� B�ng của Nhất Linh. C�y b�ng của Nguyễn ở Vương Phủ, Vỹ Dạ v� Nguyễn xa n� đ� bốn mươi t�m năm, c� thể c�n l�u hơn V� Đ�nh xa c�y b�ng của anh. V� c� lẽ chẳng bao giờ Nguyễn t�i c�n c� cơ hội gặp lại n� trong đời. Sau đ�y l� đoạn văn V� Đ�nh viết về c�y b�ng của anh:

�� �Xe vừa rẽ v�o đường hẻm, t�i đ� nhận ra ngay c�y b�ng. Tức th� nhớ lại �Nhặt L� B�ng� của �ng Nhất Linh. Như vậy l� hơn bốn mươi năm rồi t�i mới lại thấy c�y b�ng. N� đứng lơ l�o� giữa kh�c quẹo ng� ba của con hẻm nhỏ. Rễ trơ trụi, trồi l�n mặt đất. Th�n gầy g�, c�nh x�c xơ. L� �a v�ng. Trời n�ng đổ mồ h�i hột nhưng t�i kịp nhớ ra rằng đang ở th�ng chạp dương lịch, giữa m�a đ�ng S�i G�n.

�� �Chuyến bay từ Singapore về đ�ng giờ. Nhưng cũng mất gần hai tiếng đồng hồ mới ra khỏi hải quan. Tr�n đường về nh� từ phi trường T�n Sơn Nhứt, t�i thấy một ng�i nh� lớn, mặt tiền căng biểu ngữ �Người Về Từ Ngh�n Tr�ng�. Người về từ ngh�n tr�ng thật. T�i b�ng ho�ng x�c động trong niềm vui thấy mặt những người ruột thịt th�n y�u. T�i cho�ng v�ng trong nắng, gi� v� bụi S�i G�n. Nhưng c�y b�ng trong hẻm đ� cứu lấy t�i. N� bốc t�i ra khỏi nỗi b�ng ho�ng, cho�ng v�ng đ�. N� l�m t�i nhớ lại c�i vị chua chua ch�t ch�t của những tr�i b�ng c�n xanh của thời thơ ấu.�(Chuyện C�y B�ng. Lầu X�p)

�� Đơn sơ m� hay, phải kh�ng c�c bạn?� V� sau đ�y l� một đoạn tả tuyết rơi trong một đ�m ở miền gần n�i:

�� �Tin tức mười giờ tối b�o trước rằng nửa đ�m sẽ c� tuyết lớn. Khi tắt đ�n đi ngủ, đồng hồ chỉ qu� mười hai giờ rưỡi. Thế nh�n ra trời vẫn chưa thấy tuyết. Tuyết chưa rơi nhưng ch�ng cảm thấy c� sự kh�c thường. Kh�ng gian im l�m, cỏ c�y bất động, sững sờ. Từ xa, ph�a tr�n rừng, một tiếng h�t đột ngột vang l�n rồi tắt ngay. Thế tự nhủ, lại c�i giống chim đ�m kỳ qu�i, tiếng k�u ngắn, sắc, lanh lảnh như tiếng người.

�� �Thế tỉnh giấc, nh�n đồng hồ dạ quang tr�n b�n nhỏ cạnh giường. Ba giờ s�ng. Nghe c� tiếng lao xao r� r�o b�n ngo�i, đo�n l� tuyết đang rơi, rơi mạnh. Thế khẽ v�n chăn, ngồi dậy, khu� ch�n kiếm d�p, r�n r�n lần ra ph�a cửa sổ. Vườn sau đ� trắng x�a. M�i nh�, thấp hơn từ mặt hậu n�n dễ thấy, cũng trắng x�a. Cứ x�t bề d�y biết tuyết đ� rơi mạnh li�n tục, kh� l�u. Thế nghĩ nếu cứ thế n�y th� đến khi mặt trời l�n, tuyết c� thể d�y tới ba bốn chục ph�n. Nghĩ vậy, chợt thấy lo lắng, nhưng thế kh�ng nghĩ tiếp, quay trở lại giường chui v�o chăn. Vợ ch�ng � ớ mấy tiếng khẽ, rồi thở đều, coi bộ ngủ say.� (Huyệt Tuyết)��

� V� một đoạn ngắn nữa, cực ngắn, rất nổi tiếng của V� Đ�nh, tả về sự phục sinh của hồi ức qua h�nh ảnh một vũng nước tr�n đường:

"Kh�ng hiểu tại sao, t�i li�n tưởng đến vũng nước mưa vẩn b�n ở ch�n th�nh cửa Thượng Tứ.� Vũng nước đ� thuỷ chung kh�ng biến dạng, đ� chờ đợi t�i suốt một phần tư thế kỷ, để h�m ấy, rất t�nh cờ, t�i dừng ch�n c�i xuống, v� vũng nước nhỏ ngước l�n ch�o đ�n một kẻ quy cố hương.� (Chiếc V�ng)

�� Hay khi anh tả c�y chanh m� anh đ� trồng trong chậu, giam n� trong nh� suốt hai mươi năm khiến n� h�o hắt, b�y giờ n� được đem ra trồng ngo�i trời:

�� �T�i bước ra vườn sau thăm c�y chanh lần nữa trước khi tắt đ�n đi ngủ. Trăng sao vằng vặc. T�i m�n m� thật nhẹ mấy c�i chồi non nhỏ x�u. Thế l� c�y chanh n� đ� về đến nơi đ�ng ra n� đ� trở về hơn hai mươi năm trước. Tr�n đầu c� sao. Dưới ch�n c� đất.

�� �T�i từng nghe n�i: Kh�ng ai thương bằng cơm thương. T�i nghĩ, thật ra, n�n n�i rằng: Kh�ng ai thương bằng trời đất thương.� (C�y Chanh)

�� Chỉ mới đọc một v�i đoạn ngắn cũng thấy được V� Đ�nh rất tinh tế trong cảm x�c, chữ nghĩa, viết l�ch. Tiếng Việt của anh, như Trương Vũ n�i �� khi anh viết hay khi anh n�i, nếu kh�ng biết kh�ng ai d�m nghĩ rằng kể từ năm 17 tuổi cho đến qu� tuổi tri thi�n mệnh, cho đến những ng�y cuối c�ng, anh chỉ sống ở Việt Nam tổng cộng c� v�i th�ng. Kh�ng phải chỉ hay th�i, n� đạt đến phần vi tế nhất của ng�n ngữ m� những nh� văn t�i hoa v� kh� t�nh nổi tiếng về c�ch d�ng tiếng Việt cũng phải kh�m phục.�

�� Thật ra, V� Đ�nh y�u thơ văn v� c� năng khiếu nghệ thuật từ nhỏ. L�c thiếu ni�n, anh đ� chịu kh� đ�ng một cuốn tập để ch�p thơ. V� anh l� người chịu kh� sưu tập, g�n giữ những ấn phẩm thời xưa (in ở H� Nội những năm 30-40). Nguyễn t�i tự thấy m�nh cũng giống anh, thời nhỏ ở Vương Phủ đ�m đ�m cũng cặm cụi chong đ�n dầu ch�p thơ, rồi những năm đi học cũng chịu kh� sưu tầm những s�ch của Tự Lực Văn Đo�n v� c�c t�c giả kh�c. Nhưng Nguyễn kh�ng l�m được như V� Đ�nh l� giữ những cuốn s�ch ấy cho đến b�y giờ. Rồi trong những năm sống ở Ph�p v� ở Mỹ, V� Đ�nh cũng viết v� theo d�i sinh hoạt văn học trong nước. Nghĩa l� anh lu�n sống trong kh�ng kh� s�ch vở, chữ nghĩa, nghệ thuật của qu� nh�. L� người y�u văn chương từ nhỏ, c� t�m hồn, gi�u x�c cảm, uy�n b�c, V� Đ�nh viết văn hay l� phải.

(c�n tiếp)

NXT

 

 

 

 

Tn mn

B�n t�ch c� ph�

Nguyn Xu�n Thip

B�n biển Destin,

tiếp tục đọc văn V� Đ�nh (2)

 

Những ng�y ở b�i biễn Destin, ngo�i thời gian tắm biển v� dạo chơi, Nguyễn t�i nằm d�i đọc văn V� Đ�nh. Thật sự, anh đ� đưa Nguyễn v�o thế giới của cảm x�c, suy tưởng. C�ng đọc, c�ng phục sự hiểu biết cũng như qu� mến nh�n c�ch của anh.

C� những chiều nh�n m�y biển giăng giăng như th�nh tr� v� nh�n c�nh buồm trắng nhấp nh� ngo�i khơi xa, kh�ng hiểu sao Nguyễn lại ch�m v�o trầm tư của Michail Lermentov rồi nghĩ tới V� Đ�nh c�ng nhiều bạn b� kh�c trong cơn giớ lớn của một thời. Về đ�u, về đ�u khi gi� m�a� Ch�ng ta đ� đi t�m g�, ới bằng hữu -niềm vui hay hạnh ph�c?- v� rồi ta đ� gặp g�, phải chăng cuối c�ng l� b�nh y�n trong b�o tố -in storm lurked calm and peace?

�����

�� Người ta n�i V� Đ�nh kh� t�nh (thuộc loại �kh� t�nh tiền sử�). Kh� t�nh v� chuộng c�i cổ. Cũng như �ng Hai L�u (Low Tech, nh�n vật của VĐ), V� Đ�nh kh�ng mấy ưa c�i m�y lạnh, m�y n�ng, c�i TV, c�i c�m-piu-tờ. Kh�ng d�ng m�y sấy m� th�ch phơi �o quần ngo�i nắng gi�. Nắng l�ng t�i, em đem �o ra phơi? Vợ của nh� văn Trần Long Hồ kể, một h�m đến thăm V� Đ�nh v�o một ng�y m�a đ�ng. Ấy vậy m� nh� của V� Đ�nh kh�ng mở �heat�, l�m cả bọn r�t co ro. Khi nh�n lại V� Đ�nh th� thấy anh đang �m c�i �lồng ấp�, thảo n�o� Cả bọn tự nhủ: Thế n�y th� �ng anh chỉ c�n thua �ng cọp chớ thua ai! A, c�i �lồng ấp�? Tim Nguyễn biết n� từ thời nhỏ, ở Huế. N� l� một c�i lồng đan bằng tre, b�n trong đặt một c�i tr�ch (nồi) đất nhỏ c� đựng tro. M�a đ�ng mưa ph�n gi� bấc, muốn sưởi ấm cứ việc cho v�i cục than ch�y đỏ v�o trong tr�ch, xong ủ (ấp) c�i lồng ấy trước bụng, phủ �o lại, tha hồ m� ấm. Tim thấy c�c b� c� của Tim hay d�ng c�i lồng ấp ấy v� trong nh� kh�ng c� bếp hoặc l� sưởi. Tuy nhi�n, ng�y nay ở Huế hầu như kh�ng c�n ai d�ng n� nữa. R� r�ng V� Đ�nh đ� sống theo lối cổ, kh�c với mọi người.

�� Trong sinh hoạt thư từ, V� Đ�nh th�ch viết thư tay cho c�c bạn văn, v� anh lưu giữ hầu hết thư từ bằng hữu gởi đến. M�i tới sau n�y, thỉnh thoảng lắm anh mới d�ng email. Về thơ, anh y�u th�ch v� hay tr�ch dẫn cũng như ng�m thơ tiền chiến: Xu�n Diệu, Huy Cận, Nguyễn B�nh, Th�m T�m� Trong c�c b�i viết của anh m� Nguyễn được đọc, kh�ng thấy anh tr�ch dẫn bất cứ nh� thơ hiện đại n�o. Về hội họa, anh l� người nh�n thấy vẻ đẹp trong n�t vẽ của c�c họa sĩ cổ điển Trung Hoa cũng như anh đ� y�u h�nh ảnh c�y mai trước s�n nh� (Đ�m qua s�n trước một c�nh mai?).

�� Thật ra, khi t�m hiểu c� t�nh v� văn chương, nghệ thuật của V� Đ�nh, Nguyễn thấy c� một điều kh�ng giải th�ch được: V� Đ�nh c� tinh thần chuộng cổ trong lối sống v� thưởng ngoạn văn chương nghệ thuật nhưng quan điểm s�ng t�c của anh lại rất mới. Chẳng hạn, khi n�i về viết v� vẽ, V� Đ�nh đưa ra nhận định:

�� �� Lại c� l�c t�i đọc s�ch, thấy viết� trật t�m lum. Trật về văn phạm, trật về c� ph�p. Trật cho đến c�i chấm, c�i phết. Nhưng trật m� hay. Trật m� đọc thật kho�i. Sau n�y, ngồi nghĩ lẩn thẩn, t�i suy ra rằng: C�i đẹp, c�i hay kh�ng nằm ở c�i đ�ng. V� đ�ng l� một c�i g� tương đối. Đ�ng ở thời nay m� sai ở thời kh�c, đ�ng ở nơi nọ m� sai ở nơi kia. C�n c�i đẹp, c�i hay, ch�ng đẹp, hay, tự th�n. Nếu ta kh�ng thấy được c�i hay, c�i đẹp l�… lỗi ở tại ta. V� ta kh�ng, hay chưa c� khả năng thấy được. Rồi lại nghĩ: nếu dở về văn phạm, về c� ph�p m� c� thể viết truyện, l�m thơ v� l�m cho người đọc th�ch th� th� một người kh�ng r�nh về �nghề� vẽ cũng c� thể vẽ được. M� đ� vẽ được th� một ng�y c� thể vẽ đẹp, vẽ hay�� (Chuyện Vẽ Tranh)

�� Như vậy, theo V� Đ�nh, ai cũng c� thể vẽ được m� kh�ng cần học �nghề� vẽ! Miễn l� c� đời sống nội t�m tương đối phong ph� , c� �c tưởng tượng v� t� m�. V� đừng qu� lệ thuộc những quan niệm hay thi�n kiến đ� c� về nghệ thuật hội họa.�

�� V� Đ�nh l� họa sĩ v� l� nh� văn. C� vẻ anh nghi�ng về họa hơn về văn, nhưng mọi người lại th�ch văn của anh hơn. Về họa, V� Đ�nh kh�ng chuộng con đường h�n l�m. Theo anh, c�c trường mỹ thuật chỉ sản xuất ra những gi�o sư dạy vẽ, những c�ng chức vẽ� Vincent Van Gogh, Paul Cezanne đ�u c� học ở trường Mỹ Thuặt m� đều l� danh họa thế giới.

�� C� một nh�m người Mỹ, khoảng mươi người, đủ mọi th�nh phần v� lứa tuổi, đều kh�ng biết vẽ, nhờ V� Đ�nh hướng dẫn về hội họa. Mỗi th�ng họ gặp nhau một lần, tại nh� b� Katrina, dưới ch�n n�i South Mountain ở Maryland.

�� Đ�y l� c�i c�ch V� Đ�nh chỉ dẫn họ:

�� �T�i cầm một c�y cọ mềm, nh�ng nước, thấm một ch�t m�u v�ng, b�i l�n giấy một h�nh tr�n, V� hỏi mọi người: C�i g� đ�y?�

�� Người th� n�i tr�i chanh. Người kh�c n�i mặt trăng, mặt trời, l�ng đỏ một quả trứng, c�i b�ng tai� V� Đ�nh n�i tất cả đều sai. Đ�y chỉ l� một vũng nước c� pha m�u. �N� l� một thực tại kh�ch quan. �To draw� một h�nh tr�n, rồi t� m�u v�ng l�n, rồi gọi đ� l� tr�i chanh, cũng được, kh�ng ai cấm. Nhưng đ� kh�ng phải l� hội họa, �painting�. Đ� l� t� m�u, �coloring�. Họa l� b�i m�u v�ng l�n giấy hay l�n vải, rồi cho ph�p n� biến h�a. L� chơi giỡn, l� l�m việc với thực tại n�y, vũng nước m�u v�ng n�y, l� l�m cho n� đầy, ướt th�m, l�m cho n� kh�, nhỏ bớt đi. L� k�o n� d�i ra, l� r�t n� ngắn lại, qu�t n� đi, đồ n� lại, l� th�m một ch�t đỏ v�o cho n� ửng sắc cam, l� th�m một ch�t xanh v�o cho n� đậm sắc lục, v.v� Cho ph�p n�, x�i giục n�, biến h�a th�nh h�nh tượng kh�c. Cho n� hiện hữu một m�nh hay giao tiếp với những m�u kh�c. Theo d�i, điều nghi�n, chuyển h�a những m�u sắc, v� tương quan giữa ch�ng để tạo th�nh h�nh tượng, đ� l� cốt tủy của hội họa, painting.�

�� �

�� �Sau một thời gian, kh�ng cần lục lạo t�m t�i, v� đầu bứt t�c g� cả (như ch�nh t�i đ� l�m, những năm c�n l� �họa sĩ trẻ�), mỗi người trong nh�m tự nhi�n c� một đường đi ri�ng. B�t ph�p mỗi người một kh�c. V� t�nh m� c� người gợi nhớ Klee. C� người kh�ng biết rằng m�nh l�m nghĩ đến Braque. Người th� Pullock. Kẻ th� de Kooning. Lại c� người, như �b� l�o� Katrina, đ�i l�c vẽ như một thiền sư � đ�ng (mặc d� kh�ng biết g� đang kể về Thiền, hoặc về hội họa cổ truyền Hoa, Nhật). C� người hỏi: V� sao vậy? T�i trả lời: Bởi v� mỗi người, khi cầm b�t vẽ, đ� c� sẵn những h�nh tượng c� biệt ấy trong th�n t�m. Những �master-image�, những �archetype�, n�i theo Jung. Trầm tư với h�nh tượng th� ch�ng hiển lộ. Thế th�i.�

�� V� V� Đ�nh g�t lại bằng một đoạn như thơ:

�� �T�i nh�n lại c�c t�c phẩm. M�u sắc, n�t vẽ, xuất ph�t từ những t�m hồn phong ph�, những t�m hồn biết y�u đời, y�u người, y�u l� c�y ngọn cỏ, y�u c�i vỏ s� nhỏ mọn, c�nh bướm kh� t�n, y�u cả vi�n sỏi nằm b�n lề đường. Những t�m hồn của chốn trời T�y c� cơ duy�n tắm gội trong con suối r�c r�ch chảy s�u đ� l�u từ nguồn Đạo của phương Đ�ng.��

�� V� Đ�nh viết về hội họa quả l� hay. Sau đ�y, Nguyễn tr�ch th�m một hai đoạn nữa: �Ng�y xưa, ở Trung Quốc, c� vị họa sư được vua vời v�o cung vẽ cảnh m�a thu. Họa sư vẽ mấy c�y đen điu, c�nh gầy trơ trụi. Vua ph�n: Sao thu m� kh�ng thấy l� son đỏ thắm đ�u cả. Họa sư t�u: C� l� phong đấy ạ. Rồi sai bắt con g�, nh�ng hai ch�n v�o chậu son, đoạn thả g� chạy loanh quanh tr�n mặt tranh. Ch�n g� in son đỏ l�n mặt giấy hệt l� phong rơi rụng tơi bời. Vua vuốt r�u cả cười, truyền đem v�ng lụa thưởng người họa sĩ độc đ�o.�

�� Cũng thuộc giai thoại l�ng họa, V� Đ�nh kể chuyện về họa sĩ Jackson Pullock ở New York những năm 1940 đ� đục v�i lỗ lớn nhỏ dưới đ�y th�ng sơn rồi cho sơn chảy l�ng th�ng, rơi tung t�e l�n mặt bố trải phẳng tr�n s�n nh� v� tạo th�nh tranh, trở �họa sĩ lớn nhất� của Hiệp Chủng Quốc.

�� Kh�ng cần th�ng ngữ ph�p cũng c� thể viết văn hay, kh�ng cần biết nghề vẽ cũng c� thể vẽ giỏi. Quan niệm của V� Đ�nh quả l� mới mẻ. Ri�ng về hội họa VN cận đại, V� Đ�nh đặc biệt ch� � tới hai người: Đỗ Quang Em v� Nguyễn Trung.� Xem tranh Đỗ Quang Em, anh nh�n thấy được c�i ướt ở kh�e mắt nh�n vật, vẻ mịn v� m�t của gấm lụa, c�i cứng c�i kh� của kh�c tre gi�, c�i qu� của vi�n gạch, c�i uy nghi của c�y đ�n dầu. Cũng như anh cảm được c�i �nh s�ng v� kh�ng gian vắng vẻ, hiu quạnh trong tranh Đỗ Quang Em. Anh cũng thưởng thức tranh� Nguyễn Trung trong những đường n�t thanh nh�, m�u sắc �ng chuốt, đầy chất thơ -thưởng thức nhưng kh�ng phục. Cho tới khi Nguyễn Trung l�m cuộc thay đổi bất ngờ v� triệt để v�o năm 1990, l�c bấy giờ V� Đ�nh mới thật sự ngưỡng mộ. Anh viết: �Kh�ng c�n những m�u xanh x�m, nhợt nhạt trong veo. Kh�ng c�n những người nữ �li�u trai� đờ đẫn trong một kh�ng gian vắng lặng c� đơn, những thiếu nữ ngực trần thanh t�n, n�m v� hồng tươi nhưng n�t mặt xa xăm, huyền hoặc. Kh�ng c�n những con c� con chim huyền ảo thấy được trong mơ. Kh�ng c�n những h�nh ảnh l�ng đ�ng �như gần như xa� đ� l�m n�n t�n tuổi Nguyễn Trung thời trước 1975. Chỉ c� những mảng n�u, đen, đậm đặc, mịt m�ng. H�nh tượng giản đơn c�ng cực, đường n�t th� lậu, th� bạo, chất liệu d�y cộm, sần s�i. T�i kh�ng biết những g� đ� xảy ra trong t�m thức Nguyễn Trung v� khiến �ng thay đổi đến như vậy� T�i chỉ ngờ rằng dứt kho�t đi s�u v�o con đường trừu tượng �vật chất� (VĐ dịch từ �matter�, �mati�re�.NXT), triệt để v� to�n diện, �ng khẳng định thế đứng của m�nh giữa một thế giới mu�n chiều, mu�n ngả, một thế giới đảo đi�n.�

 

�� Chiều rơi tr�n biển. Tr�c đ�o đỏ rực. Hải �u bay lượn v� k�u th�t. C�nh buồm xa chấp chới. Nguyễn t�i nghĩ tới V� Đ�nh, họa sĩ v� l� nh� văn t�i hoa, đ� c� những đ�ng g�p cho văn chương v� hội họa. L� b�ng hoa, l� c�nh hải �u hay c�nh buồm. C� thể những h�nh ảnh thật đẹp vừa kể sẽ mất đi, nhưng rồi về lại trong kh�ng gian v� thời gian.� Một sớm mai n�o đ�, v�i chục năm sau, h�nh giả đến từ phương Đ�ng bước v�o một qu�n s�ch hay thư viện ở Cali sẽ đọc lại Lầu X�p, Xứ Sấm S�t hay Huyệt Tuyết. Hoặc giả một chiều chớm thu, bước v�o một bảo t�ng viện ở New York bất chợt dừng lại chi�m ngưỡng một họa phẩm của V� Đ�nh. V� rồi h�nh b�ng người bao năm cũ sẽ chợt sống lại như đ� sống, đ� s�ng tạo, đ� y�u thương v� hờn giận trong cuộc kh�c cười của nh�n gian.

 

Thượng tuần th�ng 7.2009

NXT

 

�gio-o.com 2009